Bölümler 19Şu an: XIII — Moloch
- 1 I — Şölen3.872 kelime
- 2 II — Sıcca’da4.627 kelime
- 3 III — Salammbô1.721 kelime
- 4 IV — Kartaca Surlarının Dibinde3.954 kelime
- 5 V — Tanit3.268 kelime
- 6 VI — Hannon4.416 kelime
- 7 VII — Hamılkar Barca8.286 kelime
- 8 VIII — Macar Savaşı4.087 kelime
- 9 IX — Seferde3.371 kelime
- 10 X — Yılan2.842 kelime
- 11 XI — Çadırda4.175 kelime
- 12 XII — Su Kemeri4.235 kelime
- 13 XIII — Moloch7.910 kelime · Okuduğun bölüm
- 14 XIV — Balta Geçidi8.337 kelime
- 15 XV — Matho2.050 kelime
- 16 Eserde Geçen Az Bilinen Sözcüklerin — Alfabetik Sözlüğü872 kelime
- 17 Ek5.578 kelime
- 18 Notlar26 kelime
- 19 Okura35 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XIII
MOLOCH
Afrika tarafında Barbarların kuşatma hattı kurmasına gerek yoktu; o bölge zaten onlarındı. Surlara yaklaşmayı kolaylaştırmak için hendeğin kıyısındaki seti yıktılar. Sonra Matho, Kartaca'yı daha iyi kuşatacak biçimde orduyu büyük yarım dairelere böldü. Paralı Askerlerin hoplitleri ön safa, sapancılarla süvariler onların arkasına yerleştirildi; en geride yükler, arabalar ve atlar vardı. Bu kalabalığın önünde, kulelerden üç yüz adım ötede, savaş makineleri sıralanmıştı.
Adları sonsuz çeşitlilikteydi ve yüzyıllar boyunca birkaç kez değişmişti; ama çalışma biçimlerine göre iki sisteme ayrılıyorlardı: kimisi sapan gibi, kimisi yay gibi işliyordu.
İlk gruptaki mancınıklar, iki dikey direkli ve yatay bir kirişli kare bir çerçeveden oluşuyordu. Ön kısmında, kablolarla donatılmış bir silindir, fırlatılacak cisimleri koymak için ucunda bir kaşık bulunan kalın bir kolu tutuyordu. Kolun tabanı bükülmüş bir iplik demetine tutturulmuştu; ipler bırakılınca yukarı kalkıp kirişe çarpıyordu. Bu çarpışmanın yarattığı sarsıntı gücünü katlıyordu.
İkinci gruptakilerin mekanizması daha karmaşıktı: küçük bir sütunun üzerine ortasından bağlanmış bir travers yerleştirilmişti; ortasına dik açıyla bir tür oluk uzanıyordu. Traversin uçlarında, kıvrılıp bükülmüş at kılı demetleri içeren iki başlık yükseliyordu. İki küçük kiriş bu demetlere tutturularak bir ipin uçlarını sabitliyordu; ip, oluğun dibine kadar çekilip bronz bir levhanın üzerine getiriliyordu. Bir yay düzeneğiyle metal levha yerinden kurtuluyor, olukların üzerinde kayarak okları itiyordu.
Mancınıklara, ayaklarıyla taş fırlatan yaban eşeklerine benzetilerek onager de denirdi. Balistalara ise levhanın üzerindeki kalkık kancadan ötürü akrep denirdi; kanca yumruk gibi bir darbeyle aşağı inince yay düzeneğini harekete geçirirdi.
Yapımları usta işi hesaplar gerektiriyordu. Keresteleri en sert ağaçlardan seçilmeli, dişlilerinin tümü tunçtan olmalıydı. Kaldıraçlar, palangalar, vinçler ya da tamburlarla geriliyorlardı; sağlam pimler atış yönlerini değiştiriyor, silindirler ilerlemelerini sağlıyordu. Parça parça getirilen en büyükleri düşman karşısında yeniden kuruluyordu.
Spendius üç büyük mancınığı başlıca üç köşeye yerleştirdi; her kapının önüne bir koçbaşı, her kulenin önüne bir balista koydu. Carrobalistalar ise arkada dolaşacaktı. Ama onları kuşatılanların ateşinden korumak ve önce makinelerle surlar arasındaki hendeği doldurmak gerekiyordu.
Yeşil kamıştan örülmüş koridorlar ve üç tekerlek üzerinde kayan devasa kalkanları andıran meşe kemerler ileri sürüldü. Taze postlarla örtülmüş, yosunla doldurulmuş küçük barakalar işçileri koruyordu. Mancınıklarla balistaların önüne, yanmaz olsun diye sirkeye batırılmış halatlardan perdeler gerildi. Kadınlar ve çocuklar kıyıdan çakıl taşı topluyor, elleriyle toprak alıp askerlere taşıyordu.
Kartacalılar da hazırlanıyordu.
Hamilkar, sarnıçlarda yüz yirmi üç gün yetecek su bulunduğunu söyleyerek onları hemen yatıştırdı. Bu güvence, onun aralarında bulunması ve özellikle zaïmph onlara umut verdi. Kartaca yılgınlıktan sıyrıldı; Kenan soyundan olmayanlar da ötekilerin coşkusuna kapıldı.
Kölelere silah verildi, cephanelikler boşaltıldı; her yurttaşa bir mevzi ve görev düştü. Saf değiştirenlerden geriye bin iki yüz kişi kalmıştı; suffet hepsini yüzbaşı yaptı. Marangozlar, zırh ustaları, demirciler ve kuyumcular savaş makinelerinin başına getirildi. Kartacalılar, Roma barışının koşullarına rağmen bu makinelerden birkaçını ellerinde tutmuştu. Onları onardılar. Bu işlerde ustaydılar.
Kuzey ve doğu yönleri deniz ve körfezle korunduğundan erişilmez durumdaydı. Barbarlara bakan surların üzerine ağaç gövdeleri, değirmen taşları, kükürt dolu kaplar ve yağ dolu tekneler çıkarıldı; fırınlar kuruldu. Kulelerin platformlarına taş yığıldı; sura bitişik evler, duvarı sağlamlaştırıp kalınlaştırmak için kumla dolduruldu.
Bu hazırlıkları görünce Barbarlar öfkelendi. Hemen çarpışmak istediler. Mancınıklara koydukları ağırlıklar öylesine aşırıydı ki kolları kırıldı; saldırı gecikti.
Sonunda, şabar ayının on üçüncü günü, gün doğarken, Khamon Kapısı'na büyük bir darbe indi.
Yetmiş beş asker, dev bir kirişin tabanına bağlanmış halatları çekiyordu. Kiriş, bir darağacından sarkan zincirlere yatay olarak asılmıştı; ucunda tümü tunçtan bir koçbaşı vardı. Koçbaşını öküz postlarıyla sarmış, yer yer demir halkalarla kuşatmışlardı. Bir insan bedeninin üç katı kalınlığında, yüz yirmi arşın uzunluğundaydı. Çıplak kollardan oluşan kalabalık onu ileri geri iterken kiriş düzenli biçimde sallanıyordu.
Öteki kapıların önündeki koçbaşları da hareket etmeye başladı. Tamburların içi boş tekerleklerinde, basamak basamak tırmanan adamlar göründü. Makaralarla başlıklar gıcırdadı; halat perdeleri indi, taş yağmuru ve ok yağmuru aynı anda fırladı; dört bir yana dağılmış sapancılar koşuştu. Bazıları kalkanlarının altında reçine kapları saklayarak sura yaklaşıyor, sonra bütün güçleriyle bunları fırlatıyordu. Mermi, ok ve ateşten oluşan bu dolu ilk safların üzerinden geçiyor, duvarların arkasına düşen bir yay çiziyordu. Ama surların tepesinde gemi direklerini kaldırmaya yarayan uzun vinçler yükseldi; uçlarından, içleri dişli iki yarım daireyle sonlanan kocaman kıskaçlar sarktı. Kıskaçlar koçbaşlarını yakaladı. Askerler kirişe tutunup geriye çekiyor, Kartacalılar onu yukarı kaldırmak için halatları asıyordu; çarpışma akşama kadar sürdü.
Ertesi gün paralı askerler işlerine yeniden koyulduklarında surların üstü baştan başa pamuk balyaları, bezler ve yastıklarla kaplanmıştı; mazgallar hasırlarla tıkanmış, sur üzerinde vinçlerin arasında sırıklara geçirilmiş çatal ve satırlardan oluşan bir sıra belirmişti. Çılgınca bir direniş başladı.
Halatlarla tutturulmuş ağaç gövdeleri koçbaşlarına vurarak inip kalkıyor; balistalardan fırlatılan kancalar barakaların çatılarını söküp atıyor; kule platformlarından çakmaktaşı ve çakıl dereleri dökülüyordu.
Koçbaşları Hamon Kapısı'nı ve Tagaste Kapısı'nı kırdı. Ama Kartacalılar içeriye öyle çok malzeme yığmışlardı ki kapı kanatları açılmadı. Yerlerinde dikili kaldılar.
Bunun üzerine surlara, blokların birleşme yerlerine dayandırılarak taşları yerinden sökecek deliciler sürüldü. Makineler daha iyi yönetiliyor, görevlileri takımlara ayrılıyordu; sabahtan akşama kadar, hiç durmadan, bir dokuma tezgâhının tekdüze düzenliliğiyle çalıştılar.
Spendius onları yönetmekten yorulmuyordu. Balistaların kirişlerini geren de bizzat kendisiydi. İkiz kirişlerin gerginliği tam eşit olsun diye halatları, iki yandan sırayla vurarak sıkıyor; her iki taraf aynı sesi verene kadar devam ediyordu. Spendius makinenin iskeletine çıkıyordu. Ayağının ucuyla halatlara usulca vuruyor, lirini akort eden bir müzisyen gibi kulak kabartıyordu. Sonra mancınığın kolu kalktığında, balistanın direği yayın sarsıntısıyla titrediğinde, taşlar ışınlar gibi fırlayıp oklar dere gibi akarken bütün gövdesiyle öne eğiliyor, onları izlemek istercesine kollarını havaya savuruyordu.
Askerler onun becerisine hayranlıkla bakıyor, emirlerini yerine getiriyordu. İşlerinin neşesiyle makinelerin adları üzerine şakalar ediyorlardı. Koçbaşlarını yakalayan kerpetenlere kurt, üstü kapalı geçitlere asma çardağı dendiğinden, kendilerine kuzu diyor, bağbozumuna gideceklerini söylüyorlardı; silahlarını kurarken onagerlere, “Haydi, böğür bakalım!”; akreplere de, “Onları kalplerine kadar del!” diye sesleniyorlardı. Hep aynı olan bu şakalar cesaretlerini ayakta tutuyordu.
Yine de makineler surları yıkamıyordu. Surlar, araları toprakla doldurulmuş iki duvardan oluşuyordu; makineler yalnızca üst kısımlarını yıkıyordu. Kuşatılanlar her seferinde onları yeniden yükseltiyordu. Matho, taş kuleler kadar yüksek ahşap kuleler yapılmasını emretti. Hendek daha çabuk dolsun diye içine çimen, kazık, çakıl ve tekerlekleriyle birlikte arabalar atıldı; hendek dolmadan önce Barbarlardan oluşan uçsuz bucaksız kalabalık ovada tek bir dalga gibi kabarıp surların dibine vurdu; taşmış bir deniz gibiydi.
Halat merdivenler, düz merdivenler ve sambukalar ileri sürüldü. Sambukalar, birinin üzerine enlemesine yerleştirilmiş iki direkten oluşuyor; palangalarla aşağı sarkıtılan bir dizi bambu, hareketli bir köprüyle son buluyordu. Duvara dayalı çok sayıda düz sıra oluşturdular; paralı askerler de silahlarını ellerinde tutarak birer birer tırmandı. Ortalıkta tek bir Kartacalı görünmüyordu; askerler surların üçte ikisine varmıştı bile. Mazgallar açıldı; ejderha ağızları gibi alev ve duman püskürttüler. Kum saçılıp zırhların ek yerlerinden içeri giriyor, petrol giysilere yapışıyor, sıvı kurşun miğferlerin üzerinde sıçrayıp etleri deliyordu. Kıvılcımlar yüzlere yağmur gibi çarpıyor; gözsüz göz çukurları, badem büyüklüğünde gözyaşları döküyor gibiydi. Yağ içinde sırılsıklam adamların saçları tutuşuyordu. Koşmaya başlıyor, başkalarını da tutuşturuyorlardı. Uzaktan yüzlerine kanla ıslanmış pelerinler atılarak alevleri söndürülüyordu. Yaralanmamış bazılarıysa kazıklardan daha dimdik, ağızları açık ve iki kolları yana ayrılmış hâlde kımıldamadan duruyordu.
Paralı askerler, güç ve gözü pekliğin üstünlüğüyle zafere ulaşmayı umarak, saldırıyı günler boyunca peş peşe tekrarladı.
Bazen biri ötekinin omuzlarına çıkıyor, taşların arasına bir çivi sokuyor, sonra onu basamak gibi kullanıp daha yukarıya ulaşıyor; ikinci, üçüncü bir çivi daha yerleştiriyordu. Duvarı aşan mazgal kenarlarının koruması altında böylece yavaş yavaş yükseliyorlardı; ama hep belli bir yüksekliğe varınca aşağı düşüyorlardı. Ağzına kadar dolan büyük hendek taşıyordu; yaşayanların ayakları altında yaralılar, ölüler ve can çekişenlerle karmakarışık yığılıyordu. Açılmış bağırsakların, saçılmış beyinlerin ve kan birikintilerinin arasında kömürleşmiş kütükler kara lekeler oluşturuyordu; yığının yarısından dışarı çıkmış kollarla bacaklar, yanmış bir bağdaki herekler gibi dimdik duruyordu.
Merdivenler yetersiz kalınca, bir kirişin başka bir kiriş üzerine enlemesine yerleştirilmesiyle yapılan ve ucunda otuz piyadenin silahlarıyla birlikte durabileceği dört köşeli bir sepet taşıyan tollenonlar kullanıldı.
Matho, hazır olan ilk tollenona binmek istedi. Spendius onu durdurdu.
Adamlar bir çıkrığın üzerine eğildi; uzun kiriş yükselip yatay duruma geldi, neredeyse dikey olacak kadar doğruldu; ucundaki ağır yükle dev bir kamış gibi büküldü. Askerler çenelerine kadar saklanmış, birbirine sokulmuştu; yalnızca miğferlerinin tüyleri görünüyordu. Kiriş havada elli arşın yüksekliğe ulaşınca birkaç kez sağa sola döndü, sonra alçaldı; avucunda bir cüce bölüğünü taşıyan dev kolu gibi, insanlarla dolu sepeti duvarın kıyısına bıraktı. Askerler kalabalığın içine atladılar ve bir daha hiç geri dönmediler.
Öteki tollenonlar da hemen yerleştirildi; şehri ele geçirmek için bunların yüz katı gerekirdi. Ölüm saçan bir amaçla kullanıldılar: Sepetlere Etiyopyalı okçular yerleşiyor, halatlar sabitlenince asılı kalıp zehirli oklar atıyorlardı. Mazgalların üstüne çıkan elli tollenon, Kartaca'yı dev akbabalar gibi çevrelemişti; siyahiler surdaki nöbetçilerin korkunç kasılmalar içinde öldüğünü görünce gülüyordu.
Hamilkar oraya hoplitler gönderdi; zehirin etkisinden korumak için onlara her sabah bazı otların suyunu içiriyordu.
Bir akşam, hava karanlıkken, en iyi askerlerini yük teknelerine ve kalaslara bindirdi; limanın sağından dolanarak Tænia'ya çıktı. Barbarların ilk saflarına kadar ilerleyip yanlarından saldırdılar ve büyük bir kıyım yaptılar. Halatlara asılmış adamlar gece ellerinde meşalelerle surların tepesinden iniyor, paralı askerlerin kuşatma düzeneklerini yakıp yeniden yukarı çıkıyordu.
Matho amansızdı; her engel öfkesini artırıyor, onu korkunç ve ölçüsüz işlere sürüklüyordu. Salammbô'yu zihninde bir buluşmaya çağırdı; sonra onu bekledi. Gelmedi. Bunu yeni bir ihanet saydı; artık ondan nefret ediyordu. Cesedini görse belki çekip giderdi. İleri karakolları iki katına çıkardı, surların dibine çatallar diktirdi, toprağa kapanlar gömdürdü; Libyalılara koca bir ormanı getirip ateşe vermelerini, Kartaca'yı bir tilki inini yakar gibi yakmalarını emretti.
Spendius kuşatmayı inatla sürdürüyordu. Korkunç makineler tasarlamaya çalışıyordu.
Berzahın öte yanında uzakta kamp kurmuş öteki Barbarlar bu gecikmelere şaşıyor, homurdanıyordu; sonunda serbest bırakıldılar.
Bunun üzerine pala ve mızraklarıyla kapılara vurarak ileri atıldılar. Çıplak bedenleri yaralanmalarını kolaylaştırdığından Kartacalılar onları bol bol katletti; paralı askerler de ganimeti kıskandıklarından olsa gerek buna sevindi. Sonuçta aralarında kavgalar, çatışmalar çıktı. Kırlar talan edilmişti; çok geçmeden yiyecekleri birbirlerinin elinden kapmaya başladılar. Moralleri bozuldu. Kalabalık sürüler hâlinde oradan ayrıldı. Kalabalık öyle büyüktü ki gidişleri fark edilmedi.
En iyileri lağım kazmaya girişti; zemini desteklenmediği için çöktü. Başka yerlerde yeniden kazdılar; Hamilkar, kulağını bronz bir kalkana dayayarak yönlerini hep anlıyordu. Ahşap kulelerin geçeceği yolun altına karşı lağımlar açtırdı; kuleleri sürmek istediklerinde çukurlara gömüldüler.
Sonunda herkes şehrin alınamaz olduğunu kabul etti; surların yüksekliğine kadar uzanan, aynı düzlemde savaşmayı sağlayacak uzun bir set yükseltilmedikçe bu mümkün değildi. Üzerinde makineleri ilerletmek için setin tepesi döşenecekti. O zaman Kartaca'nın direnmesi gerçekten imkânsız olacaktı.
Şehir susuzluk çekmeye başlamıştı. Kuşatmanın başında bir eşek yükü su iki késitah ederken şimdi bir gümüş şekele satılıyordu; et ve buğday stokları da tükeniyordu. Açlık korkusu başlamıştı; hatta bazıları işe yaramaz boğazlardan söz ediyordu, bu da herkesi dehşete düşürüyordu.
Hamon Meydanı'ndan Melkarth Tapınağı'na kadar sokaklar cesetlerle doluydu; yaz sonuna gelindiğinden iri kara sinekler savaşçıları rahatsız ediyordu. Yaşlılar yaralıları taşıyor, dindar insanlar da savaşta uzakta ölen yakınlarıyla dostları için sahte cenaze törenlerini sürdürüyordu. Saçları ve giysileri olan balmumu heykeller kapıların önüne boylu boyunca yatırılmıştı. Yanlarında yanan mumların sıcağında eriyorlardı; boya omuzlarından akıyor, yanlarında kederli ezgiler söyleyen canlıların yüzlerinden yaşlar süzülüyordu. Bu sırada kalabalık koşuşturuyor, komutanlar emirler bağırıyor, koçbaşlarının çarpma sesi hiç dinmiyordu.
Hava öyle bunaltıcı oldu ki şişen bedenler artık tabutlara sığmıyordu. Avluların ortasında yakılıyorlardı. Dar alana sıkışan ateşler yakındaki surları tutuşturuyor, damarlardan fışkıran kan gibi uzun alevler evlerden dışarı taşıyordu. Moloch böylece Kartaca'ya sahip olmuştu; surları pençesine alıyor, sokaklarda yuvarlanıyor, cesetleri bile yiyip bitiriyordu.
Umutsuzluk belirtisi olarak topladıkları paçavralardan pelerinler giyen adamlar kavşaklarda toplanmıştı. Yaşlılar'a ve Hamilkar'a karşı nutuklar çekiyor, halka topyekûn bir yıkım geleceğini söylüyor, onları her şeyi yıkıp her şeyi yapmaya kalkışmaya özendiriyorlardı. En tehlikelileri banotu içenlerdi; krizleri sırasında kendilerini yırtıcı hayvan sanıyor, yoldan geçenlerin üstüne atlayıp onları parçalıyordu. Çevrelerinde kalabalıklar toplanıyor, Kartaca'nın savunmasını unutuyordu. Suffet, kendi siyasetini desteklemeleri için başkalarına para vermeyi akıl etti.
Tanrıların koruyucu ruhları şehirden ayrılmasın diye tasvirleri zincirlerle örtülmüştü. Pataikos Tanrıları'na kara örtüler, sunakların çevresine de çuldan giysiler kondu. Baalların gururunu ve kıskançlığını kışkırtmak için kulaklarına şöyle fısıldamaya çalışıyorlardı: “Yenilmeye razı mı olacaksın? Belki ötekiler senden güçlüdür? Kendini göster! Bize yardım et! Halklar, ‘Tanrıları şimdi nerede?’ demesin!”
Başrahipler topluluğunu sürekli bir kaygı sarmıştı. Özellikle Rabbetna'dakiler korkuyordu; zaïmphın geri getirilmesi işe yaramamıştı. Aşılmaz bir kale gibi üçüncü sur halkasının içinde kapalı duruyorlardı. İçlerinden yalnızca biri dışarı çıkmaya cesaret ediyordu: başrahip Schahabarim.
Salammbô'yu görmeye geliyordu. Ama ya gözlerini ona dikerek sessizce bakıyor ya da durmadan konuşuyordu; ona yönelttiği suçlamalar her zamankinden daha ağırdı.
Anlaşılmaz bir çelişkiyle, genç kızın onun emirlerine uymasını bağışlamıyordu; Schahabarim her şeyi anlamıştı ve bu düşünceye saplanıp kalması, iktidarsızlığının doğurduğu kıskançlığı körüklüyordu. Onu savaşın nedeni olmakla suçluyordu. Ona göre Matho, zaïmphı geri almak için Kartaca'yı kuşatıyordu; kutsal eşyalara sahip olduğunu iddia eden bu Barbar'a lanetler yağdırıyor, alay ediyordu. Oysa rahibin asıl söylemek istediği bu değildi.
Salammbô ondan hiç korkmuyordu; eskiden çektiği kaygılar artık geçmişti. İçinde tuhaf bir dinginlik vardı. Bakışları daha az dolaşıyor, berrak bir alev gibi parlıyordu.
Piton yeniden hastalanmıştı. Salammbô ise tersine iyileşiyor gibi göründüğünden yaşlı Taanach buna seviniyor, yılanın bu eriyip gitme hâliyle sahibinin bitkinliğini üzerine aldığına inanıyordu.
Bir sabah onu öküz postlarından yapılmış yatağın arkasında buldu; kendi üzerine dolanmıştı, mermerden daha soğuktu ve başı bir kurtçuk yığınının altında kaybolmuştu. Çığlıkları üzerine Salammbô geldi. Sandalının ucuyla bir süre onu çevirdi; köle, onun bu duyarsızlığına şaşırdı.
Hamilkar'ın kızı artık oruçlarını eskisi kadar büyük bir gayretle uzatmıyordu. Günlerini terasının tepesinde, iki dirseği korkuluğa dayalı, karşısına bakarak geçiriyordu. Şehrin ucundaki sur tepeleri gökyüzüne eşit olmayan zikzaklar çiziyor, nöbetçilerin mızrakları boyunca başaklardan bir bordür oluşturuyordu. Ötede, kulelerin arasından Barbarların hareketlerini görebiliyordu; kuşatmanın durduğu günlerde yaptıklarını bile seçebiliyordu. Silahlarını onarıyor, saçlarını yağlıyor ya da kanlı kollarını denizde yıkıyorlardı; çadırlar kapalıydı, yük hayvanları yem yiyordu. Uzakta yarım daire hâlinde sıralanmış savaş arabalarının tırpanları, dağların eteğine bırakılmış gümüş bir yatağana benziyordu. Schahabarim'in sözleri aklına geliyordu. Nişanlısı Narr’Havas'ı bekliyordu. Nefretine rağmen Matho'yu yeniden görmek isterdi. Belki de Kartacalılar içinde onunla korkmadan konuşmuş tek kişi kendisiydi.
Babası sık sık odasına geliyordu. Minderlere oturup ona neredeyse şefkatle bakıyor, sanki bu manzarada yorgunluğunu giderecek bir şey buluyordu. Bazen Paralı Askerler'in kampına yaptığı yolculuğu soruyordu. Birinin onu oraya gitmeye zorlamış olup olmadığını sorduğunda, Salammbô zaïmphı kurtarmış olmaktan öylesine gurur duyuyordu ki başıyla hayır dedi.
Ama suffet, askerî bilgi almak bahanesiyle hep Matho'ya dönüyordu. Salammbô'nun çadırda geçirdiği saatleri nasıl değerlendirdiğini anlayamıyordu. Salammbô, Giscon'dan söz etmiyordu; çünkü sözcüklerin kendi başına etkili bir gücü olduğundan, birine yöneltilen lanetler dönüp onu vurabilirdi. Ayrıca öldürme arzusuna da susuyordu; bu arzusuna kapılmamış olduğu için suçlanmaktan korkuyordu. Başkomutanın öfkeli göründüğünü, çok bağırdığını, sonra uyuyakaldığını söylüyordu. Salammbô bundan fazlasını anlatmıyordu; belki utandığından, belki de askerin öpücüklerine pek önem vermeyecek kadar saf olduğundan. Zaten bütün bunlar melankolik zihninde, ezici bir düşten kalma anı gibi belirsizce dalgalanıp duruyordu; bunları nasıl, hangi sözlerle anlatacağını bilemezdi.
Bir akşam, yine böyle karşı karşıya otururlarken, Taanach telaşla çıkageldi. Avluda bir çocukla birlikte yaşlı bir adam vardı; suffeti görmek istiyordu.
Hamilkar'ın yüzü soldu, sonra hızla karşılık verdi:
“Yukarı çıksın!”
Iddibal, yere kapanmadan içeri girdi. Keçi kılından bir pelerine bürünmüş küçük bir oğlanı elinden tutuyordu; sonra oğlanın yüzünü örten kapüşonu hemen kaldırarak şöyle dedi:
“İşte, efendim! Al onu!”
Suffet ile köle odanın bir köşesine çekildi.
Çocuk odanın ortasında kalmıştı; şaşkınlıktan çok dikkatle tavana, eşyalara, erguvan renkli örtülerin üzerinde duran inci kolyelere ve kendisine doğru eğilmiş o görkemli genç kadına göz gezdiriyordu.
Belki on yaşındaydı; boyu bir Roma kılıcından uzun değildi. Kıvırcık saçları çıkık alnının üzerine düşüyordu. Gözbebekleri sanki uzaklıklar arıyordu. İnce burnunun delikleri genişçe titriyordu; bütün görünüşüne büyük işler başarmak için doğmuş olanlara özgü, tanımlanamaz bir görkem yayılmıştı. Ağır pelerinini çıkarınca beline bağlanmış bir vaşak postuyla kaldı; tozdan bembeyaz olmuş çıplak ayaklarını kararlılıkla taş döşemeye basıyordu. Önemli şeyler konuşulduğunu herhâlde sezmişti; bir eli arkasında, çenesi eğik, parmağı ağzında kıpırtısız duruyordu.
Hamilkar bir işaretle Salammbô'yu yanına çağırdı ve alçak sesle dedi ki:
“Onu yanında tutacaksın, anlıyor musun! Ev halkından hiç kimse onun varlığını bilmemeli!”
Sonra kapının arkasında Iddibal'a onları kimsenin görmediğinden emin olup olmadığını bir kez daha sordu.
“Hayır!” dedi köle. “Sokaklar boştu.”
Savaş bütün eyaletleri kapladığından efendisinin oğlu için korkmuştu. Onu nereye saklayacağını bilemeyince kıyı boyunca bir kayıkla gelmişti. Üç gündür Iddibal körfezde dolanıp surları gözlüyordu; o akşam Hamon çevresi ıssız görününce geçitten çabucak geçmiş ve liman girişi açık olduğundan cephaneliğin yakınında karaya çıkmıştı.
Ama çok geçmeden Barbarlar, Kartacalıların limandan çıkmasını önlemek için karşılarına dev bir sal kurdu. Ahşap kuleleri yükseltiyor, seti de aynı zamanda ilerletiyorlardı.
Dış dünyayla bağlantı kesilince dayanılmaz bir kıtlık başladı.
Bütün köpekleri, bütün katırları, bütün eşekleri, ardından da suffetin getirdiği on beş fili öldürdüler. Moloch Tapınağı’nın aslanları kudurmuştu; hierodüller artık onlara yaklaşmaya cesaret edemiyordu. Önce Barbarların yaralılarıyla beslediler onları; sonra hâlâ ılık cesetler attılar önlerine; aslanlar bunları reddedip öldüler. Alacakaranlıkta insanlar eski surların boyunca dolaşıyor, taşların arasından otlar ve çiçekler toplayıp şarapta kaynatıyordu; su şaraptan daha pahalıydı. Başkaları düşman karakollarına kadar sokuluyor, çadırların altında yiyecek çalmaya çalışıyordu; şaşkına dönen Barbarlar bazen gitmelerine izin veriyordu. Bir gün Yaşlılar, Eşmun’un atlarını kendi aralarında boğazlamaya karar verdi. Bunlar kutsal hayvanlardı; başrahipler yelelerini altın şeritlerle örerdi. Varlıklarıyla güneşin hareketini, ateş düşüncesinin en yüce biçimini simgeliyorlardı. Etleri eşit parçalara bölünüp sunağın arkasına gömüldü. Sonra Yaşlılar, her akşam bir tür ibadeti bahane ederek tapınağa çıkıyor, gizlice karınlarını doyuruyor; çocuklarına götürmek üzere tuniklerinin altına bir parça saklıyorlardı. Issız mahallelerde, surlardan uzakta yaşayan ve daha az yoksul olanlar, ötekilerden korktukları için kendilerini barikatların ardına kapatmışlardı.
Mancınık taşlarıyla savunma için verilen yıkım emirleri, sokakların ortasında enkaz yığınları biriktirmişti. Ortalık en sakin olduğu saatlerde, birdenbire kalabalıklar çığlıklar atarak koşuşuyordu; Akropolis’in tepesinden bakıldığında yangınlar, terasların üzerine saçılmış ve rüzgârın büktüğü erguvan paçavraları gibiydi.
Üç büyük mancınık hiç durmuyordu. Verdikleri zarar olağanüstüydü; bir adamın başı Syssitler’in alınlığında sekip kaldı; Kinisdo Sokağı’nda doğum yapan bir kadın mermer bir kütlenin altında ezildi, yatağıyla birlikte bebeği de Cinasyn kavşağına kadar sürüklendi; orada yalnızca örtü bulundu.
En sinir bozucu olan, sapancıların attığı kurşunlardı. İnsanlar önlerinde cılız bir yemekle sofraya oturmuş, içleri iç çekişlerle doluyken bu kurşunlar çatılara, bahçelere ve avluların ortasına düşüyordu. Bu korkunç mermilerin üzerine kazınmış harfler, etlere damga gibi işliyordu; cesetlerin üzerinde domuz, çakal, haşere gibi hakaretler, kimi zaman da “Yakala!” ya da “Bunu hak ettim!” gibi şakalar okunuyordu.
Limanların köşesinden sarnıçların hizasına kadar uzanan sur bölümü yıkıldı. Böylece Malqua halkı, arkalarında Byrsa’nın eski surları, önlerinde Barbarlar kalacak biçimde kıstırıldı. Ama suru kalınlaştırıp olabildiğince yükseltmekle yetinilmiş, onlar hesaba katılmamıştı; kendi hâllerine bırakıldılar ve hepsi öldü. Genel olarak nefret edilmelerine rağmen, bu yüzden Hamilkar’a karşı büyük bir tiksinti duyuldu.
Ertesi gün Hamilkar, buğday sakladığı çukurları açtı; kâhyaları buğdayı halka dağıttı. Üç gün boyunca herkes tıka basa yedi.
Ne var ki susuzluk daha da dayanılmaz hâle geldi; gözlerinin önünde, Su Kemeri’nden dökülürken uzun bir çağlayan oluşturan berrak suyu durmadan görüyorlardı.
Hamilkar yılmıyordu. Bir olaya, kesin ve olağanüstü bir şeye bel bağlıyordu.
Kendi köleleri Melkarth Tapınağı’nın gümüş levhalarını söktü; limandan dört uzun tekne çıkarıldı, ırgatlarla Mappales Burnu’nun eteğine çekildi, kıyıya bakan surda bir delik açıldı. Ardından, ne pahasına olursa olsun paralı asker satın almak için Galya’ya doğru yola çıktılar.
Hamilkar, Numidya kralıyla haberleşemediği için kederleniyordu; çünkü kralın Barbarların gerisinde bulunduğunu ve onlara saldırmaya hazır olduğunu biliyordu. Ama Narr’Havas’ın gücü yetersizdi, tek başına risk almayacaktı. Suffet suru on iki palme yükseltti, cephaneliklerdeki bütün malzemeyi Akropolis’e yığdırdı ve makineleri bir kez daha onarttı.
Mancınıkların burulma düzeneklerinde boğaların boyunlarından ya da geyiklerin arka bacaklarından alınmış sinirler kullanılırdı. Kartaca’da ne geyik ne de boğa vardı. Hamilkar, Yaşlılardan karılarının saçlarını istedi; hepsi saçlarını feda etti ama miktar yetmedi. Syssitler’in yapılarında, Yunanistan ve İtalya’daki genelevlere gönderilmek üzere ayrılmış, evlenme çağına gelmiş bin iki yüz köle kadın vardı. Merhemlerle esneklik kazandırılmış saçları savaş makineleri için olağanüstü elverişliydi. Ama bu kadar büyük bir kayıp, ileride çok ağır sonuçlar doğuracaktı. Bu yüzden halktan erkeklerin eşleri arasından en güzel saçlı olanların seçilmesine karar verildi. Vatanın ihtiyaçlarını hiç umursamayan bu kadınlar, Yüzler’in görevlileri makaslarla gelip saçlarına el atınca çaresizlik içinde çığlık attılar.
Barbarların öfkesi daha da arttı. Uzakta, makinelerini yağlamak için ölülerin yağlarını aldıkları görülüyordu; başkalarıysa ölülerin tırnaklarını söküp birbirine dikerek zırh yapıyordu. Siyahilerin getirdiği yılanlarla dolu kapları mancınıklara koymayı akıl ettiler. Kil kaplar taş döşemelerin üzerinde kırılıyor, yılanlar koşuşuyor, sanki çoğalıp duruyor, sayıları o kadar artıyordu ki doğal olarak surlardan çıkıyor gibiydiler. Buluşlarından hoşnut kalmayan Barbarlar yöntemi geliştirdi; her tür pisliği, insan dışkısını, çürümüş et parçalarını ve cesetleri fırlattılar. Veba yeniden baş gösterdi. Kartacalıların dişleri ağızlarından dökülüyor, diş etleri uzun bir yolculuktan sonra develerinki gibi soluyordu.
Makineler, teras henüz surların yüksekliğine erişmemiş olsa da oraya dikildi. Tahkimatın yirmi üç kulesinin önünde yirmi üç ahşap kule daha yükseliyordu. Bütün tollenonlar yeniden kurulmuştu; ortada, biraz geride, Spendius’un sonunda yeniden inşa ettiği Demetrios Poliorketes’in korkunç kuşatma kulesi görünüyordu. İskenderiye Feneri gibi piramit biçimindeydi; yüz otuz arşın yüksekliğinde, yirmi üç arşın genişliğindeydi. Yukarı doğru daralan dokuz katının tümü bronz pullarla korunmuştu; çok sayıda kapısı, içinde askerleri vardı. En üst platformda, iki yanına birer balista yerleştirilmiş bir mancınık yükseliyordu.
Bunun üzerine Hamilkar teslim olmaktan söz edenler için çarmıhlar diktirdi; kadınlar bile birliklere ayrıldı. Sokaklarda yatıp kalkıyor, kaygıyla bekliyorlardı.
Sonra bir sabah, güneş doğmadan az önce (nyssan ayının yedinci günüydü), Barbarların kopardığı büyük bir çığlık duydular. Kurşun borulu trompetler gürlüyor, Paphlagonia’nın büyük boruları boğalar gibi böğürüyordu. Herkes kalkıp surlara koştu.
Surların dibinde mızraklardan, kargılardan ve kılıçlardan bir orman yükseliyordu. Kalabalık surlara yüklendi, merdivenler dayandı; mazgalların açıklıklarında Barbarların başları belirdi.
Uzun sıralar hâlinde dizilmiş adamların tuttuğu kütükler kapıları dövüyordu. Setin bulunmadığı yerlerde paralı askerler, suru yıkmak için sıkı saflar hâlinde ilerliyor; ilk sıra çömeliyor, ikinciler dizlerini büküyor, ötekiler sırayla doğruluyor ve en arkadakiler dimdik duruyordu. Başka yerlerde, sura tırmanmak için en uzun boylular öne, en kısalar arkaya geçiyordu. Hepsi sol kollarıyla miğferlerinin üzerine kalkanlarını bastırıyor, kenarlarını öylesine sıkıca birleştiriyordu ki büyük kaplumbağalardan oluşmuş tek bir kütleye benziyorlardı. Mermiler bu eğimli yığınların üzerinden kayıp gidiyordu.
Kartacalılar değirmen taşları, havanlar, tekneler, fıçılar, yataklar; ağırlık yapıp düşmanı ezebilecek ne varsa fırlatıyordu. Bazıları mazgallarda balıkçı ağıyla pusuda bekliyordu; Barbar yaklaşınca ağa takılıyor, balık gibi çırpınıyordu. Kartacalılar kendi mazgallarını da yıkıyor, duvar parçaları büyük bir toz bulutu kaldırarak çöküyordu. Surdaki mancınıklarla terastaki mancınıklar birbirlerine ateş ediyor; taşları çarpışıp bin parçaya ayrılıyor, savaşçıların üzerine sağanak gibi yağıyordu.
Çok geçmeden iki kalabalık, insan bedenlerinden oluşan tek bir yığın hâlindeki koca bir zincire dönüştü. Bu yığın terasın aralıklarına taşıyor, iki ucunda biraz gevşeyerek ilerlemeden durmadan yuvarlanıyordu. Güreşçiler gibi yüzüstü yatarak birbirlerine sarılmışlardı; mazgallara eğilen kadınlar çığlık atıyordu. Peçelerinden çekilip sürükleniyor, birden açığa çıkan beyaz yanları, hançerlerini saplayan siyahilerin kolları arasında parlıyordu. Kalabalıkta fazla sıkışan cesetler yere düşmüyordu; yoldaşlarının omuzları üzerinde, gözleri donuk, birkaç dakika ayakta kalıyorlardı. Şakakları mızrakla delinmiş olanlardan bazıları başlarını ayılar gibi sallıyordu. Çığlık atmak için açılmış ağızlar öylece açık kalıyor, kesilmiş eller havaya fırlıyordu. Orada büyük vuruşmalar yaşandı; sağ kalanlar bunları uzun süre anlattı.
Ahşap ve taş kulelerin tepesinden oklar fırlıyordu. Tollenonlar uzun antenlerini hızla hareket ettiriyordu. Barbarlar yeraltı mezarlarının altında yerli halkın eski mezarlığını yağmaladıkları için Kartacalıların üzerine mezar taşları fırlatıyorlardı. Sepetler fazla ağır gelince halatlar bazen kopuyor, kollarını kaldıran insan yığınları gökyüzünden yere düşüyordu.
Günün ortasına kadar hoplitlerin tecrübeli askerleri, limana girip donanmayı yok etmek için Tænia’ya saldırıp durdu. Hamilkar, Hamon’un çatısında ıslak samandan bir ateş yaktırdı. Duman gözlerini kör edince sola saptılar ve Malqua’da sıkışıp duran korkunç kalabalığa katıldılar. Özel olarak seçilmiş güçlü adamlardan oluşan syntagma birlikleri üç kapıyı kırmıştı; çivili tahtalardan yapılmış yüksek engeller onları durdurdu. Dördüncü kapı kolayca çöktü; askerler koşarak üzerinden atladı ve tuzakların gizlendiği bir çukura yuvarlandı. Güneydoğu köşesinde Autarit ve adamları, çatlağı tuğlalarla kapatılmış suru yıktı. Arkadaki arazi yükseliyordu; çevikçe yukarı tırmandılar. Ama tepede, yatay uzatılmış taş ve uzun kirişlerden oluşan, bunların satranç tahtasının kareleri gibi sırayla dizildiği ikinci bir surla karşılaştılar. Suffetin içinde bulunulan duruma uyarladığı Galya tarzı bir yapıydı bu; Galyalılar kendi ülkelerindeki bir kentin önünde olduklarını sandılar. Gönülsüzce saldırdılar ve geri püskürtüldüler.
Hamon Sokağı’ndan Ot Pazarı’na kadar sur üstündeki yol artık Barbarların elindeydi. Samnitler mızrak darbeleriyle can çekişenleri öldürüyor; ya da ayaklarından birini sura dayayıp aşağıdaki tüten yıkıntılara ve uzakta yeniden başlayan savaşa bakıyorlardı.
Geride mevzilenmiş sapancılar durmadan ateş ediyordu. Ama Acarnania sapalarının yayları kullanıla kullanıla kırılmıştı; içlerinden bazıları çobanlar gibi taşları elleriyle fırlatıyor, ötekiler kırbaç sapıyla kurşun topları atıyordu. Uzun siyah saçları omuzlarını örten Zarxas, sıçrayarak her yere koşuyor, Balearlıları peşinden sürüklüyordu. Kalçalarında iki sepet asılıydı; sol elini durmadan içine daldırırken sağ kolu bir araba tekerleği gibi dönüyordu.
Matho, bütün Barbarlara aynı anda daha iyi komuta edebilmek için başlangıçta savaşa katılmamıştı. Körfez boyunca paralı askerlerle, lagünün yanında Numidyalılarla, göl kıyısında siyahilerle birlikte görülmüştü; ovanın gerisinden de tahkimat hattına durmadan gelen asker yığınlarını ileri sürüyordu. Yavaş yavaş yaklaştı; kan kokusu, kıyım manzarası ve borazanların gürültüsü sonunda yüreğini hoplattı. Çadırına dönüp zırhını attı; savaşta daha rahat hareket edebilmek için aslan postunu giydi. Postun ağzı başına oturuyor, yüzünü çevreleyen bir diş çemberi oluşturuyordu; ön ayaklar göğsünde çaprazlanıyor, arka ayakların pençeleri dizlerinin altına kadar uzanıyordu.
Üzerinde çift ağızlı baltası parlayan sağlam kemerini takmıştı. Büyük kılıcını ellerine alıp gedikten öfkeyle atıldı. Daha çok para kazanmak için olabildiğince çok söğüt dalı kesmeye çalışan bir budamacı gibi, çevresindeki Kartacalıları biçerek ilerliyordu. Yanlarından yakalamaya çalışanları kabzasıyla yere seriyor, karşısına dikilenleri deliyor, kaçanları yarıyordu. İki adam birden sırtına atladı; bir hamleyle kapıya doğru geri çekilip onları ezdi. Kılıcı inip kalkıyordu. Bir duvarın köşesine çarpınca parçalandı. Bunun üzerine ağır baltasını aldı; önünden arkasından gelen Kartacalıların karnını bir koyun sürüsünü parçalar gibi yarıyordu. Giderek daha çok açıldılar ve Matho, Akropolis’in eteğindeki ikinci surun önüne geldi. Yukarıdan atılan yapı malzemeleri basamakları doldurmuş, surun üzerinden taşmıştı. Matho yıkıntıların ortasında, yoldaşlarına seslenmek için arkasını döndü.
Kalabalığın arasına dağılmış sorguçlarını gördü. Sorguçlar gözden kayboluyor, adamları ölüme gidiyordu; onlara doğru atıldı. Kırmızı tüylü geniş çember daralınca yoldaşları sonunda ona yetişip çevresini sardı. Yan sokaklardan koca bir kalabalık taşıyordu. Matho kalçalarından yakalanıp havaya kaldırıldı ve terasın yüksek olduğu bir yerde surların dışına sürüklendi.
Matho bir emir bağırdı; bütün kalkanlar miğferlerin üzerine kapandı. Kartaca’ya geri girebilmek için tutunacak bir yer bulmak üzere kalkanların üzerine atladı; korkunç baltasını savura savura, bronz dalgalara benzeyen kalkanların üzerinde, deniz tanrısı gibi dalgaların üstünde koşuyordu.
Bu sırada beyaz cüppeli bir adam surun kenarında dolaşıyor, çevresini saran ölüme karşı kayıtsız ve tepkisiz duruyordu. Bazen birini seçebilmek için sağ elini gözlerine siper ediyordu. Matho tam onun altından geçti. Adamın gözleri birden alevlendi, solgun yüzü kasıldı; iki cılız kolunu kaldırıp ona hakaretler savurdu.
Matho bunları duymadı; ama öyle zalim ve öfkeli bir bakışın yüreğine saplandığını hissetti ki kükredi. Uzun baltasını adama doğru fırlattı. Bazı insanlar Schahabarim’in üzerine atıldı. Matho onu artık göremeyince bitkinlikten sırtüstü yere düştü.
Boğuk seslerin ritimle söylediği ezgilere karışan korkunç bir gürültü gitgide yaklaşıyordu.
Bu, çevresinde bir asker kalabalığı bulunan dev kuşatma kulesiydi. İki elleriyle çekiyor, halatlarla asılıyor, omuz veriyorlardı; çünkü ovadan terasa yükselen yamaç pek dik olmasa da böylesine ağır makineler için aşılması imkânsızdı. Yine de demir çemberlerle kaplı sekiz tekerleği vardı ve sabahtan beri yavaşça ilerliyor, sanki başka bir dağın üzerine yükselmiş bir dağa benziyordu. Sonra altından dev bir koçbaşı çıktı; kapakları açılınca içeride demir sütunlar gibi duran zırhlı askerler göründü. Bazıları katları birbirine bağlayan iki merdivenden inip çıkıyordu. Kapakların kancaları sura değsin diye, atılmak üzere bekleyenler vardı; üst platformun ortasında balistaların halat demetleri dönüyor, mancınığın koca kolu aşağı iniyordu.
Hamilkar o sırada Melkarth’ın çatısında ayakta duruyordu. Kuşatma kulesinin doğrudan kendisine, surun aşılması en güç noktasına geleceğini düşünmüştü; işte tam da bu nedenle orası nöbetçilerden arındırılmıştı. Köleleri çoktandır sur üstündeki yola kırbalar taşıyor, orada kille iki enine bölme yapıp bir tür havuz oluşturuyordu. Su terasa akıp yayılıyordu; olağanüstü bir biçimde Hamilkar bundan hiç kaygılanmış görünmüyordu.
Kuşatma kulesi yaklaşık otuz adım yaklaştığında, Hamilkar evlerin arasındaki sokakların üzerinden, sarnıçlardan sura kadar tahta döşenmesini emretti. İnsanlar sıra hâlinde miğferleri ve amphoraları elden ele geçiriyor, içindekileri durmadan boşaltıyordu. Kartacalılar boşa harcanan suya öfkeleniyordu. Koçbaşı suru yıkıyordu; derken ayrılmış taşların arasından bir fıskiye gibi su fışkırdı. Dokuz katlı, üç binden fazla askeri barındırıp taşıyan yüksek bronz kütle, bir gemi gibi yavaşça sallanmaya başladı. Suyun terasa sızması yolu çökertmiş, tekerlekleri çamura gömülmüştü. Birinci katta, deri perdelerin arasından Spendius’un başı göründü; fildişi boruya bütün gücüyle üflüyordu. Sarsıntıyla doğruluyormuş gibi koca makine belki on adım ilerledi; ama zemin giderek yumuşuyor, çamur dingillere kadar yükseliyordu. Kuşatma kulesi korkunç bir biçimde yana yatarak durdu. Mancınık platformun kenarına doğru yuvarlandı; kolunun ağırlığıyla devrilip alt katları ezdi. Kapıların üzerinde duran askerler uçuruma kaydı; bazıları uzun kirişlerin uçlarına tutunup ağırlıklarıyla kuşatma kulesinin eğimini artırdı. Makine, bütün eklemleri çatırdayarak dağılıyordu.
Öteki Barbarlar onlara yardıma koştu. Sıkı bir kalabalık hâlinde toplandılar. Kartacalılar surlardan inip arkalarından saldırdı ve onları rahatça öldürdü. Ama tırpanlı savaş arabaları yetişti. Kalabalığın çevresinde dörtnala koştular; kalabalık yeniden sura tırmandı. Gece bastı ve Barbarlar yavaş yavaş geri çekildi.
Ovada artık mavimsi körfezden bembeyaz lagüne kadar uzanan, kara bir karınca kaynaşmasından başka bir şey görünmüyordu. Kanın aktığı göl, ileride büyük bir erguvan gölcüğü gibi uzanıyordu.
Teras cesetlerle öylesine dolmuştu ki insan bedenlerinden yapılmış sanılırdı. Ortada zırhlarla kaplı kuşatma kulesi yükseliyordu; arada bir, çöken bir piramidin taşları gibi koca parçalar üzerinden kopup düşüyordu. Surların üzerinde kurşun akıntılarının bıraktığı geniş izler seçiliyordu; devrilmiş ahşap bir kule, şurada burada yanıyordu; evlerse yıkık bir amfitiyatronun basamakları gibi güçlükle görünüyordu. Ağır dumanlar yükseliyor, içlerinde yuvarlanan kıvılcımlar kara gökte kayboluyordu.
Bu sırada susuzluğun kavurduğu Kartacalılar sarnıçlara koşmuştu. Kapılarını kırdılar. Dibinde çamurlu bir su birikintisi uzanıyordu.
Şimdi ne yapacaklardı? Barbarlar sayısızdı; yorgunlukları geçince yeniden saldıracaklardı.
Halk gece boyunca sokak köşelerinde bölükler hâlinde tartıştı. Kimileri kadınları, hastaları ve yaşlıları göndermek gerektiğini söylüyordu; başkaları kenti terk edip uzakta bir koloni kurmayı önerdi. Ama gemileri yoktu; hiçbir karara varamadan güneş doğdu.
O gün savaşılmadı; herkes fazlasıyla bitkindi. Uyuyanlar ceset gibi görünüyordu.
Kartacalılar felaketlerinin nedenini düşünürken, Melkarth-Tyr’a her yıl sunmaları gereken armağanı Fenike’ye göndermediklerini hatırladılar ve büyük bir korkuya kapıldılar. Cumhuriyet’e öfkelenen tanrılar intikamlarını almaya başlayacaktı.
Onları, yakarışlarla yatıştırılan ve armağanlarla yola getirilebilen zalim efendiler sayıyorlardı. Yutucu Moloch’un yanında herkes güçsüzdü. Yaşam, hatta insanların eti bile onundu; Kartacalılar da bu yaşamı kurtarmak için, öfkesini dindirecek bir parçayı ona sunmayı âdet edinmişlerdi. Moloch’u hoşnut etmek için çocukların alınlarına ya da enselerine yün fitiller yakılırdı; bu yöntem rahiplere çok para kazandırdığından, onu daha kolay ve daha az acı veren bir yol diye önermeyi ihmal etmezlerdi.
Ama bu kez söz konusu olan Cumhuriyet’in ta kendisiydi. Her kazanç bir kayıpla elde edildiğine, her alışveriş en güçsüzün ihtiyacına ve en güçlünün talebine göre düzenlendiğine göre, en korkunç acılardan haz alan tanrı için hiçbir acı fazla olamazdı; üstelik artık her şey onun elindeydi, öyleyse onu doyurmak gerekiyordu. Örnekler, bu yöntemin belanın ortadan kalkmasını sağladığını gösteriyordu. Ayrıca ateşle kurban etmenin Kartaca’yı arındıracağına inanıyorlardı. Halkın gaddarlığı şimdiden bu düşünceyle kabarıyordu. Üstelik seçim yalnızca soylu ailelerin çocukları arasından yapılmalıydı.
Yaşlılar toplandı.
Toplantı uzun sürdü. Hannon da gelmişti. Artık oturamadığından, kapının yanında, yüksek duvar halısının püsküllerine yarı gömülmüş hâlde yattı. Moloch’un başrahibi, çocuklarını vermeye razı olup olmadıklarını sorduğunda, Hannon’un sesi birden karanlığın içinden, mağaranın dibindeki bir Cin’in kükremesi gibi patladı. Kendi kanından verecek bir evladı olmamasına üzüldüğünü söyledi; salonun öte ucunda karşısında duran Hamilkar’a bakıyordu. Suffet bu bakıştan öyle sarsıldı ki gözlerini yere indirdi. Herkes sırayla başını sallayarak onayladı; tören gereği başrahibe, “Evet, öyle olsun!” diye cevap vermesi gerekti. Bunun üzerine Yaşlılar, yerine getirmektense söylemesi daha güç şeyler bulunduğu için, kurban kararını geleneksel bir dolambaçlı ifadeyle ilan ettiler.
Karar Kartaca’da duyuldu. Feryatlar yükseldi. Her yerde kadınların çığlıkları işitiliyordu; kocaları onları teselli ediyor ya da azarlayıp öğüt veriyordu.
Üç saat sonra daha da şaşırtıcı bir haber yayıldı: Suffet, uçurumun eteğinde su kaynakları bulmuştu. Herkes oraya koştu. Kuma kazılmış çukurlarda su görünüyordu; bazıları şimdiden yüzükoyun yatıp su içiyordu.
Hamilkar bunun tanrıların öğüdüyle mi, yoksa babasının bir zamanlar ona açıkladığı bir vahye dair belli belirsiz bir anıyla mı olduğunu kendisi de bilmiyordu; ama Yaşlıların yanından ayrılınca sahile inmiş ve köleleriyle birlikte çakılları kazmaya koyulmuştu.
Giysi, ayakkabı ve şarap dağıttı. Evinde sakladığı buğdayın geri kalanını da verdi. Hatta kalabalığı sarayına alıp mutfakları, ambarları ve Salammbô’nun odası dışında bütün odaları açtı. Altı bin Galyalı paralı askerin gelmek üzere olduğunu, Makedonya kralının da asker gönderdiğini duyurdu.
Ama ikinci gün kaynakların suyu azaldı; üçüncü günün akşamında tümüyle kurumuşlardı. Bunun üzerine Yaşlıların kararı yeniden herkesin diline düştü ve Moloch rahipleri işe koyuldu.
Siyah cüppeli adamlar evlere geldi. Birçok kişi önceden bir işi olduğunu ya da bir tatlı almaya gideceğini bahane ederek evden ayrılıyordu; Moloch’un hizmetkârları çıkagelip çocukları alıyordu. Başkalarıysa çocuklarını aptalca kendi elleriyle teslim ediyordu. Sonra çocukları Tanit Tapınağı’na götürüyor, rahibeler de kutsal güne kadar onları oyalayıp beslemekle görevlendiriliyordu.
Birden Hamilkar’ın evine geldiler; onu bahçesinde buldular:
“Barca! Bildiğin iş için geldik... oğlun!” Birileri onu geçen ayın bir akşamında, bir ihtiyarın eşliğinde Mappales’in ortalarında görmüş, diye eklediler.
Önce soluğu kesilmiş gibi oldu. Ama inkâr etmenin boşuna olacağını hemen anlayınca Hamilkar başını eğdi; onları ticarethâneye götürdü. Bir işaret üzerine koşup gelen köleler çevreyi gözlüyorlardı.
Telaş içinde Salammbô’nun odasına girdi. Bir eliyle Hannibal’ı yakaladı; öteki eliyle yerde sürünen bir giysinin bağını kopardı. Ayaklarını ve ellerini bağladı, ucunu ağzına sokup ağzını tıkadı ve çocuğu sığır derisi yatağın altına sakladı; geniş bir perdeyi yere kadar sarkıttı.
Sonra bir o yana bir bu yana yürüdü; kollarını kaldırıyor, kendi çevresinde dönüyor, dudaklarını ısırıyordu. Ardından gözlerini sabitleyip, ölmek üzereymiş gibi soluk soluğa kaldı.
Ama ellerini üç kez çırptı. Giddenem göründü.
“Dinle!” dedi. “Kölelerin arasından sekiz dokuz yaşlarında, siyah saçlı, alnı çıkık bir erkek çocuk bulacaksın. Getir onu! Çabuk ol!”
Giddenem kısa süre sonra yanında küçük bir oğlanla döndü.
Zavallı çocuk hem sıska hem de şişkindi; derisi, böğürlerine asılı o pis paçavra gibi grimsi görünüyordu. Başını omuzlarının arasına çekmiş, sineklerle kaplı gözlerini elinin tersiyle ovuşturuyordu.
Onu Hannibal’la nasıl karıştırabilirlerdi ki! Üstelik başka birini seçmeye vakit yoktu! Hamilkar Giddenem’e baktı; onu boğmak istiyordu.
“Defol!” diye bağırdı; kölelerin başı kaçtı.
Demek uzun zamandır korktuğu felaket gelip çatmıştı; bundan kaçmanın bir yolu, bir çaresi var mı diye akıl almaz bir çabayla arıyordu.
Abdalonim birden kapının arkasından seslendi. Suffet’i istiyorlardı. Moloch’un hizmetkârlarının sabrı tükeniyordu.
Hamilkar kızgın demirle yanmış gibi bir çığlığı bastırdı; sonra delirmişçesine odayı yeniden arşınlamaya başladı. Ardından korkuluğun kenarına yığıldı; dirseklerini dizlerine dayayıp alnını iki yumruğunun arasına sıkıştırdı.
Porfir kurna, Salammbô’nun abdest alması için hâlâ biraz temiz su içeriyordu. İğrenmesine ve gururuna rağmen Suffet çocuğu suya soktu; bir köle tüccarı gibi onu strigilislerle ve kırmızı toprakla yıkayıp ovalamaya başladı. Sonra duvarın çevresindeki bölmelerden iki mor kumaş parçası aldı; birini çocuğun göğsüne, ötekini sırtına koydu ve köprücük kemiklerinin üstünde iki elmas kopçayla birleştirdi. Başına parfüm döktü, boynuna elektrum bir kolye taktı; onu incili topuklu sandaletlerle, kendi kızının sandaletleriyle giydirdi! Ama utanç ve öfkeden ayaklarını yere vuruyordu; ona yardım etmeye koşan Salammbô da onun kadar solgundu. Çocuk bu göz kamaştırıcı süsler karşısında gülümsüyordu; hatta cesaretlenip ellerini çırpmaya ve zıplamaya başlamıştı ki Hamilkar onu alıp götürdü.
Onu kolundan sıkıca tutmuştu; sanki elinden kaçırmaktan korkuyordu. Canını acıttığı çocuk, yanında koşarken biraz ağlıyordu.
Ergastulumun hizasında, bir palmiye ağacının altında acıklı, yalvaran bir ses yükseldi. Ses, “Efendim! Ah, efendim!” diye fısıldıyordu.
Hamilkar dönüp yanında, evde başıboş yaşayan o zavallılardan birine benzeyen, sefil görünüşlü bir adam gördü.
“Ne istiyorsun?” dedi Suffet.
Korkudan tir tir titreyen köle kekeledi:
“Ben onun babasıyım!”
Hamilkar yürümeyi sürdürdü; öteki, beli bükülmüş, dizleri kırık, başı öne eğik hâlde peşinden geliyordu. Yüzü, tarifsiz bir ıstırapla kasılmıştı; tuttuğu hıçkırıklar boğazına düğümleniyor, hem çocuğu sorgulamak hem de Hamilkar’a “Merhamet!” diye haykırmak istiyordu.
Sonunda cesaretini toplayıp dirseğine parmağının ucuyla hafifçe dokundu.
“Onu... yapacak mısınız?” Sözü bitirmeye gücü yetmedi. Hamilkar bu acı karşısında şaşkınlıkla durdu.
Aralarındaki uçurum öylesine genişti ki, birinin ötekiyle ortak bir yanı olabileceğini hiç düşünmemişti. Bu, ona bir tür hakaret, ayrıcalıklarına el uzatılması gibi geldi. Celladın baltasından daha soğuk ve ağır bir bakışla karşılık verdi; bayılan köle ayaklarının dibindeki toza yığıldı. Hamilkar üzerinden atlayıp geçti.
Siyah cüppeli üç adam büyük salonda, taş diskin yanında ayakta bekliyordu. Hamilkar hemen giysilerini yırttı ve keskin çığlıklar atarak taş döşemenin üzerinde yuvarlanmaya başladı:
“Ah, zavallı küçük Hannibal! Ah, oğlum! Tesellim! Umudum! Hayatım! Beni de öldürün! Beni de götürün! Vah, vah!” Tırnaklarıyla yüzünü parçalıyor, saçlarını yoluyor ve cenaze ağıtçıları gibi haykırıyordu. “Öyleyse götürün onu! Çok acı çekiyorum! Gidin buradan! Onu öldürdüğünüz gibi beni de öldürün!” Moloch’un hizmetkârları, büyük Hamilkar’ın yüreğinin böylesine yufka olmasına şaşırmıştı; neredeyse duygulanmışlardı.
Çıplak ayakların sesi, koşan yırtıcı bir hayvanın soluk alışını andıran kesik bir hırıltıyla duyuldu; üçüncü galerinin eşiğinde, fildişi direklerin arasında bir adam belirdi: beti benzi atmış, korkunç, kolları iki yana açılmıştı. Haykırdı:
“Yavrum!”
Hamilkar bir sıçrayışta kölenin üzerine atılmış, ağzını eliyle kapatırken daha yüksek sesle bağırmıştı:
“Onu büyüten ihtiyar bu! Ona yavrum diyor! Aklını yitirecek! Yeter! Yeter!” Üç rahibi ve kurbanlarını omuzlarından iterek dışarı çıkardı, ardından kapıyı tekmeyle kapattı.
Hamilkar birkaç dakika kulak kabarttı; onların geri dönmesinden hâlâ korkuyordu. Sonra konuşmamasını sağlamak için köleden kurtulmayı düşündü; ama tehlike bütünüyle geçmiş değildi ve tanrılar bu ölüme öfkelenirse oğlu bundan zarar görebilirdi. Fikrini değiştirip Taanach aracılığıyla ona mutfaktan en iyi yiyecekleri gönderdi: bir keçi budu, bakla ve nar konservesi. Uzun zamandır yemek yememiş olan köle yiyeceklere saldırdı; gözyaşları tabaklara damlıyordu.
Hamilkar sonunda Salammbô’nun yanına döndü ve Hannibal’ın iplerini çözdü. Öfkeden kuduran çocuk elini kanatana kadar ısırdı. Hamilkar onu okşayarak kendinden uzaklaştırdı.
Salammbô, uslu durması için onu Kireneli bir yamyam olan Lamia’yla korkutmak istedi.
“Peki nerede?” diye sordu.
Haydutların gelip onu hapse atacağını anlattılar. Çocuk, “Gelsinler, hepsini öldürürüm!” diye karşılık verdi.
Hamilkar ona korkunç gerçeği söyledi. Ama çocuk babasına öfkelendi; Kartaca’nın efendisi olduğuna göre bütün halkı yok edebileceğini ileri sürdü.
Sonunda çabadan ve öfkeden bitkin düşüp vahşi bir uykuya daldı. Kızıl bir mindere sırtını dayamış hâlde rüyasında konuşuyordu; başı biraz arkaya düşmüş, vücudundan ayrı duran küçük kolu buyurgan bir tavırla dimdik kalmıştı.
Gece iyice kararınca Hamilkar onu usulca kaldırdı ve meşale yakmadan galere merdivenlerinden indi. Ticarethâneden geçerken bir sepet üzümle bir testi temiz su aldı. Çocuk, değerli taşların mahzenindeki Aletes heykelinin önünde uyandı; babasının kolunda, çevresini saran ışıkların parıltısında, öteki gibi gülümsüyordu.
Oğlunu kimsenin elinden alamayacağından Hamilkar emindi. Burası, yalnızca kendisinin bildiği bir yeraltı geçidiyle kıyıya bağlanan, girilmesi olanaksız bir yerdi. Etrafına göz gezdirip derin bir nefes aldı. Sonra çocuğu altın kalkanların yanındaki alçak tabureye oturttu.
Artık onu kimse görmüyordu; gözetecek bir şey de kalmamıştı. Bunun üzerine kendini bıraktı. Kaybettiği ilk çocuğuna yeniden kavuşan bir anne gibi oğlunun üzerine atıldı.
Onu göğsüne bastırıyor, hem gülüyor hem ağlıyor, en tatlı sözlerle seslenip öpücüklere boğuyordu. Bu korkunç şefkatten ürken küçük Hannibal artık susmuştu.
Hamilkar, elleriyle çevresindeki duvarları yoklayarak sessizce geri döndü ve kubbedeki yarıklardan birinden ay ışığının girdiği büyük salona ulaştı. Ortada, karnı doymuş köle mermer döşemenin üzerine boylu boyunca uzanmış uyuyordu. Hamilkar ona baktı; içine bir tür acıma duygusu dokundu. Çarığının ucuyla başının altına bir halı çekti. Sonra gözlerini kaldırıp gökte ince hilali parlayan Tanit’e baktı; kendini Baallar’dan daha güçlü, onlara karşıysa küçümsemeyle dolu hissetti.
Kurban töreninin hazırlıkları çoktan başlamıştı.
Moloch Tapınağı’nda, sunağın küllerine dokunmadan tunç tanrıyı çıkarmak için duvarın bir bölümü yıkıldı. Güneş görünür görünmez hierodüller heykeli Khamon Meydanı’na doğru itti.
Silindirlerin üzerinde kayarak geriye doğru ilerliyordu; omuzları surların yüksekliğini aşıyordu. Kartacalılar onu uzaktan görür görmez hemen kaçışıyordu, çünkü öfkesine kapılmış Baal’a cezasız bakılamazdı.
Sokaklara baharat kokusu yayıldı. Bütün tapınaklar aynı anda açılmıştı; içlerinden, arabalar ve tahtırevanlar üzerine yerleştirilmiş, başrahiplerin taşıdığı tabernakıllar çıktı. Köşelerinde iri tüy sorguçları sallanıyor, kristal, altın, gümüş ya da bakır küreciklerle biten sivri tepelerinden ışınlar saçılıyordu.
Bunlar, üstün Baal’ın bölünmüş suretleri olan Kenanlı Baalimlerdi; güçlerinin önünde eğilip görkeminde yok olmak üzere özlerine dönüyorlardı.
Melkarth’ın ince erguvan kumaştan yapılmış tapınağında bir petrol alevi yanıyordu; sümbül rengindeki Khamon tapınağında çevresi değerli taşlarla kaplı fildişi bir fallus yükseliyordu. Eşmun’un gök mavisi perdeleri arasında uyuyan bir piton kuyruğuyla halka yapmıştı; rahiplerinin kollarında taşınan Pataikos Tanrılarıysa topukları yere sürünen, kundaklanmış koca bebeklere benziyordu.
Ardından tanrısallığın bütün aşağı biçimleri geliyordu: gök boşluklarının tanrısı Baal-Samin; kutsal dağların tanrısı Baal-Peor; çürümenin tanrısı Baal-Zebub; komşu ülkelerin ve akraba halkların tanrıları: Libya’nın İarbal’ı, Keldanilerin Adrammelech’i, Suriyelilerin Kijun’u. Bakire yüzlü Derceto yüzgeçleri üzerinde sürünüyordu; Tammuz’un cesedi meşaleler ve saç tutamları arasında, katafalkın ortasında sürükleniyordu. Gökyüzünün krallarını Güneş’e boyun eğdirmek ve özel etkilerinin Güneş’inkine engel olmasını önlemek için, uzun sırıkların ucunda farklı renklere boyanmış metal yıldızlar sallanıyordu; kara Nebo’dan, Merkür’ün Cin’inden, Timsah takımyıldızı olan iğrenç Rahab’a kadar hepsi oradaydı. Ay’dan düşmüş taşlar olan abaddirler gümüş telli sapanlarda dönüyordu; kadın cinsel organını andıran küçük çörekler, Ceres rahiplerince sepetlerde taşınıyordu; başkaları fetişlerini, muskalarını getiriyordu. Unutulmuş putlar yeniden ortaya çıktı; Kartaca, sanki bütünüyle ölüm ve yıkım düşüncesine kapanmak istercesine, gemilerdeki gizemli simgeleri bile alıp getirmişti.
Her tabernaklın önünde bir adam, başının üzerinde tütsü tüten geniş bir kapı dengede tutuyordu. Bulutlar orada burada süzülüyor; yoğun dumanların içinde kutsal tapınakların perdeleri, püskülleri ve işlemeleri seçiliyordu. Muazzam ağırlıkları yüzünden yavaş ilerliyorlardı. Arabaların dingilleri bazen sokaklara takılıyordu; o zaman dindarlar fırsattan yararlanıp giysilerini Baalimlere değdiriyor, sonra da bu giysileri kutsal eşya gibi saklıyorlardı.
Tunç heykel Hamon Meydanı’na doğru ilerlemeyi sürdürüyordu. Zümrüt başlı asalar taşıyan zenginler Megara’nın derinliklerinden yola çıktı; diyadem takmış Yaşlılar Kinisdo’da toplanmıştı. Maliye yöneticileri, eyalet valileri, tüccarlar, askerler, denizciler ve cenaze törenlerinde çalışan büyük kalabalık; tümü, makamlarının nişanları ya da mesleklerinin aletleriyle, Akropol’den inen tabernaklara doğru, başrahiplerin toplulukları arasından ilerledi.
Moloch’a hürmeten en göz alıcı mücevherlerini takmışlardı. Siyah giysilerin üzerinde elmaslar parlıyordu; ama bol gelen yüzükler zayıflamış parmaklardan düşüyordu. Küpelerin solgun yüzlere çarptığı, altın başlıkların korkunç bir umutsuzluğun kasıp kavurduğu alınları sıktığı bu sessiz kalabalık kadar kasvetli bir şey yoktu.
Sonunda Baal tam meydanın ortasına vardı. Başrahipleri, kalabalığı uzak tutmak için parmaklıklardan bir çevre oluşturdu ve heykelin dibinde, çevresinde durdular.
Khamon rahipleri, sarımsı yün cüppeleriyle tapınaklarının önünde, revak sütunlarının altında sıralandı. Eşmun rahipleri, keten mantoları, gugukkuşu başlı kolyeleri ve sivri başlıklarıyla Akropol merdivenlerine yerleşti. Melkarth rahipleri mor tunikleriyle batı yanını tuttu. Abaddir rahipleri Frigya kumaşından kuşaklara sarınmış hâlde doğuya yerleşti. Güney yanında ise, dövmelerle kaplı ölü çağırıcıların yanı sıra, yamalı pelerinli çığlıkçılar, Pataikos hizmetkârları ve geleceği öğrenmek için ağızlarına bir ölünün kemiğini koyan Yidonimler sıralandı. Mavi cüppeli Ceres rahipleri ihtiyatla Satheb Sokağı’nda durmuş, Megara lehçesinde bir tesmoforion ilahisini alçak sesle okuyordu.
Arada sırada, kollarını iki yana açmış, omuz omuza tutuşan çırılçıplak adam sıraları geliyordu. Göğüslerinin derinliklerinden boğuk, mağaramsı bir ezgi çıkarıyorlardı; gözbebekleri tozun içinde parlayan dev heykele dikilmişti. Hepsi aynı aralıklarla, tek bir hareketle sarsılmış gibi bedenlerini birlikte sallıyordu. Öylesine öfkeliydiler ki düzeni sağlamak için hierodüller sopalarla onları yere yatırıp yüzlerini tunç parmaklıklara dayattı.
İşte o sırada, Meydan’ın öbür ucundan beyaz cüppeli bir adam yaklaştı. Kalabalığı yavaşça yarıp ilerledi; onun Tanit rahibi, başrahip Schahabarim olduğu anlaşıldı. Erkek ilkesinin zorbalığı o gün herkesin zihnine egemendi ve Tanrıça öylesine unutulmuştu ki rahiplerinin yokluğu bile fark edilmemişti; bu yüzden yuhalamalar yükseldi. Ama parmaklıklarda, kurban sunmaya girecekler için ayrılmış kapılardan birini açtığı görülünce şaşkınlık daha da arttı. Moloch rahipleri bunu tanrılarına yapılmış bir hakaret saydı; büyük el kol hareketleriyle onu geri püskürtmeye çalıştılar. Yakmalık sunuların etleriyle beslenen, krallar gibi erguvanlara bürünmüş, üç katlı başlıklar takan rahipler; çilelerle tükenmiş, solgun hadımı aşağılıyorlardı. Öfke kahkahaları, göğüslerinin üstüne güneş gibi yayılmış kara sakallarını sarsıyordu.
Schahabarim cevap vermeden yürümeyi sürdürdü; çevrili alanı adım adım geçip dev heykelin bacaklarının altına vardı. Sonra kollarını iki yana açarak heykele iki yanından dokundu; bu, tapınmanın ciddi bir tören ifadesiydi. Rabbet onu çok uzun zamandır eziyordu; umutsuzluktan, ya da belki düşüncesine bütünüyle uyan bir tanrı bulamadığından, sonunda bu tanrıya yöneliyordu.
Bu irtidat karşısında dehşete kapılan kalabalıktan uzun bir uğultu yükseldi. Ruhları merhametli bir tanrıya bağlayan son bağın koptuğu hissediliyordu.
Ama Schahabarim, sakatlığı yüzünden Baal kültüne katılamıyordu. Kırmızı pelerinli adamlar onu kutsal alanın dışına çıkardılar. Dışarı çıkınca bütün tapınak topluluklarının çevresinde sırayla dolaştı; artık tanrısız kalan rahip kalabalığın içinde kayboldu. Yaklaştıkça insanlar ondan uzaklaşıyordu.
Bu sırada dev heykelin bacaklarının arasında aloe, sedir ve defne odunlarından bir ateş yanıyordu. Uzun kanatlarının uçları alevlerin içine gömülmüştü; sürüldüğü merhemler tunçtan uzuvlarından ter gibi akıyordu. Ayaklarını bastığı yuvarlak taş levhanın çevresinde, siyah örtülere sarınmış çocuklar kıpırtısız bir halka oluşturuyordu. Heykelin orantısız uzun kolları, sanki bu tacı kavrayıp göğe götürecekmiş gibi avuçlarını çocuklara doğru indiriyordu.
Zenginler, Yaşlılar, kadınlar, bütün kalabalık rahiplerin arkasında ve evlerin teraslarında sıkışıp kalmıştı. Büyük, boyalı yıldızlar artık dönmüyordu; tapınakçıklar yere konmuştu. Buhurdanlardan yükselen dumanlar dimdik havalanıyor, masmavi göğün ortasında mavimsi dallarını açan dev ağaçları andırıyordu.
Kimi bayıldı, kimiyse kendinden geçmiş hâlde hareketsizleşip taş kesildi. Göğüslerine sonsuz bir sıkıntı çökmüştü. Son çığlıklar birer birer kesildi; Kartaca halkı, kendi dehşetinin arzusuna kapılmış, soluk soluğa kalmıştı.
Sonunda Moloch'un başrahibi sol elini çocukların örtülerinin altına soktu, alınlarından bir tutam saç koparıp alevlere attı. Bunun üzerine kırmızı pelerinli adamlar kutsal ilahiyi söylemeye başladı:
«—Sana selam olsun, Güneş! İki kuşağın kralı, kendini var eden yaratıcı; Baba ve Ana, Baba ve Oğul, Tanrı ve Tanrıça, Tanrıça ve Tanrı!» Sesleri aynı anda çalmaya başlayan çalgıların patırtısında kayboldu; çalgılar kurbanların çığlıklarını bastırıyordu. Sekiz telli şeminitler, on telli kinnorlar ve on iki telli neballar cırlıyor, ıslık çalıyor, gürlüyordu. Borularla donatılmış dev tulumlar tiz bir şapırtı çıkarıyor; kolların var gücüyle vurduğu tefler boğuk ve hızlı seslerle yankılanıyordu. Borazanların öfkeli sesine rağmen salsalimler çekirge kanatları gibi çatırdıyordu.
Hierodüller uzun bir kancayla Baal'ın gövdesine kat kat yerleştirilmiş yedi bölmeyi açtı. En üsttekine un, ikincisine iki kumru, üçüncüsüne bir maymun, dördüncüsüne bir koç, beşincisine bir koyun koydular. Altıncı bölme için öküz bulamayınca tapınaktan alınmış tabaklanmış bir deri attılar içine. Yedinci bölme ise bomboş duruyordu.
Bir işe girişmeden önce tanrının kollarını denemek yerinde olurdu. Parmaklarından çıkan ince zincirler omuzlarına uzanıyor, arkadan aşağı iniyordu. Zincirleri çeken adamlar, heykelin iki açık elini dirsek hizasına kadar yükseltiyordu; eller birbirine yaklaşarak karnının önüne geliyordu. Art arda, kısa ve kesik hareketlerle birkaç kez kımıldadılar. Ardından çalgılar sustu. Ateş homurdanıyordu.
Moloch'un başrahipleri büyük taş levhanın üstünde dolaşıp kalabalığı inceliyordu.
Tek bir kişinin kurban edilmesi gerekiyordu; bu gönüllü adak, başkalarını da peşinden sürükleyecekti. O ana kadar kimse ortaya çıkmamıştı; parmaklıklardan dev heykele uzanan yedi yol da bomboştu. Halkı yüreklendirmek için rahipler kemerlerinden sivri uçlu aletler çıkarıp yüzlerini çizdiler. Dışarıda yere uzanmış Adanmışlar kutsal alana sokuldu. Önlerine korkunç bir demir yığını attılar; her biri kendi işkencesini seçti. Göğüslerinin arasından şişler geçirdiler, yanaklarını yardılar, başlarına dikenli taçlar taktılar. Sonra kollarını birbirine doladılar ve çocukları çevreleyip bir başka büyük halka oluşturdular. Halka daralıp genişliyordu. Parmaklığa kadar ilerliyor, geriye sıçrayıp yeniden başlıyorlardı; kan ve çığlıklarla dolu bu baş döndürücü hareketle kalabalığı kendilerine çekiyorlardı.
Yavaş yavaş insanlar yolların sonuna kadar ilerledi; alevlere inciler, altın vazolar, kâseler, meşaleler, bütün varlarını atıyorlardı. Sunular gitgide daha görkemli ve daha bol hâle geldi. Sonunda sendeleyen, korkudan beti benzi atmış bir adam bir çocuğu itti; ardından dev heykelin elleri arasında küçücük siyah bir kütle belirdi ve karanlık açıklığın içine gömüldü. Rahipler büyük taş levhanın kenarına eğildi; ölümün sevinçlerini ve sonsuzluğun yeniden doğuşlarını kutlayan yeni bir ilahi yükseldi.
Yavaşça yükseliyorlardı; havalanan duman yüksek burgular oluşturduğundan, uzaktan bir bulutun içinde kayboluyor gibiydiler. Kimse kıpırdamıyordu. Bileklerinden ve ayak bileklerinden bağlanmışlardı; karanlık örtü ne görmelerine ne de tanınmalarına izin veriyordu.
Moloch rahipleri gibi kırmızı pelerin giymiş Hamilkar, Baal'ın yanında, sağ ayağının başparmağı önünde dikiliyordu. On dördüncü çocuk getirilince, herkes onun dehşetle büyük bir hareket yaptığını gördü. Ama hemen toparlanıp eski hâline döndü, kollarını kavuşturdu ve gözlerini yere indirdi. Heykelin öte yanında başrahip de onun gibi kıpırtısız duruyordu. Asur mitrasının ağırlığıyla başını eğmiş, göğsündeki uğursuz taşlarla kaplı altın levhaya bakıyordu; levhada yansıyan alev gökkuşağı renklerinde parıltılar saçıyordu. Şaşkınlık içinde benzi solmuştu. Hamilkar başını eğdi. İkisi de ateş yığınına o kadar yakındı ki pelerinlerinin etekleri zaman zaman kalkıp ateşe hafifçe dokunuyordu.
Tunç kollar daha hızlı hareket etmeye başladı. Artık durmuyorlardı. Her çocuk oraya konduğunda Moloch rahipleri halkın suçlarını yüklemek için ellerini çocuğun üzerine uzatıp haykırıyordu: «—Bunlar insan değil, öküz!» Çevredeki kalabalık da tekrarlıyordu: «—Öküz! Öküz!» Dindarlar bağırıyordu: «—Efendimiz! Ye!» Kartaca'nın korkuyla dayattığı isteğe boyun eğen Proserpina rahipleri ise Eleusis duasını mırıldanıyordu: «—Yağmuru dök, doğur!»
Kurbanlar açıklığın kenarına varır varmaz kızgın bir levhanın üzerine düşen su damlası gibi kayboluyor, büyük kızıl parıltının içinde beyaz bir duman yükseliyordu.
Ama tanrının iştahı dinmiyordu. Daha fazlasını istiyordu. Ona daha çok kurban sunmak için çocukları ellerinin üstüne yığdılar ve üzerlerine kalın bir zincir geçirerek tutturdular. Başta bazı dindarlar, sayılarının güneş yılındaki günlerle uyuşup uyuşmadığını görmek için çocukları saymaya kalkıştı. Ama yenileri de eklenince korkunç kolların baş döndürücü hareketinde onları ayırt etmek imkânsız oldu. Bu böyle uzun süre, akşam olana dek sürdü. Sonra iç duvarlar daha karanlık bir parıltı aldı. O zaman yanan etler görüldü. Hatta bazıları saçları, uzuvları, bütün bedenleri seçebildiğini sanıyordu.
Gün karardı; Baal'ın üstünde bulutlar birikti. Alevleri artık sönmüş ateş yığını, dizlerine kadar yükselen bir kömür piramidi oluşturuyordu. Baal, kanla kaplı dev gibi kıpkırmızıydı; başı geriye düşmüş hâlde, sarhoşluğunun ağırlığıyla sendeleyecek gibiydi.
Rahipler hızlandıkça halkın çılgınlığı artıyordu. Kurbanların sayısı azalınca kimi çocukların bağışlanması için, kimi de daha fazlasının kurban edilmesi gerektiği için bağırıyordu. İnsanlarla dolu duvarlar, dehşet ve mistik haz çığlıklarının altında yıkılacak gibiydi. Dindarlar yollar boyunca ilerleyip kendilerine tutunan çocuklarını sürüklediler; çocukların ellerini bırakıp kırmızı pelerinli adamlara teslim olmaları için onları dövdüler. Çalgıcılar bazen yorgunluktan duruyordu; o zaman annelerin çığlıkları ve kömürlerin üzerine düşen yağın cızırtısı duyuluyordu. Banotu içmiş adamlar dört ayak üstünde dev heykelin çevresinde dolanıp kaplanlar gibi kükredi; Yidonimler kehanette bulundu, Adanmışlar yarık dudaklarıyla şarkı söyledi. Parmaklıklar kırılmıştı; herkes kurbandan payını istiyordu. Çocukları daha önce ölmüş babalar, sakladıkları heykelcikleri, oyuncakları ve kemikleri ateşe attı. Bıçak taşıyanlardan bazıları başkalarının üzerine atıldı. İnsanlar birbirlerini boğazladı. Bronz savurma kürekleriyle hierodüller taş levhanın kenarına düşmüş külleri alıp havaya savurdu; kurbanın şehre ve yıldızlar bölgesine kadar saçılmasını istiyorlardı. Bu büyük gürültü ve ışık, Barbarları surların dibine çekmişti. Daha iyi görmek için kuşatma kulesinin enkazına tutunup dehşetle ağızları açık bakıyorlardı.
Bölüm etkileşimi
