Bölümler 9Şu an: 4. Bölüm. — Prens sarayındaki yaşam.
- 1 E. Th. A. Hoffmann703 kelime
- 2 Yayımcının Önsözü447 kelime
- 3 Birinci Kısım. — 1. Bölüm. — Çocukluk Yılları ve Manastır Yaşamı.9.375 kelime
- 4 2. Bölüm. — Dünyaya Adım.9.290 kelime
- 5 3. Bölüm. — Yolculuk Serüvenleri.10.825 kelime
- 6 4. Bölüm. — Prens sarayındaki yaşam.8.613 kelime · Okuduğun bölüm
- 7 İkinci Kısım. — Birinci Bölüm. — Dönüm Noktası.15.539 kelime
- 8 2. Bölüm. — Tövbe.10.082 kelime
- 9 3. Bölüm. — Manastıra Dönüş.12.770 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
4. Bölüm.
Prens sarayındaki yaşam.
Prensin başkenti, geride bıraktığım ticaret kentinin tam karşıtıydı. Yüzölçümü çok daha küçük olsa da daha düzenli ve güzel kurulmuştu; ama sokakları epey tenhaydı. Ağaçlı yolların bulunduğu birkaç cadde, şehrin parçasından çok park düzenlemelerini andırıyordu. Her şey sessiz ve ağırbaşlı bir hâlde akıyor, bu sessizliği yalnızca ara sıra bir arabanın takırtısı bozuyordu. Halktan insanların bile giyiminde ve tavrında, dış görünüşe özen gösterme ve görgülü görünme çabası seziliyordu.
Prensin sarayı hiç de büyük değildi; görkemli bir üslupta da inşa edilmemişti. Yine de zarafeti ve kusursuz oranlarıyla, şimdiye dek gördüğüm en güzel yapılardan biriydi. Yanında, liberal prensin halkın gezintisine açtığı sevimli bir park uzanıyordu.
Kaldığım handa bana, prens ailesinin akşamları genellikle parkta gezindiğini ve pek çok kentlinin iyi yürekli hükümdarlarını görmek için bu fırsatı hiç kaçırmadığını söylediler. Belirlenen saatte parka koştum. Prens, eşi ve küçük bir maiyetiyle saraydan çıktı. — Ah! — Artık gözüm başka hiçbir şey görmüyordu; yalnızca prensesi, koruyucu anneme öylesine benzeyen kadını görüyordum! — Aynı haşmet, her hareketinde aynı zarafet, gözlerinde aynı zekâ pırıltısı, aynı açık alın, aynı cennet gibi gülümseme. — Yalnızca boy posça daha dolgun, başrahibeden de genç görünüyordu. Prens ciddi yüzlü bir adamla ilginç ve hararetli bir sohbete dalmışken o, ağaçlı yolda bulunan birkaç hanımla şefkatle konuşuyordu. Prens ailesinin giyimi, tavrı, çevresindekilerin hâli; her şey bütünün havasına uyuyordu. Başkentin benimsediği o ağırbaşlı ve gösterişsiz zarafetin saraydan yayıldığı belliydi. Tesadüfen, her türlü soruma cevap veren ve araya neşeli yorumlar katmayı bilen canlı kanlı bir adamın yanında duruyordum. Prens ailesi yanımızdan geçince benimle parkta dolaşmayı ve bir yabancı olarak orada her yerde bulunan zevkli düzenlemeleri göstermeyi önerdi. Bu bana çok uygundu; gerçekten de zarafet ve ölçülü bir zevk anlayışı her yere yayılmıştı. Yine de parkın dört bir yanına serpiştirilmiş yapılarda antik biçime öykünme çabasının, yalnızca en görkemli oranlara izin veren o üslubun, yapı sahiplerini ufak tefek kusurlara sürüklemiş olduğu sık sık gözüme çarpıyordu. Bunu yol arkadaşıma söyledim. Bana tamamen katıldı; yalnızca o küçük kusurları şöyle savunmaya çalıştı: Parkta gereken çeşitlilik ve ansızın bastıran bir fırtınada sığınmak, hatta biraz soluklanıp dinlenmek için arada bir yapıya duyulan ihtiyaç, bu yanlışları neredeyse kaçınılmaz kılıyordu. — Oysa belirttiğim amaca ulaşan, en sade, en gösterişsiz bahçe kulübelerini; ağaç gövdelerine dayalı sazdan çatıları, sevimli çalılıkların arasına gizlenmiş yapıları bütün o küçücük tapınak ve şapellere yeğlerdim. Madem illa yapı yapılacak ve duvar örülecekti, alan ve maliyet bakımından kısıtlı, yaratıcı bir mimarın kullanabileceği bir üslup da bulunurdu: antik ya da gotik olana yaklaşan, küçük taklitçilikten ve o görkemli eski örneklere erişme iddiasından uzak; yalnızca sevimliliği ve bakan kişinin ruhuna iyi gelen etkiyi amaçlayan bir üslup.
“Size tamamen katılıyorum,” diye karşılık verdi yol arkadaşım. “Bununla birlikte bütün bu yapılar, hatta parkın tüm düzeni prensin kendi eseri; bu durum, hiç değilse biz yerlilerin gözünde, her türlü eleştiriyi yatıştırıyor. — Prens, dünyada olabilecek en iyi insandır. Halkın onun için değil, onun halk için var olduğu şeklindeki gerçekten babacan ilkeyi öteden beri hayata geçirmiştir. İnsanların düşündüklerini özgürce söyleyebilmesi; vergilerin azlığı ve bunun sayesinde temel ihtiyaçların ucuzluğu; yalnızca kötü niyetli zorbalığa sessizce sınır koyan, yerli yurttaşları da yabancıları da kin dolu bir memur gayretiyle ezmekten çok uzak olan polisin varlığını hissettirmemesi; askerlikle ilgili bütün o uygulama ve saçmalıkların ortadan kaldırılması; işlerin ve mesleklerin iç huzuruyla yürütülmesi… bütün bunlar size ülkemizdeki konaklamanızı hoş kılacaktır. Eminim ki şimdiye dek kimse size adınızı ve mevkinizi sormamıştır. Hancı da başka kentlerde olduğu gibi, ilk çeyrek saat içinde koltuğunun altında koca bir defterle ağırbaşlı bir tavırla yanınıza gelip, körelmiş bir kalemle solgun mürekkep kullanarak kendi eşkâl kâğıdınızı karalamanızı istememiştir. Kısacası, gerçek yaşam bilgeliğinin hüküm sürdüğü küçük devletimizin bütün düzeni, muhteşem prensimizden kaynaklanıyor. Bana anlatıldığına göre eskiden insanlar, komşu büyük sarayın cep boy bir kopyası olan sarayın budalaca bilgiçliği yüzünden eziyet çekermiş. Prens sanatları ve bilimleri sever; bu yüzden her yetenekli sanatçıya, her zeki bilgine kapısı açıktır. Prensin yakın çevresinde bulunmaya layık olup olmadığınızı belirleyen tek ölçüt, bilginizin derecesidir. Ne var ki çok yönlü eğitim almış prensin sanata ve bilime yaklaşımına, yetişirken onu kıskıvrak bağlayan bilgiçlikten de bir şeyler karışmış; bu da biçimlerden birine kölece bağlanmasında kendini gösteriyor. Mimarlar için yapıların her ayrıntısını endişe verici bir titizlikle çizip yazdı; zahmetle antik eserler üzerine türlü kitaplardan derlediği örneklerden en ufak sapma bile, dar koşulların dayattığı küçültülmüş ölçülere bir şeyin uymaması kadar canını sıkabilirdi. Sevdiği biçimlerden birine böylesine bağlanması tiyatromuza da zarar veriyor; en farklı unsurların uymak zorunda kaldığı, bir kez belirlenmiş üslubun dışına çıkılmıyor. Prens, hiç kimseyi incitmeyen bazı gözde merakları arasında durmadan geçiş yapar. Park düzenlenirken tutkulu bir mimar ve bahçıvandı. Sonra, müziğin son zamanlarda kazandığı ivme onu coşturdu; bu coşku sayesinde mükemmel bir orkestra kuruldu. — Ardından resme merak sardı; bu alanda kendisi de olağanüstü işler çıkarıyor. Sarayın gündelik eğlencelerinde de aynı değişim görülüyor. — Eskiden çok dans edilirdi; şimdi davetli günlerinde bir Faro masası kuruluyor. Prens gerçek bir kumarbaz olmamasına rağmen talihin tuhaf oyunlarından zevk alıyor. Yine de herhangi bir dürtü, gündeme başka bir şeyi getirmeye yeter. İlgi alanlarının bu kadar çabuk değişmesi, iyi prense yaşamın renkli görüntüsünün duru, güneşli bir gölde değişmeden yansıdığı türden bir ruh derinliğinden yoksun olduğu suçlamasını getirdi. Bence ona haksızlık ediyorlar; çünkü zihninin özel bir canlılığı, bir dürtü aldıktan sonra onu şuna ya da buna tutkuyla bağlanmaya itiyor; bu sırada aynı derecede değerli başka şeyleri de unutmuyor, ihmal etmiyor. Parkın böylesine bakımlı olmasının, orkestramızla tiyatromuzun sürekli her türlü desteği görüp gelişmesinin, resim koleksiyonunun elden geldiğince zenginleşmesinin nedeni bu. Saraydaki eğlencelerin değişmesine gelince, bu yaşamın neşeli bir oyunu sayılır; herkesin, hareketli prensin ciddi ve çoğu zaman zahmetli işlerinden dinlenmek için bu oyundan yararlanmasını içtenlikle hoş görmesi gerekir.”
Derin bir resim duygusuyla kümelenmiş harika çalıların ve ağaçların yanından geçiyorduk. Hayranlığımı dile getirdim; yol arkadaşım şöyle dedi: “Bütün bu düzenlemeler, dikimler, çiçek kümeleri, olağanüstü prensesin eseridir. Kendisi kusursuz bir manzara ressamı; doğa tarihi de en sevdiği bilim dalı. Bu yüzden burada yabancı ağaçlar, nadir çiçekler ve bitkiler bulabilirsiniz. Ama bunlar sergilenir gibi dizilmemiş; derin bir anlayışla öyle düzenlenip rahat kümelere dağıtılmışlar ki sanki sanatın hiç eli değmeden kendi yurtlarının toprağından filizlenmişler. — Prenses, parkı eskiden dolduran, kumtaşından beceriksizce yontulmuş bütün tanrı ve tanrıçalardan, Naiadlardan ve Dryadlardan tiksindiğini dile getirdi. Bu heykeller bu yüzden kaldırıldı. Şimdi yalnızca antik dönemden birkaç iyi kopya görebilirsiniz. Prens, kendisi için değerli bazı anılardan ötürü bunları parkta tutmak istemişti; prenses de — prensin en içten arzusunu incelikle kavrayıp — onları öyle ustaca yerleştirmiş ki, o gizli bağlardan habersiz olanlar üzerinde bile hepsi olağanüstü bir etki bırakıyor.”
Akşam ilerlemişti. Parktan ayrıldık. Yol arkadaşım handa benimle yemek yeme davetimi kabul etti ve sonunda kendisinin prensin resim galerisinin müfettişi olduğunu açıkladı.
Yemek sırasında biraz yakınlaşınca, prens ailesine sokulmayı ne kadar içtenlikle istediğimi söyledim. Yol arkadaşım bunun çok kolay olduğunu, kültürlü ve zeki her yabancının saray çevresinde hoş karşılanacağını söyledi. Saray mabeyincisini ziyaret edip beni prense takdim etmesini rica etmem yeterliymiş. Prense ulaşmanın bu diplomatik yolu hiç içime sinmedi; çünkü mabeyincinin “Nereden geliyorsunuz?”, “Neysiniz, nasıl birisiniz?” gibi can sıkıcı sorularından sıyrılabileceğimi pek ummuyordum. Bu yüzden, belki bana daha kısa yolu gösterir diye tesadüfe güvenmeye karar verdim; gerçekten de çok geçmeden öyle oldu. Bir sabah, o saatte ıssız olan parkta gezinirken karşıma sade bir üstlük giymiş prens çıktı. Onu hiç tanımıyormuşum gibi selamladım. Durdu ve “Buraya yabancı mısınız?” diye sordu. Evet, dedim; birkaç gün önce gelmiştim, yalnızca buradan geçecektim. Ama buranın güzellikleri, özellikle de her yerde hüküm süren rahatlık ve huzur, beni kalmaya ikna etmişti. Tamamen bağımsız, yalnızca bilime ve sanata adanmış bir hayat sürerek burada epey uzun kalmaya niyetliydim; çünkü çevrenin bütünü beni son derece etkiliyor, kendine çekiyordu. Prens bundan hoşlanmışa benziyordu ve parkın bütün düzenlemelerini bana gezdirmeyi önerdi. Bütün bunları zaten gördüğümü belli etmemeye dikkat ettim; mağaralarda, tapınaklarda, gotik şapellerde ve köşklerde bana rehberlik etmesine izin verdim, her düzenleme üzerine uzun uzun yaptığı yorumları sabırla dinledim. Her yerde esinlenilen örnekleri anıyor, verilen görevlerin ne kadar titizlikle yerine getirildiğine dikkatimi çekiyor, ayrıca parkın tüm düzenlemesinin temelindeki asıl amacı, her parkta egemen olması gereken anlayışı uzun uzadıya anlatıyordu. Fikrimi sordu. Mekânın zarafetini, bereketli ve görkemli bitki örtüsünü övdüm; ama binalarla ilgili düşüncelerimi de resim galerisi müfettişine söylediklerim gibi söylemekten geri durmadım. Beni dikkatle dinledi; yargılarımın bazılarını doğrudan reddetmediği anlaşılıyordu. Yine de, bu konuda daha fazla tartışmayı, “Düşünce bakımından haklı olabilirsiniz; ama pratik bilgiden ve işin hayata geçirilişinin gerçek biçiminden yoksun görünüyorsunuz,” diyerek kesti. Konu sanata geldi. Resimden iyi anladığımı ve müzikte uygulamalı deneyimim olduğunu gösterdim. İçten kanaatini zekice ve açıkça dile getiren yargılarına birkaç kez karşı çıkmaya cesaret ettim. Sanat eğitimi, büyüklerin genellikle alabildiği eğitimi çok aşsa da, gerçek sanatçının önünde görkemli sanatın açıldığı derinliği sezmeye ve onda hakikati arama arzusunun ilahi kıvılcımını tutuşturmaya yetecek kadar derin değildi. Benim itirazlarımı ve görüşlerimi, genellikle gerçek bir uygulama bilgisiyle aydınlanmayan amatörlüğümün kanıtı saydı. Resimle müziğin gerçek amaçları, tablonun ve operanın gerekleri üzerine beni bilgilendirdi. Renk kullanımından, drapeden, piramit biçimli gruplardan; ciddi ve komik müzikten, primadonna sahnelerinden, korolardan, etkiden, ışık-gölgeden, aydınlatmadan ve benzeri şeylerden çok şey öğrendim. Bu sohbetten pek hoşlandığı belli olan prensi hiç bölmeden hepsini dinledim. Sonunda sözünü kendi kesti ve ansızın, “Faro oynar mısınız?” diye sordu. Oynamadığımı söyledim. “Harika bir oyundur,” diye devam etti. “Yüce sadeliğiyle, zeki erkeklere yaraşan gerçek oyundur. İnsan sanki kendinden çıkar; daha doğrusu, tesadüf dediğimiz gizli gücün görünmez iplerle ördüğü tuhaf dolanma ve düğümlenmeleri görebileceği bir noktaya yerleşir. Kazançla kayıp, harekete geçirdiğimiz o gizemli makinenin iki menteşesidir; şimdi içindeki ruh onu keyfince yürütür. Bu oyunu öğrenmelisiniz; öğretmeniniz bizzat ben olacağım.” Şimdiye dek, bana sık sık çok tehlikeli ve yıkıcı olduğu söylenen bir oyuna pek heves duymadığımı belirttim. Prens gülümsedi; canlı ve berrak gözleriyle yüzüme keskin bir bakış atarak şöyle devam etti: “Bunu iddia edenler çocuk ruhlu. Ama belki de sizi tuzağa düşürmek isteyen bir kumarbaz olduğumu düşünüyorsunuz. Ben prensim. Başkentte hoşunuza gittiyse burada kalın ve ara sıra Faro oynadığımız çevreme katılın. Bu oyunun kimseyi yıpratmasına göz yummam; gerçi ilgi uyandırması için oyunun önemli miktarlar üzerinden oynanması gerekir, çünkü tesadüf önüne yalnızca önemsiz şeyler konursa ağır davranır.”
Tam ayrılmak üzereyken prens bana dönüp, “Peki, kiminle konuştum?” diye sordu. Adımın Leonard olduğunu, bir bilgin olarak kendi hesabıma çalıştığımı söyledim. Ayrıca soylu olmadığımı, bu yüzden saray çevresine katılma lütfundan belki yararlanamayacağımı ekledim. “Soyluluk da ne demekmiş!” diye öfkeyle haykırdı prens. “Sizin çok bilgili ve zeki bir adam olduğunuzu gördüm. Bilim size asalet kazandırır, çevremde bulunmaya layık kılar. Hoşça kalın, Bay Leonard; yeniden görüşmek üzere!” Böylece dileğim, umduğumdan önce ve kolayca gerçekleşmişti. Hayatımda ilk kez bir saraya çıkacak, hatta bir bakıma sarayda yaşayacaktım. Roman ve komedi yazarlarının ustalıkla uydurduğu saray entrikaları, oyunları ve dolaplarıyla ilgili bütün o serüven dolu hikâyeler aklıma üşüştü. Bu yazarlara göre prens, her türden kötü adamla çevrili ve onların etkisi altında olmalıydı; özellikle saray mabeyincisi, atalarıyla övünen, budala bir züppe; başbakan, entrikacı ve açgözlü bir alçak; mabeyincilerse ahlaksız hovardalar ve kız baştan çıkarıcıları olmalıydı. Her yüz, ustaca yerleştirilmiş dostça bir ifadeye bürünür; ama yüreklerde yalan ve hile yatardı. Dostluk ve şefkatten eriyip büzülürlerdi; ama herkes ötekinin amansız düşmanı olur, sinsice çelme takmaya çalışırdı; öteki çaresizce yere kapaklanır, arkadan gelen de onun yerini alır, ta ki aynı şey onun başına gelene dek. Saray hanımları çirkin, kibirli, entrikacı, bir yandan da gönül düşkünü olurlardı; insandan ateşten kaçar gibi kaçınmasını gerektiren tuzaklar kurarlardı. Seminerde bunlarla ilgili çok şey okuduğumda, saray imgesi zihnimde böyle şekillenmişti. Orada şeytanın oyununu hiç rahatsız edilmeden oynadığını düşünür dururdum. Leonardus, daha önce bulunduğu saraylarla ilgili, bu tasavvurlarımla hiç uyuşmayan pek çok şey anlatmış olsa da, saray hayatına karşı içimde bir çekingenlik kalmıştı; şimdi bir sarayı görmeye hazırlanırken bile etkisini gösteriyordu. Prensesin yanına yaklaşma arzusu, hatta karanlık sözlerle durmadan bana burada kaderimin belirleneceğini fısıldayan iç ses, beni karşı konulmaz biçimde ileri itiyordu. Belirlenen saatte, içimde bir sıkıntıyla prensin kabul salonundaydım.
O imparatorluk ve ticaret kentinde epey uzun süre kalmam, manastır yaşamından hâlâ üzerimde kalan bütün sakarlığı, katılığı ve köşeliliği silip atmıştı. Doğuştan esnek, üstelik yapılı bedenim, dünya adamına özgü serbest ve doğal hareketlere kolayca alışmıştı. Genç keşişin güzel bir yüzü bile solgunlaştıran rengi yüzümden silinmişti; en güçlü çağımdaydım, bu güç yanaklarımı kızartıyor, gözlerimden kıvılcımlar saçıyordu. Koyu kahverengi buklelerim tonsürden kalma her izi örtüyordu. Üstelik ticaret kentinden getirdiğim, son modaya uygun, ince ve zarif siyah giysiler içindeydim. Bu yüzden, orada toplanmış olanlar üzerinde hoş bir izlenim bırakmam kaçınılmazdı; onlar da aşırı inceliğin sınırları içinde kalan ama asla sokulganlaşmayan nazik tavırlarıyla bunu belli ediyorlardı. Romanlardan ve komedilerden çıkardığım kurama göre prens parkta benimle konuşurken “Ben prensim,” dediğinde üstlüğünün düğmelerini hızla açıp büyük nişanını gözümün önünde parıldatmalıydı. Prensin çevresindeki bütün beyler de işlemeli ceketler, sert saç biçimleri ve benzerleriyle dolaşmalıydı. Oysa yalnızca sade ve zevkli giysiler görmem beni hayli şaşırttı. Saray hayatına dair düşüncemin genel olarak çocukça bir önyargı olabileceğini fark ettim; çekingenliğim dağıldı. Prens, “Bakın kim varmış, Bay Leonard!” diyerek yanıma geldi; parkına eleştirel gözle bakışımla ilgili şaka yapınca iyice cesaretlendim. Kanatlı kapılar açıldı ve prenses, yalnızca iki saray hanımının eşliğinde sohbet salonuna girdi. Onu görünce içim nasıl da titredi; ışıkların altında, koruyucu anneme her zamankinden daha çok benziyordu. Hanımlar etrafını sardı, tanıştırmalar yapıldı. Bana şaşkınlık ve içsel bir çalkantı ifade eden bir bakış attı; anlamadığım birkaç sözcüğü fısıldadı, ardından yaşlı bir hanıma dönüp alçak sesle bir şey söyledi. Yaşlı hanım tedirginleşti ve bana dikkatle baktı. Bütün bunlar bir anda olup bitti. Topluluk şimdi küçük ve büyük gruplara ayrıldı, canlı sohbetler başladı. Ortam rahat ve doğaldı; yine de prensin yakınında, saray çevresinde bulunduğumuzu hissediyorduk ama bu duygu kimseye en ufak bir baskı yapmıyordu. Daha önce kafamda canlandırdığım saray imgesine uyan tek bir kişiye bile rastlamadım. Saray mabeyincisi yaşlı, hayat dolu ve neşeli bir adamdı; mabeyinciler de hiç kötülük taslıyor gibi görünmeyen canlı gençlerdi. İki saray hanımı kardeşe benziyorlardı; çok genç, gösterişsiz ve neyse ki oldukça sade giyimliydiler. Özellikle burnu basık, gözleri canlı canlı parlayan, siyahlar giymiş, yanında uzun bir çelik kılıç taşıyan ufak tefek bir adam dikkat çekiyordu. İnanılmaz bir hızla kalabalığın içinde dönüp kıvrılarak dolaşıyor, bir orada bir burada beliriyor, hiçbir yerde durmuyor, kimseyle konuşup oyalanmıyor, yüzlerce nükteli ve alaycı düşünceyi ateş kıvılcımları gibi saçıp her yerde canlılık uyandırıyordu. Prensin özel doktoruydu. Prensesin konuştuğu yaşlı hanım, fark ettirmeden öyle ustaca çevremde dolanmıştı ki, göz açıp kapayıncaya kadar kendimi onunla pencere kenarında baş başa buldum. Hemen benimle sohbete koyuldu. Ne kadar kurnazca başlatmış olsa da konuşmanın tek amacının hayat koşullarım hakkında soru sormak olduğu kısa sürede anlaşıldı. Böyle sorularla karşılaşmaya hazırlıklıydım. Bu tür durumlarda en sade ve gösterişsiz anlatımın en zararsız, en güvenli yol olduğuna inanıyordum. Bu yüzden ona eskiden ilahiyat okuduğumu, şimdi ise zengin babamdan miras kalanlarla zevk ve merak için seyahat ettiğimi söylemekle yetindim. Doğum yerimi Polonya Prusyası’na taşıdım ve yaşlı hanımın kulağını inciten, yeniden sormaya hevesini kıran, barbarca ve söylemesi dili dişi kıracak kadar zor bir ad uydurdum. “Aman aman,” dedi yaşlı hanım, “Beyefendi, yüzünüz burada üzücü anıları canlandırabilir; belki de görünmek istediğinizden fazlasısınız, çünkü tavrınız hiç de ilahiyat öğrencisine benzemiyor.”
İkramlar sunulduktan sonra Faro masasının hazır beklediği salona geçildi. Saray mabeyincisi bankacı rolünü üstlenmişti. Bana söylendiğine göre prensle şöyle bir anlaşmaları vardı: Mabeyinci bütün kazancı alıyor; banka sermayesini azaltan her kaybınıysa prens karşılıyordu. Masanın çevresinde beyler toplandı. Hiç oynamayan özel doktor, oyuna katılmayan hanımların yanında kaldı. Prens beni yanına çağırdı; yanında durmak zorundaydım. Oyunun işleyişini kısaca anlattıktan sonra benim yerime kartları seçti. Prensin bütün kartları kaybediyordu. Ben de onun öğüdünü ne kadar dikkatle izlesem de durmadan kaybediyordum. En düşük bahis bir Louisdor olduğundan kaybım büyüdü. Param neredeyse tükenmişti. Son Louisdorlara da veda ettiğimde ne olacağını sık sık düşünüyordum; beni bir anda yoksul bırakabilecek bu oyun gitgide gözüme daha da tatsız görünüyordu. Yeni bir el başladı. Artık beni kendi halime bırakmasını rica ettim; çünkü tam bir şanssız oyuncu olduğumdan onu da zarara uğratacakmışım gibi görünüyordu. Prens gülümseyerek, deneyimli oyuncunun öğüdünü izlemeyi sürdürseydim belki kaybımı çıkarabileceğimi söyledi; ama kendime bu kadar güveniyorsam şimdi nasıl oynadığımı görmek istiyordu. Kartlarıma bakmadan, körlemesine birini çektim: Kız çıktı. Bu solgun, cansız kart yüzünde Aurelie’nin çizgilerini gördüğüme inandığımı söylemek belki gülünç gelebilir. Kâğıda dik dik baktım, içimdeki çalkantıyı güçlükle gizleyebildim. Bankacının oyunun oynanıp oynanmadığını soran sesi beni sersemliğimden çıkardı. Düşünmeden, yanımda kalan son beş Louisdoru cebimden çıkarıp kıza bastım. Kazandı. Sonra yine ve yine kıza, kazandıkça da giderek daha büyük bahislerle oynadım. Kıza her bahis koyduğumda oyuncular, “Hayır, bu imkânsız; artık kız kesin tersine dönecek!” diye bağırıyor, öteki oyuncuların kartlarıysa hep tersine dönüyordu. Ben sessiz, kendi içime kapanmış, bütün ruhumla Aurelie’ye yönelmiş haldeydim; bankacının önüme tekrar tekrar sürdüğü altınları neredeyse fark etmiyordum. Son dört elde kız durmadan kazandı, ben de ceplerimi altınla doldurdum. Şans, kız aracılığıyla bana yaklaşık iki bin Louisdor kazandırmıştı. Artık para sıkıntısından kurtulmuş olsam da içimdeki tekinsiz duygudan sıyrılamadım. Geçenlerde tavukları düşüren rastgele başarılı atışla bugünkü şansım arasında gizli bir bağ olduğunu tuhaf biçimde seziyordum. Alışılmadık olan her şeyi yapanın ben değil, varlığıma girmiş yabancı güç olduğunu; benim de o gücün bilmediğim amaçları uğruna kullandığı iradesiz bir araçtan ibaret kaldığımı anladım. İçimi düşmanca ikiye bölen bu çatışmanın farkına varmaksa bana teselli verdi: Kendi gücümün yavaş yavaş filizlendiğini, gittikçe kuvvetlenip düşmana direneceğini ve onunla savaşacağını müjdeliyordu. Aurelie’nin suretinin durmadan yansıyıp durması, kötü bir işe ayartmaktan başka bir şey olamazdı. Bu dindar, sevgili suretin böyle kutsallık dışı biçimde kötüye kullanılması içimi dehşet ve tiksintiyle doldurdu.
Sabahın erken saatlerinde, içim kapkara, parkta süzülerek ilerliyordum ki o saatlerde gezintiye çıkmayı âdet edinmiş prens karşıma çıktı. “E, Bay Leonard,” diye seslendi, “Faro oyunum hakkında ne düşünüyorsunuz? Her çılgınca girişiminizi bağışlayıp önünüze altınları saçan talihin keyfi hakkında ne dersiniz? Neyse ki gözde kartı yakaladınız; ama gözde karta bile böyle körü körüne her zaman güvenmemelisiniz.” Gözde kart kavramı üzerine uzun uzun konuştu, talihin elini nasıl tutmak gerektiğine dair akla gelebilecek en yerinde kuralları verdi ve sözlerini, artık oyunda şansımı büyük bir gayretle kovalayacağımı düşündüğünü söyleyerek bitirdi. Ben de bir daha asla kâğıda dokunmamaya kesin karar verdiğimi açıkça söyledim. Prens şaşkınlıkla yüzüme baktı. “Dünkü olağanüstü şansım,” diye devam ettim, “bu kararı almama yol açtı; çünkü bu oyunun tehlikeli, hatta yıkıcı olduğunu duymuş olduğum her şey böylece doğrulanmış oldu. Körlemesine çektiğim önemsiz bir kâğıt içimde acı veren, yüreğimi parçalayan bir anıyı uyandırırken, bilinmeyen bir güç beni ele geçirdi; oyundaki şansı, kolay kazanılmış parayı önüme saçtı. Sanki bunlar kendi içimden doğuyor, sanki cansız kâğıttan alev alev renklerle bana bakan o varlığı düşünerek, gizli dolambaçlarını anlayıp talih üzerinde hüküm kurabilirmişim gibi...”“Sizi anlıyorum,” diye sözümü kesti prens. “Karşılıksız bir aşka tutulmuşsunuz; kâğıt, yitirdiğiniz sevgilinin suretini ruhunuzda yeniden canlandırmış. Coeurdame’ın elinize düşen geniş, solgun, gülünç yüzünü canlı canlı gözümün önüne getirince, sizin bu kavrayışınızla birlikte düşünmek bana tuhaf geliyor doğrusu. Ama siz bir kere sevgilinizi düşünmüşsünüz; oyunda size belki hayattakinden daha sadık, daha iyi davranmış. Fakat bunda korkunç, ürkütücü olan ne var, hiç anlayamıyorum; bilakis, talihin sizden yana olması sevindirici olmalı. Zaten sevgilinizle oyun şansı arasında böyle uğursuz bir bağ kurmak size tekinsiz geliyorsa, suç oyunda değil, yalnızca sizin kişisel ruh halinizdedir.”“Öyle olabilir, Ekselansları,” diye karşılık verdim, “ama bu oyunu böylesine yıkıcı kılanın, büyük bir kayıpla en kötü duruma düşme tehlikesi olmadığını çok iyi hissediyorum. Asıl tehlike, karanlığın içinden göz alıcı biçimde beliren gizli güçle açık bir düelloya çıkar gibi cüretle boy ölçüşmek; bu gücün bizi baştan çıkarıcı bir serap gibi bir bölgeye çekip orada alay ederek yakalaması ve ezip geçmesidir. İnsan kendi gücüne çocuksu bir güvenle bu mücadeleye atılır; işin çekici ve gözü kara yanı da budur. Bir kez başladı mı, zafer umudunu ölüm kalım mücadelesinde bile koruyarak bunu durmadan sürdürür. Bana kalırsa Faro oyuncularının çılgın tutkusu ve sırf para kaybının yol açamayacağı, ama insanı mahveden içsel zihin çöküntüsü buradan kaynaklanıyor. Ancak bu kayıp, daha o düşmanca ilke içine sızmamış, tutkusuz oyuncuyu bile, yalnızca koşulların zorlamasıyla oynamış olsa da, bin türlü sıkıntıya, hatta açıkça yoksulluğa sürükleyebilir. İtiraf etmeliyim, Ekselansları, dün ben de bütün yol paramı yitirmek üzereydim.”“Bunu duysaydım,” diye hemen atıldı prens, “kaybınızı üç katıyla öderdim; çünkü hiç kimsenin benim eğlencem uğruna mahvolmasını istemem. Zaten benim yanımda böyle bir şey olamaz; oyuncularımı tanır, gözümün önünden ayırmam.”“Ama, Ekselansları,” diye karşılık verdim, “tam da bu sınırlama oyunun özgürlüğünü ortadan kaldırıyor ve talihin o özel bağlantılarına sınır koyuyor; oysa oyunu sizin için ilginç kılan da bunları gözlemlemek. Oyun tutkusu karşı konulmaz biçimde ele geçirdiği birinin, gözetimden sıyrılıp kendi felaketine yol açacak yollar bulması ve böylece hayatına onu mahvedecek bir dengesizlik sokması mümkün değil mi? Açık sözlülüğümü bağışlayın, Ekselansları! Ayrıca özgürlüğün her türlü kısıtlamasının, kötüye kullanılsa bile, insanı ezdiğine ve insanın doğasına tümüyle aykırı olduğu için katlanılmaz hale geldiğine inanıyorum.”“Anlaşılan, Bay Leonard, siz hiçbir konuda benimle aynı fikirde değilsiniz,” dedi prens öfkeyle; hafifçe “Elveda,” deyip hızla uzaklaştı. Nasıl olup da bu kadar açık konuştuğumu kendim bile güçlükle anlayabiliyordum. Oysa ticaret kentinde büyük bahisli oyunların başında çoğu kez seyirci olarak bulunmuş olsam da, oyunu içimdeki inancı böylesine düzenleyecek kadar hiç düşünmemiştim; şimdi sözlerim istemeden dudaklarımdan dökülmüştü. Prensin teveccühünü yitirdiğime, saray çevresine girme ve prensesin yanına yaklaşma hakkımı kaybettiğime üzüldüm. Oysa yanılmışım: Daha aynı akşam saray konserine bir davetiye aldım; prens de yanımdan geçerken dostça bir şakayla, “İyi akşamlar, Bay Leonard. Umarım bugün orkestram yüzümü ak eder de müziğim parkımdan daha çok hoşunuza gider,” dedi.
Müzik gerçekten de oldukça hoştu; her şey kusursuz bir kesinlikle icra ediliyordu. Ne var ki parçaların seçimi bana talihsiz göründü; biri ötekinin etkisini yok ediyordu. Özellikle de sanki terk edilmiş bir kalıba göre bestelenmiş gibi duran uzun bir sahne içimi öyle bir can sıkıntısıyla doldurdu ki yüreğim daraldı. Gerçek düşüncemi söylememeye dikkat ettim; sonradan öğrendiğime göre, tam da o uzun sahne prensin bestesi olduğundan, akıllıca davranmışım.
Bir sonraki saray toplantısına hiç çekinmeden katıldım ve prensle aramı bütünüyle düzeltmek için Faro oyununa ben de katılmak istedim. Ama bir banka göremeyince, onun yerine birkaç sıradan oyun masası kurulduğunu ve prensin çevresinde halka oluşturan öteki beylerle hanımların canlı, nükteli bir sohbete koyulduğunu görünce şaşkınlığımı gizleyemedim. Kimi eğlenceli bir şeyler anlatıyor, keskin son vuruşlu anekdotlardan bile kaçınılmıyordu. Söz söyleme yeteneğim işe yaradı; kendi hayatımdan bazı olayları romantik anlatıların örtüsü altında çekici bir biçimde aktarmayı bildim. Böylece toplantının dikkatini ve beğenisini kazandım. Ama prens daha çok neşeli, mizahi şeylerden hoşlanıyordu; bu konuda da binbir gülünç buluş ve nükteli dönüşle tükenmek bilmeyen saray hekimini kimse geçemiyordu.
Bu sohbet biçimi zamanla gelişti; sık sık içlerinden biri bir şeyler yazıp topluluk önünde okumaya başladı. Böylece toplantının bütünü, prensin başkanlık ettiği, herkesin en çok sevdiği alana yöneldiği, iyi örgütlenmiş edebî ve estetik bir topluluk görünümü aldı. Bir keresinde, üstün yetenekli, derin düşünceli bir fizikçi olan bir bilgin, bilim alanındaki yeni ve ilginç keşifleriyle bizi şaşırtmıştı. Profesörün anlatımını kavrayacak kadar bilimle haşır neşir olanlar bunu ilgiyle dinlerken, konuya yabancı kalanlar öyle sıkılmıştı ki... Prens bile profesörün düşüncelerini pek kavrayamamış görünüyordu; konuşmanın sona ermesini içten bir özlemle bekliyordu. Sonunda profesör sözünü bitirdi. Saray hekimi pek memnun kaldı, onu övgü ve hayranlıkla karşıladıktan sonra, derin bilimsel konuların ardından gönlü eğlendirecek bir şeyin de gelebileceğini, bunun da yalnızca bu amaca hizmet edeceğini söyledi. Bilimin yabancısı olduğu için onun ağırlığı altında ezilenler doğrulup kendilerine geldiler; prensin yüzünde beliren gülümseme de gündelik hayata dönmenin ona ne kadar iyi geldiğini gösteriyordu.
“Ekselansları, bilirsiniz,” dedi saray hekimi prense dönerek, “yolculuklarımda hayatın akışına karışan bütün gülünç olayları, özellikle de karşıma çıkan tuhaf tipleri gezi günlüğüme olduğu gibi kaydetmeyi hiç ihmal etmedim. Şimdi bu günlükten, pek önemli bir şey olmasa da bana eğlenceli gelen bir bölümü anlatacağım. Geçen yıl çıktığım yolculukta gece geç vakit B.’ye dört saat uzaklıktaki güzel, büyük bir köye vardım. Gösterişli hana girmeye karar verdim; beni neşeli, cana yakın bir hancı karşıladı. Uzun yolculuktan yorgunluktan bitap düşmüştüm; iyice dinlenmek için hemen odamdaki yatağa kendimi attım. Ama saat daha biri vurmuştu ki hemen yanı başımda çalınan bir flüt sesiyle uyandım. Hayatımda böyle flüt çalan birini duymamıştım. Adamın ciğerleri herhalde olağanüstü büyüktü; çalgının bütün karakterini yok eden, keskin, içe işleyen bir sesle aynı ezgiyi durmadan tekrarlıyordu. Bundan daha iğrenç, daha saçma bir şey düşünülemezdi. Uykumu kaçırıp kulaklarımı paralayan o lanet olası çılgın müzisyene sövüp saydım. Ama kurmalı bir saat gibi ezgi sürüp gitti; sonunda bir şey duvara fırlatılmışçasına boğuk bir gürültü koptu. Ardından sessizlik oldu, ben de rahatça uyumaya devam ettim.”
Sabah evin alt katında hararetli bir tartışma duydum. Hancının sesini ve durmadan bağıran bir adamınkini ayırt edebiliyordum: “Lanet olsun evinize! Eşiğinizden hiç geçmeseydim keşke! Şeytan beni hiçbir şey içilmeyen, hiçbir şeyin tadının çıkarılamadığı bu eve getirmiş! Her şey rezilce kötü, köpek gibi pahalı! Alın paranız, elveda; bu lanet olası meyhaneye bir daha ayak basmayacağım!” Bunun üzerine, kahverengi, kahve rengi bir ceket giyen, kızıl tilki rengi yuvarlak peruk takmış, başına da gri şapkasını çarpık ve savaşçı bir havayla geçirmiş, ufak tefek, sıska bir adam hızla evden fırladı. Ahıra koştu; az sonra epey hantal bir atın üzerinde, ağır bir dörtnala avludan çıkıp gittiğini gördüm.
Onu hancıyla kavga edip yola koyulmuş bir yabancı sanmıştım. Bu yüzden öğle vakti hanın yemek salonundayken sabah atla giden o aynı gülünç kahverengi figürün, kızıl tilki rengi perukuyla içeri girip hiç çekinmeden kurulmuş sofraya oturduğunu görünce şaşkınlığım büyük oldu. Hayatımda karşılaştığım en çirkin, ama aynı zamanda en gülünç yüzdü. Adamın bütün tavrında öyle gülünç bir ciddiyet vardı ki ona bakarken insan kendini gülmekten alamıyordu. Birlikte yemek yedik; benle hancı arasında kısa, kesik bir sohbet sürüp gitti, ama oburca yemek yiyen yabancı buna katılmak istemedi. Sonradan anladığıma göre, hancı kasıtlı olarak sohbeti ulusal özelliklere çevirdi ve bana, “Hiç İrlandalı tanıdınız mı, onların sözde ‘bull’larından haberiniz var mı?” diye sordu. “Elbette!” diye karşılık verdim; aklıma hemen bir sürü ‘bull’ gelmişti. Çorabını ters giydiği sorulan bir İrlandalıyı anlattım; adam son derece safça, “Sağ tarafında delik var!” diye cevap vermiş. Ardından, öfkeli bir İskoçyalıyla aynı yatakta uyuyan ve çıplak ayağını yorganın dışına uzatmış olan başka bir İrlandalının dillere destan ‘bull’u aklıma geldi. Odada bulunan bir İngiliz bunu fark etmiş, hemen kendi çizmesinden çıkardığı mahmuzu İrlandalının ayağına takmış. İrlandalı uykusunda ayağını yeniden yorganın altına çekmiş ve mahmuzla İskoçyalıyı çizmiş. İskoçyalı uyanıp İrlandalıya sağlam bir tokat atmış. Aralarında da şöyle akıllıca bir konuşma geçmiş: “Şeytan çarpsın seni, ne diye bana vuruyorsun?” “Beni mahmuzunla çizdin!” “Yanında yatarken ayağım çıplak, bu nasıl mümkün olabilir?” “Ama öyle, bak işte.” “Allah kahretsin, haklısın; şu lanet olası seyis çizmemi çıkarmış ama mahmuzu ayağımda bırakmış.” Hancı ölçüsüzce kahkahaya boğuldu. Yemeğini bitirip koca bir bardak birayı da kafasına diken yabancıysa bana ciddi ciddi baktı ve şöyle dedi: “Haklısınız, İrlandalılar sık sık böyle ‘bull’lar yapar; ama bunun nedeni halkın kendisi değildir. İrlandalılar canlı, nükteli insanlardır. Asıl orada öyle lanet olası bir hava eser ki insana nezle gibi bu çılgınlıkları bulaştırır. Efendim, ben İngilizim ama İrlanda’da doğup büyüdüm; bu lanet hastalığa tutulmam da bundan.” Hancı daha da şiddetli güldü; ben de kendimi tutamayıp ona katıldım, çünkü İrlandalıların ‘bull’larından söz ederken hemen kendisinin de mükemmel bir ‘bull’ yapması çok eğlenceliydi. Yabancı kahkahamızdan hiç alınmadı; gözlerini iyice açıp parmaklarını burnuna götürdü ve şöyle konuştu: “İngiltere’de İrlandalılar, topluma lezzet katmak için eklenen kuvvetli baharat gibidir. Ben de yalnızca şu bakımdan Falstaff’a benzerim: Sık sık yalnızca kendim nükteli olmakla kalmam, başkalarının da nükteli olmasını sağlarım; şu ağırbaşlı çağda bu az bir meziyet sayılmaz. Şu bira hancısının deri gibi katı, bomboş ruhunda, benim sayemde, böyle şeyler kıpırdadığını düşünür müsünüz? Ama bu hancı iyi bir hancıdır. Zayıf nüktelerinden oluşan kıt sermayesini hiç harcamaz; arada bir, zenginlerin arasında, yüksek faizle bir tanesini ödünç verir. Bu faizden emin değilse —tıpkı şimdi olduğu gibi— en fazla büyük defterin kapağını gösterir; onun da ölçüsüz kahkahasıdır. Çünkü nüktelerini bu kahkahaya sarmıştır. Tanrı’ya emanet olun, beyler!” Böyle deyip kendine özgü bu adam kapıdan çıktı. Ben de hemen hancıdan onun kim olduğunu sordum. “Bu İrlandalının adı Ewson,” dedi hancı, “soy ağacı İngiltere’ye dayandığı için kendine İngiliz diyor. Daha yeni sayılır, tam yirmi iki yıl oldu buraya geleli. Ben gençken hanı satın alıp düğün yaptığım sırada, o zaman da delikanlı olan Bay Ewson memleketine dönüyordu. Şimdikiyle aynı kesimde kahve rengi bir ceket, kızıl tilki rengi bir peruk ve gri bir şapka giyiyordu. Neşeyle çalan dans müziğinin sesi onu içeri çekti. Dans etmeyi yalnızca çocukluğundan beri öğrendiği gemide bildiğine yemin etti; bunu kanıtlamak için, dişlerinin arasından korkunç sesler çıkararak bir hornpipe dansı yaptı. Ama büyük bir sıçrayışında ayağını öyle fena burktu ki iyileşmek için yanımda kalmak zorunda kaldı. O günden beri yanımdan ayrılmadı. Tuhaflıklarıyla başım epey dertte: Yıllardır her gün benimle kavga eder, hayat tarzına söylenip durur, kendisine fazla para ödettirdiğimi, biftek ve porter olmadan daha fazla yaşayamayacağını söyler; heybesini toplar, üç peruğunu üst üste takar, benimle vedalaşır ve yaşlı atına binip gider. Ama bu yalnızca gezintisidir; çünkü öğle vakti öbür kapıdan geri döner, bugün gördüğünüz gibi sakince sofraya oturur ve yenmeyecek yemeklerden üç kişilik yer. Her yıl eline yüklüce bir poliçe geçer; o zaman bana kederle veda eder, en iyi dostu olduğumu söyler, gözyaşı döker. Benim de yanaklarımdan yaşlar süzülür ama bastırılmış gülmekten. “Yaşama ve ölüme dair son arzularını bildirip vasiyetini yazdıktan, servetini de dediğine göre büyük kızına bıraktıktan sonra, şehre ağır ağır ve kederli bir halde gider. Ama üçüncü ya da en geç dördüncü gün yine buradadır; yanında iki kahverengi ceket, ötekinden daha parlak üç kızıl tilki rengi peruk, altı gömlek, yeni bir gri şapka ve giysileri için başka gerekli şeyler getirir. Bir de gözdesi olan büyük kızıma, artık on sekiz yaşına basmış olmasına rağmen, çocuğa verir gibi bir kese şekerleme getirir. Şehirde kaldığı süreyi de dönüş yolunu da sonra hiç anmaz. Her akşam hesabını öder; kahvaltının parasını da her sabah, bir daha dönmemek üzere atına binerken öfkeyle önüme fırlatır. Dünyanın en iyi huylu insanıdır; her fırsatta çocuklarıma hediyeler verir, köyün yoksullarına yardım eder. Yalnız vaizden hoşlanmaz; çünkü Bay Ewson okul müdüründen, vaizin bir keresinde Ewson’ın yoksullar sandığına attığı bir altın sikkeyi bozdurup karşılığında bakır paralar verdiğini öğrenmiş. O günden beri vaizden her yerde kaçıyor, kiliseye hiç gitmiyor; bu yüzden vaiz onu ateist diye ilan ediyor. Dediğim gibi, öfkeli ve çılgın fikirleri olan biri olduğundan, onunla sık sık başım derde giriyor. Daha dün eve yaklaşırken uzaktan şiddetli bağrışmalar duydum ve Ewson’ın sesini tanıdım. İçeri girdiğimde onu hizmetçi kızla şiddetli bir kavganın ortasında buldum. Öfkelenince her zamanki gibi peruğunu çoktan fırlatıp atmıştı; kel başıyla, ceketsiz, gömlek kollarını sıvamış halde hizmetçi kızın dibinde duruyor, büyük bir kitabı burnunun dibine tutmuş, parmağıyla bir yeri göstererek yüksek sesle sövüp sayıyordu. Hizmetçi kız ellerini beline dayamış, başkalarını kendi oyunlarına alet etmesini, onun kötü bir insan olduğunu, hiçbir şeye inanmadığını ve daha neler neler diye bağırıyordu. Kavgacıları güçlükle ayırıp işin aslını öğrenebildim. Bay Ewson, mektuplarını mühürlemek için hizmetçi kızdan oblat getirmesini istemiş. Kız önce ne dediğini hiç anlamamış; sonra bunun komünyonda kullanılan kutsal ekmek olduğunu hatırlayıp Bay Ewson’ın ekmekle dine küstahça alay etmek istediğini düşünmüş; üstelik papaz da onun Tanrı’yı inkâr ettiğini söylemiş. Bu yüzden isteğini reddetmiş. Bay Ewson ise yalnızca doğru telaffuz edemediğini ve anlaşılmadığını sanıyormuş. Hemen İngilizce-Almanca sözlüğünü getirmiş ve tek kelime okuyamayan köylü hizmetçi kıza ne istediğini sözlükten göstermeye koyulmuş. Sonunda da yalnızca İngilizce konuşmuş; kız bunu şeytanın akıl karıştıran gevezeliği sanmış. Araya girmem, Bay Ewson’ın belki de dayak yiyeceği bir kavganın çıkmasını önledi.”
Hancının bu tuhaf adamı anlatmasını bölüp, gece korkunç flüt çalışıyla beni rahatsız edip öfkelendiren kişinin de Bay Ewson olup olmadığını sordum. “Ah, efendim,” diye devam etti hancı, “bu da Bay Ewson’ın konuklarımı neredeyse kaçırmasına yol açan tuhaflıklarından biri. Üç yıl önce oğlum şehirden buraya geldi; çocuk flütü çok güzel çalar ve burada çalgısını durmadan çalışırdı. Bay Ewson bir zamanlar kendisinin de flüt çaldığını hatırladı; Fritz flütünü ve yanında getirdiği bir konçertoyu ona yüklü bir para karşılığında satana kadar da peşini bırakmadı.”
Bunun üzerine Bay Ewson, müzikten hiç anlamadığı, ritim duygusu da olmadığı hâlde, büyük bir hevesle konçertoyu çalmaya koyuldu. Ama ilk Allegro’nun ikinci solosuna kadar gelebildi; orada çalamadığı bir pasajla karşılaştı. İşte o tek pasajı üç yıldır neredeyse her gün arka arkaya yüz kez çalıyor; sonunda öfkeden deliye dönüp önce flütü, sonra peruğunu duvara fırlatıyordu. Flütler bu eziyete pek dayanamadığından sık sık yenilerini almak zorunda kalıyor; artık çoğu zaman elinde üç dört flüt birden bulunuyordu. Küçücük bir vidası kırılsa ya da bir tuşu bozulsun, “Lanet olsun, işe yarar çalgıları yalnız İngiltere’de yapıyorlar!” diye haykırıp onu pencereden atıyordu. Flüt çalma tutkusunun onu sık sık geceleri bastırması ve konuklarımı en derin uykularından flüt sesiyle uyandırması da doğrusu dehşet vericiydi. Ama neredeyse Bay Ewson kadar zamandır burada, hükümet konağında, Green adında İngiliz bir doktorun kaldığını ve tıpkı Bay Ewson gibi özgün, tuhaf bir mizah anlayışıyla dolu olduğunu söylesem ne dersiniz? Birbirleriyle durmadan didişirler ama birbirlerinden de ayrı yaşayamazlar. Şimdi aklıma geldi: Bay Ewson bu akşam bende bir punç söylemiş, Amtmann’ı ve Doktor Green’i de davet etmişti. Efendim, yarın sabaha kadar burada kalmayı kabul ederseniz bu akşam bende bir araya gelebilecek en gülünç üçlüyü görebilirsiniz.” —
“Saygıdeğer efendim, yolculuğu ertelemeyi memnuniyetle kabul ettiğimi tahmin edersiniz; çünkü Bay Ewson’ı bütün ihtişamıyla görmeyi umuyordum. Akşam olur olmaz odaya girdi ve beni punça davet edecek kadar nazik davrandı. Ardından, burada punç denen o değersiz içecekle beni ağırlamak zorunda kaldığı için yalnızca üzüntü duyduğunu ekledi. Punç yalnız İngiltere’de içilirmiş; yakında oraya döneceğinden, bir gün İngiltere’ye gelirsem bu nefis içkiyi hazırlamayı bildiğini bana kanıtlamayı umuyormuş. — Bunun ne anlama geldiğini biliyordum. — Çok geçmeden davetliler de geldi. Amtmann, küçücük, tombul, yuvarlak ve son derece sevimli bir adamdı; gözleri neşeyle parlıyor, burnu kıpkırmızıydı. Doktor Green ise orta yaşlı, iri yarı, belirgin bir İngiliz yüzüne sahip bir adamdı; modern ama özensiz giyinmişti, burnunda gözlüğü, başında şapkası vardı. — “Gözlerim kızarana dek bana köpüklü şarap verin!” diye haykırdı teatral bir edayla. Hancıya doğru yürüdü, onu göğsünden yakalayıp şiddetle sarstı: “Alçakça davranan Cambyses, söyle! Prensesler nerede? Kahve kokuyor burası, tanrıların içkisi değil!” — “Bırak beni, ey kahraman! O güçlü yumruğunu çek üstümden, öfkeyle kaburgalarımı ezip geçeceksin!” diye soluk soluğa bağırdı hancı. “Hayır, korkak zavallı,” diye sürdürdü doktor, “punçun tatlı buharı burnumu gıdıklayıp aklımı bulandırana dek bırakmam seni; bırakmam, değersiz hancı!” — Ama şimdi Ewson öfkeyle doktora atıldı ve bağırdı: “Değersiz Green! Yaptığın bu utanç verici işten vazgeçmezsen gözlerin yeşile dönecek, kederden ağlayacaksın!” — Ben artık kavga ve gürültü kopacak sandım; ama doktor, “Korkakça baygınlığı küçümseyip sakin kalacağım; hazırladığın tanrıların içkisini bekleyeceğim, değerli Ewson,” dedi. Hancıyı bıraktı; hancı da hızla sıvıştı. Doktor bir Catomiene tavrıyla masaya oturdu, tütün doldurulmuş piposunu aldı ve etrafa koca duman bulutları üfledi. — “İnsan kendini tiyatroda sanmıyor mu?” dedi sevimli Amtmann bana. “Oysa Almanca kitap okumayan doktor, tesadüfen bende Schlegel’in Shakespeare’ini buldu. O günden beri kendi deyişiyle, yabancı bir çalgıda eski, tanıdık ezgiler çalıyor. Hancının bile ritimli konuştuğunu fark etmişsinizdir; doktor onu, tabiri caizse, iambik ölçüye soktu.” — Hancı dumanı tüten punç kâsesini getirdi. Ewson’la Green içkinin içilemeyecek kadar kötü olduğuna yemin etseler de koca bardakları art arda deviriyorlardı. Eh işte, sohbet ettik. Green pek konuşmuyordu; yalnız arada bir, muhalefet etme huyunu sürdürerek, komik bir biçimde bir şeyler söylüyordu. Örneğin Amtmann şehir tiyatrosundan söz etti, ben de başrol oyuncusunun harika oynadığını söyledim. — “Ben öyle bulmuyorum,” diye hemen araya girdi doktor. “Adam altı kat daha iyi oynasaydı çok daha fazla alkışı hak ederdi, öyle değil mi?” İstemeyerek de olsa bunu kabul ettim; yalnız, şefkatli babaları zavallıca canlandıran oyuncunun altı kat daha iyi oynaması gerektiğini söyledim. — “Ben öyle bulmuyorum,” dedi Green yine. “Adam içinde ne varsa hepsini veriyor! Eğilimi kötüye dönük diye ne yapsın? Ama kötülükte övgüye değer bir yetkinliğe erişti; bu yüzden onu övmek gerekir!” — Amtmann, ikisini türlü çılgınca fikirler ve düşünceler ileri sürmeye kışkırtma yeteneğiyle ortalarında, sanki uyarıcı bir ilkeymiş gibi oturuyordu. Böylece, sert punç etkisini göstermeye başlayana dek sohbet sürdü. Ewson iyice coştu; kısık ve çatallı sesiyle ulusal şarkılar söyledi, peruğunu ve ceketini pencereden avluya fırlattı; öyle tuhaf yüz ifadeleriyle öyle komik dans etmeye koyuldu ki insan gülmekten yerlere yatabilirdi. Doktor ciddiyetini koruyor ama en acayip hayallere kapılıyordu. Punç kâsesini bir kontrbas sanıp onun üzerinde yay gezdirmek istedi; kaşıkla Ewson’ın şarkılarına eşlik ediyordu. Hancının en hararetli itirazları olmasa onu durdurmak mümkün değildi. — Amtmann gittikçe daha sessizleşti. Sonunda sendeleyerek odanın bir köşesine gitti, oturdu ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. Hancının işaretini anlayıp Amtmann’a bu derin kederinin nedenini sordum. — “Ah, ah!” diye hıçkırarak başladı. “Prens Eugen büyük bir komutandı; bu kahraman hükümdarın ölmesi gerekiyordu sanki! Ah, ah!” Sonra daha da şiddetle ağladı; berrak gözyaşları yanaklarından süzülüyordu. Yüzyıllar önce yaşamış bu yiğit prensi kaybetmenin acısıyla onu olabildiğince teselli etmeye çalıştım, ama boşunaydı. Bu sırada Doktor Green büyük bir mum makası kapmış, durmadan açık pencereye doğru uzatıp duruyordu. Tek istediği, parlak ışığı içeri vuran ayı tıraş etmekti. Ewson bin şeytanın musallat olduğu biri gibi zıplayıp bağırdı. Sonunda, parlak ay ışığına rağmen, hizmetkâr elinde büyük bir fenerle odaya girdi ve yüksek sesle, “Buradayım beyler, artık gidebiliriz,” dedi. Doktor onun önünde durdu, duman bulutlarını yüzüne üfleyerek konuştu: “Hoş geldin dostum! Ay ışığını taşıyan, köpek ve dikenli çalı olan Squenz sen misin? Seni tıraş ettim, alçak, bu yüzden ışıl ışıl parlıyorsun! Haydi iyi geceler; bu bayağı içkiden epey içtim. İyi geceler değerli hancım, iyi geceler Pylades’im!” — Ewson kimsenin boynunu kırmadan eve gidemeyeceğine yemin etti; ama kimse onu dinlemedi. Hizmetkâr doktoru bir koluna, hâlâ Prens Eugen’in ölümüne ağıt yakan Amtmann’ı öteki koluna aldı; böylece sendeleye sendeleye sokağı geçip hükümet konağına doğru yürüdüler. Deli Ewson’ı güçlükle odasına götürdük; gecenin yarısına kadar flütüyle orada kudurdu. Gözümü bile kapatamadım; handaki o çılgın gecenin yorgunluğunu ancak arabada uyuyarak atabildim.”
Saray hekiminin anlatısı sık sık, bir saray çevresinde alışılmış olandan çok daha gür kahkahalarla kesiliyordu. Prens belli ki çok eğlenmişti. “Tablonuzda yalnızca bir kişiyi fazla arka planda bırakmışsınız,” dedi hekime, “o da kendinizsiniz. Bahse girerim, zaman zaman ortaya çıkan yaramaz mizahınızla hem deli Ewson’ı hem de tumturaklı doktoru bin türlü çılgınlığa sürüklemişsinizdir; yakınan Amtmann diye anlattığınız kişiyi asıl kışkırtan da sizmişsinizdir.” — “Saygıdeğer efendim,” diye karşılık verdi saray hekimi, “bu tuhaf delilerden oluşan kulüp kendi içinde öylesine kusursuz bir bütün oluşturuyordu ki, dışarıdan katılan her şey uyumsuz kalırdı. Müzik benzetmesini sürdürecek olursam, bu üç adam kusursuz bir üçlü akordu: her biri farklıydı ama sesleri uyum içinde birleşiyordu. Hancı da bir yedili akor gibi aralarına katılıyordu.” — Bu şekilde daha pek çok şey konuşuldu; sonunda, her zamanki gibi, prens ailesi odalarına çekildi, topluluk da en keyifli havasıyla dağıldı. — Ben yeni bir dünyada neşeyle, yaşama sevinciyle dolaşıyordum. Sarayın ve başkentin sakin, rahat yaşamına ne kadar çok katılırsam, bana onurla ve beğeniyle koruyabildiğim bir yer açıldıkça geçmişi ve buradaki konumumun bir gün değişebileceğini o kadar az düşünüyordum. Prens benden özel bir hoşnutluk duyuyor gibiydi; gelişigüzel sözlerinden, beni bir biçimde çevresine katmak istediği sonucunu çıkarabiliyordum. Saraydan bütün başkente yayılan eğitimdeki belli bir tekdüzeliğin, bilimsel ve sanatsal uğraşlarda benimsenmiş ortak bir üslubun, koşulsuz özgürlüğe alışkın pek çok zeki insanın burada yaşamaktan kısa sürede bıkmasına yol açacağı inkâr edilemezdi. Yine de sarayın tek yanlılığının doğurduğu sınırlamalar ne zaman canımı sıksa, en azından dış görünüşü düzene sokan belli bir biçime önceden alışmış olmam çok işime yarıyordu. Burada, farkına varmasam da, beni etkilemeye devam eden şey manastır yaşamımdı. — Prens beni ne kadar onurlandırırsa onurlandırsın, ben de prensesin dikkatini çekmek için ne kadar uğraşırsam uğraşayım, o soğuk ve içine kapanık kalıyordu. — Hatta varlığım onu sık sık özel bir biçimde huzursuz ediyor gibiydi; bana da ötekilere de birkaç nazik söz söylemeyi kendine ancak güçlükle kabul ettiriyordu. Çevresindeki hanımların arasında daha başarılıydım. Dış görünüşüm olumlu bir izlenim bırakmıştı; aralarına sık sık katıldıkça, zarafet denen o tuhaf dünya terbiyesini edinmem uzun sürmedi. Bu, insanın durduğu ya da yürüdüğü her yere yakışmasını sağlayan bedensel çevikliğini sohbete de taşımaktan ibaretti. Hiçbir şey hakkında önemli sözler söyleyerek gevezelik etme ve kadınlarda, kendilerinin bile nereden geldiğini açıklayamadığı bir hoşnutluk uyandırma gibi tuhaf bir yetenektir bu. Bu yüksek ve gerçek zarafetin kaba iltifatlarla işi olmayacağı söylediklerimden anlaşılıyor. Her ne kadar, tapılan kadına bir ilahi gibi seslenen o ilginç gevezelikte, onun en derin benliğine bütünüyle nüfuz etmek; böylece kendi benliği ona açıkça görünüyormuş ve kendi yansımasında hoşnutlukla seyrediyormuş gibi bir etki yaratmak yatsa da. — — İçimdeki keşişi artık kim tanıyabilirdi ki! — Belki benim için tehlikeli olan tek yer hâlâ kiliseydi; kendine özgü ritmi ve ölçüsüyle öne çıkan o manastır ibadetlerinden kaçınmakta zorlanıyordum. —
Saray hekiminin çevresindeki herkesin aynı kalıptan basılmış para gibi göründüğü o damgayı taşımaması, beni ona yaklaştırdı. O da, başlangıçta muhalefeti benim temsil ettiğimi ve gözü pek gerçeğe açık olan prensi etkileyen açık sözlerimin, nefret edilen Faro oyununu bir anda ortadan kaldırdığını çok iyi bildiğinden bana yakınlık duyuyordu.
Böylece sık sık bir araya gelir olduk; kimi zaman bilim ve sanattan, kimi zaman da gözlerimizin önünde gelişen hayattan konuşuyorduk. Saray hekimi de prensesi benim kadar yüksek tutuyordu. Prensin bazı saçmalıklarını onun önlediğini ve prensin yüzeyde oradan oraya sürüklenmesine yol açan o tuhaf can sıkıntısını, fark ettirmeden eline zararsız bir oyuncak tutuşturarak dağıtmayı bildiğini söylüyordu. Ben de bu fırsattan yararlanıp nedenini anlayamasam da varlığımın prensesi sık sık dayanılmaz biçimde huzursuz ediyor gibi göründüğünden yakındım. Saray hekimi hemen ayağa kalktı. Tam da odasında bulunduğumuzdan, yazı masasından küçük bir minyatür portre çıkarıp iyice incelememi söyleyerek elime verdi. Söylediğini yaptım ve portredeki adamın yüz hatlarında kendi yüzümü tanıyınca epey şaşırdım. Saç biçiminin ve kıyafetin modası geçmiş bir tarzda resmedilmesi, bir de Belcampo’nun başyapıtı olan favorilerimin eklenmesi, portreyi benimkinin tıpatıp aynısı yapmaya yetiyordu. Bunu hekime açıkça söyledim. “Prensesin yanına her gelişinizde onu ürküten, huzursuz eden de işte bu benzerlik,” dedi. “Yüzünüz, yıllar önce sarayı yıkıcı bir darbe gibi vuran korkunç bir olayın anısını canlandırıyor. Birkaç yıl önce ölen önceki saray hekimi, benim bilimde hocamdı. Bana prens ailesinde yaşananları anlattı ve aynı zamanda prensin eski gözdesi Francesko’yu gösteren bu portreyi verdi. Gördüğünüz gibi, resim tekniği bakımından da gerçek bir başyapıt. O sıralarda sarayda bulunan, tuhaf ve yabancı ressamın elinden çıkmış; o trajedide başrolü oynayan da oydu.” — Portreye bakarken içimde, boşuna açıklığa kavuşturmaya çalıştığım bulanık sezgiler kıpırdandı. — O olay, bizzat içine karıştığım bir sırrı açığa çıkaracakmış gibi geliyordu. Francesko’ya tesadüfi benzerliğimin, hekimin bana anlatacaklarını öğrenme hakkı verdiğini düşünerek üsteledim. — “Elbette,” dedi saray hekimi, “bu son derece dikkat çekici durum merakınızı çok uyandırmış olmalı. O olaydan söz etmek istemesem de, en azından benim için hâlâ gizemli bir perde ardında duruyor ve bu perdeyi daha fazla aralamaya niyetim yok; yine de bildiklerimin hepsini size anlatacağım. Aradan uzun yıllar geçti; başlıca kişiler sahneden çekildi, yalnızca anıları düşmanca etkisini sürdürüyor. Öğrendiklerinizi kimseye anlatmamanızı rica ediyorum.” Söz verdim, o da anlatmaya başladı:
“Tam da prensimizin evlendiği sıralarda, kardeşi uzun yolculuklardan dönmüştü. Yanında, Alman olduğu bilinmesine rağmen Francesko adını verdiği bir adam ve bir ressam vardı. Prens, insanın gördüğü en yakışıklı erkeklerden biriydi; yalnızca bu bile onu hükümdarımızdan ayırmaya yeterdi, yaşam gücü ve zihinsel kuvvet bakımından hükümdarımızı geride bırakmamış olsa bile. Genç prenses o sırada taşkın denecek kadar canlıydı; prens ise ona fazlasıyla resmî, fazlasıyla soğuk geliyordu. Bu yüzden prens onda eşine az rastlanır bir izlenim bıraktı; prens de kardeşinin genç ve olağanüstü güzel eşine kapıldı. Suç sayılacak bir ilişkiyi akıllarından geçirmeden, iç dünyalarını karşılıklı olarak tutuşturan ve varlıklarını tek bir alevde birleştiren karşı konulmaz güce boyun eğmek zorunda kaldılar. — Her bakımdan arkadaşının yanına konabilecek tek kişi Francesko’ydu. Prens kardeşinin eşini nasıl etkilediyse Francesko da prensesin ablasını öyle etkiledi. Francesko bu mutluluğu kısa sürede fark etti, üzerinde ince ince düşünülmüş bir kurnazlıkla bundan yararlandı; prensesin ona duyduğu yakınlık da kısa sürede en şiddetli, en yakıcı aşka dönüştü. Prens, eşinin erdemine öylesine inanıyordu ki bütün kötü niyetli aracıları küçümsemekten geri durmuyordu; yine de kardeşiyle arasındaki gergin ilişki onu üzüyordu. Onu ender zekâsı ve yaşamı iyi kavrayan sağduyusu sayesinde sevdiği Francesko, prensin sükûnetini korumasını sağlayabilen tek kişiydi. Prens onu sarayın en yüksek makamlarına getirmek istedi; Francesko ise ilk gözde olmanın gizli ayrıcalıklarıyla ve prensesin aşkıyla yetindi. Saray, bu koşullar içinde elden geldiğince yoluna devam etti; ama kurdukları aşk cennetinde, başkalarına kapalı olan o dünyada, yalnızca gizli bağlarla birbirine bağlı dört kişi mutluydu. — Prensimizin, kimseye sezdirmeden, vaktiyle kardeşine eş olarak düşünülen bir İtalyan prensesini büyük bir gösterişle saraya getirtmiş olması mümkündür. Babasının sarayında yolculuk sırasında konakladığında ona açıkça yakınlık göstermişti. — Olağanüstü güzel, baştan başa zarafet ve incelik timsali olduğu söylenirdi; galeride hâlâ görebileceğiniz o görkemli portre de bunu anlatıyor. Varlığı, kasvetli bir can sıkıntısına gömülmüş sarayı canlandırdı; prensesi ve ablasını bile geride bırakarak herkesi gölgede bıraktı. İtalyan kadının gelişinden kısa süre sonra Francesko’nun davranışları gözle görülür biçimde değişti. Sanki gizli bir keder yaşamının baharını kemiriyordu; huysuzlaştı, içine kapandı, prensese ilgisini ihmal etti. Prens de derin düşüncelere dalmıştı; karşı koyamadığı duyguların etkisindeydi. İtalyan kadının gelişi prensesin yüreğine hançer sapladı. Hayallere kapılmaya yatkın prenses için Francesko’nun aşkı da artık yok olmuştu; böylece o dört mutlu, imrenilesi insan kedere ve üzüntüye gömüldü. Önce prens toparlandı; çünkü yengesinin katı erdemine rağmen güzel ve baştan çıkarıcı kadının cazibesine direnemedi. Prensesle arasındaki, en derin içtenlikle filizlenmiş çocukça yakınlık, İtalyan kadının ona vaat ettiği tarifsiz haz içinde kayboldu. Böylece prens, daha yeni kurtulduğu eski zincirlerine yeniden vuruldu. — Prens bu aşka kendini ne kadar çok kaptırdıysa, Francesko’nun davranışları da o kadar dikkat çekici hâle geldi. Artık sarayda neredeyse hiç görünmüyor; tek başına dolaşıp duruyor, başkentten haftalarca uzak kalıyordu. Buna karşılık tuhaf, insanlardan kaçan ressam eskisinden daha sık görünmeye başladı. Özellikle İtalyan kadının evinde onun için hazırlattığı atölyede çalışmayı seviyordu. Onu eşsiz bir ifadeyle birkaç kez resmetti. Prensesi sevmediği belliydi; onu kesinlikle resmetmek istemiyordu. Buna karşılık, prenses bir kez bile poz vermemişken onun portresini inanılmaz bir benzerlik ve güzellikle tamamladı. İtalyan kadın ressama çok ilgi gösteriyor, ressam da ona öylesine samimi bir kur yapma tavrıyla karşılık veriyordu ki prens kıskanmaya başladı. Bir gün ressamı atölyede çalışırken buldu. Ressam, gözlerini yeniden canlandırdığı İtalyan kadının yüzüne dikmiş, prensin içeri girdiğini fark etmemiş gibiydi. Prens açıkça, kendisine bir iyilik edip burada çalışmamasını ve başka bir atölye bulmasını istedi. Ressam sakince fırçayı bıraktı, resmi şövaleden aldı. Prens öfkeyle resmi elinden çekip aldı ve o kadar güzel yapılmıştı ki onu kendisinin alması gerektiğini söyledi. Sakinliğini her zaman koruyan ressam, yalnızca birkaç fırça darbesiyle resmi tamamlamasına izin vermesini rica etti. Prens resmi yeniden şövale üzerine koydu. Birkaç dakika sonra ressam resmi ona uzattı; portre korkunç biçimde bozulmuş bir yüze dönüştüğü için prens dehşete kapılınca kahkahalarla güldü. Sonra ressam ağır ağır salondan çıktı; ama kapıya yaklaşınca geri döndü, prense ciddi ve delici gözlerle baktı, boğuk ve törensel bir sesle, ‘Artık mahvoldun!’ dedi. —
Bu olay, İtalyan kadının prensin nişanlısı ilan edildiği ve resmî düğünlerinin birkaç gün içinde yapılacağı sırada yaşandı. Ressamın davranışları prensin pek umurunda değildi; çünkü ressamın zaman zaman delilik nöbetleri geçirdiği herkesçe biliniyordu. Anlatıldığına göre ressam yine küçük odasına kapanmış, günlerce önündeki büyük gerilmiş tuvale bakıp durmuş ve tam da o sırada şahane tablolar üzerinde çalıştığını söyleyip durmuştu. Böylece sarayı unutmuş, saray da onu unutmuştu.
Prensin İtalyan kadınla evliliği hükümdarın sarayında büyük bir törenle yapıldı. Hükümdarın eşi kaderine boyun eğmiş, boşuna ve asla doyurulamayacak arzusundan vazgeçmişti; prensesin yüzü ise aydınlanmış gibiydi, çünkü sevgilisi Francesko yeniden ortaya çıkmış, her zamankinden daha canlı ve hayat dolu görünüyordu. Prens ve eşi, hükümdarın özel olarak döşettirdiği saray kanadına yerleşecekti. Hükümdar bu inşaatla tam kendi sevdiği işlerle uğraşmıştı; onu mimarların, ressamların ve döşemecilerin arasında, büyük kitapları karıştırıp önüne planlar, çizimler ve eskizler sererken görürdünüz. Bunların bazılarını kendisi çizmişti; kimi de hayli kötü olmuştu. Düğün günü akşam geç saatlere kadar ne prens ne de nişanlısı iç mekânı görebildi. Sonunda hükümdar onları, gerçekten zevkli ve gösterişli biçimde döşenmiş odaların içinden uzun, törensel bir geçitle götürdü. Çiçek açmış bir bahçeyi andıran görkemli salonda verilen baloyla kutlama sona erdi. Gece, prensin bulunduğu kanattan boğuk bir gürültü yükseldi; ses gittikçe arttı ve sonunda hükümdarı bile uyandırdı. Kötü bir şey olacağını sezmeyen hükümdar yataktan fırladı, muhafızlarla birlikte uzaktaki kanada koştu. Geniş koridora girdiğinde, prens getiriliyordu: gelin odasının kapısının önünde, boğazına saplanmış bir bıçakla öldürülmüş hâlde bulunmuştu. Hükümdarın dehşetini, prensesin çaresizliğini, hükümdar eşinin yüreğini parçalayan kederini gözünüzde canlandırabilirsiniz. — Hükümdar biraz sakinleşince cinayetin nasıl işlenmiş olabileceğini, katilin her yanı muhafızlarla dolu koridorlardan nasıl kaçabildiğini araştırmaya başladı. Bütün gizli köşeler arandı, ama sonuç alınamadı. Prense hizmet eden uşak, efendisinin kötü bir şey olacağına dair korkunç bir hisse kapılıp çok huzursuz olduğunu, çalışma odasında uzun süre volta attıktan sonra soyunduğunu ve kollu şamdanı elinde tutarak gelin odasının ön odasına kadar gittiğini anlattı. Prens şamdanı uşaktan alıp onu geri göndermişti. Ancak uşak odadan çıkar çıkmaz boğuk bir çığlık, bir darbe ve düşen şamdanın şangırtısını duymuştu. Hemen geri koşmuş; yere düşen şamdanın hâlâ yanan ışığında, prensin gelin odasının kapısı önünde yattığını, yanında da küçük, kanlı bir bıçak bulunduğunu görmüştü. Sonra hemen gürültü koparmıştı. — Talihsiz prensin eşinin anlattığına göre, nedimeyi gönderir göndermez prens ışık yakmadan aceleyle odaya girmiş, bütün mumları hemen söndürmüş, yanında yaklaşık yarım saat kalmış, sonra da odadan ayrılmıştı. Cinayet ancak birkaç dakika sonra işlenmişti. — Katilin kim olabileceğine dair tahminler tükenip suçlunun izini bulmanın hiçbir yolu kalmayınca, prensesin nedimelerinden biri öne çıktı. Açık kapılı yan odada bulunuyordu ve prensle ressam arasındaki o kuşku uyandırıcı sahneye tanık olmuştu. Şimdi olan biteni bütün ayrıntılarıyla anlattı. Ressamın akıl almaz bir şekilde saraya sızıp prensi öldürdüğünden kimsenin kuşkusu kalmadı. Ressamın hemen tutuklanması gerekiyordu; ama iki gün önce evinden ayrılmıştı. Nereye gittiğini bilen yoktu ve bütün aramalar sonuçsuz kaldı. Saray derin bir yasa boğuldu; bütün başkent de bu yasa ortak oldu. Yalnızca Francesko durmadan saraya uğruyor, küçük aile çevresinin kasvetli bulutları arasından birkaç güneş ışığı çıkarmayı başarıyordu.
Prenses hamile olduğunu anladı. Kocasının katilinin benzer görünüşünden alçakça bir hile için yararlandığı açık görünüyordu. Bu yüzden, doğumun gizli kalması ve hizmetkârların düşüncesizce gelin gecesindeki olayları dünyaya anlatmasıyla, cehennemî bir suçun meyvesinin talihsiz kocasını herkesin önünde utandırmasının hiç değilse önüne geçmek için hükümdarın uzak bir şatosuna gitti. —
Bu yas günlerinde Francesko ile hükümdar eşinin ablası arasındaki bağ gittikçe güçlenip yakınlaştı; prensle eşinin ona duyduğu dostluk da aynı ölçüde pekişti. Hükümdar Francesko’nun sırrını çoktan öğrenmişti. Prensesle hükümdar eşinin ısrarına daha fazla dayanamayınca Francesko’nun prensesle gizlice evlenmesine razı oldu. Francesko yabancı bir hükümdarın hizmetinde yüksek bir askerî rütbeye erişecek, ardından prensesle evliliği resmen ilan edilecekti. Hükümdarın o sarayla olan ilişkileri sayesinde, o sırada bu planı gerçekleştirmek mümkündü.
Birliktelik günü geldi. Hükümdar ve eşiyle saraydan iki güvenilir adam (önceki saray hekimi de onlardan biriydi), hükümdarın sarayındaki küçük şapelde yapılacak nikâha katılacak tek kişilerdi. Sırrı bilen tek bir uşak da kapıyı gözetliyordu.
Çift sunağın önünde duruyordu. Hükümdarın günah çıkarıcısı olan yaşlı, saygın bir rahip sessiz ayini tamamladıktan sonra nikâh töreninin sözlerini okumaya başladı. — Francesko’nun yüzü o anda bembeyaz oldu; gözlerini sabit biçimde büyük sunağın yanındaki köşe sütununa dikip boğuk bir sesle, ‘Benden ne istiyorsun?’ diye bağırdı. Ressam, köşe sütununa yaslanmış duruyordu; omuzlarına mor bir pelerin atmış, yabancı ve tuhaf giysiler içindeydi. İçi boş, kara gözlerinin hayaletimsi bakışını Francesko’ya dikmişti. Prenses bayılmak üzereydi; dehşete kapılan herkes titriyordu. Yalnızca rahip sakindi. Francesko’ya, ‘Vicdanın temizse bu adamın görüntüsü seni neden korkutuyor?’ dedi. Francesko, hâlâ diz çökmüş hâlde, kendini toparlayıp elinde küçük bir bıçakla ressama saldırdı. Ama ona ulaşamadan boğuk bir haykırışla bayıldı; ressam da sütunun arkasında kayboldu. Herkes sanki bir sersemlikten uyanır gibi kendine geldi. Francesko’nun yardımına koştular; cansız gibi yatıyordu. Olayın duyulmasını önlemek için iki güvenilir adam onu hükümdarın odalarına taşıdı. Baygınlıktan uyanınca kendisini evine göndermeleri için öfkeyle ısrar etti; hükümdarın kilisedeki gizemli olay hakkında sorduğu tek bir soruyu bile yanıtlamadı. Ertesi sabah Francesko, prensle hükümdarın kendisine armağan ettiği değerli eşyaları alıp başkentten kaçmıştı. Hükümdar, ressamın hayaletimsi biçimde ortaya çıkışının sırrını çözmek için hiçbir şeyi esirgemedi. Şapelin yalnızca iki girişi vardı: biri sarayın iç odalarından büyük sunağın yanındaki localara açılıyor, ötekiyse geniş ana koridordan şapelin ana bölümüne çıkıyordu. Meraklı kimsenin yaklaşmaması için uşak bu girişi gözetliyordu; öteki giriş de kilitliydi. Bu yüzden ressamın şapele nasıl girip sonra kaybolduğu anlaşılamadı. — Francesko bayılırken ressama doğrulttuğu bıçağı, sanki bedenini kaskatı kesen bir nöbet içindeymiş gibi elinde tutmuştu. Uşak (talihsiz düğün gecesinde prensi soyan ve şimdi de şapelin kapısını gözetleyen aynı uşak), bıçağın o zaman prensin yanında bulunan bıçakla aynı olduğunu ileri sürdü; gümüşten parlak kabzası hemen göze çarpıyordu. — Bu gizemli olaylardan kısa süre sonra prensesle ilgili haber geldi: Francesko’nun evleneceği gün bir erkek çocuk doğurmuş, doğumdan kısa süre sonra da ölmüştü. — Hükümdar, gelin gecesinin sırrı prensesin üzerinde ağır bir yük olsa ve belki de ona karşı haksız bir kuşku doğursa da, onun kaybının yasını tuttu. Bu günahkâr, alçakça eylemin meyvesi olan oğul, uzak diyarlarda Kont Viktorin adıyla yetiştirildi. Prenses —hükümdar eşinin ablasından söz ediyorum— kısa sürede başına gelen korkunç olaylarla yüreğinin en derininden sarsılmıştı; manastıra çekilmeyi seçti. Bildiğiniz gibi, ***’taki Sistersiyen manastırının başrahibesidir. — Sarayımızda yaşanan o olaylarla son derece şaşırtıcı ve gizemli bir şekilde bağlantılı başka bir olay da yakın zamanda Baron F.’nin şatosunda yaşandı; bu olay o aileyi de, vaktiyle sarayımızı dağıttığı gibi, birbirine düşürdü. — Başrahibe, Aziz Ihlamur’dan hac yolculuğu yaparken küçük bir çocukla birlikte manastıra uğrayan yoksul bir kadının sefaletinden etkilenip onun...’
Bir ziyaretçi saray hekiminin anlatısını kesti; içimde kabaran fırtınayı gizlemeyi başardım. Her şey zihnimde apaçıktı: Francesko babamdı; prensi, benim Hermogen’i öldürdüğüm bıçakla öldürmüştü. — Birkaç gün içinde İtalya’ya gitmeye ve böylece beni içine hapsetmiş kötü, düşmanca gücün çemberinden sonunda çıkmaya karar verdim. Aynı akşam saray çevresinin toplantısına katıldım. Herkes, prensesin maiyetinde nedime olarak o gün ilk kez görünecek, olağanüstü güzel bir genç kadından söz ediyordu; çünkü daha bir gün önce gelmişti.
Çift kanatlı kapılar açıldı; prenses içeri girdi, yanında yabancı kadın vardı. — Aurelien’i tanıdım.
Bölüm etkileşimi
