Gizli Ajan kitap kapağı

8. bölüm / 13

Bölüm VIII

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 13Şu an: Bölüm VIII

BÖLÜM VIII
Rahmetli talihsiz kocasının vaktiyle tanıdığı birkaç meyhanecinin soğuk ilgisini, ısrarlı yakarışlarla bir nebze olsun ısıtan Bayan Verloc’un annesi, sonunda varlıklı bir meyhanecinin esnafın yoksul dulları için kurduğu bazı düşkünler yurtlarına kabul edilmeyi başarmıştı.

Huzursuz yüreğinin kurnazlığıyla tasarladığı bu amacın peşinden yaşlı kadın gizlilik ve kararlılıkla gitmişti. Kızı Winnie’nin Bay Verloc’a, “Annem geçen hafta neredeyse her gün taksilere yarım kron, beş şilin harcıyor,” diye belirtmekten kendini alamadığı zamanlar bunlardı. Ama bunu yakınarak söylememişti. Winnie annesinin zaaflarını anlayışla karşılıyordu. Yalnızca annesinin bu ani yolculuk tutkusuna biraz şaşırmıştı. Kendi çapında hayli görkemli olan Bay Verloc, bu sözü düşüncelerine müdahale ediyormuşçasına sabırsızca homurdanıp geçiştirmişti. Düşünceleri sık sık aklına geliyor, derin ve uzun sürüyordu; beş şilinden daha önemli bir meseleyle ilgiliydiler. Çok daha önemliydi ve her yönüyle felsefi bir sükûnet içinde değerlendirilmesi kıyaslanamayacak kadar zordu.

Kurnazca ve gizlice amacına ulaşan kahraman yaşlı kadın, sonunda Bayan Verloc’a her şeyi açık açık anlattı. Ruhu zafer kazanmış, yüreği titriyordu. İçten içe ürküyordu; çünkü kızı Winnie’nin sakin, kendine hâkim karakterinden çekiniyor, ona hayranlık duyuyordu. Winnie’nin öfkesi, çeşit çeşit korkunç sessizlikle dile geldiğinde, insanı yıldırırdı. Ama yaşlı kadın, üç katlı çenesinin, yaşlı bedeninin yayvan dolgunluğunun ve bacaklarının güçsüzlüğünün dış görünüşüne kazandırdığı yaşlılara özgü dinginlikten yararlanmasını, içindeki korkuların engellemesine izin vermedi.

Bu haberin şoku öylesine beklenmedikti ki, kendisine seslenildiğinde her zamanki gibi tepkisiz kalmak yerine Bayan Verloc sürdürmekte olduğu ev işini bıraktı. Dükkânın arkasındaki oturma odasının mobilyalarının tozunu alıyordu. Başını annesine çevirdi.

“Bunu da neden yaptın ki?” diye hayret ve öfkeyle haykırdı.

Hayatında ona güç veren ve güvenliğini sağlayan, olayları uzaktan ve sorgulamadan kabullenme tavrından vazgeçmesine yol açtığına göre, aldığı haber onu çok sarsmış olmalıydı.

“Burada yeterince rahat etmiyor muydun?”

Bu soruları sormaya başlamıştı ama hemen ardından toz almaya devam ederek davranışındaki tutarlılığı yeniden sağladı. Yaşlı kadınsa kirli beyaz başlığının ve parlaklığını yitirmiş koyu renk peruğunun altında korkmuş ve sessizce oturuyordu.

Winnie sandalyeyi bitirdi ve Bay Verloc’un şapka ile paltosunu çıkarmadan rahatça uzanmayı sevdiği at kılı döşemeli kanepenin arkasındaki maun yüzeyi bezle sildi. İşine odaklanmıştı ama az sonra kendine bir soru daha sormaya izin verdi.

“Anne, bunu nasıl başardın?”

Bayan Verloc’un görmezden gelmeyi ilke edindiği şeylerin içyüzüne dokunmadığından, bu merak mazur görülebilirdi. Soru yalnızca yöntemlerle ilgiliydi. Yaşlı kadın, içtenlikle konuşabileceği bir konuyu gündeme getirdiği için sevinçle karşıladı.

Kızına, adlarla dolu ve zamanın insan yüzlerinde bıraktığı değişimlere ilişkin ara yorumlarla zenginleştirilmiş uzun bir yanıt verdi. Adların çoğu meyhanecilere aitti: “Zavallı babanın arkadaşları, canım.” Hayır işinin yöneticiler kurulu başkanı olan büyük bir bira üreticisinin, bir baronetin ve bir milletvekilinin nezaketini ve tevazuunu özellikle övgüyle anlattı. Bu kadar içten konuşuyordu; çünkü onunla randevuyla görüşmesine izin verilen Özel Kalem Müdürü’nden söz ediyordu: “Çok nazik bir beyefendi, baştan aşağı siyah giyinmişti; sesi yumuşak ve kederliydi ama öyle incecik ve sessizdi ki. Bir gölge gibiydi, canım.”

Winnie, hikâye sonuna kadar anlatılsın diye toz alma işini uzattı; sonra her zamanki gibi, hiçbir yorum yapmadan oturma odasından mutfağa çıktı (iki basamak aşağıya).

Bu korkunç meselede kızının uysallığına sevinç gözyaşları döken Bayan Verloc’un annesi, mobilyaları konusunda kurnazlığını konuşturdu; çünkü onlar kendisinindi. Bazen keşke olmasalardı diye de düşünüyordu. Kahramanlık elbette güzel şeydi ama birkaç masa, sandalye, pirinç karyola ve benzeri eşyanın elden çıkarılmasının uzak ve yıkıcı sonuçlar doğurabileceği durumlar vardı. Kendisi de birkaç parçaya ihtiyaç duyuyordu; nice ısrardan sonra onu hayır kurumunun şefkatli bağrına alan Vakıf, himayesine aldığı kişilere yalnızca çıplak döşeme tahtaları ve ucuza kâğıt kaplanmış tuğlalar sunuyordu. Seçimini en değersiz ve en yıpranmış eşyalardan yana yönlendiren incelik fark edilmedi; çünkü Winnie’nin felsefesi, gerçeklerin içyüzünü görmezden gelmekten ibaretti. Annesinin kendisine en uygun olanı aldığını varsaydı. Bay Verloc’a gelince, derin düşünceleri, bir tür Çin Seddi gibi, onu bu boş çabalar ve yanıltıcı görünüşler dünyasının olgularından bütünüyle yalıtmıştı.

Seçimini yaptıktan sonra geriye kalanların nasıl elden çıkarılacağı, kendine özgü biçimde kafa karıştırıcı bir meseleye dönüştü. Elbette Brett Sokağı’nda bırakacaktı onları. Ama iki çocuğu vardı. Winnie, aklı başında bir evlilikle, o harika kocası Bay Verloc sayesinde güvence altındaydı. Stevie ise yoksuldu, üstelik biraz da tuhaftı. Durumu, yasal hakların ve hatta taraf tutma eğiliminin taleplerinden önce düşünülmeliydi. Mobilyalara sahip olmak hiçbir anlamda geçimini güvenceye almazdı. Onlar onun olmalıydı, zavallı çocuğun. Ama ona vermek, bütünüyle bağımlı olduğu konumuna müdahale etmek gibi olurdu. Bu, zayıflatmaktan korktuğu türden bir haktı. Üstelik Bay Verloc’un alınganlığı, oturduğu sandalyeler için kayınbiraderine minnettar kalmaya belki de dayanamazdı. Bayan Verloc’un annesi, beyefendi pansiyonerlerle geçirdiği uzun yıllar içinde insan doğasının tuhaf yanına ilişkin kasvetli ama kabullenmiş bir fikir edinmişti. Ya Bay Verloc birden Stevie’ye şu lanet olası tahtalarını alıp başka yere gitmesini söylerse? Öte yandan, ne kadar dikkatli yapılırsa yapılsın bir paylaşım Winnie’yi gücendirebilirdi. Hayır, Stevie yoksul ve bağımlı kalmalıydı. Brett Sokağı’ndan ayrılırken kızına şöyle demişti: “Ben ölünceye kadar beklemenin anlamı yok, değil mi? Burada bıraktığım her şey artık tümüyle senin, canım.”

Şapkasını takmış Winnie, annesinin arkasında sessizce durup yaşlı kadının pelerininin yakasını düzeltmeye devam etti. El çantasını ve şemsiyesini aldı; yüzünde hiçbir ifade yoktu. Bayan Verloc’un annesinin hayatındaki son taksi yolculuğu sayılabilecek yolculuk için üç şilin altı peni harcama vakti gelmişti. Dükkânın kapısından çıktılar.

Onları bekleyen araba, “gerçek karikatürden daha acımasız olabilir” sözü gerçekten var olsaydı onu örneklerdi. Güçsüz bir atın arkasından sürünerek gelen Londra taksisi, yalpalayan tekerlekleriyle ve sürücü yerinde sakat bir arabacıyla durdu. Bu son özellik biraz sıkıntı yarattı. Adamın ceketinin sol kolundan dışarı çıkan kancalı demir düzeneği görünce Bayan Verloc’un annesi, o günlerdeki kahramanca cesaretini bir anda yitirdi. Kendine gerçekten güvenemiyordu. “Ne dersin, Winnie?” Geri çekildi. İri yüzlü arabacının ateşli itirazları, tıkanmış boğazından güçlükle çıkıyor gibiydi. Sürücü yerinden öne eğilip gizemli bir öfkeyle fısıldadı. Şimdi ne olmuştu? Bir adama böyle davranılır mıydı? Kocaman, yıkanmamış yüzü çamurlu sokağın ortasında kıpkırmızı kesildi. Ona ehliyet verirler miydi hiç, diye sordu çaresizlikle, eğer—

Mahallenin polisi dostça bir bakışla arabacıyı yatıştırdı; sonra iki kadına, onları pek umursamadan, şöyle dedi:

“Yirmi yıldır taksi sürüyor. Başına bir kaza geldiğini hiç bilmem.”

“Kaza!” diye haykırdı arabacı, küçümseyen bir fısıltıyla.

Polisin tanıklığı meseleyi çözdü. Çoğu reşit olmayan yedi kişilik mütevazı topluluk dağıldı. Winnie annesinin ardından arabaya bindi. Stevie arabacının yüksek sürücü mahalline tırmandı. Boş ağzı ve kaygılı gözleri, olup bitenler karşısında içinde bulunduğu hâli anlatıyordu. Dar sokaklarda yolculuğun ilerleyişi, arabanın içindekilere evlerin yakın cephelerinin yavaşça ve sarsıla sarsıla kayıp geçmesiyle belli oluyordu; camlar büyük bir şangırtıyla tıngırdıyordu, sanki araba geçince evler arkalarında çökecekmiş gibi. Sırtının keskin çıkıntıları üzerinde gevşekçe sallanan koşumları, uyluklarına bol bol çarpan cılız at ise sonsuz sabırla, parmak uçlarında zarifçe dans ediyor gibiydi. Daha sonra, Whitehall’ın geniş alanında hareketin bütün görsel belirtileri algılanamaz hâle geldi. Uzun Hazine binasının önünde camların şangırtısı ve tıngırtısı sürüp gitti; zamanın kendisi durmuş gibiydi.

Sonunda Winnie, “Bu pek iyi bir at değil,” dedi.

Arabanın gölgesinde gözleri dosdoğru karşıya dikilmiş, kıpırtısız parlıyordu. Arabacının yüksek sürücü mahallinde Stevie, içtenlikle seslenmek için önce boş ağzını kapadı: “Yapma.”

Adam, kancaya dolanmış dizginleri havada tutarak aldırmadı. Belki duymamıştı. Stevie’nin göğsü inip kalkıyordu.

“Kırbaçlama.”

Adam, beyaz kıllarla kaplı, şiş ve nemden ağırlaşmış, rengârenk yüzünü yavaşça çevirdi. Küçük kırmızı gözleri yaşla parlıyordu. Kalın dudakları mora çalıyordu. Ağzını açmadı. Kırbacı tuttuğu elinin kirli tersiyle kocaman çenesinde biten kirli sakalını ovuşturdu.

“Yapmamalısın,” diye kekeledi Stevie öfkeyle. “Canını yakıyor.”

“Kırbaçlamamalı mı?” diye düşünceli bir fısıltıyla sordu öteki ve hemen kırbaçladı. Bunu ruhu zalim, kalbi kötü olduğu için değil, parasını kazanması gerektiği için yaptı. Bir süre boyunca, kuleleri ve sivri çatılarıyla St Stephen’s’ın duvarları, kıpırtısız ve sessizce, çıngırdayan bir taksiyi seyretti. Ama araba yuvarlanıp gidiyordu. Köprüdeyse bir kargaşa koptu. Stevie birden arabacının yüksek sürücü mahallinden inmeye kalktı. Kaldırımda bağrışmalar duyuldu, insanlar öne doğru koştu; arabacı durdu, öfke ve şaşkınlıkla lanetler fısıldadı. Winnie pencereyi indirip hayalet gibi bembeyaz başını dışarı uzattı. Arabanın içinde, derinlerde annesi acıyla haykırıyordu: “Oğlan yaralandı mı? Yaralandı mı?”

Stevie yaralanmamıştı, hatta düşmemişti bile; ama heyecan her zamanki gibi düzgün konuşma gücünü elinden almıştı. Pencereye doğru kekelemekten başka bir şey yapamıyordu. “Çok ağır. Çok ağır.” Winnie elini omzuna koydu.

“Stevie! Hemen arabacının yüksek sürücü mahalline çık, bir daha da inmeye kalkma.”

“Hayır. Hayır. Yürümek. Yürümeli.”

Bu zorunluluğun ne olduğunu anlatmaya çalışırken kekeleyişi büsbütün anlaşılmaz hâle geldi. Hevesinin önünde fiziksel bir engel yoktu. Stevie, nefesi kesilmeden cılız, dans eder gibi yürüyen atın hızına kolayca yetişebilirdi. Ama kız kardeşi kesin bir dille izin vermedi. “Olacak şey mi! Taksinin peşinden koşmak da ne demek!” Arabanın içinde, derinlerde korkmuş ve çaresiz kalan annesi yalvardı: “Aman, bırakma Winnie. Kaybolur. Bırakma.”

“Kesinlikle olmaz. Daha neler! Bay Verloc bu saçmalığı duyunca üzülecek, Stevie, emin ol. Hiç hoşuna gitmeyecek.”

Bay Verloc’un kederleneceği ve mutsuz olacağı düşüncesi, Stevie’nin temelde uysal mizacını her zamanki gibi güçlü biçimde etkiledi. Direnmekten vazgeçip yüzünde umutsuz bir ifadeyle yeniden sürücü yerine çıktı.

Arabacı, kocaman ve öfkeden kızarmış yüzünü tehditkâr biçimde ona çevirdi. “Bir daha böyle aptalca numaralar yapmaya kalkma, delikanlı.”

Neredeyse duyulmayacak kadar kısık, sert bir fısıltıyla sözünü böyle tamamladıktan sonra ağır ağır düşünüp taşınarak yoluna devam etti. Olay ona biraz anlaşılmaz gelmişti. Ama aklı, hava koşullarına açık bir yerde oturarak geçirdiği, insanı uyuşturan yıllar boyunca ilk canlılığını yitirmiş olsa da bağımsızlığını ve sağduyusunu koruyordu. Stevie’nin sarhoş, genç bir oğlan olduğu varsayımını ciddiyetle bir kenara bıraktı.

Arabanın içinde, iki kadının yolculuğun sarsıntılarına, gürültüsüne ve şangırtısına omuz omuza katlandığı sessizlik Stevie’nin çıkışıyla bozulmuştu. Winnie sesini yükseltti.

“Anne, istediğini yaptın. Sonrasında mutlu olmazsan bunun için kendinden başkasını suçlayamazsın. Bence olmayacaksın da. Bundan eminim. Evde rahatın yerinde değil miydi? İnsanlar ne düşünür—kendini böyle bir hayır kurumuna yük ediyorsun?”

“Canım,” diye gürültünün üstüne seslendi yaşlı kadın içtenlikle, “bana bir kızın olabileceği en iyi evlat oldun. Bay Verloc’a gelince—işte—”

Bay Verloc’un ne kadar harika olduğunu anlatacak söz bulamayınca yaşlı, yaşlı gözlerini arabanın tavanına çevirdi. Sonra yol alıp almadıklarını anlamak istermiş gibi pencereden dışarı bakma bahanesiyle başını öte yana döndürdü. İlerleyişleri kayda değer değildi; kaldırım taşlarının hemen yanından gidiyorlardı. Gece, Güney Londra’nın erken çöken, kirli, tekinsiz, gürültülü, umutsuz ve başıboş gecesi, onun son taksi yolculuğunda kadına yetişmişti. Alçak cepheli dükkânların gaz lambası ışığında iri yanakları, siyah ve leylak rengi şapkasının altında turuncu parlıyordu.

Bayan Verloc’un annesinin teni yaşlılığın ve doğuştan gelen safralı mizacının etkisiyle sararmıştı; bu hâli, önce eş, sonra dul olarak yaşadığı güç ve kaygılı hayatın çileleri daha da artırmıştı. Utandığında turuncuya çalan bir renk alan bir cildi vardı. Alçakgönüllü ama sıkıntıların ateşinde sertleşmiş bu kadın, üstelik artık kimsenin kızarmasını beklemediği bir yaşta, kızının karşısında gerçekten kızarmıştı. Dört tekerlekli bir arabanın içinde, ölçüleri darlığıyla, donanımının sadeliğiyle mezarın daha da kısıtlı koşullarına hazırlık yeri olarak şefkatle tasarlanmış olabilecek, bir dizi kulübeden biri olan hayır kurumu kulübesine giderken, pişmanlık ve utanç kızıllığını kendi çocuğundan gizlemek zorunda kaldı.

İnsanlar ne düşünürdü? Winnie’nin aklındaki insanların, kocasının eski dostlarının ve ilgisini böylesine pohpohlayıcı bir başarıyla talep ettiği başkalarının ne düşündüğünü çok iyi biliyordu. Ne kadar iyi bir dilenci olabileceğini daha önce bilmiyordu. Ama başvurusundan nasıl bir sonuç çıkarıldığını pekâlâ tahmin ediyordu. Erkek yaradılışında saldırgan kabalıkla yan yana bulunan o çekingen incelik yüzünden, durumuna ilişkin sorular fazla derinleştirilmemişti. Dudaklarını gözle görülür biçimde sıkıp duygularını etkileyici bir sessizliğe bürüyerek soruları savuşturmuştu. Erkekler de kendi huylarınca birden meraklarını yitiriyorlardı. Kadınlarla işi olmadığı için kendini bir kereden fazla kutladı; kadınlar doğaları gereği daha acımasız ve ayrıntılara daha düşkün olduklarından, kızının ve damadının onu hangi tür kötü davranışlarla bu acıklı duruma sürüklediğini en ince ayrıntısına kadar öğrenmek isteyeceklerdi. Yalnızca hayır kurumunun başkanı olan büyük bira üreticisi milletvekilinin Özel Kalem Müdürü’nün karşısında, müdürü adına hareket eden bu adam başvuranın gerçek koşullarını vicdanen araştırmak zorunda hissedince, köşeye sıkışmış bir kadın gibi açıkça ve hıçkıra hıçkıra ağlamıştı. İnce yapılı, nazik beyefendi, ona “afallamış” bir hâlde baktıktan sonra yatıştırıcı sözler söyleyerek konumundan vazgeçti. Kendini üzmemeliydi. Hayır kurumunun senedinde “çocuksuz dullar” diye kesin bir şart yoktu. Aslında kadın hiçbir şekilde başvuru dışı bırakılmıyordu. Ama Komitenin takdir yetkisini bilgiye dayanarak kullanması gerekiyordu. Yük olmak istememesini vb. çok iyi anlayabilirdi. Bunun üzerine Bayan Verloc’un annesi, onu derin bir hayal kırıklığına uğratarak daha da şiddetle ağlamaya başladı.

Koyu renk, tozlu bir peruk takmış, kirli beyaz pamuklu dantelleri sarkan eski ipek elbiseli iri kadının gözyaşları gerçek bir sıkıntının gözyaşlarıydı. Kahraman, vicdansız ve iki çocuğunu da çok seven biri olduğu için ağlamıştı. Kızlar sık sık erkeklerin iyiliği uğruna feda edilir. Bu kez Winnie’yi feda ediyordu. Gerçeği saklayarak ona iftira atıyordu. Elbette Winnie kendi ayakları üzerinde duruyordu; bir daha göremeyeceği ve kendisini de bir daha göremeyecek insanların ne düşündüğünü önemsemek zorunda değildi. Zavallı Stevie’nin ise dünyada kendine ait diyebileceği hiçbir şey yoktu; annesinin kahramanlığı ve vicdansızlığı dışında.

Winnie’nin evliliğinin ardından gelen ilk güven duygusu zamanla silinip gitti; çünkü hiçbir şey kalıcı değildir. Bayan Verloc’un annesi, arka yatak odasının yalnızlığında, dünyanın dul bir kadına öğrettiği şeyleri yeniden anımsamıştı. Ama boş bir acıyla değil; kabullenişinin birikimi neredeyse onur derecesindeydi. Her şeyin bu dünyada çürüyüp eskidiğini; iyi niyetli insanların iyilik görmesini kolaylaştırmak gerektiğini; kızı Winnie’nin son derece bağlı bir kız kardeş, ama kendine fazlasıyla güvenen bir eş olduğunu stoacı bir kabullenişle düşündü. Winnie’nin kardeşine bağlılığı söz konusu olduğunda stoacılığı sendeledi. Bu duyguyu, insana ait her şeyi ve tanrısal bazı şeyleri etkileyen çürüme kuralının dışında tuttu. Elinde değildi; öyle yapmasa korkudan ödü kopardı. Ama kızının evlilik koşullarını düşünürken her türlü pohpohlayıcı yanılsamayı kesinlikle reddetti. Bay Verloc’un iyiliği ne kadar az zorlanırsa etkisinin o kadar uzun sürmesinin muhtemel olduğu yönünde soğukkanlı ve akılcı bir görüş benimsedi. O harika adam elbette karısını seviyordu, ama bu duyguyu gerektiği gibi gösterebilmek kaydıyla karısının akrabalarından olabildiğince azını yanında tutmayı tercih edeceği açıktı. Bu sevginin tümü zavallı Stevie’ye yönelse daha iyi olurdu. Kahraman yaşlı kadın, çocuklarından ayrılmaya hem bir bağlılık göstergesi hem de derin bir strateji hamlesi olarak karar verdi.

Bu stratejinin “erdemli” yanı şuydu (Bayan Verloc’un annesi kendi çapında ince hesaplıydı): Stevie’nin ahlaki hakkı güçlenecekti. Zavallı çocuk—iyi, işe yarar, yalnızca biraz tuhaf bir çocuk—yeterince sağlam bir konuma sahip değildi. Annesiyle birlikte, sanki yalnızca ona aitmiş gibi devralınmıştı; Belgravia’daki konağın mobilyalarının devralınması gibi. Ben ölünce ne olacak, diye sordu kendi kendine (Bayan Verloc’un annesi bir bakıma hayal gücü kuvvetliydi). Bu soruyu kendine sorduğunda korkuya kapılıyordu. Zavallı çocuğa ne olduğunu artık bilemeyecek olmak da korkunçtu. Ama onu kızına bırakıp böylece oradan ayrılarak, doğrudan bağımlı olmanın sağlayacağı avantajı ona veriyordu. Bayan Verloc’un annesinin kahramanlığına ve vicdansızlığına daha ince bir gerekçe de buydu. Terk edişi, aslında oğlunu hayata kalıcı biçimde yerleştirme düzenlemesiydi. Başkaları böyle bir amaç uğruna maddi fedakârlıklar yapardı; o da bu yoldan fedakârlık ediyordu. Tek yol buydu. Üstelik nasıl sonuç verdiğini görebilecekti. İyi ya da kötü durumda olsun, ölüm döşeğinde onu bekleyen korkunç belirsizlikten kaçınacaktı. Ama zordu, çok zordu, zalimce zordu.

Taksi şangırdıyor, tıngırdıyor, sarsılıyordu; sonuncusu gerçekten olağanüstüydü. Orantısız şiddeti ve büyüklüğüyle ileriye doğru hareket edildiğine ilişkin her duyumu silip süpürüyor; insanı, kıpırdamayan bir düzenekte sarsılıyormuş gibi hissettiriyordu. Bu düzenek ya suçluları cezalandırmaya yarayan ortaçağdan kalma bir işkence aleti ya da tembel karaciğeri iyileştirmeye yönelik son moda bir icattı. Sarsıntı son derece eziyet vericiydi; Bayan Verloc’un annesinin sesini yükseltmesi de bir acı feryadı gibi duyuldu.

“Biliyorum canım, fırsat buldukça beni görmeye geleceksin. Değil mi?”

“Elbette,” diye kısa cevap verdi Winnie, gözlerini dosdoğru karşıya dikerek.

Taksi, gaz ışıklarıyla aydınlanan, buharla yağın birbirine karıştığı, kızarmış balık kokulu bir dükkânın önünde sarsıldı.

Yaşlı kadın yine feryat edercesine sesini yükseltti.

“Bir de canım, o zavallı çocuğu her pazar görmeliyim. Günü yaşlı annesiyle geçirmeye aldırmaz—”

Winnie duygusuzca haykırdı:

“Aldırmak mı! Hiç de bile. O zavallı çocuk seni çok özleyecek. Anne, keşke bunu biraz düşünseydin.”

Aklına bile getirme! Kahraman kadın, boğazından dışarı fırlamaya çalışan bilardo topu gibi yaramaz ve baş belası bir şeyi yuttu. Winnie bir süre sessizce oturup arabanın önüne doğru dudaklarını büzdü, sonra alışılmadık bir sertlikle pat diye konuştu:

“Başlarda onunla başım dertte olacak sanırım; o kadar huzursuzlanacak ki—”

“Ne yaparsan yap canım, kocanı rahatsız etmesine izin verme.”

Böylece yeni durumun sonuçlarını, alıştıkları biçimde konuştular. Taksi sarsılıyordu. Bayan Verloc’un annesi bazı kaygılarını dile getirdi. Stevie bütün o yolu tek başına gelebilir miydi? Winnie, artık çok daha az “dalgın” olduğunu söyledi. Bu konuda anlaştılar. İnkâr edilemezdi. Çok daha az—neredeyse hiç. Şangırtının içinde birbirlerine seslenirken görece neşeliydiler. Ama annelik kaygısı birden yeniden baş gösterdi. İki otobüse binmesi, arada da kısa bir mesafe yürümesi gerekiyordu. Bu fazla zordu! Yaşlı kadın keder ve dehşet içinde kendini bıraktı.

Winnie gözlerini karşıya dikti.

“Kendini böyle üzme anne. Elbette onu görmelisin.”

“Hayır canım. Üzülmemeye çalışacağım.”

Yaşlı kadın gözlerinden sel gibi akan yaşları sildi.

“Ama onunla gelmeye vaktin olmaz; ya aklı başından gider, yolunu kaybeder ve biri ona sertçe çıkışırsa, adını ve adresini unutabilir de günlerce, günlerce kayıp kalırsa—”

Zavallı Stevie’nin, yalnızca araştırmalar sırasında bile olsa, düşkünler evinin revirine götürüldüğü düşüncesi yüreğini burktu. Çünkü gururlu bir kadındı. Winnie’nin bakışları sertleşmiş, yoğunlaşmış, hesap yapar hâle gelmişti.

“Her hafta onu kendim sana getiremem,” diye haykırdı. “Ama merak etme anne. Uzun süre kayıp kalmamasını sağlarım.”

Bir tümseğe tuhaf bir biçimde çarptılar; tuğla sütunların görüntüsü, taksinin şangırdayan pencerelerinin önünde bir an asılı kaldı. Korkunç sarsıntı ve gürültülü şangırtı aniden kesilince iki kadın sersemledi. Ne olmuştu? Kapı açılana dek derin bir sessizlik içinde kımıldamadan, korkuyla oturdular; sonra sert ve gergin bir fısıltı duyuldu:

“Geldiniz işte!”

Her birinin zemin kattaki tek penceresinde soluk sarı bir ışık yanan, küçük, üçgen çatılı evler; çalılarla dikilmiş, çimenli bir arsanın karanlık ve açık alanını çevreliyordu. Arsa, trafiğin boğuk uğultusuyla yankılanan geniş caddedeki ışık ve gölge yamalarından parmaklıklarla ayrılmıştı. Taksi, bu küçücük evlerden birinin, alt kattaki küçük penceresinde ışık yanmayanının önünde durmuştu. Bayan Verloc’un annesi elinde anahtarla önce, geriye doğru inerek arabadan çıktı. Winnie arabacıya parasını vermek için taş döşeli yolda oyalandı. Stevie, bir sürü küçük paketi içeri taşımaya yardım ettikten sonra çıktı ve yardım kurumuna ait gaz lambasının altında durdu. Arabacı, iri, kirli avucunda pek küçük görünen gümüş paralara baktı; bu paralar, kötülüklerle dolu dünyada ömrü kısa olan insanlığın hırslı cesaretini ve emeğini ödüllendiren önemsiz sonuçları simgeliyordu.

Parasını hakkıyla almıştı—birer şilinlik dört madeni para—ve bunlara, sanki iç karartıcı bir sorunun şaşırtıcı yanıtlarıymış gibi, hiç kımıldamadan baktı. Bu hazineyi iç cebine ağır ağır aktarması, çürümüş giysilerinin derinliklerinde uzun uzun el yordamıyla aramasını gerektirdi. Tıknaz, kaskatı bir bedeni vardı. İnce yapılı Stevie, omuzlarını biraz yukarı çekmiş, ellerini kalın paltosunun yan ceplerine iyice sokmuş hâlde yolun kenarında, dudaklarını büzerek duruyordu.

Arabacı, ağır ağır yaptığı işlere ara verince, bulanık bir anı aklına gelmiş gibi oldu.

“Aa! İşte buradasın delikanlı,” diye fısıldadı. “Onu yine tanırsın, değil mi?”

Stevie, arka tarafı zayıflıktan haddinden fazla çıkık görünen ata bakıyordu. Küçük, kaskatı kuyruğu acımasız bir şaka olsun diye takılmış gibiydi; öteki uçtaki ince, yassı boynu, eski at derisiyle kaplı bir kalas gibi, kocaman kemikli başının ağırlığı altında yere sarkıyordu. Kulakları kayıtsızca, farklı açılarda düşmüş duruyordu; havanın nemli durgunluğunda, bu dilsiz dünya sakininin kasvetli bedeni kaburgalarından ve omurgasından doğruca yukarı buhar çıkarıyordu.

Arabacı, Stevie’nin göğsüne, yırtık ve yağlı kolundan çıkan demir kancayla hafifçe dokundu.

“Baksana delikanlı. Bu atı sürerek belki sabahın ikisine kadar çalışmak hoşuna gider miydi?”

Stevie, göz kapaklarının kenarları kızarmış, sert ve küçük gözlere boş boş baktı.

“Topallamıyor,” diye sürdürdü öteki, enerjik bir fısıltıyla. “Üstünde yara bere de yok. İşte burada. Nasıl olurdu—”

Gergin, sönüp gitmiş sesi, sözlerine ateşli bir gizlilik havası veriyordu. Stevie’nin boş bakışları yavaş yavaş dehşete dönüştü.

“Bak, şaşırmakta haklısın! Sabahın üçüne, dördüne kadar. Soğukta, aç. Müşteri bekle. Sarhoşlar.”

Neşeli, mor yanaklarında ak kıllar diken diken olmuştu; yüzü meyve suyuna bulanmış hâlde masum Sicilyalı çobanlara Olimpos tanrılarını anlatan Vergilius’un Silenus’u gibi, Stevie’ye ev işlerinden ve çektikleri acıların büyüklüğüne karşı ölümsüzlükleri hiç de kesin olmayan insanların hâllerinden söz etti.

“Ben gece arabacısıyım, öyleyim,” diye fısıldadı, böbürlenen bir öfkeyle. “Ahırda ne verirlerse onu almak zorundayım, kahretsin. Evde karım ve dört çocuğum var.”

Babalık ilanının korkunçluğu dünyayı dilsiz bırakmış gibiydi. Bir sessizlik çöktü; bu sırada yaşlı atın, kıyametvari sefaletin küheylanının böğürlerinden, hayır kurumunun gaz lambasının ışığında buhar yükseliyordu.

Arabacı homurdandı, ardından gizemli fısıltısıyla ekledi:

“Bu dünya kolay değil.”
Stevie’nin yüzü bir süredir seğiriyordu; sonunda duyguları, her zamanki kısa ve öz biçimde patlak verdi.

“Kötü! Kötü!”

Bakışları atın kaburgalarına sabitlenmişti; dünyanın kötülüğüne bakmaktan korkuyormuş gibi mahcup ve kederliydi. İnce yapısı, pembe dudakları ve solgun, duru teni; yanaklarındaki altın sarısı ayva tüylerine rağmen ona narin bir oğlan çocuğu görünümü veriyordu. Korkmuş bir çocuk gibi dudaklarını büzdü. Kısa boylu, geniş yapılı arabacı, berrak ve yakıcı bir sıvıda yanıyor gibi duran sert küçük gözleriyle ona baktı.

“Atlara zor, ama benim gibi zavallılara çok daha zor,” diye zar zor duyulacak bir sesle hırıldadı.

“Zavallı! Zavallı!” diye kekeledi Stevie; ellerini sarsılarak ceplerinin daha da dibine itti. Hiçbir şey söyleyemiyordu; her acıya, her sefalete duyduğu şefkat, atı da arabacıyı da mutlu etme isteği, onları yatağına götürmek gibi tuhaf bir özleme dönüşmüştü. Bunun imkânsız olduğunu biliyordu. Çünkü Stevie deli değildi. Bu, bir bakıma simgesel bir özlemdi; ama bilgeliğin anası deneyimden doğduğu için aynı zamanda çok somuttu. Çocukken karanlık bir köşeye sinip korku, keder, acı ve ruhun kapkara, kapkara sefaleti içinde kıvranırken, kız kardeşi Winnie yanına gelir, onu alıp yatağına götürürdü; sanki teselli dolu bir cennete. Stevie, adıyla adresi gibi basit gerçekleri kolayca unutsa da duyumları belleğinde sadakatle saklardı. Şefkat yatağına alınmak en üstün çareydi; tek kusuru, bunu geniş çapta uygulamanın güç olmasıydı. Arabacıya bakarken bunu açıkça anladı, çünkü aklı başındaydı.

Arabacı, Stevie yokmuş gibi ağır ağır hazırlıklarına devam etti. Sanki sürücü yerine çıkacakmış gibi yaptı ama son anda, belki yalnızca arabayı sürmekten tiksindiği için, anlaşılmaz bir nedenle vazgeçti. Bunun yerine, emeklerinin kımıldamayan ortağına yaklaştı; dizgini kavramak için eğilip sağ kolunun tek hamlesiyle o iri, yorgun başı omuz hizasına kaldırdı; bir güç gösterisi yapar gibiydi.

“Hadi,” diye gizlice fısıldadı.

Topallayarak taksiyi çekip götürdü. Bu gidişte kasvetli bir hava vardı: yavaşça dönen tekerleklerin altında ezilen çakıllı yol inliyor, atın zayıf kalçaları çileci bir ağırbaşlılıkla ışıktan uzaklaşıp sivri çatılı, pencereleri cılız ışık veren küçük düşkünler yurdunun çevrelediği açık alanın karanlığına ilerliyordu. Çakılların feryadı yolun çevresinde ağır ağır dolaştı. Hayır kurumunun girişindeki lambaların arasından yavaş kortej yeniden göründü, bir anlığına aydınlandı: kısa boylu, kalın adam atın başını yumruğunda yukarıda tutarak telaşla topallıyor, sıska hayvan kaskatı ve kimsesiz bir ağırbaşlılıkla yürüyor, arkasındaki alçak, karanlık tekerlekli araba da komik bir paytaklıkla ilerliyordu. Sola döndüler. Kapıdan elli metreden az ötede, sokağın aşağısında bir meyhane vardı.

Yardım kurumunun özel lambalı direğinin yanında yalnız kalan Stevie, elleri ceplerinin dibinde, boş ve somurtkan gözlerle baktı. Beceriksiz, güçsüz elleri ceplerinin dibinde sıkılıp öfkeli iki yumruğa dönüşmüştü. Acı korkusunu doğrudan ya da dolaylı etkileyen herhangi bir şey karşısında Stevie sonunda zalimleşirdi. Cömert bir öfke cılız göğsünü patlayacakmış gibi kabartıyor, açık yürekli gözlerini kısmasına yol açıyordu. Kendi güçsüzlüğünü bilmekte son derece bilgeydi, ama tutkularını dizginleyecek kadar bilge değildi. Herkese yönelik şefkatinin iki yanı, madalyonun ön ve arka yüzü gibi birbirinden ayrılmaz biçimde bağlıydı. Ölçüsüz merhametin ıstırabını, masum ama acımasız bir öfkenin acısı izliyordu. Dışarıdan bakıldığında, nafile beden çırpınışlarıyla aynı biçimde görünen bu iki hâli, kız kardeşi Winnie heyecanın ikili doğasını hiç kavramadan yatıştırırdı. Bayan Verloc, bu geçici yaşamın hiçbir bölümünü temel bilgileri araştırmaya harcamazdı. Bu, tedbirli olmanın bütün görünüşlerini ve kimi yararlarını taşıyan bir tür tutumluluktur. Belli ki insanın fazla şey bilmemesi iyi olabilir. Böyle bir görüş, doğuştan gelen tembellikle de pekâlâ uyuşur.

Bayan Verloc’un annesinin çocuklarından kesin olarak ayrılıp bu dünyadan da göçtüğü söylenebilecek o akşam, Winnie Verloc kardeşinin ruh hâlini araştırmadı. Zavallı oğlan heyecanlanmıştı elbette. Yaşlı kadını eşikte, Stevie’nin evlatlık göreviyle çıktığı ziyaretlerde uzun süre kaybolması riskine karşı önlem almayı bildiğine bir kez daha temin ettikten sonra, kardeşinin koluna girip yürümeye koyuldu. Stevie kendi kendine mırıldanmadı bile; ama Winnie, bebekliğinin ilk dönemlerinde gelişen o özel kardeş bağlılığı sayesinde, oğlanın gerçekten çok heyecanlı olduğunu hissetti. Koluna yaslanıyormuş gibi yaparak kolunu sıkıca tuttu ve o ana uygun birkaç söz düşündü.

“Şimdi Stevie, kavşaklarda bana iyi göz kulak olmalısın; uslu bir kardeş gibi otobüse önce sen bin.”

Erkekçe koruma çağrısını Stevie her zamanki uysallığıyla karşıladı. Bu sözler hoşuna gitmişti. Başını kaldırıp göğsünü öne çıkardı.

“Korkma, Winnie. Korkmamak lazım! Otobüs iyi,” diye cevap verdi; çocukça ürkeklikle erkeğe özgü kararlılığı birleştiren, patavatsız, peltek bir kekemelikle. Kolunda kadınla korkusuzca ilerledi, ama alt dudağı sarkmıştı. Yine de hayatın bütün kolaylıklarından yoksun, bu geniş ve yoksul caddede, gaz lambalarının çılgınca bolluğunun yoksulluğu budalaca gözler önüne serdiği kaldırımda, ikisinin benzerliği gelip geçenlerin dikkatini çekecek kadar belirgindi.

Köşedeki meyhanenin kapıları önünde, gaz ışığının bolluğu düpedüz kötülük boyutlarına ulaşmışken, kaldırım kenarında, sürücü koltuğu boş dört tekerlekli bir taksi duruyordu. Onarılamayacak kadar çürümüş olduğu için sanki oluğa atılmıştı. Bayan Verloc aracı tanıdı. Görünüşü öylesine acınacak durumdaydı, grotesk sefalet ve kasvetli ayrıntıların tuhaflığı öylesine kusursuzdu ki sanki Ölüm Arabası’nın ta kendisiydi. Atın arkasında oturmuyorsa ata karşı hemen şefkat duyan bir kadın olarak Bayan Verloc, ne dediği pek anlaşılmayan bir sesle haykırdı:

“Zavallı hayvan!”

Stevie birden geride kalıp kız kardeşini sarsıcı bir hareketle durdurdu.

“Zavallı! Zavallı!” diye duyduğu acıyı dile getirerek haykırdı. “Arabacı da zavallı. Kendisi söyledi.”

Güçsüz ve yalnız atı seyretmek onu altüst etmişti. İtiş kakışa rağmen inatla orada kaldı; yeni uyanan duyarlılığının önüne serdiği insan ve at sefaletinin iç içe geçmişliğini anlatmaya çalışıyordu. Ama bunu dile getirmek çok zordu. “Zavallı hayvan, zavallı insanlar!” diye tekrarlayabildi yalnızca. Sözü yeterince güçlü gelmemiş olmalı ki öfkeli bir solukla durup “Ayıp!” diye çıkıştı. Stevie güzel söz söylemekte usta değildi; belki de düşünceleri bu yüzden berrak ve kesin değildi. Ama daha bütünlüklü, daha derin hissediyordu. O küçük sözcük, bir sefaletin ötekinin ıstırabıyla beslenmek zorunda oluşuna duyduğu öfke ve dehşetin tamamını içeriyordu; sanki zavallı arabacı da zavallı atı, evdeki zavallı çocukları adına dövüyordu. Stevie dayak yemenin ne demek olduğunu bilirdi. Bunu deneyiminden biliyordu. Dünya kötü bir yerdi. Kötü! Kötü!

Onun tek kız kardeşi, koruyucusu ve kollayıcısı Bayan Verloc bu derin anlayışa sahip olduğunu ileri süremezdi. Üstelik arabacının sözlerinin büyüsünü de yaşamamıştı. “Ayıp” sözcüğünün ardındaki anlamdan habersizdi. Sakin sakin şöyle dedi:

“Hadi Stevie. Elinden bir şey gelmez.”

Uysal Stevie yürümeye devam etti; ama bu kez gururla değil, ayaklarını sürüyerek, yarım yamalak sözcükler, hatta birbirine ait olmayan yarımlardan oluştuğu için tamam olamamış sözcükler mırıldanarak. Sanki aklına gelen bütün sözcükleri duygularına uydurup karşılık gelen bir fikir bulmaya çalışıyordu. Gerçekten de sonunda buldu. Söylemek için yeniden geride kaldı.

“Zavallıların dünyası kötü.”

Bu düşünceyi dile getirir getirmez, sonuçlarıyla birlikte kendisine zaten tanıdık olduğunu fark etti. Bu durum inancını büyük ölçüde pekiştirdi, ama öfkesini de artırdı. Bunun için birinin cezalandırılması gerektiğini hissediyordu; hem de çok ağır cezalandırılmalıydı. Kuşkucu değil, ahlaklı bir yaratık olduğundan, bir bakıma haklı öfkesinin insafına kalmıştı.

“Berbat!” diye kısa kesti.

Bayan Verloc onun çok heyecanlı olduğunu açıkça anladı.

“Buna kimsenin gücü yetmez,” dedi. “Hadi ama. Bana böyle mi göz kulak oluyorsun?”

Stevie itaatkâr biçimde adımlarını hızlandırdı. İyi bir kardeş olmakla gurur duyuyordu. Çok gelişmiş ahlak anlayışı bunu gerektiriyordu. Yine de iyi yürekli kız kardeşi Winnie’nin verdiği bilgi onu üzmüştü. Kimsenin buna gücü yetmezmiş! Kederle yürüdü, ama az sonra yüzü aydınlandı. Evrenin gizemi karşısında şaşkınlığa düşen öteki insanlar gibi, onun da dünyanın örgütlü güçlerine teselli veren bir güven duyduğu anlar olurdu.

“Polis,” diye kendinden emin bir öneride bulundu.

“Polis bunun için değil,” dedi Bayan Verloc, aceleyle yürürken üstünkörü bir sesle.

Stevie’nin yüzü epey uzadı. Düşünüyordu. Düşüncesi ne kadar yoğunlaşırsa alt çenesi o kadar gevşekçe sarkıyordu.

Sonunda, umutsuz bir boşluk ifadesiyle düşünsel çabasından vazgeçti.

“Bunun için değil mi?” diye mırıldandı; şaşkınlıkla karışık bir kabullenişle. “Bunun için değil mi?” Kendine, kent polisinin kötülüğü bastıran iyiliksever bir kurum olduğuna dair ideal bir tasavvur kurmuştu. Özellikle iyilikseverlik fikri, mavi üniformalı adamların gücüne ilişkin duygusuyla yakından bağlantılıydı. Bütün polis memurlarını içtenlikle sever, safça güvenirdi. Bu onu üzmüştü. Ayrıca polis teşkilatındakilerin ikiyüzlü olabileceğinden kuşkulanmak onu öfkelendiriyordu. Çünkü Stevie açık sözlüydü, kendisi kadar dürüsttü. Öyleyse bu rol yapmanın anlamı neydi? Görünene kanan kız kardeşinin aksine, meselenin özüne inmeyi istiyordu. Öfkeli bir meydan okumayla sorgulamayı sürdürdü.

“Peki ne işe yarıyorlar, Winnie? Ne işe yarıyorlar? Söyle bana.”

Winnie tartışmayı sevmezdi. Ama Stevie’nin ilk başta annesini çok özleyip kapkara bir bunalıma girmesinden en çok korktuğu için konuşmayı tamamen reddetmedi. Hiç ironi bilmeden cevap verdi; yine de sözleri, Merkez Kızıl Komite’nin delegesi, bazı anarşistlerin yakın dostu ve toplumsal devrim savunucusu Bay Verloc’un karısına belki de pek yabancı düşmeyecek türdendi.

“Polisin ne işe yaradığını bilmiyor musun, Stevie? Hiçbir şeyi olmayanlar, sahip olanlardan bir şey almasın diye varlar.”

“Çalmak” fiilini kullanmaktan kaçındı, çünkü bu sözcük kardeşini her zaman huzursuz ederdi. Stevie son derece ince ruhlu ve dürüsttü. “Tuhaflığı” yüzünden bazı basit ilkeler ona öylesine kaygıyla öğretilmişti ki kimi suçların adını duymak bile onu dehşete düşürürdü. Konuşmalardan kolay etkilenirdi. Şimdi de duyduklarından etkilenip irkildi; zihni son derece uyanıktı.

“Ne?” diye hemen, kaygıyla sordu. “Aç olsalar bile mi? Yapmamaları mı gerekiyor?”

İkisi yürüyüşlerini durdurmuştu.

“Ne kadar aç olurlarsa olsunlar,” dedi Bayan Verloc; servetin paylaşımı sorunu kendisini hiç kaygılandırmayan biri gibi sakindi. Doğru renkte bir otobüs görmek için yolun ilerisini süzüyordu. “Elbette almamalılar. Ama bütün bunları konuşmanın ne yararı var? Sen hiç aç kalmıyorsun ki.”

Yanındaki, genç bir adamı andıran oğlana hızla göz attı. Onu sevimli, çekici, sevgi dolu ve yalnızca biraz, pek az tuhaf görüyordu. Başka türlü göremezdi; çünkü tatsız hayatındaki tutku tuzundan geriye ne kalmışsa onunla bağlantılıydı: öfke, cesaret, merhamet ve hatta özveri tutkusu. “Ben yaşadığım sürece aç kalman da pek olası değil,” diye eklemedi. Ama bu sözü söylemesi çok yerinde olurdu, çünkü o sonucu sağlama almak için etkili adımlar atmıştı. Bay Verloc çok iyi bir kocaydı. Kimsenin bu oğlanı sevmemesi mümkün değil diye içtenlikle düşünüyordu. Birden seslendi:

“Çabuk Stevie. Şu yeşil otobüsü durdur.”

Stevie, kolunda kız kardeşi Winnie olduğu hâlde titrek ama önemli bir iş yapıyormuş gibi, öteki kolunu yaklaşan otobüse doğru başının üstüne kaldırdı ve tam başarı sağladı.

Bir saat sonra Bay Verloc, tezgâhın arkasında okuduğu, ya da hiç değilse göz gezdirdiği gazeteden başını kaldırdı. Kapı zilinin son cıngırtıları arasında Winnie’yi, karısını, içeri girip üst kata çıkmak üzere dükkânı geçerken gördü; ardından kayınbiraderi Stevie geliyordu. Karısını görmek Bay Verloc’un hoşuna giderdi. Tuhaf huyu buydu. Kayınbiraderinin silueti ise, son zamanlarda Bay Verloc’la duyular dünyasının görünüşleri arasına bir perde gibi inen karamsar dalgınlığı yüzünden gözüne ilişmedi. Karısının ardından tek kelime etmeden, gözlerini dikmiş bakıyordu; sanki bir hayaletmiş gibi. Evde kullandığı sesi boğuk ve sakindi, ama şimdi hiç duyulmadı. Akşam yemeğinde de duyulmadı; karısı her zamanki kısa çağrısıyla onu yemeğe çağırmıştı: “Adolf.” Şapkasını başının gerisine iyice itmiş hâlde oturdu ve yemeğini isteksizce yedi. Bu alışkanlığın nedeni açık havada yaşamaya düşkünlüğü değil, yabancı kafelere sık sık gitmesiydi; bu da Bay Verloc’un kendi ocağına duyduğu sürekli bağlılığa gelişigüzel, geçici bir hava katıyordu. Çatlak zil iki kez cıngırdayınca tek kelime etmeden kalktı, dükkâna geçti ve sessizce geri döndü. O yokken Bayan Verloc sağındaki boş yeri iyice fark etti, annesini çok özledi ve donuk gözlerle önüne baktı. Stevie de aynı nedenle ayaklarını yere sürtmeyi sürdürdü; sanki masanın altındaki zemin rahatsız edecek kadar sıcakmış gibi. Bay Verloc sessizliğin ta kendisi gibi yerine oturunca Bayan Verloc’un bakışlarındaki ifade belli belirsiz değişti; Stevie de ayaklarını kıpırdatmayı bıraktı, çünkü kız kardeşinin kocasına karşı büyük, ürkek bir saygı duyuyordu. Ona saygılı bir şefkatle bakışlar yöneltti. Bay Verloc üzgündü. Kız kardeşi Winnie otobüste ona, Bay Verloc’u evde üzgün bir hâlde bulacağını ve onu rahatsız etmemesi gerektiğini tembihlemişti. Babasının öfkesi, beyefendi kiracıların huysuzluğu ve Bay Verloc’un ölçüsüz kederlenmeye yatkınlığı, Stevie’nin kendini tutmasını sağlayan başlıca etkenlerdi. Kolayca uyanan ama her zaman anlaşılması kolay olmayan bu duyguların sonuncusu, ahlaken en etkili olanıydı; çünkü Bay Verloc iyi biriydi. Annesiyle kız kardeşi bu ahlaki gerçeği sarsılmaz bir temele oturtmuşlardı. Soyut ahlakla hiçbir ilgisi olmayan nedenlerle, Bay Verloc’un arkasından bu gerçeği kurup kutsamışlardı. Bay Verloc’un ise bundan haberi yoktu. Onun Stevie’ye iyi görünmeye çalıştığına dair hiçbir fikri olmadığını söylemek, kendisine yapılacak küçük bir hakkaniyet olur. Ama durum gerçekten böyleydi. Stevie’nin tanıdığı bu nitelikteki tek erkek oydu; beyefendi kiracılar o kadar gelip geçici ve uzaktı ki, belki çizmeleri dışında onlara dair belleğinde belirgin bir şey kalmamıştı. Babasının disiplin yöntemlerine gelince, annesiyle kız kardeşinin çektiği acı, kurbanın önünde bir iyilik kuramı ortaya atmalarına engel olmuştu. Bu fazla acımasız olurdu. Üstelik Stevie’nin onlara inanmaması da mümkündü. Bay Verloc söz konusu olduğunda, Stevie’nin inancının önünde hiçbir şey duramazdı. Bay Verloc belli ki, ama esrarengiz biçimde, iyi biriydi. İyi bir adamın kederi ise heybetlidir.

Stevie, kayınbiraderine derin bir saygı ve şefkatle bakıyordu. Bay Verloc üzgündü. Winnie’nin erkek kardeşi, o adamın iyiliğinin gizemiyle daha önce hiç böylesine yakın bir bağ kurduğunu hissetmemişti. Bu, anlaşılır bir kederdi. Stevie de üzgündü. Çok üzgündü. Aynı türden bir keder. Bu tatsız hâle dikkati çekilince Stevie ayaklarını yere sürttü. Duyguları genellikle uzuvlarının kıpırdanmasıyla belli olurdu.

“Ayaklarını kıpırdatma, canım,” dedi Bayan Verloc, otoriteyle şefkati birleştiren bir sesle; sonra kocasına dönüp içgüdüsel inceliğin ustaca başarısı olan kayıtsız bir tonla sordu: “Bu gece dışarı çıkacak mısın?”

Bu öneri Bay Verloc’a hiç hoş görünmemiş gibiydi. Hüzünle başını salladı, sonra gözlerini önüne indirip tabağındaki peynir parçasına bir dakika boyunca baktı. Süre dolunca ayağa kalktı ve çıktı; dükkânın kapı zili cıngırdarken doğruca dışarı gitti. Böyle tutarsız davranması, kendini tatsız biri gibi gösterme arzusundan değil, karşı koyamadığı huzursuzluğundandı. Dışarı çıkmanın dünyada hiçbir yararı yoktu. Londra’da istediği şeyi bulabileceği hiçbir yer yoktu. Yine de çıktı. Kasvetli düşüncelerinden oluşan bir alayı karanlık sokaklardan, aydınlık sokaklardan geçirdi; geceyi değerlendirmeye gönülsüzce kalkışmış gibi iki gösterişli bara girip çıktı, sonunda tehdit altındaki evine döndü. Tezgâhın arkasında yorgun argın oturunca düşünceler aç kara tazılar sürüsü gibi başına üşüştü. Evi kilitleyip gaz lambalarını söndürdükten sonra onları da yanına alıp üst kata çıktı; yatağa giden bir adam için korkunç bir refakatti bu. Karısı ondan bir süre önce yatmıştı. Bol bedeni yorganın altında belli belirsiz seçiliyor, başı yastıkta, yanağının altında duran eli ise dikkatini dağıtacak biçimde insanın içine, dengeli bir ruha sahip olmanın verdiği huzurla erkenden uyuklayan bir kadının manzarasını sunuyordu. İri gözleri kımıldamadan, çarşafların kar gibi beyazlığı üzerinde karanlık ve donuk biçimde açık duruyordu. Kımıldamadı.

Dengeli bir ruhu vardı. İnsan bir şeyleri fazla kurcalamamalı diye derinden hissediyordu. Gücünü de bilgeliğini de bu içgüdüden alıyordu. Ama Bay Verloc’un suskunluğu günlerdir üzerine ağır ağır çöküyordu. Gerçekten de sinirlerini etkilemişti. Yatağa uzanmış, kıpırtısız hâlde sakince şöyle dedi:

“Böyle çoraplarınla dolaşırsan üşütürsün.”

Karının şefkatiyle kadının ihtiyatını dile getiren bu söz, Bay Verloc’u hazırlıksız yakaladı. Çizmelerini aşağıda bırakmış, terliklerini giymeyi unutmuştu; yatak odasında kafese kapatılmış bir ayı gibi sessizce volta atıyordu. Karısının sesini duyunca durdu ve uykuda yürüyen birinin ifadesiz bakışlarıyla ona öyle uzun süre baktı ki Bayan Verloc yatak örtüsünün altında bacaklarını hafifçe oynattı. Ama yanağının altına koyduğu bir eliyle beyaz yastığa gömülmüş siyah başı, iri, karanlık ve kırpmayan gözleri kımıldamadı.

Kocasının ifadesiz bakışları altında, sahanlığın karşısındaki annesinin boş odasını hatırlayınca içine keskin bir yalnızlık sızısı doldu. Daha önce annesinden hiç ayrı kalmamıştı. Birbirlerine hep destek olmuşlardı. Öyle olduğunu hissediyor; şimdi annesinin gittiğini, hem de bir daha dönmemek üzere gittiğini kendi kendine söylüyordu. Bayan Verloc’un hayalleri yoktu. Ama Stevie hâlâ yanındaydı. Şöyle dedi:

“Annem yapmak istediğini yaptı. Ben bunda bir anlam göremiyorum. Senden bıkıp usandığını düşünmüş olamaz. Bizi böyle bırakıp gitmesi düpedüz günah.”

Bay Verloc çok okumuş biri değildi; imalı söz dağarcığı sınırlıydı. Yine de koşulların tuhaf uygunluğu, aklına batan bir gemiyi terk eden fareleri getirdi. Az kalsın söyleyecekti. İçine kuşku düşmüş, gücenmişti. Yaşlı kadının burnu bu kadar keskin miydi? Ama böyle bir kuşkunun akla yatkın olmadığı ortadaydı ve Bay Verloc sustu. Yine de dili bütünüyle tutulmadı. Ağır bir sesle mırıldandı:

“Belki de böylesi daha iyi.”

Soyunmaya başladı. Bayan Verloc gözlerini düşlere dalmış, sakin bir bakışa dikmiş, kaskatı duruyordu. Kalbi de saniyenin küçücük bir bölümü boyunca durmuş gibiydi. O gece, deyimin yerindeyse, “kendinde değildi”; basit bir cümlenin birbirinden farklı, çoğu tatsız anlamlar taşıyabileceği düşüncesi zihnine kuvvetle yerleşti. Nesi daha iyiydi? Neden? Ama kendini boş, verimsiz tahminlere kaptırmadı. Daha çok, meseleleri kurcalamamak gerektiğine dair inancı pekişmişti. Kendine özgü biçimde hem pratik hem ince düşünceli olduğundan, vakit kaybetmeden Stevie’yi öne sürdü; çünkü onda amaç birliği, içgüdü gibi şaşmaz ve güçlüydü.

“O çocuğun ilk birkaç gününü nasıl neşelendireceğim, hiç bilmiyorum. Annemin gidişine alışana kadar sabahtan akşama kendini yiyip bitirecek. Hem de ne iyi çocuk. Onsuz yapamam.”

Bay Verloc, uçsuz bucaksız ve umutsuz bir çölün yalnızlığında soyunan bir adamın, iç dünyasına dalmış ve çevresinde olup biteni fark etmeyen hâliyle giysilerini çıkarmayı sürdürdü. Ortak mirasımız olan bu güzel dünya, Bay Verloc’un zihninde işte böyle misafirperverlikten uzak görünüyordu. Dışarıda ve içeride her şey öylesine sessizdi ki sahanlıktaki saatin yalnız tik takları, ona eşlik etmek istercesine odaya süzülüyordu.

Kendi tarafında yatağa giren Bay Verloc, Bayan Verloc’un sırtı dönük hâlde yüzükoyun ve suskun kaldı. Kalın kolları, bırakılmış silahlar ya da kenara atılmış aletler gibi yorganın üzerine serilmişti. O anda, her şeyi karısına açıkça anlatmasına kıl payı kalmıştı. Zamanı uygun görünüyordu. Göz ucuyla, beyaza bürünmüş geniş omuzlarını, başının arkasını, gece için üç örgü yapılmış ve uçları siyah şeritlerle bağlanmış saçlarını gördü. Ama kendini tuttu. Bay Verloc karısını, bir kocanın karısını sevmesi gerektiği gibi, yani kendisine ait en değerli şey gözüyle, kocaya özgü bir sevgiyle seviyordu. Gece için böylece düzenlenmiş başı, geniş omuzları, ev huzurunun kutsallığını taşıyan tanıdık bir havaya bürünmüştü. Kımıldamadan yatıyordu; kabaca yontulmuş, yatan bir heykel gibi iri ve biçimsizdi. Boş odaya bakan kocaman açık gözlerini hatırladı. Canlı varlıkların gizemine özgü bir gizem taşıyordu. Merhum Baron Stott-Wartenheim’ın telaşlı telgraflarında adı dillere düşen meşhur gizli ajan [delta], bu tür gizemleri çözmeye kalkışacak biri değildi. Kolayca yıldırılırdı. Bir de tembeldi; çoğu zaman iyi huylu olmanın gizli nedeni olan türden bir tembellik. Sevgi, çekingenlik ve tembelliği yüzünden o gizeme dokunmaktan kaçındı. Nasıl olsa yeterince vakit vardı. Birkaç dakika boyunca odanın uykulu sessizliğinde acısını sessizce taşıdı. Sonra kararlı bir açıklamayla sessizliği bozdu.

“Yarın Kıta’ya gidiyorum.”

Karısı belki çoktan uykuya dalmıştı. Bunu anlayamadı. Gerçekte Bayan Verloc onu duymuştu. Gözleri kocaman açık, kendisi kımıldamadan yatıyordu; meseleleri fazla kurcalamamak gerektiğine dair içgüdüsel inancı daha da pekişmişti. Üstelik Bay Verloc’un böyle bir yolculuğa çıkması olağandışı değildi. Paris’ten ve Brüksel’den mallarını yenilerdi. Alışverişlerini çoğu kez bizzat yapmak için oraya giderdi. Brett Sokağı’ndaki dükkânın çevresinde seçkin, küçük bir meraklı müşteri çevresi oluşuyordu. Bu gizli çevre, mizacıyla zorunluluğun esrarengiz uyumu sonucunda bütün ömrü boyunca gizli ajan olmaya yazgılı Bay Verloc’un giriştiği her iş için son derece uygundu.

Bir süre bekledi, sonra ekledi: “Bir hafta, belki de iki hafta yokum. Bayan Neale’den gün boyunca gelmesini iste.”

Bayan Neale, Brett Sokağı’nda gündelik temizlik işlerine bakan kadındı. Ahlaksız bir marangozla yaptığı evliliğin kurbanıydı; pek çok küçük çocuğun geçim derdi altında eziliyordu. Kolları kızarmış, kaba çuval bezinden önlüğü koltuk altlarına kadar çekilmişti. Yoksulların ıstırabını, sabunlu suyla rom kokusunu soluyarak, yerleri gürültüyle ovarken, teneke kovaları şangırdatırken dışa vuruyordu.

Bayan Verloc, derin bir amaç taşıdığı hâlde sözlerini en yüzeysel kayıtsızlık tonuyla söyledi.

“Kadının bütün gün burada kalmasına gerek yok. Stevie’yle gayet iyi idare ederim.”

Sahanlıktaki yalnız saat, on beş tik takla sonsuzluk uçurumunu sayıp döktükten sonra sordu:

“Işığı söndüreyim mi?”

Bay Verloc boğuk bir sesle karısına çıkıştı.

“Söndür.”

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…