Bölümler 9Şu an: 2. Bölüm. — Tövbe.
- 1 E. Th. A. Hoffmann703 kelime
- 2 Yayımcının Önsözü447 kelime
- 3 Birinci Kısım. — 1. Bölüm. — Çocukluk Yılları ve Manastır Yaşamı.9.375 kelime
- 4 2. Bölüm. — Dünyaya Adım.9.290 kelime
- 5 3. Bölüm. — Yolculuk Serüvenleri.10.825 kelime
- 6 4. Bölüm. — Prens sarayındaki yaşam.8.613 kelime
- 7 İkinci Kısım. — Birinci Bölüm. — Dönüm Noktası.15.539 kelime
- 8 2. Bölüm. — Tövbe.10.082 kelime · Okuduğun bölüm
- 9 3. Bölüm. — Manastıra Dönüş.12.770 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
2. Bölüm.
Tövbe.
İçime yumuşak bir sıcaklık yayıldı. Sonra damarlarımda tuhaf bir kıpırtı ve karıncalanma hissettim; bu duygu düşüncelere dönüştü, ama benliğim yüz parçaya bölünmüştü. Her parçanın kendine özgü bir devinimi ve yaşam bilinci vardı; başım, hain vasallar gibi egemenliği altında toplanmak istemeyen uzuvlarına boşuna buyuruyordu. Sonra ayrı ayrı parçaların düşünceleri, ışıklı noktalar gibi dönmeye başladı; gittikçe hızlandılar, ateşten bir halka oluşturdular. Hız arttıkça halka küçüldü ve sonunda hareketsiz duran bir ateş küresi gibi göründü. İçinden kor gibi kızıl ışınlar fırlayıp renkli alevler içinde devindi. “Bunlar kıpırdayan uzuvlarım; şimdi uyanıyorum!” diye açıkça düşündüm. Ama o anda içimi keskin bir acı sardı, kulağımda çınlayan çan sesleri duyuldu. “Kaç, daha uzağa! Daha uzağa!” diye yüksek sesle bağırdım; hızla doğrulmak istedim ama güçsüz düşüp yeniden yığıldım. Ancak o zaman gözlerimi açabildim. Çan sesleri sürüyordu. Hâlâ ormanda olduğuma inanıyordum, ama çevremdeki eşyalara, sonra kendime bakınca nasıl da şaşırdım! Kapusen rahiplerinin tarikat giysisi içindeydim; yüksek tavanlı, sade bir odada, iyice doldurulmuş bir şiltenin üzerine uzanmıştım. Odadaki diğer eşyalar birkaç hasır sandalye, küçük bir masa ve yoksulca bir yataktan ibaretti. Bilincimi yitirdiğim hâlin bir süre devam etmiş olması ve o sırada bir şekilde hastaları kabul eden bir manastıra getirilmiş olmam gerektiği anlaşılıyordu. Belki giysilerim yırtılmış, geçici olarak bana bir cüppe vermişlerdi. Görünüşe göre tehlikeyi atlatmıştım. Bu düşünceler beni bütünüyle yatıştırdı. Hastayı yakında kontrol edeceklerini varsayarak bundan sonra ne olacağını beklemeye karar verdim. Çok bitkindim, ama hiçbir yerim ağrımıyordu. Tam bilincime kavuşmuş hâlde birkaç dakika yatmıştım ki uzun bir koridordan yaklaşan ayak sesleri duydum. Kapım açıldı ve iki adam gördüm. Biri sivil giyimliydi, öteki Merhametli Kardeşler tarikatının giysisini taşıyordu. Sessizce yanıma yaklaştılar. Sivil giyimli adam gözlerimin içine dikkatle baktı, çok şaşırmış görünüyordu. “Kendime geldim, efendim,” diye güçsüz bir sesle söze başladım, “beni hayata döndüren göklere şükürler olsun … Ama neredeyim? Buraya nasıl geldim?” Bana cevap vermeden sivil giyimli adam rahibe dönüp İtalyanca konuştu: “Bu gerçekten şaşırtıcı; bakışı tümüyle değişmiş, konuşması düzgün, yalnızca sesi güçsüz … Özel bir kriz yaşanmış olmalı.” “Bana kalırsa,” diye karşılık verdi rahip, “iyileştiğinden artık kuşku duyulamaz.” “Bu,” diye sürdürdü sivil giyimli adam, “önümüzdeki günlerde nasıl olacağına bağlı. Onunla konuşacak kadar Almanca biliyor musunuz?” “Ne yazık ki hayır,” diye cevap verdi rahip. “İtalyanca anlıyor ve konuşabiliyorum,” diye araya girdim. “Neredeyim, buraya nasıl geldim, söyleyin.” Anlayabildiğim kadarıyla bir doktor olan sivil giyimli adam sevinçle şaşırmış gibiydi. “Ah,” diye haykırdı, “bu iyi. Saygıdeğer efendim, her türlü imkânla yalnızca iyiliğiniz için ilgilenilen bir yerdesiniz. Üç ay önce çok ağır bir durumda getirildiniz. Çok hastaydınız ama ilgimiz ve bakımımız sayesinde iyileşme yolunda görünüyorsunuz. Sizi tamamen iyileştirmeyi başarırsak yolunuza rahatça devam edebilirsiniz; duyduğuma göre Roma’ya gitmek istiyormuşsunuz!” “Buraya üzerimdeki giysilerle mi geldim?” diye sordum. “Elbette,” dedi doktor, “ama soru sormayı bırakın, kendinizi üzmeyin. Her şeyi öğreneceksiniz; şimdi en önemlisi sağlığınıza dikkat etmek.” Nabzımı tuttu. Bu sırada rahip bir fincan getirmişti; bana uzattı. “İçin,” dedi doktor, “sonra da bu içeceğin ne olduğunu düşündüğünüzü söyleyin.” İçtikten sonra, “Çok güçlü biçimde hazırlanmış bir et suyu,” diye cevap verdim. Doktor memnuniyetle gülümsedi ve rahibe seslendi: “Güzel, çok güzel!” İkisi de yanımdan ayrıldı. Böylece tahminim doğru çıkmıştı: bir devlet hastanesindeydim. Beni güçlendirici yiyeceklerle ve kuvvetli ilaçlarla tedavi ettiler; üç gün sonra ayağa kalkabilecek duruma geldim. Rahip bir pencereyi açtı. Daha önce hiç solumadığım kadar ılık, harika bir hava içeri doldu. Binanın yanında bir bahçe vardı; muhteşem, yabancı ağaçlar yeşerip çiçek açmış, duvara gür asmalar tırmanmıştı. Ama en çok da koyu mavi gökyüzü bana uzak, büyülü bir diyardan çıkmış gibi görünüyordu. “Neredeyim?” diye hayranlıkla haykırdım. “Azizler beni bir gökler diyarında yaşamaya mı layık gördü?” Rahip keyifle gülümsedi. “İtalya’dasınız, kardeşim! İtalya’da!” dedi. Şaşkınlığım doruğa ulaştı; bu kuruma nasıl getirildiğimi bütün ayrıntılarıyla anlatması için rahibe ısrar ettim. O da beni doktora yönlendirdi. Doktor sonunda, üç ay önce tuhaf bir adamın beni buraya getirip kabul edilmem için ricada bulunduğunu anlattı. Merhametli Kardeşler’in yönettiği bir hastanedeydim. Gücüm yerine geldikçe doktorla rahibin benimle uzun uzun konuştuğunu, özellikle de ardı ardına uzun anlatılar yapmama fırsat verdiklerini fark ettim. Çeşitli bilgi alanlarında engin birikimim bana anlatacak çok şey sağlıyordu; doktor da bazılarını yazıya dökmemi istiyor, sonra yazdıklarımı önümde okuyor ve çok memnun görünüyordu. Ama yazdıklarımı övmek yerine hep, “Gerçekten … iyi gidiyor … yanılmamışım! … Harika … harika!” demesi sık sık tuhafıma gidiyordu. Artık belirli saatlerde bahçeye inebiliyordum. Orada bazen, Merhametli Kardeşler’in eşliğinde, korkunç biçimde çarpılmış, ölüm gibi solgun, iskelet kalıncaya kadar kurumuş insanlar görüyordum. Bir keresinde, binaya dönmek üzereyken, tuhaf, toprak sarısı bir pelerin giymiş, uzun boylu, sıska bir adamla karşılaştım. İki rahip kollarından tutmuştu. Her adımda tuhaf bir sıçrayış yapıyor, tiz sesiyle ıslık çalıyordu. Şaşkınlıkla durakladım; ama bana eşlik eden rahip, “Gelin, gelin, sevgili Kardeş Medardus! Bu size göre değil,” diyerek beni hızla oradan uzaklaştırdı. “Tanrı aşkına,” diye haykırdım, “adımı nereden biliyorsunuz?” Bu sözleri öyle şiddetle söylemiştim ki yanımdaki rahip huzursuz oldu. “İyi ama adınızı bilmememiz mümkün mü?” dedi. “Sizi buraya getiren adam adınızı açıkça söyledi; ayrıca hastanenin kayıtlarına da yazıldınız: Medardus, B. kentindeki Kapusen manastırının kardeşi.” İçim buz gibi ürperdi. Ama beni hastaneye getiren yabancı kim olursa olsun, korkunç sırrımı biliyor olsa bile bana kötülük etmek istemiş olamazdı; çünkü benimle dostça ilgilenmişti ve ben özgürdüm.
Pencerenin önünde uzanmış, içime çeke çeke ilik ve damarlarımdan akıp içimde yeniden hayat yakan o harika, ılık havayı soluyordum. Derken, başında sivri bir şapka bulunan, kurumuş küçük bir adamcağın, eski püskü, yıpranmış bir paltoya bürünmüş hâlde, evin ana yolundan yukarı doğru yürümekten çok sıçrayıp seke seke geldiğini gördüm. Beni görünce şapkasını havada salladı, bana öpücükler yolladı. Küçük adamda tanıdık bir şey vardı, ama yüzünü seçemiyordum; kim olabileceğine karar veremeden ağaçların arasında gözden kayboldu. Çok geçmeden kapım çalındı. Kapıyı açtım; bahçede gördüğüm aynı kişi içeri girdi. “Schönfeld!” diye hayretle seslendim. “Schönfeld, Tanrı aşkına, buraya nasıl geldiniz?” O, ticaret şehrinde tanıdığım ve beni büyük bir tehlikeden kurtarmış olan o tuhaf berberdi. “Ah… ah ah!” diye iç çekti, yüzünü komik bir ağlamaklı ifadeye büründürerek. “Başka nasıl gelebilirdim ki? Bütün dâhilerin peşine düşen kötü kader beni savurup buraya attı! Bir cinayet yüzünden kaçmak zorunda kaldım…” “Bir cinayet yüzünden mi?” diye öfkeyle sözünü kestim. “Evet, bir cinayet yüzünden,” diye sürdürdü. “Öfkeyle, şehrin en genç ticaret meclisi üyesinin sol favorisini öldürdüm, sağ favorisini de tehlikeli biçimde yaraladım.” “Rica ederim,” diye yeniden sözünü kestim, “şakayı bırakın, biraz olsun aklı başında davranın ve baştan sona anlatın; yoksa beni rahat bırakın.” “Ah, sevgili Kardeş Medardus,” diye birden son derece ciddi bir sesle başladı, “iyileşince beni göndermek istiyorsun; oysa hasta yatarken ve oda arkadaşın olup şu yatakta uyurken yanı başında bulunmama katlanmak zorundaydın.” “Bu ne demek?” diye şaşkınlıkla haykırdım. “Medardus adını nereden çıkardınız?” “Şuraya bakın,” dedi gülümseyerek, “cüppenizin sağ eteğine bir zahmet.” Dediğini yaptım ve korku ile şaşkınlıktan donakaldım: Medardus adı cübbeye dikilmişti. Üstelik dikkatle inceleyince, Baron F.’nin şatosundan kaçarken içi boş bir ağaca sakladığım cübbenin aynısını giydiğimden kuşkuya yer bırakmayan işaretler gördüm. Schönfeld içimdeki sarsıntıyı fark etti ve tuhaf bir gülümsemeyle işaret parmağını burnuna dayadı; parmak uçlarında yükselip gözlerimin içine baktı. Ben susup kalmışken usulca ve ağır ağır konuşmaya başladı: “Saygıdeğer zatınız, üzerine giydirilen güzel giysiye epey şaşırmış görünüyor; bu giysi her yanınıza harikulade yakışmış, ciddi aklı başında Damon’umun size giydirdiği, kaba iplikle sarılmış düğmeleri olan ceviz kahverengisi giysiden daha da iyi durmuş… O… o… yanlış anlaşılmış, sürgün edilmiş Pietro Belcampo’ydu çıplaklığınızı bu giysiyle örten. Kardeş Medardus! Pek de iyi durumda değildiniz; palto, kısa ceket, İngiliz frakı olarak kendi teninizi giyiyordunuz, saçınıza başınıza uygun bir biçim vermekse akla bile gelemezdi; çünkü sanatıma el atıp on dişli tarakla, yumruklarınıza yapışmış gibi duran tarağımla Karakalla’nızın saçını kendiniz düzeltmiştiniz.” “Saçmalamayı bırakın,” diye çıkıştım. “Saçmalamayı bırakın, Schönfeld…” “Benim adım Pietro Belcampo,” diye öfkeyle sözümü kesti. “Evet, burada, İtalya’da Pietro Belcampo; bunu bil istedim, Medardus. Ben, bizzat ben, her yerde peşinden gelen, aklına yardım etmek isteyen deliliğin ta kendisiyim. İster anla ister anlama, kurtuluşu ancak delilikte bulursun; çünkü aklın son derece zavallı bir şey ve ayakta duramıyor. Sakat bir çocuk gibi yalpalayıp duruyor; delilikle ortaklık kurması gerekiyor. Delilik ona yardım ediyor ve eve giden doğru yolu bulmayı biliyor. Ev dediğim de tımarhane; ikimiz de doğru yere, tımarhaneye vardık, küçük kardeşim Medardus.” Ürperdim; gördüğüm kişileri, toprak sarısı pelerinli sıçrayan adamı düşündüm ve Schönfeld’in deliliği içinde bana doğruyu söylediğinden kuşku duyamadım. “Evet, küçük kardeşim Medardus,” diye yüksek sesle ve şiddetle el kol sallayarak devam etti Schönfeld. “Evet, sevgili küçük kardeşim. Delilik yeryüzüne gerçek ruhlar kraliçesi gibi çıkar. Akıl, krallığın sınırlarının ötesinde olup bitenlerle hiç ilgilenmeyen, sırf can sıkıntısından askerleri geçit alanında talim ettiren uyuşuk bir naiptir; düşman dışarıdan içeri girdiğinde askerler doğru dürüst ateş bile edemez. Ama halkın gerçek kraliçesi delilik, davul zurnayla girer: Hayda, hayda! Peşinden sevinç, sevinç! Akıl onları hapsettiği yerlerden çıkar vasallar; artık bilgiç mürebbi ne istiyorsa öyle ayakta durmak, oturmak, yatmak istemezler. Mürebbi de numaraları gözden geçirip şöyle der: ‘Bakın, delilik en iyi öğrencilerimi elimden aldı, yerlerinden oynattı, çılgına çevirdi… Evet, çılgına döndüler.’ Bu bir söz oyunu, küçük kardeşim Medardus; söz oyunu, deliliğin elinde düşünceleri büken kızgın bir saç maşasıdır.” “Bir kez daha,” diyerek o budala Schönfeld’in sözünü kestim, “bir kez daha rica ediyorum: Mümkünse bu saçma gevezeliği bırakın da buraya nasıl geldiğinizi, benim ve giydiğim cübbe hakkında ne bildiğinizi anlatın.” Bunları söylerken onu iki elimle kavrayıp bir sandalyeye oturttum. Gözlerini indirip derin bir nefes alırken düşüncelere dalmış gibiydi. Sonra alçak ve yorgun bir sesle konuşmaya başladı: “Hayatınızı ikinci kez kurtardım; ticaret şehrinden kaçmanıza yardım eden de bendim, sizi buraya getiren de yine ben.” “Ama Tanrı aşkına, azizler aşkına, beni nerede buldunuz?” diye bağırdım ve onu kendimden ittim. Tam o anda ayağa fırlayıp gözleri parlayarak haykırdı: “Ah, Kardeş Medardus, ben küçücük ve güçsüz hâlimle seni omuzlarımda sürükleyip götürmeseydim, çarkta parçalanmış uzuvlarla yatıyor olacaktın.” Titredim; yıkılmış gibi sandalyeye çöktüm. Kapı açıldı ve bana bakan rahip telaşla içeri girdi. “Buraya nasıl geldiniz? Bu odaya girmenize kim izin verdi?” diye Belcampo’ya çıkıştı. Belcampo’nun gözlerinden yaşlar boşandı; yalvaran bir sesle, “Ah, saygıdeğer efendim! Ölüm tehlikesinden kurtardığım dostumla konuşma isteğime daha fazla karşı koyamadım,” dedi. Kendimi toparladım. “Sevgili kardeşim,” diye rahibe sordum, “bu adam beni gerçekten buraya mı getirdi?” Rahip duraksadı. “Şimdi nerede olduğumu biliyorum,” diye devam ettim. “Başımın gelebileceği en korkunç durumda olduğumu tahmin edebiliyorum; ama tamamen iyileştiğimi görüyorsunuz. O hâlde, beni fazla hassas buldukları için şimdiye kadar bilerek saklamış olabilecekleri her şeyi öğrenebilirim herhâlde.” “Gerçekten öyle,” diye yanıtladı rahip. “Bu adam sizi, yaklaşık üç ila üç buçuk ay önce kurumumuza getirdi. Anlattığına göre sizi buradan dört mil uzaktaki, topraklarımızı ... bölgesinden ayıran ormanda ölü sanarak bulmuş; daha önce tanıdığı, B. manastırından Kapusen rahibi Medardus olduğunuzu anlamış. Roma’ya yaptığı yolculukta, eskiden yaşadığı yerden geçiyormuşsunuz. Tam bir duygusuzluk içindeydiniz. Biri sizi götürürse yürüyordunuz, bırakırsa duruyordunuz; size yön gösterilince oturuyor ya da yatıyordunuz. Yiyecek ve içeceği ağzınıza zorla vermek gerekiyordu. Yalnızca boğuk, anlaşılmaz sesler çıkarabiliyordunuz; bakışınızda görme gücü yok gibiydi. Belcampo yanınızdan ayrılmadı, sadık bakıcınız oldu. Dört hafta sonra korkunç bir delilik nöbetine tutuldunuz; sizi bu iş için ayrılmış, daha uzak odalardan birine götürmek zorunda kaldık. Vahşi bir hayvan gibiydiniz… Anısı size belki çok acı verecek o durumu daha ayrıntılı anlatmayayım. Dört hafta sonra o duygusuzluk hâli birden geri döndü; ardından tam bir katılığa dönüştü. İyileşip uyandığınızda bu katılık geçmişti.” Rahip anlatırken Schönfeld oturmuş, derin düşüncelere dalmış gibi başını eline dayamıştı. “Evet,” diye söze başladı, “bazen akıl almaz bir budala olduğumu çok iyi biliyorum; ama aklı başında insanlara zararlı olan tımarhane havası bana pek iyi geldi. Kendim üzerine düşünmeye başladım; bu da fena bir işaret değil. Yalnızca kendi bilincim sayesinde var oluyorsam, bilincin, bilincinde olunan şeyin soytarı ceketini çıkarması yeter; o zaman ben de sağlam bir beyefendi olarak karşısında dururum. Ah Tanrım! Ama dâhi bir berber, daha kendi başına bile ağırbaşlı bir ödlek değil midir? Ödleklik her türlü deliliğe karşı korur. Size temin ederim, saygıdeğer efendim, kuzey-kuzeybatı yönünde olsam da bir kilise kulesiyle bir sokak lambasını birbirinden kusursuzca ayırabilirim.” “Gerçekten öyleyse,” dedim, “beni nasıl bulduğunuzu ve buraya nasıl getirdiğinizi sakin sakin anlatarak bunu kanıtlayın.” “Anlatacağım,” diye yanıtladı Schönfeld. “Buradaki din adamı pek kaygılı bir yüz takınsa da… Ama izin ver, Kardeş Medardus, himayem altındaki kişi olarak sana sen diye hitap edeyim. Yabancı ressam, sen gece kaçtıktan sonraki sabah, resim koleksiyonuyla birlikte anlatılması imkânsız bir biçimde ortadan kaybolmuştu. Olay başlangıçta ne kadar dikkat çekmiş olsa da yeni gelişmelerin akışında kısa sürede unutuldu. Ancak Baron F.’nin şatosundaki cinayet duyulunca ve ... bölgesinin mahkemeleri B. kentindeki Kapusen manastırından keşiş Medardus’u yakalama emirleriyle aramaya başlayınca, ressamın meyhanede bütün olayı anlattığını ve seni Kardeş Medardus olarak tanıdığını hatırladılar. Kaldığın otelin hancısı, kaçmana yardım ettiğim yolundaki kuşkuyu doğruladı. Dikkatleri üzerime çekmiştim; beni hapse atmak istiyorlardı. Uzun zamandır sırtıma yük olmuş bu zavallı hayattan kaçma kararı vermek kolaydı. Abbate’lerin ve saç biçimlerinin bulunduğu İtalya’ya gitmeye karar verdim. Yolum üzerinde, *** Prensi’nin başkentinde seni gördüm. Aurelien’le evleneceğin ve keşiş Medardus’un idam edildiği konuşuluyordu. O keşişi ben de gördüm… Neyse! Ne olmuşsa olmuş, ben seni gerçek Medardus sayıyorum. Önüne çıktım, beni fark etmedin; ben de yoluma devam etmek için başkentten ayrıldım. Uzun bir yolculuktan sonra bir sabah, önümde kapkara uzanan ormandan geçmek üzere şafak sökmeden hazırlandım. Güneşin ilk ışıkları belirirken sık çalılıkların arasından bir hışırtı geldi ve saçı sakalı dağılmış ama zarif giysiler içindeki bir adam yanımdan sıçrayarak geçti. Bakışları vahşi ve şaşkındı; bir anda gözden kayboldu. Yürümeye devam ettim. Derken hemen önümde yerde çıplak bir insan bedeninin uzandığını görünce dehşete kapıldım. Bir cinayet işlendiğini, kaçanın da katil olduğunu sandım. Çıplağın yanına eğilip seni tanıdım ve hafifçe soluduğunu fark ettim. Hemen yanında şimdi giydiğin keşiş cübbesi yatıyordu; seni güç bela giydirdim ve daha ileri taşıdım. Sonunda derin baygınlığından uyandın, ama saygıdeğer efendinin az önce anlattığı durumdaydın. Seni taşımak hiç de kolay olmadı; bu yüzden ancak akşam olduğunda ormanın ortasındaki bir hana ulaşabildim. Sersemlemiş halde seni çimenlikte bıraktım; yiyecek içecek almak için içeri girdim. Hanın içinde *** bölgesinin dragon süvarileri oturuyordu. Hancının dediğine göre, ağır suçlar yüzünden ***’da idam edilmesi gerekirken anlaşılmaz bir biçimde tam o sırada kaçan bir keşişin izini sınıra kadar süreceklerdi. Başkentten ormana nasıl geldiğin benim için bir sırdı; ama aranan Medardus’un sen olduğuna inanışım, içinde bulunduğunu düşündüğüm tehlikeden seni kurtarmak için elimden geleni yapmama yol açtı. Gizli yollardan seni sınırın ötesine geçirdim ve sonunda seninle bu eve geldim. Burada seni de beni de içeri aldılar; çünkü senden ayrılmak istemediğimi söyledim. Burada güvendeydin; çünkü kabul edilmiş bir hastayı hiçbir şekilde yabancı mahkemelere teslim etmezlerdi. Bu odada seninle kalıp sana baktığım sırada beş duyunun hâli pek iyi değildi. Uzuvlarını oynatman da iç açıcı değildi. Noverre ve Vestris seni derinden küçümserdi; başın göğsüne düşerdi, seni dimdik doğrultmaya kalkınca da kusurlu bir koni gibi devrilirdin. Konuşma becerin de acınacak hâldeydi. Pek az konuşuyordun; keyfin yerindeyken yalnızca ‘Hu hu! Me… me…’ diyordun. Ne istediğin ne düşündüğün pek anlaşılmıyordu; ikisinin de sana ihanet edip kendi başına, kendi ayağıyla serseriliğe çıktığına neredeyse inanacaktık. Sonunda birdenbire neşeden uçtun; havalara sıçradın, sevinçten böğürdün ve doğanın kısıtlayıcı bağlarından kurtulmak için cübbeni üzerinden yırttın. İştahın…” “Durun, Schönfeld,” diye sözünü kestim o korkunç şakacının. “Durun! İçine düştüğüm korkunç durumu bana zaten anlattılar. Beni kurtaran, Tanrı’nın sonsuz sabrı ve lütfu olsun; Kutsanmış Olan’ın ve azizlerin şefaati sayesinde kurtuldum!” “Ah, saygıdeğer efendim!” diye sürdürdü Schönfeld. “Bilinç denen özel zihin işlevinden elinizde ne kaldı? Bilinç, kafanızın üst katında uğursuz bürosunu açmış lanet olası bir kapı görevlisinin, gümrük memurunun, başdenetçi yardımcısının lanet olası faaliyetten başka nedir ki? Dışarı çıkmak isteyen her mala, ‘Hey… hey… İhracat yasak… Ülkede, ülkede kalacak,’ diyor. En güzel mücevherler değersiz tohumlar gibi toprağa gömülüyor; boy atanlarsa olsa olsa pancar oluyor. Sonra uygulama, bin sentnerlik ağırlığıyla onlardan çeyrek ons tadı kötü şeker çıkarıyor… Hey hey… Oysa bu ihracat, yukarıdaki görkemli Tanrı kentinden alışveriş yapmamızı sağlayacaktı; orada her şey görkemli, her şey haşmetli! Tanrı aşkına! Saygıdeğer efendim! Maréchal usulü, Pompadour usulü ya da Golconda kraliçesi usulü, binbir zahmetle satın aldığım bütün pudralarımı en derin yerinde kaybolsun diye ırmağa dökerdim; oradan en azından transit ticaret yoluyla bir kırıntı güneş tozu alabilseydim de onu en bilgili profesörlerin ve okul arkadaşlarımın perukalarına, önce de kendi perukama serpebilseydim! Ne diyorum? Damon’um, saygıdeğer keşişlerin en saygıdeğerine pire rengi frak yerine güneşten bir sabahlık giydirebilseydi; Tanrı kentinin zengin, mağrur yurttaşları tuvalete giderken öyle bir giysi giyer. İnanın, görgü ve vakar bakımından her şey başka türlü olurdu. Ama böyle olunca dünya sizi sıradan bir toprağa bağlı köylü, şeytanı da birinci dereceden kuzeniniz sandı.” Schönfeld ayağa kalkmış, güçlü güçlü el kol sallayıp tuhaf yüzler yaparak odanın bir köşesinden ötekine yürüyor, daha doğrusu sekiyordu. Her zamanki gibi delilikle deliliği körükleyerek coşmaya başlamıştı. Bu yüzden iki elini de tuttum ve “Benim yerime buraya temelli yerleşmeye mi niyetlisin? Bir dakika olsun aklı başında, ciddi konuşup şakayı bırakman mümkün değil mi?” dedim. Tuhaf bir gülümsemeyle, “Aklıma geldiğinde söylediklerimin hepsi gerçekten bu kadar saçma mı?” diye sordu. “İşte felaket de bu,” diye yanıtladım. “Maskaralıklarının altında çoğu kez derin bir anlam yatıyor; ama her şeyi öyle renkli bezlerle sarıp süslüyorsun ki gerçek rengiyle parlayacak güzel bir düşünce bile, alacalı bohçalarla örtülmüş bir giysi gibi gülünç ve sönük kalıyor. Bir sarhoş gibi dümdüz yürüyemiyor, bir o yana bir bu yana sıçrıyorsun; gidiş yolun eğri!” “Yön dediğin nedir?” diye sözümü usulca kesti Schönfeld; acı tatlı bir ifadeyle gülümsemeyi sürdürüyordu. “Nedir yön, saygıdeğer Kapusen rahibi? Yön dediğin, ulaşmaya çalıştığımız bir hedefi varsayar. Hedefinizden emin misiniz, sevgili keşiş? Arada sırada yeterince kedi beyni yememiş, onun yerine handa ip gerilmiş yolun yanında fazla içki içmiş ve şimdi başı dönen bir kule ustası gibi iki hedef görmeye başlamış olabileceğinizden, hangisinin doğru olduğunu bilemediğinizden korkmuyor musunuz? Üstelik, Kapusen rahibi, mesleğimi bağışlayın; maskaralığı hoş bir katkı, karnabahara serpilmiş İspanyol biberi gibi içimde taşıyorum. Yoksa bir saç ustası zavallı bir tipten, ayrıcalığını cebinde taşıdığı hâlde kendi zevki ve keyfi için kullanmayan acınası bir budaladan ibaret kalır.” Din adamı, bir bana bir de yüzünü buruşturan Schönfeld’e dikkatle bakmıştı; Almanca konuştuğumuz için tek kelime anlamıyordu. Şimdi konuşmamıza ara verdi. “Bağışlayın beyler; görevim, ikinize de iyi gelmeyeceği açık olan bir konuşmayı bitirmemi gerektiriyor. Kardeşim, daha çok zayıfsın; eski yaşamından kalmış ve muhtemelen acı anıları canlandıran şeyleri böyle uzun uzun konuşmamalısın. Arkadaşından her şeyi yavaş yavaş öğrenebilirsin; çünkü iyileşip kurumumuzdan ayrılsan bile arkadaşının sana eşlik edeceği anlaşılıyor. Üstelik,” diye Schönfeld’e döndü, “anlatım biçiminiz, sözünü ettiğiniz her şeyi dinleyenin gözleri önünde canlandırmaya çok elverişli. Almanya’da sizi deli sanmaları gerekir; bizim buralarda bile iyi bir buffone, yani komik oyuncu sayılırsınız. Komedi sahnesinde talihinizi deneyebilirsiniz.” Schönfeld din adamına gözlerini kocaman açarak baktı; sonra parmak uçlarında yükselip ellerini başının üstünde birleştirdi ve İtalyanca haykırdı: “Bir ruhun sesi!… Kaderin sesi, bu saygıdeğer efendinin ağzından bana seslendin!… Belcampo… Belcampo… gerçek mesleğini nasıl da tanıyamadın… karar verildi!” Bunun üzerine kapıdan dışarı fırladı. Ertesi sabah yolculuğa hazır hâlde yanıma geldi. “Sevgili Kardeş Medardus,” dedi, “artık tamamen iyileştin, yardımıma ihtiyacın kalmadı; içimdeki asıl çağrının götürdüğü yere gidiyorum… Hoşça kal!… Ama son kez sanatımı üzerinde uygulamama izin ver; artık bana aşağılık bir zanaat gibi geliyor.” Bıçağını, makasını ve tarağını çıkardı; binbir yüz buruşturma ve şakalı söz eşliğinde tonsürümü ve sakalımı düzeltti. Bana gösterdiği bağlılığa rağmen bu adam içime ürperti salmıştı; ayrıldığına sevindim. Doktor, kuvvet verici ilaçlarla beni epeyce toparlamıştı; yüzümün rengi yerine gelmiş, giderek uzayan yürüyüşlerle gücümü yeniden kazanmıştım. Yaya yolculuğa dayanabileceğimden emindim ve akıl hastalarına iyi gelen, sağlıklı birineyse tekinsiz ve dehşet verici gelmesi gereken evden ayrıldım. Roma’ya hacca gitmek istediğimi varsaymışlardı; ben de bunu gerçekten yapmaya karar verdim ve Roma’ya giden yol diye gösterdikleri yolda yürüdüm. Zihnim bütünüyle iyileşmiş olsa da içimde, filizlenen her görüntünün üstüne karanlık bir örtü çeken duygusuz bir hâl bulunduğunu seziyordum; her şey renksiz, gri üstüne gri görünüyordu. Geçmişe dair hiçbir açık anım yoktu; tüm zihnimi o anın ihtiyaçları kaplamıştı. Yiyecek ya da geceyi geçirecek bir yer dilenebileceğim bir yeri seçebilmek için uzaklara bakıyor, dindar kimseler dilenci torbamı ve matarımı güzelce doldurduğunda içten içe seviniyordum; karşılığında dualarımı mekanikçe geveliyordum. Zihnimde bile sıradan, budala bir dilenci keşişe dönüşmüştüm. Sonunda Roma’dan birkaç saat uzakta, çevresinde yalnızca çiftlik binaları bulunan büyük Kapusen manastırına vardım. Tarikat kardeşini orada kabul etmeleri gerekiyordu; ben de rahatça dinlenip kendime gelmeyi düşünüyordum. Eskiden kaldığım Almanya’daki manastır kapatılınca yola devam ettiğimi ve tarikatımdan başka bir manastıra girmek istediğimi söyledim. İtalyan keşişlere özgü içtenlikle beni güzelce ağırladılar. Başrahip, bir adağı yerine getirmek için yolculuğumu sürdürmem gerekmiyorsa yabancı biri olarak dilediğim kadar manastırda kalabileceğimi söyledi. Akşam duası vaktiydi; keşişler koroya gitti, ben de kiliseye girdim. Nefin cesur ve görkemli yapısı beni hayli şaşırttı; ama yere eğilmiş ruhum, Kutsal Ihlamur Kilisesi’ni henüz uyanmış bir çocukken gördüğüm zamanki gibi yükselemiyordu. Yüksek sunağın önünde duamı ettikten sonra azizlerin şehitlik sahnelerini gösteren sunak resimlerine bakarak yan koridorlarda ilerledim. Sonunda, sunağı renkli camlardan süzülen güneş ışınlarının büyülü bir biçimde aydınlattığı bir yan şapele girdim. Resme bakmak için basamakları çıktım. — Aziz Rosalia — manastırımın uğursuz sunak resmi. — Ah! — Aurelie’yi gördüm! Bütün yaşamım — binlerce suçum — günahlarım — Hermogen’in, Aurelie’nin öldürülmesi — hepsi, hepsi korkunç tek bir düşünceden ibaretti; o düşünce beynimi kızgın, sivri bir demir gibi delip geçti. — Göğsüm — damarlarım, liflerim en acımasız işkencenin vahşi acısıyla parçalanıyordu! — Acımı dindirecek bir ölüm bile yoktu! — Kendimi yere attım — çılgınca bir umutsuzlukla giysilerimi yırttım — avunmasız kederimle öyle bir haykırdım ki sesim kilisede yankılandı: “Lanetliyim, lanetliyim! — Artık ne burada ne öteki dünyada merhamet, ne teselli var! — Cehenneme, cehenneme! — Ben, aşağılık günahkâr için sonsuz lanete hükmedildi!” — Beni kaldırdılar; keşişler şapeldeydi, karşımda uzun boylu, saygıdeğer yaşlı bir adam olan başrahip duruyordu. Bana tarif edilemez bir yumuşaklıkla, ciddi ciddi baktı; ellerimi tuttu. Sanki göksel merhametle dolu bir aziz, alev çukuruna düşmek üzere olan kayıp ruhu havada tutuyordu. “Hastasın kardeşim!” dedi başrahip, “Seni manastıra götürelim; orada kendine gelirsin.” Ellerini, giysisini öptüm; konuşamıyordum, yalnızca derin ve korkulu iç çekişler ruhumun korkunç, paramparça hâlini ele veriyordu. — Beni yemekhaneye götürdüler; başrahip işaret edince keşişler çıktı, ikimiz yalnız kaldık. “Kardeşim,” diye söze başladı, “ağır bir günahın yükü altında gibisin; çünkü insan ancak korkunç bir eylemden duyduğu en derin, en umutsuz pişmanlıkla böyle davranır. Oysa Rabbin sabrı büyüktür, azizlerin şefaati güçlü ve etkilidir; güven duy. Bana itirafını edeceksin; tövbe edersen Kilise sana teselli verecek!” O an başrahip, Kutsal Ihlamur’daki yaşlı hacı gibi göründü gözüme; bütün geniş yeryüzünde günahlarla ve suçlarla dolu yaşamımı açmam gereken tek kişinin o olduğunu düşündüm. Henüz tek kelime edemiyordum; yaşlı adamın önünde yüzüstü yere kapandım. “Manastır şapeline gidiyorum,” dedi ağırbaşlı bir sesle ve oradan ayrıldı. — Hazırdım — peşinden koştum; günah çıkarma hücresinde oturuyordu ve ruhumun karşı konulmaz dürtüsüne hemen uydum; her şeyi, her şeyi itiraf ettim! — Başrahibin bana verdiği ceza korkunçtu. Kiliseden kovulmuş, cüzzamlı gibi kardeşlerin topluluğundan sürülmüş hâlde manastırın mezar mahzenlerinde yatıyor; tatsız, suda haşlanmış otlarla zar zor yaşamımı sürdürüyor, en ince ayrıntısına kadar düşünülmüş bir zalimliğin icat ettiği işkence aletleriyle kendime eziyet ediyor ve sesimi yalnızca kendimi suçlamak, cehennemden kurtulmak için ezilmiş bir yürekle dua etmek üzere yükseltiyordum; cehennemin alevleri şimdiden içimde yanıyordu. Ama yüz yaradan kan akarken, acı yüz zehirli akrep sokması gibi yanarken ve sonunda bedenim yenik düşüp uyku baygın bir çocuğu kollarıyla korur gibi beni sararken, düşmanca düşler yükseliyor ve bana yeni ölüm işkenceleri çektiriyordu. — Bütün yaşamım korkunç bir biçimde şekilleniyordu. Eufemien’i, görkemli güzelliğiyle bana yaklaşırken görüyordum; ama yüksek sesle haykırıyordum: “Benden ne istiyorsun, lanetli kadın! Hayır, cehennemin bende payı yok.” O da giysisini açıyor, lanetlenmenin dehşeti beni sarıyordu. Bedeni iskelete dönene dek kurumuştu; ama iskeletinin içinde sayısız yılan kıvrılıyor, başlarını ve kor gibi kızıl dillerini bana doğru uzatıyordu. “Bırak beni!… Yılanların yaralı göğsüme batıyor… yüreğimin kanıyla beslenmek istiyorlar… ama o zaman ölürüm… ölürüm… ölüm beni öcünden kurtarır.” diye haykırdım. O zaman suret uludu: “Yılanlarım senin yüreğinin kanıyla beslenebilir… ama sen bunu duyumsamazsın; çünkü bu senin azabın değil. Azabın kendi içinde ve seni öldürmüyor; çünkü onun içinde yaşıyorsun. Azabın, işlediğin suçun düşüncesi; oysa bu düşünce sonsuz!” — Kanlar içindeki Hermogen yükseldi; ama Eufemien ondan kaçtı ve haç biçimindeki boyun yarasını göstererek hızla yanımdan geçti. Dua etmek istedim; aklı karıştıran bir fısıltı, bir hışırtı başladı. Daha önce gördüğüm insanlar çılgın suratlara dönüşmüştü. — Kulaklarına çekirge bacakları bitmiş başlar ortalıkta sürünüp bana alayla gülüyordu — tuhaf kuşlar — insan yüzlü kuzgunlar havada uçuşuyordu. — B.’den konser şefini kız kardeşiyle tanıdım; kız kardeşi çılgın bir valsle dönüyor, kardeşi de kendi göğsünü keman yapıp üzerinde yay gezdirerek ona eşlik ediyordu. — Çirkin kertenkele suratlı Belcampo, iğrenç, kanatlı bir solucanın üstünde bana saldırdı; demirden, kızgın bir tarakla sakalımı taramak istiyordu — ama başaramadı. — Kargaşa gitgide çılgınlaşıyor, şekiller gitgide tuhaflaşıp akıl almaz hâle geliyordu: dans eden insan ayaklı küçücük bir karıncadan, derisi eyer örtüsüne dönüşmüş, üstünde gözleri ışıl ışıl yanan baykuş başlı bir binicinin oturduğu uzun, upuzun at iskeletine kadar. — Gövde zırhı dipsiz bir kadeh, miğferi ters çevrilmiş bir huniydi! — Cehennemin eğlencesi yeryüzüne çıkmıştı. Güldüğümü duyuyordum; ama bu gülüş göğsümü kesiyor, acıyı daha da yakıyor, bütün yaralarımdan daha çok kan akıtıyordu. — Bir kadın sureti ışıldadı, güruh geri çekildi — bana doğru geliyordu! — Ah, Aurelie’ydi! “Yaşıyorum ve artık bütünüyle seninim!” dedi suret. — O zaman suç içimde yeniden canlandı. — Vahşi arzuyla çılgına dönüp kollarımı ona doladım. — Bütün güçsüzlüğüm yok olmuştu; ama bir şey göğsüme kızgın bir şey gibi yapıştı — sert kıllar gözlerimi tırmaladı ve Şeytan tiz bir kahkaha attı: Artık tümüyle benimsin! — Dehşet çığlığıyla uyandım; kısa süre sonra umutsuzluk içinde kendimi cezalandırmak için kullandığım dikenli kırbacın darbeleriyle kanım sel gibi akıyordu. Çünkü düşteki suçlar bile, her günahkâr düşünce bile iki kat ceza gerektiriyordu. — Sonunda başrahibin en ağır ceza için belirlediği süre doldu; ben de kardeşlerden uzakta, ayrı bir hücrede, manastırın içinde uygulayacağım yeni kefaretlere başlamak üzere mezar mahzeninden çıktım. Daha hafif kefaretlere geçtikçe kiliseye ve kardeşlerin korosuna girmeme izin verildi. Ama yalnızca her gün alışılmış biçimde kırbaçlanmayı öngören son kefaret bana yetmiyordu. Bana vermek istedikleri daha iyi yiyecekleri kararlılıkla geri çevirdim; günlerce Aziz Rosalia tasvirinin önündeki soğuk mermer zemine uzanıp yattım ve hücremde en acımasız biçimde kendime işkence ettim; çünkü dış acılarla içimdeki korkunç azabı bastırmayı umuyordum. Boşunaydı; düşüncenin yarattığı o suretler hep geri dönüyor, Şeytan’ın kendisi de alay ederek bana işkence etmek ve beni günaha sürüklemek için eline düşüyordu. Ağır kefaretim ve bunu görülmemiş bir biçimde yerine getirişim keşişlerin dikkatini çekti. Bana derin bir saygıyla, ürkekçe bakıyorlardı; hatta aralarında şöyle fısıldaştıklarını duydum: “Bu bir aziz!” Bu söz beni korkunç biçimde sarstı; çünkü B.’deki Kapusen kilisesinde, bana bakan ressama küstah bir delilikle “Ben Aziz Antonius’um!” diye haykırdığım o dehşet anını fazlasıyla canlı biçimde hatırlatıyordu. — Başrahibin belirlediği son kefaret süresi de dolmuştu; ama bedenim acıya yenik düşüyor gibi görünse de kendime eziyet etmeyi bırakmadım. Gözlerimin ışığı sönmüş, zavallı bedenim kanayan bir iskelete dönmüştü. Saatlerce yerde yattıktan sonra başkalarının yardımı olmadan ayağa kalkamaz hâle geldim. Başrahip beni görüşme odasına getirtti. “Kardeşim,” diye söze başladı, “ağır kefaretin içini ferahlattı mı? Göğün tesellisini buldun mu?” — “Hayır, saygıdeğer efendim,” diye karşılık verdim, umutsuzluğumu boğuk bir sesle dile getirerek. “Sana,” diye daha gür bir sesle devam etti başrahip, “kardeşim, bir dizi korkunç eylemi itiraf ettiğinde en ağır kefareti yükleyerek, adaletin kolunun ulaşamadığı ve Rabbin hizmetkârına suçlarını pişmanlıkla anlatan suçlunun pişmanlığının gerçekliğini dış eylemlerle de göstermesini isteyen Kilise yasalarını yerine getirdim. Ruhunu bütünüyle göğe yöneltmeli, ama aynı zamanda bedenine eziyet etmelidir ki dünyevi işkence, eylemlerindeki şeytani hazzı dengelesin. Yine de ben, ünlü Kilise bilginlerinin de bana katıldığı şu düşüncedeyim: Kefaret eden kişi kendine en korkunç acıları çektirse bile, bu acılara güvenip bu yüzden Ebedî’nin lütfuna layık olduğunu düşündüğü anda, bunlar günahlarının ağırlığından bir kırıntı bile eksiltmez. Ebedî’nin eylemlerimizi nasıl tarttığını hiçbir insan aklı kavrayamaz. Gerçekten suç işlememiş olsa bile dış biçimleri yerine getirerek küstahça göğe saldırabileceğini sanan kişi kaybolmuştur; kefaretini tamamlayınca suçunun silindiğine inanan kişi de içten pişmanlığının gerçek olmadığını gösterir. Sevgili Kardeş Medardus, sen hâlâ teselli bulmuyorsun; bu, pişmanlığının gerçekliğini kanıtlar. Şimdi kefaret etmeyi bırakmanı istiyorum; bütün kırbaçlamalara son ver, daha iyi yiyecekler ye ve kardeşlerle görüşmekten kaçınma. — Bil ki gizemli yaşamının bütün şaşırtıcı dolambaçları bana, sana olduğundan daha iyi bilinir hâle geldi. — Kaçınamadığın bir yazgı Şeytan’a senin üzerinde güç verdi; suç işlediğinde yalnızca onun aracıydın. Ama bu yüzden Rabbin gözünde daha az günahkâr olduğunu sanma; çünkü Şeytan’a karşı dinççe mücadele edip onu yenme gücü sana verilmişti. Kötü olan, kimin insan yüreğine hücum edip iyiliğe karşı koymaz ki? Ama bu mücadele olmasa erdem de olmazdı; çünkü erdem, iyi ilkenin kötü ilkeye karşı kazandığı zaferden ibarettir; günah da bunun tersinden doğar. — Öncelikle bil ki, kendini yalnızca niyetinde işlediğin bir suçla itham ediyorsun. — Aurelie yaşıyor; çılgınlık içinde kendini yaraladın, eline akan kan kendi yaranın kanıydı… Aurelie yaşıyor… bunu biliyorum.” Dizlerimin üstüne çöktüm, ellerimi dua eder gibi göğe kaldırdım; göğsümden derin iç çekişler koptu, gözlerimden yaşlar boşandı! — “Bir de şunu bil,” diye sürdürdü başrahip, “itirafında sözünü ettiğin o yaşlı yabancı ressam, benim aklımın erdiği zamandan beri ara sıra manastırımızı ziyaret eder; belki yakında yine gelir. Bana, içinde çeşitli çizimlerin, ama özellikle her ziyaretinde birkaç satır eklediği bir öykünün bulunduğu bir kitap emanet etti. — Kitabı birine vermemi yasaklamadı; üstelik onu sana emanet etmek benim en kutsal görevim. Kendi tuhaf yazgılarının, seni bazen yüce görüntüler dünyasına, bazen de en sıradan yaşama sürükleyen bağlantılarını öğreneceksin. Olağanüstü olanın yeryüzünden kaybolduğunu söylerler; ben buna inanmıyorum. Mucizeler hâlâ var; çünkü her gün çevremizi kuşatan en olağanüstü şeylere, bir dizi olayın döngüsel olarak yinelenme kuralını çözdüğümüz için artık mucize demek istemesek de o döngüyü çoğu kez bütün bilgimizi utandıran bir olgu yarıp geçer; biz onu kavrayamadığımız için anlayışsız bir inatla varlığına inanmayız. Dış gözün pürüzlü yüzeyine yansımayacak kadar saydam olduğu için, iç gözün gördüğü görüntüyü inatla inkâr ederiz. — O tuhaf ressamı, keşfettiğimiz her kurala meydan okuyan sıra dışı olaylar arasında sayıyorum; onun bedensel görünüşünün, gerçek dediğimiz şey olup olmadığından kuşkuluyum. Kesin olan şu ki onda yaşamın alışılmış işlevlerini kimse görmedi. Onu yazı yazarken ya da resim çizerken hiç görmedim; oysa yalnızca okur gibi göründüğü kitap, her ziyaretinde öncekinden daha çok yazılı sayfa içeriyordu. Kitapta gördüğüm her şeyin karmakarışık karalamalardan, hayal gücü geniş bir ressamın belirsiz taslaklarından ibaret görünmesi ve ancak sen, sevgili Kardeş Medardus, itirafını ettikten sonra okunur ve anlaşılır hâle gelmesi de tuhaftı. — Ressam hakkında sezdiğim ve inandığım şeyleri daha fazla açamam. Kendin anlayacaksın; daha doğrusu sır kendiliğinden açığa çıkacak. Git, güç kazan; inandığım gibi birkaç gün içinde ruhunun doğrulduğunu hissedersen yabancı ressamın olağanüstü kitabını sana vereceğim.” Başrahibin isteğine uydum; kardeşlerle yemek yedim, kendime eziyet etmeyi bıraktım, azizlerin sunaklarında içtenlikle dua etmekle yetindim. Yüreğimdeki yara kanamayı, içimden beni delen acı dinmemeyi sürdürse de korkunç düş görüntüleri artık beni terk etmişti. Ölümüne yorgun, sert yatağımda uykusuz yattığımda sık sık melek kanatlarını andıran bir esinti beni sarıyor; gözlerinde yaşlarla göksel bir merhamet taşıyan yaşayan Aurelie’nin sevimli suretini, üzerime eğilirken görüyordum. Beni korur gibi elini başımın üzerinde uzattı; göz kapaklarım kapandı ve tatlı, dinlendirici bir uyku damarlarıma yeni bir yaşam gücü akıttı. Başrahip ruhumun yeniden biraz güçlendiğini görünce ressamın kitabını bana verdi ve hücresinde dikkatle okumamı öğütledi. — Kitabı açtım; gözüme ilk çarpan, Kutsal Ihlamur’daki fresklerin önce taslak hâlinde çizilmiş, sonra ışık ve gölgeyle işlenmiş resimleriydi. En ufak bir şaşkınlık, bilmeceyi çabucak çözme arzusu duymadım. Hayır! — Benim için bilmece yoktu; bu ressamın kitabında saklı olan her şeyi çoktan biliyordum. Ressamın kitabın son sayfalarında küçük, güçlükle okunur, renkli harflerle bir araya getirdiği şeyler benim düşlerim, sezgilerimdi; yalnızca benim hiçbir zaman yapamadığım gibi, açık, belirgin ve keskin çizgilerle tasvir edilmişlerdi.
Anlatıcının sanrılarında kız kardeşiyle birlikte konser şefi
⇒
DAHA BÜYÜK GÖRSEL
Editörün araya eklediği not.
Kardeş Medardus, Ressamın Kitabı’nda buldukları üzerinde daha fazla durmadan anlatısını sürdürür: Sırlarına vakıf olan başrahiple ve sevecen kardeşlerle vedalaşmasını, Roma’ya hac yolculuğuna çıkmasını, Aziz Petrus’ta, Aziz Sebastian ve Laurentius’ta, Laterano’daki Aziz Giovanni’de, Santa Maria Maggiore’de ve başka yerlerde bütün sunakların önünde diz çöküp dua etmesini anlatır. Papa’nın bile dikkatini çekmiş, sonunda bir kutsallık ünü edinmiştir; şimdi gerçekten tövbekâr bir günahkâr olduğu ve kendisinin de bundan başka bir şey olmadığını açıkça hissettiği için bu ün onu Roma’dan kaçırır. Oysa biz, yani sen ve ben, sevgili okurum, ressamın yazdıklarını okumadan Medardus kardeşin sezgileri ve düşleri hakkında öyle az şey biliyoruz ki, Medardus’un öyküsünün birbirinden karmaşık biçimde ayrılıp giden ipliklerini bir düğümde birleştiren bağı en ufak ölçüde bile kuramayız. Daha iyi bir benzetme şu olur: Birbirinden farklı renklerdeki ışınların çıktığı odak noktasından yoksunuz. Rahmetli Kapusen rahibinin elyazması eski, sararmış bir parşömene sarılmıştı. Bu parşömen, son derece tuhaf bir el yazısının belli olduğu, küçük ve neredeyse okunaksız harflerle doluydu; bu da merakımı hayli kamçıladı. Çok uğraştıktan sonra harfleri ve sözcükleri çözmeyi başardım. Bunun, Medardus’un sözünü ettiği ve Ressamın Kitabı’na kaydedilmiş öykü olduğunu anlayınca nasıl şaşırdığımı anlatamam. Eski İtalyancayla, neredeyse kronik üslubunda ve çok özlü yazılmış. Bu tuhaf üslup Almancada yalnızca çatlak bir cam gibi sert ve boğuk duyuluyor; yine de bütünü anlayabilmek için çeviriyi buraya eklemek gerekti. Bunu yapmadan önce yalnızca şu üzücü bilgiyi vermeliyim: Sık sık adı geçen Francesko’nun soyundan geldiği prens ailesi hâlâ İtalya’da yaşıyor; Medardus’un bulunduğu yerde ikamet etmiş olan prensin soyundan gelenler de hâlâ hayatta. Bu yüzden adlarını vermek olanaksızdı. Gerçek adların, üstelik burada olduğu gibi kulağa güzel ve romantik gelen adların bulunduğu yerde yeni adlar uydurmak gerektiğinde, bu kitabı eline veren kişiden daha beceriksiz, daha sakar kimse yoktur dünyada. Söz konusu editör, “prens”, “baron” ve benzeri genel adlandırmalarla durumu kurtarabileceğini düşünmüştü. Fakat yaşlı ressam, en gizemli ve karmakarışık aile ilişkilerini açıklığa kavuşturunca, bu genel adlandırmalarla her şeyi anlaşılır kılamayacağını gördü. Ressamın yalın kronik anlatısını her türden açıklama ve düzeltmeyle süsleyip dolambaçlı şekillere sokması gerekecekti. — Editörün yerine geçerek senden, sevgili okurum, okumaya devam etmeden önce şu bilgileri aklında tutmanı rica ediyorum. P. Prensi Camillo, Francesko’nun atasıdır; Medardus’un babası Francesko ondan gelir. W. Prensi Theodor, Medardus’un sarayında bulunduğu W. Prensi Alexander’ın babasıdır. Kardeşi W. Prensi Albert, İtalyan Prenses Giazinta B. ile evlenmiştir. Dağlardaki Baron F.’nin ailesi bilinir; yalnızca F. Baronesi’nin İtalyan kökenli olduğunu belirtmek gerekir, çünkü Kont Pietro S.’nin, Kont Filippo S.’nin oğlunun kızıdır. Sevgili okurum, bu birkaç adı ve harfi aklında tutarsan artık her şey açıklığa kavuşacak. Şimdi öykünün devamı yerine
yaşlı ressamın parşömen yaprağı geliyor.
— — — Ve şöyle oldu: Cezayirli korsanların ağır baskısı altında bulunan Cenova Cumhuriyeti, büyük deniz kahramanı P. Prensi Camillo’ya başvurarak, iyi donatılmış ve mürettebatı tamam dört kadırgayla gözü pek yağmacılara karşı bir akın düzenlemesini istedi. Şanlı işler yapmaya susamış olan Camillo, büyük oğlu Francesko’ya hemen bir mektup yazıp kendisi yokken ülkeyi yönetmek üzere gelmesini söyledi. Francesko, Leonardo da Vinci’nin okulunda resim öğreniyordu; sanatın ruhu onu öylesine bütünüyle ele geçirmişti ki başka hiçbir şey düşünemiyordu. Bu yüzden sanatı yeryüzündeki bütün onur ve ihtişamdan üstün tutuyor, insanların geri kalan uğraşlarını boş süsler peşinde acınası bir çaba sayıyordu. Sanattan ve artık yaşlanmış ustasından ayrılamadı; babasına, fırçayı kullanmayı bildiğini ama asayı yönetmeyi bilmediğini ve Leonardo’nun yanında kalmak istediğini yazdı. Yaşlı ve gururlu Prens Camillo çok öfkelendi, oğluna değersiz bir budala diye çıkıştı ve onu geri getirmeleri için güvendiği hizmetkârları yola çıkardı. Francesko geri dönmeyi kararlılıkla reddedip tahtın bütün parıltısıyla çevrili bir prensin, usta bir ressamın yanında sefil bir varlık gibi göründüğünü; en büyük savaş başarılarının bile zalimce, dünyevi bir oyundan ibaret olduğunu; ressamın yarattığı eserlerin ise içinde taşıdığı tanrısal ruhun saf yansıması olduğunu söyleyince, deniz kahramanı Camillo öfkesinden deliye döndü. Francesko’yu evlatlıktan reddedeceğine ve veraseti küçük oğlu Zenobio’ya bırakacağına yemin etti. Francesko buna seve seve razı oldu; hatta resmî bir belgede, bütün usul ve törenlere uygun biçimde prenslik tahtının veraset hakkını küçük kardeşine bıraktı. Böylece yaşlı Prens Camillo Cezayirlilerle girdiği çetin ve kanlı bir savaşta can verince Zenobio yönetimi devraldı; Francesko ise prenslik statüsünü ve adını reddedip ressam oldu, yönetime geçen kardeşinin bağladığı küçük yıllık gelirle zar zor geçindi. Francesko eskiden gururlu ve küstah bir delikanlıydı; onun vahşi yaradılışını yalnızca yaşlı Leonardo dizginledi. Francesko prenslik statüsünden vazgeçince Leonardo’nun dindar ve sadık oğlu oldu. Yaşlı ustanın önemli ve büyük eserlerinden pek çoğunu tamamlamasına yardım etti. Öğrenci, ustasının düzeyine yükselince ün kazandı ve kiliselerle manastırlar için birçok sunak resmi yapmak zorunda kaldı. Yaşlı Leonardo, sonunda ileri yaşlarında ölene dek ona öğüt ve yardımlarıyla sadakatle destek oldu. O zaman, uzun süre güçlükle bastırılmış bir ateş gibi, delikanlı Francesko’nun gururu ve küstahlığı yeniden alevlendi. Kendini çağının en büyük ressamı sayıyor, ulaştığı sanatsal yetkinliği soylu konumuyla birleştirerek kendine “prens ressam” diyordu. Yaşlı Leonardo’dan küçümseyerek söz ediyor, onun dindar ve yalın üslubundan uzaklaşıp yeni bir tarz yaratıyordu. Gösterişli figürleri ve göz alıcı renkleriyle kalabalığın gözünü kamaştıran bu tarz, abartılı övgülerle onu giderek daha kibirli ve küstah yapıyordu. Roma’da azgın ve sefih gençlere karıştı; her şeyde en önde ve en üstün olmayı istediğinden, kötülüğün vahşi fırtınasında kısa sürede en atak yelkenliye dönüştü. Putperestliğin sahte, aldatıcı ihtişamına bütünüyle kapılan ve başlarında Francesko’nun bulunduğu gençler gizli bir birlik kurdular. Hristiyanlıkla küstahça alay ederek eski Yunanlıların törenlerini taklit ediyor, arsız fahişelerle iğrenç ve günahkâr şölenler düzenliyorlardı. Aralarında ressamlar, hatta daha da çok heykeltıraşlar vardı; yalnızca antik sanatı tanıyor, kutsal Hristiyanlıktan esinlenen yeni sanatçıların onun yüceltilmesi için bulup görkemle gerçekleştirdikleri her şeyi küçümsüyorlardı. Francesko, kutsal olmayan bir coşkuyla yalancı mitler dünyasından pek çok resim yaptı. Kadın figürlerinin şehvetli görkemini onun kadar gerçekçi resmedebilen yoktu: ten rengini canlı modellerden, biçim ve şekliyse eski mermer heykellerden alıyordu. Eskiden yaptığı gibi kilise ve manastırlarda eski dindar ustaların görkemli resimleri karşısında ruhunu besleyip bunları sanatına duyduğu bir bağlılıkla içine almak yerine, yalancı putperest tanrıların figürlerini büyük bir gayretle kopyalıyordu. Ama hiçbir figür onu, zihninde sürekli taşıdığı ünlü Venüs heykeli kadar bütünüyle ele geçirmemişti. Zenobio’nun kardeşine bağladığı yıllık gelir bu kez her zamankinden uzun süre gecikti. Vahşi yaşamı bütün kazancını çabucak tüketiyor, Francesko ise bu yaşamdan vazgeçmiyordu; böylece fena hâlde parasız kaldı. Uzun zaman önce bir Kapusen manastırının kendisine yüksek ücret karşılığında Aziz Rosalia’nın resmini yapma işi verdiğini hatırladı. Bütün Hristiyan azizlerinden tiksindiği için üstlenmek istemediği bu işi, para alabilmek için hızla bitirmeye karar verdi. Azize’yi çıplak, yüzünün biçim ve hatlarıysa o Venüs heykelindekine benzer şekilde resmetmeyi tasarladı. Taslak son derece başarılı oldu. Küstah gençler, dindar keşişlerin kilisesine Hristiyan bir azize yerine putperest bir put yerleştirme fikri yüzünden Francesko’yu göklere çıkardılar. Fakat Francesko resme başlayınca, bakın, her şey zihninde tasarladığından farklı biçim aldı; daha güçlü bir ruh, ona hükmeden alçakça yalan ruhunu alt etti. Yüce gökler âleminden bir meleğin yüzü, karanlık sislerin arasından belirmeye başladı. Fakat kutsala zarar vermekten ve sonra Rabbin cezasına uğramaktan korkmuşçasına ürken Francesko, yüzü tamamlamaya cesaret edemedi. Çıplak çizdiği bedenin üzerine, edepli giysiler zarif kıvrımlarla yayıldı: koyu kırmızı bir elbise ve gök mavisi bir manto. Kapusen keşişleri, ressam Francesko’ya yazdıkları mektupta yalnızca Aziz Rosalia’nın resminden söz etmiş, azizenin hayatından kayda değer bir olayın resme konu olup olmayacağını ayrıca belirtmemişlerdi. Bu nedenle Francesko da yaprağın yalnızca ortasına azizenin figürünü tasarlamıştı. Fakat şimdi ruhun yönlendirmesiyle çevresine türlü figürler çizdi; bunlar, azizenin şehit edilişini betimlemek üzere şaşırtıcı biçimde bir araya geldiler. Francesko resmine bütünüyle dalmıştı; daha doğrusu, resmin kendisi güçlü bir ruha dönüşmüş, onu kuvvetli kollarıyla kavrayıp bugüne dek sürdürdüğü günahkâr dünya hayatının üzerine kaldırmıştı. Ne var ki azizenin yüzünü tamamlayamıyordu. Bu, içine sivri dikenler gibi batan ve ona cehennem azabı veren bir hâle geldi. Artık Venüs heykelini düşünmüyordu; yine de yaşlı usta Leonardo’yu görür gibi oluyordu. Leonardo acıklı bir tavırla ona bakıyor, büyük bir kaygı ve kederle şöyle diyordu: “Ah, sana yardım etmeyi çok isterdim ama edemem. Önce bütün günahkâr arzularından vazgeçmeli, derin bir pişmanlık ve alçakgönüllülükle, karşısında suç işlediğin azizenin şefaatini dilemelisin.” — Francesko’nun uzun süredir kaçındığı gençler onu atölyesinde arayıp buldular; baygın bir hasta gibi yatağına uzanmış yatıyordu. Francesko, sanki kötü bir ruh gücünü kırmışçasına Aziz Rosalia’nın resmini bitirmeyi başaramadığını ve çaresiz kaldığını onlara anlatınca hepsi kahkahalarla gülüp şöyle dediler: “E, kardeşim, birdenbire nasıl böyle hastalandın? Şu zavallı orada iyileşsin diye Asklepios’a ve sevimli Hygieia’ya bir şarap adağı sunalım!” Siraküza şarabı getirildi. Gençler kadehleri doldurup tamamlanmamış resmin önünde putperest tanrılara içki adağı sundular. Sonra iyice içmeye başlayıp Francesko’ya da şarap uzattılar; ama o, Venüs Hanım’ı göklere çıkarmalarına rağmen içmek ve çılgın kardeşlerinin şölenine katılmak istemedi. İçlerinden biri, “Budala ressam düşünceleriyle de bedeniyle de gerçekten hastalanmış galiba; gidip bir doktor getirmem gerekecek,” dedi. Pelerinini omzuna attı, kılıcını kuşanıp kapıdan çıktı. Aradan birkaç dakika geçmişti ki geri dönüp, “Bakın hele, şu hastayı iyileştirecek doktor zaten benmişim,” dedi. Genç, yürüyüşü ve duruşuyla yaşlı bir doktora benzemeye çalışıyordu. Dizlerini bükerek seke seke yürüdü; genç yüzünü tuhaf biçimde kırışıklıklarla doldurup buruşturmuştu, öyle ki çirkin, yaşlı bir adama benziyordu. Gençler kahkahalarla gülüp, “Şuna bakın, doktor ne bilge yüzler yapabiliyor!” diye bağırdılar. Doktor, hasta Francesko’ya yaklaşıp sert bir sesle ve alaycı bir tonla konuştu: “E, zavallı dostum, seni bu kederli baygınlıktan kaldırmam gerekecek! — E, zavallı dostum, nasıl da solgun ve hasta görünüyorsun; Venüs Hanım seni böyle beğenmez! — İyileşince Donna Rosalia belki seninle ilgilenir! — Baygın dostum, mucizevi ilacımın birazını yudumla. Azize resmi yapmak istediğine göre, içkim seni güçlendirebilir; Aziz Antonius’un mahzeninden şarap bu.” Sözde doktor pelerininin altından bir şişe çıkardı ve açtı. Şişeden tuhaf bir koku yükseldi; gençleri sersemletti. Uykuları bastırmış gibi koltuklara çöktüler, gözlerini kapadılar. Ama baygın bir korkak diye alaya alınmanın öfkesiyle çılgına dönen Francesko, şişeyi doktorun elinden kaptı ve kana kana içti. “Afiyet olsun!” diye seslendi, o sırada yeniden genç yüzüne ve dinç yürüyüşüne kavuşmuş olan genç. Sonra uykuya dalmış öteki gençleri uyandırdı ve onlarla birlikte sendeleyerek merdivenlerden indi. — Vezüv Dağı nasıl azgın bir gürleyişle yakıp yıkan alevler püskürtürse, şimdi de Francesko’nun içinden ateş selleri taşarak kuduruyordu. Hayattaymış gibi gördüğü, şimdiye dek resmettiği bütün putperest öyküler gözlerinin önüne geldi. Gür bir sesle, “Sen de gelmelisin, sevgili tanrıçam; yaşamalı ve benim olmalısın, yoksa kendimi yeraltı tanrılarına adayacağım!” diye bağırdı. Venüs Hanım’ı resmin hemen önünde durmuş, ona sevecenlikle el sallarken gördü. Yatağından fırladı ve Aziz Rosalia’nın başını resmetmeye koyuldu; artık Venüs Hanım’ın büyüleyici yüzünü tıpatıp kopyalayacağını düşünüyordu. Sanki sağlam iradesi elini yönetemiyordu: fırça, Aziz Rosalia’nın başını örten sislerden sürekli kayıyor, iradesi dışında azizenin çevresindeki barbar adamların başlarına uzanıyordu. Buna rağmen azizenin göksel yüzü giderek daha belirginleşiyor, birden öylesine canlı ve ışıldayan gözlerle Francesko’ya bakıyordu ki Francesko, üzerine inen bir yıldırımın ölümcül darbesini yemiş gibi yere yığıldı. Aklı biraz olsun başına gelince güçlükle doğruldu. Ancak kendisine öylesine korkunç görünen resme bakmaya cesaret edemedi; başı öne eğik, doktorun şarap şişesinin durduğu masaya sokuldu ve şişeden iyice bir yudum aldı. Francesko kendine gelmişti; resmine baktı. Resim, son fırça darbesine kadar tamamlanmıştı ve karşısında duruyordu. Fakat ona gülen, Aziz Rosalia’nın yüzü değil, sevdiği Venüs resmi olmuştu; yüzünde şehvetli bir aşk bakışı vardı. Francesko’yu o anda vahşi, günahkâr arzular sardı. Çılgınca bir tutkuyla haykırdı. Resmini yaptığı putperest heykeltıraş Pygmalion’u hatırladı ve onun gibi, Venüs Hanım’a resmine can vermesi için yalvardı. Çok geçmeden resim kımıldamaya başlıyormuş gibi geldi ona; ama onu kollarına almak isteyince, tuvalin cansız kaldığını gördü. Sonra saçlarını yoldu, Şeytan’ın ele geçirdiği biri gibi çırpındı. Francesko iki gün iki gece böyle geçirmişti. Üçüncü gün, bir heykel gibi resmin önünde kaskatı dururken odasının kapısı açıldı; arkasında kadın giysilerinin hışırtısı duyuldu. Dönüp baktı ve resminin aslı olduğunu anladığı bir kadın gördü. İçinin en derin düşüncelerinden yola çıkarak bir mermer heykelden yarattığı resmi şimdi karşısında, akla gelebilecek bütün güzelliğiyle canlı görünce neredeyse aklını yitirecekti. Resme baktığında ise, yabancı kadının kusursuz bir yansıması gibi durması onu neredeyse dehşete düşürüyordu. Bir ruhun olağanüstü görünüşünün insanda uyandırdığı etki başına gelmişti: dili tutuldu, yabancının önünde sessizce diz çöktü ve ellerini ona taparcasına kaldırdı. Yabancı kadın gülümseyerek onu ayağa kaldırdı ve yaşlı Leonardo da Vinci’nin resim okulunda bulunduğu günlerde, kendisini küçük bir kızken sık sık gördüğünü, ona tarifsiz bir sevgi beslemeye başladığını anlattı. Ailesini ve akrabalarını bırakıp onu yeniden bulmak için tek başına Roma’ya gelmişti; çünkü içinde yankılanan bir ses, Francesko’nun onu çok sevdiğini ve özlemle tutkudan yanıp tutuşarak resmini yaptığını söylemişti. Şimdi bunun gerçekten doğru olduğunu görüyordu. Francesko, yabancı kadınla aralarında gizemli bir ruh yakınlığı bulunduğunu; olağanüstü resmi ve kadına duyduğu çılgın aşkı bu yakınlığın yarattığını anladı. Kadını büyük bir tutkuyla kucakladı ve onu hemen kiliseye götürüp bir rahibin kutsal evlilik sakramentiyle sonsuza dek kendilerine bağlamasını istedi. Ne var ki kadın bundan dehşete kapılmış görünüyordu. “E, sevgili Francesko, Hristiyan Kilisesi’nin bağlarıyla kendini zincirletmeyecek yaman bir sanatçı değil misin? Bütün varlığınla neşeli, canlı İlk Çağ’a ve hayata dost tanrılarına yönelmiş değil misin? Hayatlarını kasvetli salonlarda umutsuz bir ağıtla tüketen kederli rahiplerin bizim birlikteliğimizle ne ilgisi var? Aşkımızın şenliğini aydınlık ve neşeyle kutlayalım,” dedi. Kadının bu sözleri Francesko’yu baştan çıkardı. Böylece kendilerine arkadaş diyen, günahkâr ve küstah bir hafifmeşreplik içindeki gençlerle birlikte, aynı akşam yabancı kadınla düğününü putperest törenlerine göre kutladı. Kadının yanında mücevherlerle ve nakit parayla dolu bir sandık getirdiği anlaşıldı. Francesko, kadınla birlikte günaha bulanmış zevkler içinde yaşayarak sanatından vazgeçti; bu yaşam uzun süre böyle sürdü. Kadın hamile kaldığını hissetti. Ancak o zaman ışıldayan güzelliğiyle gitgide daha da görkemli bir hâl aldı; âdeta canlanmış Venüs resminin ta kendisiydi. Francesko, yaşamının şehvetli hazzına neredeyse dayanamıyordu. Bir gece, boğuk ve korku dolu bir inilti Francesko’yu uykusundan uyandırdı. Korkuyla fırlayıp elinde lambayla karısına baktığında, kadın bir erkek çocuk doğurmuştu. Hizmetkârlar hemen ebeyi ve doktoru çağırmaya koştu. Francesko çocuğu annesinin kucağından aldı. Tam o anda kadın korkunç, kulakları delen bir çığlık attı ve dev yumruklarla kavranmış gibi kıvrandı. Ebe, hizmetçisiyle birlikte geldi; doktor da arkalarından yetişti. Kadına yardım etmek için yaklaştıklarında dehşetle geri çekildiler: kadın ölü gibi kaskatı kesilmişti; boynu ve göğsü mavi, iğrenç lekelerle bozulmuş, genç ve güzel yüzünün yerini gözleri açık, dışarı uğramış, korkunç biçimde buruşmuş bir yüz almıştı. İki kadın çığlık atınca komşular koşup geldi. Yabancı kadın hakkında öteden beri tuhaf hikâyeler anlatılırdı; Francesko’yla sürdürdüğü şehvetli yaşam herkese iğrenç gelmişti. Rahiplerin kutsaması olmadan günahkâr biçimde birlikte yaşamalarını ruhani mahkemelere ihbar etmek üzereydiler. Şimdi kadının korkunç biçimde çarpılmış cesedini görünce, onun Şeytan’la iş tuttuğundan ve Şeytan’ın sonunda onu ele geçirdiğinden herkes emin oldu. Güzelliği, lanetli büyücülüğün yalancı bir aldatmacasından ibaretti. Toplananların hepsi dehşet içinde kaçtı; hiç kimse ölüye dokunmaya yanaşmadı. Francesko kiminle karşı karşıya olduğunu artık anlamıştı ve korkunç bir dehşete kapıldı. Bütün günahları gözlerinin önüne geldi; Rabbin cezası daha şimdiden yeryüzünde başlamıştı ve cehennemin alevleri içinde yanıyordu.
Ertesi gün ruhani mahkemeden bir görevli, zaptiyelerle birlikte gelip Francesko’yu tutuklamak istedi. Fakat cesareti ve gururlu yaradılışı yeniden canlandı; hançerini çekip önünü açtı ve kaçtı. Roma’dan epey uzakta bir mağara buldu, yorgun argın içine saklandı. Farkına bile varmadan yeni doğmuş erkek çocuğu pelerinine sarmış, yanında götürmüştü. Şeytanî kadının kendisine doğurduğu çocuğu öfkeyle kayalara çarpıp parçalamak istedi; ama onu havaya kaldırınca çocuk acıklı, yalvaran sesler çıkardı. İçini derin bir merhamet kapladı. Çocuğu yumuşak yosunların üzerine yatırdı, yanında taşıdığı bir turunçtan biraz suyunu damlattı. Francesko, tövbekâr bir münzevi gibi mağarada birkaç hafta geçirdi; yaşadığı günahkâr taşkınlıklardan uzaklaşıp azizlere hararetle dua etti. Hepsinden çok da ağır biçimde gücendirdiği Rosalia’ya yalvardı; Rabbin tahtı önünde kendisine şefaatçi olmasını istedi. Bir akşam Francesko ıssız yerde diz çöküp dua ediyor, batıda kırmızı alev dalgalarını yükselten denize gömülen güneşe bakıyordu. Alevler gri akşam sisi içinde solarken, gökyüzünde ışıldayan bir gül parıltısı gördü; bu parıltı kısa sürede biçim almaya başladı. Francesko, meleklerle çevrili Aziz Rosalia’yı bir bulutun üzerinde diz çökmüş hâlde gördü. Tatlı bir esinti ve hışırtı şu sözleri fısıldadı: “Rab, güçsüzlüğü ve çaresizliği içinde Şeytan’ın ayartılarına direnemeyen bu insanı bağışla.” O anda gül parıltısının içinde şimşekler çaktı ve göğün kubbesinde boğuk bir gök gürültüsü yankılandı: “Hangi günahkâr insan onun kadar ağır bir suç işlemiştir! Suçunun doğurduğu soy günah içinde küstahça büyümeyi sürdürdükçe ne merhamet ne de mezarında huzur bulsun!” Francesko tozların içine yığıldı; hükmünün verildiğini ve korkunç bir yazgının onu tesellisizce oradan oraya sürükleyeceğini biliyordu. Mağaradaki çocuğu düşünmeden kaçtı ve artık resim yapamaz olduğundan derin, acıklı bir yoksulluk içinde yaşadı. Bazen Hristiyan dininin yüceliği için görkemli resimler yapması gerektiği aklına geliyor; kutsal bakireyle Aziz Rosalia’nın hikâyelerini anlatacak, desen ve renk bakımından büyük tablolar tasarlıyordu. Ama tuval ve boya satın alacak tek bir skudosu yokken böyle resimlere nasıl başlayabilirdi? Acı dolu yaşamını ancak kilise kapılarında verilen cılız sadakalarla sürdürebiliyordu. Bir gün bir kilisede boş duvara dalgın dalgın bakıp zihninde resim yaparken, peçeli iki kadın yanına geldi. İçlerinden biri meleklerin hoş sesiyle şöyle dedi: “Uzak Prusya’da, Rabbin meleklerinin Meryem Ana’nın tasvirini bir ıhlamur ağacına bıraktığı yerde, Meryem Ana’ya bir kilise yapılmış; ama hâlâ duvar resimleriyle süslenmeyi bekliyor. Oraya git; sanatını icra etmek senin için kutsal bir ibadet olsun ve parçalanmış ruhun göksel teselliyle ferahlasın.” Francesko kadınlara baktığında, onların yumuşak ışınlara dönüşerek dağıldığını gördü; kiliseyi zambak ve gül kokusu doldurdu. Francesko kadınların kim olduğunu anlamıştı ve ertesi sabah hac yolculuğuna çıkmaya karar verdi. Ama aynı günün akşamı, Zenobio’nun bir hizmetkârı onu uzun uğraşlardan sonra buldu; iki yıllık maaşını ödeyip efendisinin sarayına davet etti. Francesko yalnızca küçük bir miktarı alıkoydu, geri kalanını yoksullara dağıttı ve uzak Prusya’ya doğru yola çıktı. Yol onu Roma’dan geçirdi; oradan çok uzak olmayan, Aziz Rosalia’yı resmettiği Kapusen manastırına uğradı. Resmi sunağa yerleştirilmiş hâlde gördü, ama dikkatle inceleyince bunun kendi tablosunun yalnızca bir kopyası olduğunu fark etti. Öğrendiğine göre keşişler, kaçak ressamın mirasından aldıkları asıl resmi, hakkında yayılan tuhaf söylentiler yüzünden ellerinde tutmamış; bir kopyasını çıkardıktan sonra B.’deki Kapusen manastırına satmışlardı. Zorlu hac yolculuğunun ardından Francesko, Doğu Prusya’daki Kutsal Ihlamur Manastırı’na vardı ve Kutsal Bakire’nin bizzat verdiği buyruğu yerine getirdi. Kiliseyi öyle olağanüstü biçimde resimlerle süsledi ki, inayet ruhunun içinde işlemeye başladığını açıkça gördü. Göğün tesellisi ruhuna aktı.
Kont Filippo S. bir gün av sırasında, ıssız ve yabanıl bir bölgede korkunç bir fırtınaya yakalandı. Fırtına yarıklarda uluyor, yağmur öyle sağanak hâlinde yağıyordu ki, sanki yeni bir tufan insanları ve hayvanları yok edecekti. Kont Filippo bir mağara buldu; güçlükle içeri çektiği atıyla birlikte oraya sığındı. Kara bulutlar bütün ufku kaplamıştı. Bu yüzden, hele mağaranın içinde, öylesine karanlıktı ki Kont Filippo yanı başında hışırdayıp kıpırdayan şeyin ne olduğunu seçemiyor, bulamıyordu. Mağarada vahşi bir hayvan saklanmış olabileceğinden korktu ve her saldırıyı püskürtmek için kılıcını çekti. Fırtına dinip güneş ışınları mağaranın içine vurunca, şaşkınlıkla yanında yapraklardan bir yatağın üzerinde çırılçıplak bir erkek çocuk yattığını ve ışıl ışıl parlayan gözlerle kendisine baktığını gördü. Yanında fildişinden bir kâse duruyordu. Kont Filippo içinde kokulu şaraptan birkaç damla buldu; çocuk bunları açgözlülükle emdi. Kont borusunu çaldı. Sağa sola kaçışmış adamları yavaş yavaş toplandı; çocuğu mağaraya bırakan kişinin gelip onu alıp almayacağı anlaşılana dek kontun buyruğunu beklediler. Gece çökmeye başlayınca Kont Filippo, “Çocuğu burada çaresiz bırakamam; onu yanıma alacağım. Bunu yaptığımı her yerde duyurun ki anne babası ya da onu mağaraya bırakan başka biri çıkıp benden geri alabilsin,” dedi. Öyle yaptılar; ama haftalar, aylar, yıllar geçti, kimse ortaya çıkmadı. Kont, vaftizde buluntu çocuğa Francesko adını verdirmişti. Oğlan büyüyüp bedeni ve zekâsıyla olağanüstü bir delikanlı oldu. Nadir yetenekleri yüzünden onu kendi oğlu gibi seven Kont, çocuğu olmadığı için bütün servetini ona bırakmayı düşünüyordu. Francesko yirmi beş yaşına basmıştı ki Kont Filippo yoksul ama olağanüstü güzel genç bir kadına akılsızca tutuldu ve kadın çok genç, kendisi ise iyice yaşlı olduğu hâlde onunla evlendi. Francesko günahkâr bir arzuyla kontesin bedenine sahip olmayı istedi. Kadın dindar ve erdemliydi; yemin ettiği sadakati bozmak istemiyordu. Yine de Francesko, zorlu bir mücadelenin sonunda onu şeytanî hünerlerle tuzağa düşürmeyi başardı. Kadın küstahça bir hazza boyun eğdi; Francesko da velinimetine kara bir nankörlük ve ihanetle karşılık verdi. Yaşlı Filippo’nun babalık sevincinin verdiği mutlulukla göğsüne bastırdığı iki çocuk, Kont Pietro ile Kontes Angiola, konttan da bütün dünyadan da sonsuza dek gizli kalacak bu suçun meyveleriydi.
İçimdeki ruhun dürtüsüyle kardeşim Zenobio’nun yanına gittim ve şöyle dedim: “Tahttan vazgeçtim; sen benden önce çocuksuz ölürsen bile yoksul bir ressam olarak kalacak, sanatımı icra ederek hayatımı sessiz bir ibadet içinde geçireceğim. Ancak ülkemizin yabancı bir devletin eline düşmesine izin veremeyiz. Kont Filippo S.’nin yetiştirdiği Francesko benim oğlumdur. Onu vahşi bir kaçış sırasında mağarada bırakan bendim; kont da onu orada buldu. Yanında bulunan fildişi kâsenin üzerine armamız oyulmuştur. Ama daha da önemlisi, gencin görünüşü ailemizden geldiğini açıkça gösterir ve her türlü yanılgıyı önler. Kardeşim Zenobio, bu genci oğlun olarak kabul et; halefin o olsun!” Zenobio’nun, genç Francesko’nun meşru bir evlilikten doğup doğmadığı konusundaki kuşkuları, benim girişimlerimle papanın onayladığı evlat edinme belgesi sayesinde giderildi. Böylece oğlumun günahkâr, zina dolu yaşamı sona erdi; kısa süre sonra meşru bir evlilikten Paolo Francesko adını verdiği bir oğul sahibi oldu. Suçlu soy, suç işlemeyi sürdürerek büyüdü. Ama oğlumun pişmanlığı günahlarını kefaret etmeye yetmez mi? Karşısında Rabbin cezası gibi duruyordum; çünkü içinin en derin yanı önümde açık ve seçikti. Dünyadan gizli kalanı, içimde gittikçe güçlenen ruh bana söylüyordu; yaşamın azgın dalgalarının üzerine yükseltiyordu beni, böylece derinliklere bakabiliyor, bu bakışın beni ölüme sürüklemesine izin vermiyordum.”
Francesko’nun uzaklaşması Kontes S.’nin ölümüne yol açtı; çünkü ancak o zaman işlediği günahın bilincine vardı. Suçluya duyduğu sevgiyle işlediği şeyden duyduğu pişmanlık arasındaki mücadeleye dayanamadı. Kont Filippo doksan yaşına kadar yaşadı, sonra çocuklaşmış bir ihtiyar olarak öldü. Onun oğlu sandığı Pietro, kız kardeşi Angiola’yla birlikte Zenobio’nun ardından tahta geçen Francesko’nun sarayına gitti. Paolo Francesko’nun M. Prensesi Vittoria’yla nişanı görkemli şenliklerle kutlanıyordu. Pietro gelini bütün güzelliğiyle görünce ona büyük bir tutkuyla kapıldı ve tehlikeyi göze alarak Vittoria’nın gönlünü kazanmaya çalıştı. Paolo Francesko, Pietro’nun çabasını fark etmedi; çünkü kendisi kız kardeşi Angiola’ya delice tutulmuştu, oysa Angiola bütün girişimlerini soğukça geri çeviriyordu. Vittoria, evlenmeden önce sessiz bir yalnızlık içinde kutsal bir adağı yerine getireceğini öne sürerek saraydan ayrıldı. Ancak bir yıl geçtikten sonra geri döndü. Düğün yapılacaktı; hemen ardından Kont Pietro, kız kardeşi Angiola’yla birlikte memleketine dönmek istiyordu. Angiola’nın sürekli ve kararlı direnişi, Paolo Francesko’nun ona duyduğu aşkı gitgide körüklemişti. Bu aşk şimdi, ancak haz alacağı düşüncesiyle dizginleyebildiği vahşi bir hayvanın kudurmuş arzusuna dönüşmüştü. Böylece en alçakça ihanetle, düğün günü gelin odasına girmeden önce Angiola’nın yatak odasına daldı; kadın kendine gelemeden, çünkü düğün yemeğinde afyon verilmişti, küstahça arzusunu tatmin etti. Bu haince eylem Angiola’yı ölümün eşiğine getirdiğinde, vicdan azabıyla kıvranan Paolo Francesko yaptığını itiraf etti. Pietro öfkesinin ilk patlamasıyla haini öldürmek istedi; ama intikamının suçtan önce geldiğini düşününce kolu güçsüzce yanına düştü. B.’nin Prensesi küçük Giazinta, herkesçe Vittoria’nın kız kardeşinin kızı sanılıyordu; oysa Pietro’nun Paolo Francesko’nun nişanlısıyla sürdürdüğü gizli ilişkinin meyvesiydi. Pietro, Angiola’yla Almanya’ya gitti. Angiola orada Franz adını verdikleri bir oğul doğurdu ve çocuk özenle yetiştirildi. Suçsuz Angiola sonunda bu korkunç kötülüğün acısını atlattı; yeniden serpilip muhteşem bir zarafete ve güzelliğe kavuştu. W. Prensi Theodor ona büyük bir aşkla bağlandı; Angiola da ona bütün ruhuyla karşılık verdi. Kısa süre içinde evlendiler. Kont Pietro da aynı zamanda Alman bir genç kadınla evlendi ve ondan bir kızı oldu; Angiola ise Prens’e iki oğul doğurdu. Dindar Angiola vicdanını elbette bütünüyle temiz hissedebilirdi; yine de Paolo Francesko’nun haince eylemi aklına kötü bir düş gibi düştüğünde sık sık karanlık düşüncelere dalıyordu. Hatta bilincini yitirmişken işlediği günahın bile cezalandırılacağını, kendisinden ve soyundan intikam alınacağını düşündüğü oluyordu. İtiraf edip tüm günahlarından bağışlanması bile onu yatıştıramadı. Uzun bir ıstırabın ardından, her şeyi kocasına anlatması gerektiği düşüncesi ona gökten gelen bir esin gibi göründü. Kötü adam Paolo Francesko’nun işlediği suçu itiraf etmenin kendisine ne denli ağır bir mücadeleye mal olacağını biliyordu; ama yine de bu zor adımı atmaya ciddi ciddi ant içti ve sözünü tuttu. Prens Theodor bu haince eylemi dehşet içinde dinledi; içi sarsıldı ve derin öfkesi suçsuz karısı için bile tehditkâr görünüyordu. Bunun üzerine Angiola birkaç ay uzaktaki bir şatoda kaldı. Bu sırada Prens, kendisine eziyet eden acı duygularla mücadele etti. Sonunda yalnızca karısına barışarak elini uzatmakla kalmadı, onun haberi olmadan Franz’ın yetiştirilmesiyle de ilgilendi. Prens’le karısının ölümünden sonra Franz’ın doğum sırrını yalnızca Kont Pietro ve W. Prensi genç Alexander biliyordu. Ressamın soyundan gelen hiç kimse, Kont Filippo’nun yetiştirdiği Francesko’ya ruh ve mizaç bakımından bu Franz kadar benzememişti. Daha yüce bir ruhla canlanmış, ateşli ve düşünceyle eylemde tez canlı, olağanüstü bir delikanlıydı. Babanın ya da atanın günahı onun üzerine yük olmasın; şeytanın kötü ayartmalarına karşı koyabilsin. Prens Theodor ölmeden önce iki oğlu Alexander ile Johann güzel İtalya’ya yolculuk etti. Kardeşlerin Roma’da ayrılmasına yol açan şey, açık bir anlaşmazlıktan çok farklı eğilimleri ve farklı amaçlarıydı. Alexander, Paolo Francesko’nun sarayına gitti ve Paolo’nun Vittoria’dan olan en küçük kızına öyle bir aşkla bağlandı ki onunla evlenmeyi düşündü. Prens Theodor ise Alexander’ın anlayamadığı bir tiksintiyle bu evliliğe karşı çıktı; böylece Prens Alexander, ancak Theodor’un ölümünden sonra Paolo Francesko’nun kızıyla evlenebildi. Prens Johann dönüş yolunda kardeşi Franz’la tanışmıştı. Yakın akrabalığını bilmediği bu delikanlıdan öylesine hoşlanmıştı ki artık ondan ayrılmak istemiyordu. Prensin kardeşinin sarayına dönmek yerine yeniden İtalya’ya gitmesine Franz neden oldu. Ebedî ve kavranamaz yazgı, hem Prens Johann’la Franz’ın Vittoria ile Pietro’nun kızı Giazinta’yı görmesini hem de ikisinin de ona delice âşık olmasını istedi. — Suç filizleniyor; karanlık güçlere karşı koymaya kimin gücü yeter?
Gençliğimin günahları ve suçları korkunçtu; ama Kutlu Bakire ile Aziz Rosalia’nın şefaati sayesinde ebedî mahvoluştan kurtuldum. Suçlu soy kuruyup artık meyve vermez olana dek, lanetlenmenin azabını burada, yeryüzünde çekmeme izin verildi. Ruhsal güçlere hükmederken dünyevi yükün ağırlığı beni yere bastırıyor. Karanlık geleceğin sırrını sezerken yaşamın aldatıcı renkleri gözümü kamaştırıyor; güçsüz gözüm eriyip dağılan görüntüler içinde şaşkına dönüyor, gerçek iç yapıyı seçemiyor! — Ruhumun kurtuluşuna karşı ayaklanan karanlık gücün ördüğü ipliği sık sık görüyor, budalaca onu yakalayıp koparabileceğime inanıyorum. Oysa çekmem gerek; bana yüklenen işkenceye katlanıp suçlarımın kefaretini ödemek için inançla, dindarca, sürekli pişmanlık içinde tövbe etmem gerek. Prens’le Franz’ı Giazinta’dan uzaklaştırdım; ama Şeytan, kaçınılmaz sonunu hazırlamak için Franz’a karşı çalışıyor. — Franz, Prens’le birlikte Kont Pietro’nun karısı ve henüz on beş yaşına basmış kızları Aurelie’nin bulunduğu yere geldi. Suçlu baba Paolo Francesko, Angiola’yı görür görmez nasıl vahşi bir arzuya kapıldıysa, oğlu da güzel çocuk Aurelie’yi görünce yasak bir tutkunun ateşiyle alevlendi. Her tür şeytani baştan çıkarma yoluna başvurarak dindar, henüz yeni serpilmiş Aurelie’yi tuzağa düşürdü; Aurelie bütün ruhuyla kendini ona verdi ve içinde günah düşüncesi belirmeden günah işlemiş oldu. Olanlar artık gizli tutulamaz hâle gelince, Franz işlediği şeyden büyük bir umutsuzluk duyarcasına annesinin ayaklarına kapandı ve her şeyi itiraf etti. Kont Pietro da günah ve suç batağına saplanmış olduğu hâlde, Franz’la Aurelie’yi öldürecekti. Anne, Kont Pietro’ya iğrenç eylemi anlatmakla tehdit ederek Franz’a hak ettiği öfkeyi gösterdi ve onu hem kendisinin hem de baştan çıkarılmış kızının gözünden sonsuza dek uzaklaştırdı. Kontes kızını Kont’un gözünden saklamayı başardı; kız uzak bir yerde küçük bir kız doğurdu. Ama Franz, Aurelie’den vazgeçemedi. Nerede kaldığını öğrendi, oraya koştu ve hizmetkârların terk ettiği odada Kontes’i kızının yatağının yanında otururken buldu. Kontes, henüz sekiz günlük olan bebeği kucağında tutuyordu. Kontes, kötünün beklenmedik görüntüsü karşısında korku ve dehşetle ayağa kalktı, ona odadan çıkmasını buyurdu. “Git... git, yoksa mahvoldun; yaptığın iğrenç şeyi Kont Pietro biliyor!” diye bağırdı; Franz’ı korkutmak için bunu söylüyor ve onu kapıya doğru itiyordu. O anda Franz’ı vahşi, şeytani bir öfke ele geçirdi. Bebeği Kontes’in kollarından çekip aldı, göğsüne yumruğunu vurdu; kadın sırtüstü yere yığıldı ve Franz kaçtı. Aurelie derin baygınlığından uyandığında annesi artık hayatta değildi. Başını demir kaplı bir sandığa çarpıp aldığı derin yara onu öldürmüştü. Franz bebeği öldürmeyi düşünüyordu. Onu bezlere sardı, karanlık akşamda merdivenlerden aşağı koştu. Tam evden çıkacakken zemin kattaki bir odadan geliyormuş gibi duyulan boğuk bir inilti işitti. İstemeden durdu, kulak kabarttı ve sonunda odaya doğru sokuldu. Tam o sırada, kaldığı evin sahibi S. Baronesi’nin çocuk bakıcısı sandığı bir kadın acı acı sızlanarak dışarı çıktı. Franz, neden böyle davrandığını sordu. “Ah efendim,” dedi kadın, “mahvoldum, başıma gelen belli! Az önce küçük Euphemie kucağımdaydı; çığlıklar atıp gülüyordu, ama birden başını salıverdi ve öldü. — Alnında morluklar var; onu düşürdüğümü söyleyip suçu bana yükleyecekler!” Franz hemen içeri girdi. Ölü çocuğu görünce, yazgının kendi çocuğunun yaşamını istediğini anladı; çünkü ölü Euphemie’yle olağanüstü biçimde aynı yapıda ve görünüşteydi. Çocuğun ölümünde belki söylediği kadar masum olmayan bakıcı, Franz’ın bolca verdiği rüşvetle bebeklerin değiştirilmesini kabul etti. Franz ölü çocuğu bezlere sardı ve ırmağa attı. Aurelie’nin çocuğu S. Baronesi’nin kızı Euphemie adıyla büyütüldü ve doğumunun sırrı dünyadan gizli kaldı. Bu talihsiz kız, kutsal vaftiz töreniyle Kilise’nin bağrına alınmadı; çünkü onun yaşamını kurtaran ölü çocuk zaten vaftiz edilmişti. Aurelie birkaç yıl sonra S. Baron’la evlenmişti; bu evliliğin meyvesi iki çocuk, Hermogen ile Aurelie’ydi.
Göklerin ebedî gücü, Prens, Franz’la (ona İtalyanca Francesko diyordu) prens olan kardeşinin başkentine gitmeyi düşündüğünde onlara katılıp birlikte yola çıkmama izin verdi. Önünde açılan uçuruma yaklaştığında, sendeleyen Francesko’yu güçlü kollarımla yakalamak istiyordum. Efendimizin tahtı önünde henüz lütfa kavuşmamış güçsüz günahkârın budalaca girişimi! — Francesko, Giazinta’ya karşı iğrenç suçunu işledikten sonra kardeşini öldürdü! Katil Francesko’nun oğlu, Prens’in Kont Viktorin adıyla yetiştirilmesini sağladığı talihsiz çocuktur. Katil Francesko, Prenses’in dindar kız kardeşiyle evlenmeyi düşünüyordu; ama kutsal bir yerde işlenmek üzere olan suçu, tam gerçekleşeceği sırada önlemeyi başardım.
Franz’ın, kefareti ödenemeyecek bir günah düşüncesiyle kıvranıp kaçtıktan sonra pişmanlığa yönelmesi için düştüğü derin sefalet gerekliydi. Keder ve hastalıkla bitkin düşmüş hâlde kaçarken kendisini dostça karşılayan bir köylüye sığındı. Köylünün dindar, sessiz kızı yabancıya olağanüstü bir sevgi duydu ve ona özenle baktı. Francesko iyileşince genç kızın sevgisine karşılık verdi; kutsal evlilik töreniyle birleştirildiler. Zekâsı ve bilgisi sayesinde yükselmeyi, babasından kalan hatırı sayılır mirası kat kat artırmayı başardı; böylece dünyevi bolluğun tadını çıkardı. Ama Tanrı’yla barışmamış günahkârın mutluluğu güvencesiz ve boşunadır. Franz yeniden en acı yoksulluğa düştü; sefaleti onu öldürüyordu, çünkü hastalıklı bir bitkinlik içinde ruhunun da bedeninin de tükenip gittiğini hissediyordu. Yaşamı sürekli bir kefaret çekmeye dönüştü. Sonunda gökler ona bir teselli ışığı gönderdi. — Kutsal Ihlamur’a hacca gitmesi gerekiyordu; orada bir oğulun doğumu, Rabbin lütfunu ona bildirecekti.
Kutsal Ihlamur manastırını kuşatan ormanda, yeni doğmuş babasız bebeğinin başında ağlayan çaresiz annenin yanına gittim ve onu teselli sözleriyle ferahlattım. —
Kutlu Bakire’nin kutsanmış mabedinde doğan çocuk için Rabbin lütfu mucizevi biçimde filizleniyor! İsa Çocuk’un ona görünür biçimde yaklaştığı ve çocuk aklına erkenden sevgi kıvılcımını düşürdüğü sık sık olur. —
Anne, kutsal vaftizde oğluna babasının adı olan Franz’ı verdirmişti! — Franziskus, kutsal bir yerde doğan ve dindar yaşamıyla suçlu atanı günahlarından arındırıp mezarında ona huzur veren sen mi olacaksın? Dünyadan ve onun baştan çıkarıcı ayartmalarından uzakta, çocuk tümüyle göksel olana yönelmeli. Ruhban olacak. Ruhuma olağanüstü bir teselli veren kutsal kişi anneye böyle haber vermişti. İçimi öyle olağanüstü bir açıklık aydınlatıyor ki bu sözler lütfun bir kehaneti olmalı; sanki geleceğin canlı görüntüsünü içimde görüyorum.
Delikanlının, korkunç bir silahla üzerine saldıran karanlık güçle ölümüne savaştığını görüyorum! — Yere düşüyor; ama tanrısal bir kadın başının üzerine zafer tacını koyuyor! — Onu kurtaran, Aziz Rosalia’nın ta kendisi! — Göklerin ebedî gücü bana izin verdiği sürece çocuğun, delikanlının, adamın yanında olacak ve bana verilmiş güç yettiğince onu koruyacağım. — O, ... gibi olacak
Yayımcının Notu.
Burada, sevgili okur, yaşlı ressamın yarı silinmiş yazısı öylesine belirsizleşiyor ki bundan sonrasını çözmek bütünüyle olanaksız. Şimdi tuhaf Kapusen rahibi Medardus’un el yazmasına dönelim.
Bölüm etkileşimi
