Bölümler 13Şu an: Bölüm II
- 1 Bölüm I1.669 kelime
- 2 Bölüm II6.297 kelime · Okuduğun bölüm
- 3 Bölüm III4.278 kelime
- 4 Bölüm IV3.816 kelime
- 5 Bölüm V4.905 kelime
- 6 Bölüm VI6.267 kelime
- 7 Bölüm VII3.533 kelime
- 8 Bölüm VIII6.213 kelime
- 9 Bölüm IX6.215 kelime
- 10 Bölüm X3.109 kelime
- 11 Xı. Bölüm7.852 kelime
- 12 Bölüm XII7.267 kelime
- 13 Bölüm XIII2.039 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM II
Bay Verloc’un sabah saat on buçukta batıya doğru yola koyulurken geride bıraktığı ev, hane halkı ve işte böyleydi. Onun için alışılmadık ölçüde erkendi; bütün bedeninden neredeyse çiy tazeliğinde bir hava yayılıyordu. Mavi kumaş paltosunun düğmeleri açıktı, çizmeleri parlaktı, yeni tıraş edilmiş yanakları ışıl ışıldı. Huzurlu bir uykuyla dinlenmiş ağır göz kapaklı gözleri bile görece uyanık bakışlar saçıyordu. Park parmaklıklarının ardından bu bakışlar, Row’da ata binen kadınlarla erkekleri, uyum içinde dört nala geçen çiftleri, ağır ağır yürüyen başkalarını, üçer dörder oyalanan grupları, toplumdan uzak durur görünen yalnız binicileri ve epey geride, dar paltosunun üzerine deri kemer takmış, şapkasında kokart bulunan bir seyis tarafından izlenen yalnız kadınları gördü. Çoğunlukla iki atlı broughamlar olan arabalar hızla geçiyordu; arada bir içi vahşi hayvan postuyla kaplı, katlanmış tentesinin üzerinden bir kadının yüzüyle şapkası görünen bir victoria da geçiyordu. Kan çanağına dönmüş gibi görünmesi dışında hakkında söylenecek kötü bir şey olmayan, Londra’ya özgü bir güneş, bakışlarıyla bütün bu manzarayı yüceltiyordu. Hyde Park Corner’ın üzerinde, orta yükseklikte, dakik ve iyiliksever bir gözcü edasıyla asılı duruyordu. Bay Verloc’un ayaklarının altındaki kaldırım bile bu dağılmış ışıkta eski altın rengindeydi; ne duvar ne ağaç ne hayvan ne de insan gölge düşürüyordu. Bay Verloc, gölgesiz bir şehirde, toz zerrecikleriyle dolu eski altın rengi bir havanın içinde batıya doğru ilerliyordu. Evlerin çatılarında, duvar köşelerinde, araba panellerinde, atların postlarında ve Bay Verloc’un paltosunun geniş sırtında kızıl, bakırımsı parıltılar vardı; paltosunda bunlar donuk, paslı bir görünüm oluşturuyordu. Ama Bay Verloc paslandığının hiç farkında değildi. Park parmaklıklarının ardından şehrin varlık ve ihtişam belirtilerini onaylayan gözlerle süzdü. Bütün bu insanlar korunmalıydı. Varlıkla ihtişamın ilk ihtiyacı korunmaydı. Onlar korunmalıydı; atları, arabaları, evleri ve hizmetkârları da korunmalıydı. Servetlerinin kaynağı şehrin ve ülkenin kalbinde korunmalıydı. Sağlıksız çalışmaya karşılık sağlıklı tembelliklerini mümkün kılan bütün toplumsal düzen, sağlıksız emekçilerin sığ kıskançlığına karşı korunmalıydı. Korunmalıydı—Bay Verloc doğası gereği her türlü gereksiz çabadan kaçınmasaydı, memnuniyetle ellerini ovuştururdu. Onun tembelliği sağlıklı değildi ama işine pekâlâ yarıyordu. Bir tür atıl fanatizmle, ya da belki daha doğru bir deyişle fanatik bir atıllıkla tembelliğine bağlıydı. Çalışkan ana babadan, emek dolu bir hayat için doğmuştu; ama aylaklığı, bir erkeğin bin kadın arasından belli bir kadını seçmesini sağlayan dürtü kadar derin, açıklanamaz ve buyurgan bir dürtüyle benimsemişti. Sıradan bir demagog, bir işçi hatibi, emekçi önderi olmak için bile fazla tembeldi. Bunlar çok zahmetli işlerdi. Daha kusursuz bir rahatlık biçimi arıyordu; ya da belki de insan çabasının her türünün etkisiz olduğuna dair felsefi bir inancın kurbanıydı. Böyle bir aylaklık biçimi belli bir zekâ gerektirir, hatta zekâyı varsayar. Bay Verloc da zekâdan yoksun değildi. Tehdit altındaki toplumsal düzen düşüncesi karşısında, kuşkuculuğunu belli etmek için göz kırpmaya çaba göstermesi gerekmese belki kendi kendine göz kırpardı. İri, çıkık gözleri göz kırpmaya pek uygun değildi. Bunlar daha çok, uykuya dalarken ağırbaşlı biçimde kapanıp görkemli bir etki yaratan türden gözlerdi.
Gösterişsiz ve şişman bir domuzu andıracak kadar iri yapılı Bay Verloc, ne memnuniyetle ellerini ovuşturuyor ne de düşüncelerini kuşkuyla süzüyordu; yoluna devam etti. Parlak çizmeleriyle kaldırımı ağır ağır dövüyor, üst başıyla kendi hesabına çalışan hali vakti yerinde bir tamirciyi andırıyordu. Resim çerçevesi yapımcısından kilit ustasına kadar her şey olabilirdi; küçük çapta işçi çalıştıran bir işveren. Ama onda, mesleğini ne kadar dürüst olmayan yollarla icra ederse etsin hiçbir tamircinin edinemeyeceği, tarif edilemez bir hava da vardı: insanlığın kusurlarından, budalalıklarından ya da aşağılık korkularından geçinen erkeklerin ortak havası; kumarhane ve randevu evi işletenlerin, özel dedektiflerin ve araştırma görevlilerinin, içki satıcılarının ve, sanırım, canlandırıcı elektrik kemerleri satanlarla patentli ilaç mucitlerinin ortak ahlaki nihilizm havası. Ama sonunculardan o kadar emin değilim; araştırmalarımı o derinliklere kadar götürmüş değilim. Bildiğim kadarıyla, onların yüz ifadeleri pekâlâ şeytani olabilir. Şaşırmam. Söylemek istediğim, Bay Verloc’un yüz ifadesinin hiç de şeytani olmadığı.
Knightsbridge’e varmadan Bay Verloc, yalpalayan otobüslerin ve tıkır tıkır ilerleyen yük arabalarının gürültüsüyle çınlayan işlek ana caddeden sola saptı; sessiz sedasız, hızla akıp giden faytonların bulunduğu sokağa girdi. Hafifçe arkaya eğik taktığı şapkasının altında saçları özenle taranıp derli toplu bir görünüm almıştı; çünkü bir elçiliğe gidiyordu. Kaya gibi sağlam—yumuşak cinsinden bir kaya—Bay Verloc, şimdi her bakımdan özel diye nitelenebilecek bir sokakta yürüyordu. Genişliği, boşluğu ve uzunluğuyla, ölmeyen maddenin, cansız doğanın heybetini taşıyordu. Ölümlülüğü hatırlatan tek şey, kaldırım kenarında, ulu bir yalnızlığın içinde durmuş bir doktor faytonuydu. Kapı tokmakları gözün erişebildiği yere kadar parlıyor, tertemiz pencereler koyu, mat bir ışıltıyla parıldıyordu. Her yer sessizdi. Ama uzaktaki manzarayı boydan boya geçen bir süt arabası gürültüyle tıkırdadı; bir kasap çırağı, Olimpiyat Oyunları’ndaki bir arabacının soylu gözüpekliğiyle sürerek, bir çift kırmızı tekerleğin üstünde yüksekte oturmuş halde köşeyi döndü. Taşların altından çıkıp suçlu görünüşüyle Bay Verloc’un önünde bir süre koşan bir kedi, sonra başka bir bodrum katına daldı; bir sokak lambasının direğinden yükselir gibi ortaya çıkan, her duyguya yabancı görünen iri bir polis memuru da sanki kendisi de cansız doğanın bir parçasıymış gibi Bay Verloc’a zerre kadar aldırmadı. Bay Verloc sola dönerek sarı bir duvar boyunca uzanan dar sokakta ilerledi. Bu duvarda, anlaşılmaz bir nedenle, siyah harflerle “No. 1 Chesham Square” yazılıydı. Chesham Square en az altmış yarda uzaktaydı; Londra’nın topografik gizemlerine kanmayacak kadar dünya görmüş Bay Verloc, şaşkınlık ya da öfke belirtisi göstermeden yürümeyi sürdürdü. Sonunda işine bağlı bir kararlılıkla meydana vardı ve çaprazlamasına 10 numaraya yöneldi. Bu numara, iki evin arasında uzanan yüksek ve temiz bir duvardaki görkemli bir araba kapısına aitti. Evlerden biri akla uygun biçimde 9, diğeri ise 37 numaraydı. Ancak bu son evin, semtte herkesin bildiği Porthill Street’e ait olduğu, zemin kat pencerelerinin üstüne yerleştirilmiş bir yazıyla ilan ediliyordu; Londra’nın başıboş evlerinin kaydını tutmakla görevli son derece yetkin makam her kimse, bu yazıyı koymuştu. Bu binaları ait oldukları yere dönmeye zorlamak için Parlamento’dan neden yetki istenmediği—kısa bir yasa yeterdi—belediye yönetiminin gizemlerinden biriydi. Bay Verloc bununla kafasını yormadı; onun yaşam görevi toplumsal mekanizmayı korumaktı, onu mükemmelleştirmek ya da eleştirmek değil.
O kadar erkendi ki elçiliğin kapıcısı, üniforma ceketinin sol kolunu hâlâ geçirmeye çalışırken kulübesinden telaşla dışarı fırladı. Yeleği kırmızıydı, diz altı pantolon giymişti ama hali şaşkındı. Yan tarafından gelen telaşın farkında olan Bay Verloc, elçilik arması basılı bir zarfı uzatarak bunu savuşturdu ve yoluna devam etti. Kapıyı açan uşak karşısında da aynı tılsımı gösterdi; uşak geri çekilip içeri girmesine yol verdi.
Yüksek bir şöminede canlı bir ateş yanıyordu. Önünde sırtı ateşe dönük duran, gece kıyafeti giymiş ve boynunda zincir taşıyan yaşlı bir adam, iki eliyle açık tuttuğu gazeteden sakin ve sert yüzüne doğru gözlerini kaldırdı. Kımıldamadı. Ama ince sarı kordonla çevrelenmiş kahverengi pantolon ve frak giymiş başka bir uşak, Bay Verloc’a yaklaşırken adının mırıldanıldığını işitti; sessizce topuğunun üstünde dönüp arkasına bir kez bile bakmadan yürümeye koyuldu. Böylece büyük halı kaplı merdivenin solundaki zemin kat koridorundan götürülen Bay Verloc’a, ağır bir yazı masası ve birkaç sandalyeyle döşenmiş küçücük bir odaya girmesi için aniden işaret edildi. Uşak kapıyı kapattı, Bay Verloc yalnız kaldı. Oturmadı. Şapkasıyla bastonunu tek elinde tutarak çevresine göz gezdirdi, öteki tombul elini açıkta kalan düzgün saçlarının üzerinde gezdirdi.
Başka bir kapı sessizce açıldı. Bakışlarını o yöne sabitleyen Bay Verloc önce yalnızca siyah giysiler, kel bir başın tepesi ve buruşuk ellerin iki yanında sarkan koyu gri favoriler gördü. İçeri giren kişi, gözlerinin önünde bir tomar kâğıt tutuyor, kâğıtları çevirirken ufak ve nazlı adımlarla masaya doğru yürüyordu. Özel Konsey Üyesi, Büyükelçilik Müsteşarı Wurmt’un gözleri pek iyi görmüyordu. Bu değerli görevli kâğıtları masaya bırakınca, kalın ve gür kaşlarının yoğun biçimde çizgilediği uzun, ince, koyu gri saçlarla çevrili, soluk ve hüzünlü çirkinlikte bir yüz ortaya çıktı. Küt ve biçimsiz burnuna siyah çerçeveli bir pince-nez taktı; Bay Verloc’un görünüşü onu şaşırtmış gibiydi. Kocaman kaşlarının altındaki güçsüz gözleri, camların ardından acıklı biçimde kırpıştı.
Selam vermek için bir işaret yapmadı; Bay Verloc da yapmadı, çünkü haddini elbette biliyordu. Ama omuzlarının ve sırtının genel hatlarındaki ince bir değişiklik, paltosunun geniş yüzeyi altında omurgasının hafifçe eğildiğini düşündürüyordu. Ortaya çıkan etki, göze çarpmayan bir saygı duruşuydu.
“Raporlarınızdan bazıları burada,” dedi bürokrat, beklenmedik ölçüde yumuşak ve yorgun bir sesle; işaret parmağının ucunu kâğıtlara kuvvetle bastırdı. Durakladı. Kendi el yazısını pekâlâ tanımış olan Bay Verloc, neredeyse nefesini tutarak sessizce bekledi. “Buradaki polisin tutumundan pek memnun değiliz,” diye sürdürdü öteki, zihinsel yorgunluğunu açıkça belli ederek.
Bay Verloc’un omuzları yerinden kımıldamadan omuz silker gibi oldu. O sabah evinden ayrıldığından beri ilk kez dudaklarını araladı.
“Her ülkenin polisi vardır,” dedi felsefi bir tavırla. Ama elçilik görevlisi ona durmadan göz kırpmayı sürdürünce şunu eklemek zorunda hissetti: “Buradaki polis üzerinde hiçbir etkim olmadığını belirtmeme izin verin.”
“İstenen şey,” dedi kâğıtların başındaki adam, “polislerin dikkatini artıracak, somut bir olayın meydana gelmesi. Bu sizin görev alanınıza giriyor, değil mi?”
Bay Verloc, istemsizce kaçan bir iç çekiş dışında yanıt vermedi; çünkü hemen ardından yüzüne neşeli bir ifade vermeye çalıştı. Görevli, odanın loş ışığından etkilenmiş gibi kuşkuyla göz kırptı. Belirsizce tekrarladı:
“Polisin dikkati—bir de yargıçların sertliği. Buradaki yargı usulünün genel hoşgörüsü ve baskıcı önlemlerin tümüyle yokluğu Avrupa için bir skandal. Şu anda arzu edilen, huzursuzluğun—kuşkusuz var olan kaynaşmanın—daha belirgin hale getirilmesi…”
“Kuşkusuz, kuşkusuz,” diye söze girdi Bay Verloc; derin, saygılı ve nutuk atar gibi bir bas tonuyla konuşmuştu. Bu ses, az önceki konuşma tarzından öylesine farklıydı ki karşısındaki adam şaşkınlığa kapıldı. “Tehlikeli bir boyuta ulaştı. Son on iki aylık raporlarım bunu yeterince açıkça gösteriyor.”
“Son on iki aylık raporlarınızı,” dedi Devlet Konseyi Üyesi Wurmt yumuşak ve tarafsız bir sesle, “okudum. Bunları neden yazdığınızı anlayamadım.”
Bir süre kederli bir sessizlik hüküm sürdü. Bay Verloc sanki dilini yutmuştu; öteki ise masanın üzerindeki kâğıtlara gözlerini dikmişti. Sonunda onları hafifçe itti.
“Orada gözler önüne serdiğiniz durum, işe alınmanızın ilk koşulu olarak zaten var kabul ediliyor. Şu anda gereken yazı yazmanız değil, açık ve önemli bir olguyu—neredeyse ürkütücü bir olguyu diyeceğim—ortaya çıkarmanız.”
“Bütün çabalarımı bu amaca yönelteceğimi söylememe gerek yok,” dedi Bay Verloc, konuşma dilindeki boğuk sesine inandırıcı iniş çıkışlar katarak. Ama masanın öte yanında, gözlük camlarının kör edici parıltısının ardından dikkatle göz kırpıldığını hissetmek onu huzursuz etti. Mutlak bir bağlılık jestiyle sözünü kesti. Elçiliğin işe yarar, çalışkan ama pek tanınmayan görevlisi, sanki yeni doğmuş bir düşüncenin etkisine kapılmış görünüyordu.
“Çok şişmansınız,” dedi.
Aslında psikolojik nitelikte olan ve mürekkep ile kâğıda, etkin yaşamın gereklerinden daha aşina bir büro görevlisinin mütevazı tereddüdüyle dile getirilen bu gözlem, Bay Verloc’u kaba bir kişisel söz gibi incitti. Bir adım geriledi.
“Ha? Ne buyurdunuz?” diye boğuk ve gücenik bir sesle haykırdı.
Bu görüşmeyi yürütmekle görevlendirilmiş Büyükelçilik Müsteşarı, sanki bu iş ona fazla gelmiş gibi görünüyordu.
“Sanırım,” dedi, “Bay Vladimir’le görüşmeniz daha iyi olur. Evet, kesinlikle Bay Vladimir’i görmeniz gerektiğini düşünüyorum. Lütfen burada bekleyin,” diye ekledi ve ufak, nazlı adımlarla dışarı çıktı.
Bay Verloc hemen elini saçlarının üzerinden geçirdi. Alnında hafif bir ter belirmişti. Büzdüğü dudaklarından, bir kaşık sıcak çorbaya üfleyen biri gibi hava saldı. Ama kahverengi giysili uşak sessizce kapıda göründüğünde Bay Verloc, görüşme boyunca durduğu yerden bir santim bile kımıldamamıştı. Tuzaklarla çevrili olduğunu hissedercesine hareketsiz kalmıştı.
Tek bir gaz aydınlatıcısının ışık verdiği koridordan yürüdü, sonra kıvrımlı bir merdivenden çıktı ve birinci kattaki camlı, aydınlık bir geçitten geçti. Uşak bir kapıyı ardına kadar açıp yana çekildi. Bay Verloc’un ayakları kalın bir halıya bastı. Üç pencereli oda genişti. Yüzü iri ve tıraşlı genç bir adam, geniş bir koltukta, devasa maun yazı masasının önünde oturuyordu. Elinde kâğıtlarla dışarı çıkmakta olan Büyükelçilik Müsteşarı’na Fransızca şöyle dedi:
“Çok haklısınız, mon cher. Şişman bu hayvan.”
Birinci Kâtip Bay Vladimir, salon sohbetlerinde hoş ve eğlenceli biri diye tanınırdı. Sosyetede hayli sevilen biriydi. Esprisi, birbiriyle ilgisiz düşünceler arasında gülünç bağlantılar bulmaktan ibaretti. Böyle konuşurken koltuğunda öne doğru oturur, komik çıkarımlarını başparmağıyla işaret parmağı arasında sergiler gibi sol elini kaldırır; temiz tıraşlı, yuvarlak yüzünde neşeli bir şaşkınlık ifadesi belirirdi.
Ama Bay Verloc’a bakışında ne neşeden ne de şaşkınlıktan eser vardı. Derin koltuğuna iyice yaslanmış, dirseklerini iki yana açmış, kalın dizinin üzerine bir bacağını atmıştı. Düzgün, pembe yüzüyle, kimseden saçmalığa tahammül etmeyecek doğaüstü ölçüde sağlıklı bir bebeği andırıyordu.
“Sanırım Fransızca anlıyorsunuz?” dedi.
Bay Verloc boğuk bir sesle anladığını belirtti. Koca cüssesi öne doğru eğilmişti. Odanın ortasındaki halının üzerinde duruyor, şapkasıyla bastonunu bir elinde sıkıca tutuyor, öteki elini yanından cansızca sarkıtıyordu. Boğazının derinliklerinden, Fransız topçusunda askerlik yaptığını belli belirsiz mırıldandı. Bay Vladimir hemen, küçümseyen bir inatla dili değiştirdi ve en ufak bir yabancı aksan izi taşımayan, doğal bir İngilizceyle konuşmaya başladı.
“Ah! Evet. Elbette. Bakalım. Yeni sahra topunun geliştirilmiş sürgü tasarımını ele geçirmek için ne kadar aldınız?”
“Bir kalede beş yıl ağır hapis,” diye beklenmedik biçimde yanıtladı Bay Verloc; ama sesinde hiçbir duygu belirtisi yoktu.
“Kolay kurtulmuşsunuz,” diye yorumladı Bay Vladimir. “Her hâlükârda yakalanmanıza izin verdiğiniz için başınıza geleni hak etmişsiniz. Böyle bir işe kalkışmanıza ne sebep oldu, ha?”
Bay Verloc’un boğuk, sohbet eder gibi sesi gençlikten ve değersiz bir kadına duyduğu ölümcül tutkudan söz ediyordu—
“Aha! Cherchez la femme,” diye araya girdi Bay Vladimir; nezaket göstermeden, ama biraz yumuşayarak. Tersine, bu lütufkâr tavrında sert bir yan vardı. “Buradaki elçilikte ne zamandır çalışıyorsunuz?” diye sordu.
“Merhum Baron Stott-Wartenheim zamanından beri,” diye alçak sesle yanıtladı Bay Verloc. Ölen diplomatın ardından üzüntüsünü belirtircesine dudaklarını kederle öne uzattı. Birinci Kâtip bu yüz oyununu dikkatle izledi.
“Demek o zamandan beri. Peki! Kendinizi nasıl savunacaksınız?” diye sertçe sordu.
Bay Verloc, özel olarak söylemesi gereken bir şey bulunduğunun farkında olmadığını biraz şaşkınlıkla belirtti. Kendisine bir mektupla çağrı gönderilmişti—Elini paltosunun yan cebine iştahla daldırdı, ama Bay Vladimir’in alaycı, sinik bakışları karşısında mektubu orada bırakmaya karar verdi.
“Hadi canım!” dedi öteki. “Bu hâle gelerek formdan düşmüş olmanız ne demek? Mesleğinizin fiziğine bile sahip değilsiniz. Siz—yoksul bir proletarya mensubu—ha, hiç sanmam! Siz—gözü kara bir sosyalist ya da anarşist—hangisisiniz?”
“Anarşist,” dedi Bay Verloc, sesi sönükleşmişti.
“Saçmalık!” diye sürdürdü Bay Vladimir, sesini yükseltmeden. “Yaşlı Wurmt’un kendisini bile şaşkına çevirdiniz. Bir aptalı bile kandıramazsınız. Gerçi hepsi aptaldır ama siz bana düpedüz olanaksız görünüyorsunuz. Demek bizimle işe, Fransız topu tasarımlarını çalarak başladınız. Bir de yakalandınız. Bu, hükümetimizi pek zor durumda bırakmış olmalı. Pek zeki görünmüyorsunuz.”
Bay Verloc boğuk bir sesle kendini aklamaya çalıştı.
“Daha önce de söyleme fırsatı bulduğum gibi, değersiz bir kadına duyulan ölümcül bir tutku—”
Bay Vladimir tombul, iri, beyaz elini kaldırdı. “Evet, evet. Gençlik yıllarınızdaki talihsiz bağ. Kadın parayı ele geçirdi, sonra da sizi polise sattı, öyle mi?”
Bay Verloc’un yüzündeki kederli değişim, bütün bedeninin bir anlığına çökmesi, üzücü durumun gerçekten böyle olduğunu itiraf ediyordu. Bay Vladimir, dizinin üzerinde duran ayak bileğini kavradı. Çorabı koyu mavi ipektendi.
“Görüyorsunuz ya, pek akıllıca davranmamışsınız. Belki de fazla çabuk etkileniyorsunuz.”
Bay Verloc, boğazından gelen örtülü bir mırıltıyla artık genç olmadığını ima etti.
“Ah! Bu, yaşın tedavi etmediği bir kusur,” dedi Bay Vladimir, uğursuz bir aşinalıkla. “Ama hayır! Bunun için fazla şişmansınız. Biraz olsun çabuk etkilenen biri olsaydınız bu hâle gelemezdiniz. Sorunun ne olduğunu söyleyeyim: tembelin tekisiniz. Bu elçilikten ne zamandır maaş alıyorsunuz?”
“On bir yıldır,” diye yanıtladı, biraz somurtup tereddüt ettikten sonra. “Baron Stott-Wartenheim Ekselansları Paris’te hâlâ büyükelçiyken Londra’ya birkaç görevle gönderildim. Sonra Ekselanslarının talimatıyla Londra’ya yerleştim. İngilizim.”
“Öyle misiniz? İngiliz misiniz? Ha?”
“Doğuştan Britanya tebaasıyım,” dedi Bay Verloc, ağırbaşlı bir tavırla. “Ama babam Fransızdı, dolayısıyla—”
“Açıklamanıza gerek yok,” diye sözünü kesti öteki. “Yasal olarak Fransa Mareşali ve İngiltere’de Parlamento üyesi olabilirdiniz; işte o zaman elçiliğimize bir yararınız dokunurdu.”
Bu hayal ürünü düşünce, Bay Verloc’un yüzünde belli belirsiz bir gülümsemeye benzer bir şey uyandırdı. Bay Vladimir’in ciddi ifadesi bozulmadı.
“Ama dediğim gibi, tembelin tekisiniz; fırsatları değerlendirmiyorsunuz. Baron Stott-Wartenheim zamanında bu elçiliği bir sürü saf insan yönetiyordu. Sizin gibilerin gizli servis fonunun ne olduğu konusunda yanlış bir fikre kapılmasına yol açtılar. Bu yanlış anlamayı düzeltmek benim işim; size gizli servisin ne olmadığını söyleyeceğim. Bu, hayırsever bir kurum değildir. Sizi özellikle bunu söylemek için buraya çağırttım.”
Bay Vladimir, Verloc’un yüzündeki zorlama şaşkınlık ifadesini fark edip alaycı bir gülümseme gösterdi.
“Beni gayet iyi anladığınızı görüyorum. İşinizi yapacak kadar zeki olduğunuzu sanıyorum. Şimdi istediğimiz şey faaliyet—faaliyet.”
Bay Vladimir son sözcüğü yinelerken uzun, beyaz işaret parmağını masanın kenarına koydu. Verloc’un sesindeki bütün boğukluk kayboldu. İri ensesinin arkası, paltosunun kadife yakasının üzerinde kıpkırmızı oldu. Dudakları iyice açılmadan önce titredi.
“Kayıtlarıma bakma nezaketini gösterirseniz,” diye gürledi gür, açık ve nutuk atar gibi bas sesiyle, “yalnızca üç ay önce, Büyük Dük Romuald’ın Paris’i ziyareti sırasında, buradan Fransız polisine telgrafla bildirilen bir uyarıda bulunduğumu göreceksiniz; ayrıca—”
“Yeter, yeter!” diye çıkıştı Bay Vladimir, kaşlarını çatıp yüzünü buruşturarak. “Fransız polisi uyarınızı umursamadı. Böyle kükremeyin. Ne demek istiyorsunuz?”
Bay Verloc, gururlu bir alçakgönüllülükle kendini kaptırdığı için özür diledi. Yıllardır açık hava toplantılarında ve büyük salonlardaki işçi meclislerinde ün salmış olan sesinin, iyi ve güvenilir bir yoldaş olarak tanınmasına katkıda bulunduğunu söyledi. Dolayısıyla bu ses, işe yararlılığının bir parçasıydı. İlkelerine güven duyulmasını sağlamıştı. “Kritik anlarda liderler beni hep konuşma yapmam için kürsüye çıkarırdı,” dedi Bay Verloc, belli ki bundan memnuniyet duyarak. Üstündeki gürültü ne kadar büyük olursa olsun sesini duyuramadığı bir kalabalık olmadığını ekledi; sonra ansızın bunu gösterdi.
“İzin verin,” dedi. Alnını öne eğip başını kaldırmadan, hızla ve ağır adımlarla odanın öteki ucundaki Fransız pencerelerden birine geçti. Denetleyemediği bir dürtüye kapılmış gibi pencereyi biraz araladı. Koltuğun derinliklerinden şaşkınlıkla fırlayan Bay Vladimir omzunun üzerinden baktı. Aşağıda, elçiliğin avlusunun karşısında ve açık kapının epey ötesinde, meydandan gösterişli bir tören havası içinde geçirilen zengin bir bebeğin görkemli bebek arabasını aylak aylak seyreden bir polisin geniş sırtı görünüyordu.
“Polis!” dedi Bay Verloc, fısıldıyormuşçasına hiç çaba harcamadan. Polis birden dönüp bakınca Bay Vladimir kahkahaya boğuldu; adam keskin bir aletle dürtülmüş gibiydi. Bay Verloc pencereyi sessizce kapatıp odanın ortasına döndü.
“Böyle bir sesle,” dedi, konuşurken sesini boğuklaştırarak, “insan bana doğal olarak güvenirdi. Üstelik ne söyleyeceğimi de bilirdim.”
Bay Vladimir kravatını düzeltirken şöminenin üzerindeki aynadan onu süzdü.
“Toplumsal devrimci jargonunu ezbere bildiğine şüphe yok,” dedi küçümseyerek. “Vox et… Hiç Latince çalışmadın, değil mi?”
“Hayır,” diye homurdandı Bay Verloc. “Bildiğimi sanmıyordunuz zaten. Ben milyonların içinden biriyim. Kim Latince bilir ki? Kendine bakamayacak birkaç yüz budala.”
Bay Vladimir otuz saniye kadar daha aynadan arkasındaki adamın etli profiline, kaba saba gövdesine baktı. Aynı zamanda kendi yüzünü de görme fırsatı buluyordu: tıraşlı, yuvarlak, yanakları pembe; ince, duyarlı dudaklarıysa onu en seçkin çevrelerin gözdesi yapan o zarif nükteleri dile getirmek için biçilmiş gibiydi. Sonra dönüp öyle kararlı adımlarla odaya ilerledi ki eski moda, tuhaf papyonunun uçları bile dile getirilemez tehditlerle diken diken olmuş gibiydi. Hareketi o kadar hızlı ve sertti ki Bay Verloc, göz ucuyla bakınca içten içe sindi.
“Demek küstahlaşmaya cesaret ediyorsun,” diye başladı Bay Vladimir; sesi öylesine gırtlaktan geliyordu ki yalnızca İngilizceye değil, Avrupa dillerinin hiçbirine benzemiyor, Bay Verloc’un kozmopolit varoşlardaki deneyimini bile şaşkına çeviriyordu. “Cesaret ediyorsun ha! Pekâlâ, sana açık açık konuşacağım. Sesin sökmez. Sesine ihtiyacımız yok. Ses istemiyoruz. Olgu istiyoruz; çarpıcı olgular, lanet olası,” diye ekledi, bir tür amansız ihtiyatla Bay Verloc’un yüzüne doğru.
“Bana o kuzeyli tavırlarınla hava atmaya kalkma,” diye kendini savundu Bay Verloc, halıya bakarak boğuk bir sesle. Bunun üzerine karşısındaki, diken gibi kabaran papyonunun üzerinden alaycı bir gülümsemeyle ona bakıp konuşmayı Fransızcaya çevirdi.
“Kendini bir ‘provokatör ajan’ olarak tanıtıyorsun. Bir provokatör ajanın asıl işi kışkırtmaktır. Burada tutulan siciline bakılırsa, son üç yıldır paranı hak etmek için hiçbir şey yapmamışsın.”
“Hiçbir şey!” diye haykırdı Verloc; ne bir uzvunu kıpırdatarak ne de gözlerini kaldırarak, ama sesinde içten bir duygu belirterek. “Olabilecek şeyleri birkaç kez önledim—”
“Bu ülkede, önlemek tedavi etmekten iyidir, diye bir atasözü vardır,” diye sözünü kesti Bay Vladimir ve kendini koltuğa bıraktı. “Genel olarak saçmadır. Önlemenin sonu yoktur. Ama bu, onların karakterine özgüdür. Bu ülkede kesin sonuçlardan hoşlanmazlar. Sakın fazla İngiliz olma. Hele bu durumda saçmalama. Kötülük çoktan kapıya dayandı. Önleme istemiyoruz; tedavi istiyoruz.”
Bir süre sustu, masaya döndü; üzerinde duran kâğıtları karıştırırken Bay Verloc’a bakmadan, değişmiş, iş konuşan bir ses tonuyla konuştu.
“Milano’da toplanan Uluslararası Konferans’tan elbette haberin vardır?”
Bay Verloc, günlük gazeteleri okumayı alışkanlık edindiğini boğuk bir sesle belirtti. Bir sonraki soruya, elbette okuduklarını anladığını söyleyerek karşılık verdi. Bay Vladimir hâlâ belgeleri birer birer gözden geçirirken hafifçe gülümsedi ve “Yeter ki Latince yazılmamış olsun, sanırım,” diye mırıldandı.
“Ya da Çince,” diye ekledi Bay Verloc, hiç istifini bozmadan.
“Hımm. Devrimci dostlarından bazılarının saçmalıkları, Çince kadar anlaşılmaz bir dille yazılmış oluyor...” Bay Vladimir basılı kâğıtlardan gri renkli bir yaprağı küçümseyerek bıraktı. “Üzerinde çekiç, kalem ve meşale çaprazlanmış F. P. başlıklı bütün bu bildiriler ne? Şu F. P. ne demek?” Bay Verloc gösterişli yazı masasına yaklaştı.
“Proletaryanın Geleceği. Bir dernek,” diye açıkladı, ağır ağır koltuğun yanında durarak; “ilkeleri bakımından anarşist değil, ama her tür devrimci görüşe açık.”
“Sen de üyesi misin?”
“Başkan yardımcılarından biriyim,” diye ağır bir nefes verdi Bay Verloc; bunun üzerine elçiliğin başkâtibi başını kaldırıp ona baktı.
“O hâlde kendinden utanmalısın,” dedi keskin bir sesle. “Derneğiniz, bu pis kâğıda kalın harflerle bu kehanet saçmalığını basmaktan başka bir şey yapamıyor mu? Neden bir şeyler yapmıyorsunuz? Bak. Bu işi artık ben ele aldım ve açıkça söylüyorum: paranı hak etmen gerekecek. İhtiyar Stott-Wartenheim’ın devri kapandı. İş yoksa para da yok.”
Bay Verloc’un kalın bacaklarında tuhaf bir baygınlık hissi belirdi. Bir adım geriledi ve burnunu gürültüyle sümkürdü.
Doğrusu, irkilmiş ve korkmuştu. Londra sisini yarıp çıkmaya çalışan pas rengi güneş ışığı, başkâtibin özel odasını ılık bir aydınlıkla dolduruyordu. Sessizlikte Bay Verloc, pencere camına çarpan bir sineğin hafif vızıltısını duydu; yılın ilk sineğiydi bu ve baharın gelişini kırlangıçlardan bile daha iyi haber veriyordu. O küçücük, enerjik yaratığın boş yere didinmesi, aylaklığı tehdit altındaki bu iri adamı rahatsız ediyordu.
Bu sessizlik sırasında Bay Vladimir, Bay Verloc’un yüzü ve bedeni hakkında aşağılayıcı bir dizi söz tasarladı. Adam beklenmedik ölçüde kaba, hantal ve küstahça budalaydı. Faturasını tahsil etmeye gelmiş bir tesisatçıya şaşılacak kadar benziyordu. Elçiliğin başkâtibi, Amerikan mizahına ara sıra yaptığı gezintilerden, bu tür zanaatkârları sahtekâr tembelliğin ve beceriksizliğin timsali olarak görmeyi öğrenmişti.
Demek ünlü ve güvenilir gizli ajan buydu; merhum Baron Stott-Wartenheim’ın resmî, yarı resmî ve gizli yazışmalarında [delta] simgesinden başka bir adla anılmayacak kadar gizli olan; uyarıları kraliyet, imparatorluk ve büyük dük seyahatlerinin planlarını ve tarihlerini değiştirebilen, bazen de gezileri tümüyle erteletebilen o meşhur [delta] ajan! Bu adam mı! Bay Vladimir, bir bölümü kendi şaşkınlığının saflığına, ama çoğunluğu da herkesçe özlenen Baron Stott-Wartenheim’a yönelik, zihninde devasa ve alaycı bir kahkaha patlattı. İmparatorluk efendisinin yüce lütfuyla, birkaç gönülsüz dışişleri bakanına büyükelçi olarak dayatılmış olan merhum Ekselansları, yaşamı boyunca baykuşça karamsar bir saflıkla ün salmıştı. Ekselanslarının aklı fikri toplumsal devrimdeydi. Kendini, korkunç bir demokratik ayaklanmada diplomasinin sonunu, hatta neredeyse dünyanın sonunu gözetmek için özel bir lütufla görevlendirilmiş bir diplomat sanıyordu. Kehanet dolu, kasvetli gönderileri yıllarca dışişleri bakanlıklarının alay konusu olmuştu. Ölüm döşeğinde, imparatorluk dostu ve efendisi başucundayken, “Ah, talihsiz Avrupa! Çocuklarının ahlaki cinnetiyle yok olacaksın!” diye haykırdığı söylenirdi. Karşısına çıkan ilk sahtekâr düzenbazın kurbanı olmak yazgısıymış, diye düşündü Bay Vladimir, Bay Verloc’a belirsizce gülümseyerek.
“Baron Stott-Wartenheim’ın anısına saygı duymalısın,” diye birden haykırdı.
Başını eğmiş Bay Verloc’un yüzünde kasvetli, yorgun bir bezginlik vardı.
“Size şunu belirtmeme izin verin,” dedi, “buraya buyurgan bir mektupla çağrıldığım için geldim. Son on bir yılda buraya daha önce yalnızca iki kez geldim; hem de sabah saat on birde hiç. Beni böyle çağırmanız pek akıllıca değil. Biri beni görebilir. Bu da benim için hiç hoş olmaz.”
Bay Vladimir omuz silkti.
“Böyle bir şey işe yararlılığımı yok eder,” diye öfkeyle sürdürdü öteki.
“O senin sorunun,” diye mırıldandı Bay Vladimir, yumuşak bir acımasızlıkla. “Yararlı olmaktan çıktığında işine de son verilecek. Evet. Hemen. Kesin olarak. Sen...” Bay Vladimir kaşlarını çattı, yeterince yerinde bir deyim bulamayınca duraksadı; sonra bembeyaz dişlerini gösteren bir sırıtışla birden aydınlandı. “Seninle ilişiğimiz kesilecek,” diye hiddetle tamamladı.
Bay Verloc, bir zamanlar zavallı bir garibana şu yerinde sözü ilham etmiş olan, bacaklarından aşağı yayılan baygınlık hissine bir kez daha bütün iradesiyle karşı koymak zorunda kaldı: “Yüreğim ayaklarıma indi.” Bu hissin farkına varan Bay Verloc, cesaretle başını kaldırdı.
Bay Vladimir, o ağır sorgulayıcı bakışı tam bir dinginlikle karşıladı.
“İstediğimiz şey, Milano Konferansı’na bir canlandırıcı vermek,” dedi kayıtsızca. “Siyasal suçları bastırmak için uluslararası eyleme ilişkin görüşmeleri bir yere varmıyor gibi. İngiltere geride kalıyor. Bu ülkede bireysel özgürlüğe duyulan duygusal bağlılık gülünç. Bütün dostlarının buraya gelip...”
“O sayede hepsini gözümün önünde tutabiliyorum,” diye sözü kesti Bay Verloc, boğuk bir sesle.
“Hepsini kilit altında tutmak çok daha yerinde olurdu. İngiltere hizaya getirilmeli. Bu ülkenin budala burjuvazisi, kendilerini evlerinden atıp hendeklerde açlıktan ölmelerini isteyenlerin suç ortağı oluyor. Üstelik kendilerini korumak için kullanacak akılları olsa, siyasal güç hâlâ ellerinde. Orta sınıfın aptal olduğuna katılıyorsun herhâlde?”
Bay Verloc boğuk bir sesle katıldığını belirtti.
“Aptallar.”
“Hayal güçleri yok. Budalaca bir kibir gözlerini kör etmiş. Şu anda istedikleri, fena hâlde korkutulmak. Dostlarını işe koymanın tam zamanı. Fikrimi sana açıklamak için seni buraya çağırttım.”
Bay Vladimir fikrini yükseklerden, küçümseyici ve üstten bir tavırla açıkladı; devrimci dünyanın gerçek amaçları, düşünceleri ve yöntemleri hakkındaki bilgisizliği, sessiz Bay Verloc’u içten içe dehşete düşürüyordu. Nedenleri sonuçlarla affedilemeyecek ölçüde karıştırıyor; en seçkin propagandacıları düşünmeden bomba atanlarla bir tutuyor; doğası gereği var olamayacak yerlerde örgütlü yapılar varsayıyordu. Bir an toplumsal devrimci partiden, önderlerin sözünün her şey demek olduğu, kusursuzca disiplinli bir ordu gibi söz ediyor; bir sonraki an, onu bir dağ geçidinde konaklamış en başıboş azılı haydut çetesiymiş gibi anlatıyordu. Bay Verloc bir kez itiraz etmek için ağzını açmış, ama biçimli, iri, beyaz bir elin kalkışı onu susturmuştu. Çok geçmeden öylesine dehşete kapıldı ki itiraz etmeyi denemeye bile cesaret edemedi. Derin bir dikkatle hareketsizce durmaya benzeyen, korku dolu bir sessizlik içinde dinledi.
“Bir dizi saldırı,” diye sakin bir sesle sürdürdü Bay Vladimir, “bu ülkede gerçekleştirilmeli; yalnızca burada planlanmaları yetmez, öyle olsa umurlarında olmaz. Dostların kıtanın yarısını ateşe verebilir; ama bu, burada kamuoyunu evrensel baskı yasalarını desteklemeye yöneltmez. Bu ülkede kendi arka bahçelerinin ötesine bakmazlar.”
Bay Verloc boğazını temizledi, ama cesareti kırıldı ve bir şey söylemedi.
“Bu saldırıların özellikle kanlı olması gerekmez,” diye sürdürdü Bay Vladimir, bilimsel bir konferans veriyormuş gibi. “Ama yeterince çarpıcı, etkili olmalılar. Örneğin binaları hedef alsınlar. Şu an burjuvazinin hepsinin tanıdığı en büyük put nedir, Bay Verloc?”
Bay Verloc ellerini açıp hafifçe omuz silkti.
“Düşünmeye bile üşeniyorsun,” dedi Bay Vladimir bu harekete karşılık. “Söylediklerime dikkat et. Bugünün putu ne krallık ne de dindir. Dolayısıyla saraya da kiliseye de dokunulmamalı. Ne demek istediğimi anlıyor musun, Bay Verloc?”
Bay Verloc’un dehşeti ve küçümsemesi, şaka yollu bir sözle dışa vurulmaya çalıştı.
“Çok iyi anladım. Peki ya elçilikler? Çeşitli elçiliklere bir dizi saldırı...” diye başladı, ama başkâtibin soğuk ve dikkatli bakışına dayanamadı.
“Nükte yapabiliyorsun, anlaşılan,” dedi öteki kayıtsızca. “Güzel. Sosyalist kongrelerdeki nutuklarını renklendirir. Ama bu oda bunun yeri değil. Söylediklerimi dikkatle izlesen senin için çok daha güvenli olur. Saçma sapan öyküler yerine olgular sunman istendiğine göre, sana açıklamak için zahmet ettiğim şeylerden yararlanmaya çalışsan iyi edersin. Bugünün dokunulmaz putu bilimdir. Dostlarından birkaçını şu odun suratlı kodamana saldırsalar ya. F. P. kurulmadan önce yerle bir edilmesi gereken bu kurumların bir parçası değil mi o da?”
Bay Verloc bir şey söylemedi. Dudaklarını açarsa bir inilti kaçırmaktan korkuyordu.
“Uğraşmanız gereken şey bu. Taç giymiş birine ya da bir başkana suikast girişimi bir bakıma yeterince sansasyoneldir, ama eskisi kadar değil. Bu, bütün devlet başkanlarının varlığına ilişkin genel düşüncenin bir parçası hâline geldi. Neredeyse âdiyeden sayılıyor; özellikle de bu kadar çok başkan suikasta kurban gitmişken. Şimdi, diyelim ki bir kiliseye saldırı düzenlensin. İlk bakışta kuşkusuz korkunç görünür, ama sıradan bir insanın düşüneceği kadar etkili olmaz. Başlangıcı ne kadar devrimci ve anarşist olursa olsun, bu saldırıyı dinsel bir gösteri gibi yorumlayacak yeterince budala çıkar. Bu da eyleme vermek istediğimiz özel korkutucu anlamı zayıflatır. Bir lokantaya ya da tiyatroya yapılacak ölümcül saldırı da siyaset dışı bir tutku iması yüzünden aynı biçimde etkisini yitirir: aç bir adamın öfkesi, toplumsal bir intikam eylemi. Bunların hepsi kullanıldı; devrimci anarşizme ilişkin ibret verici bir ders olarak artık işe yaramıyorlar. Her gazetenin bu tür gösterileri açıklayıp geçiştirmek için hazır kalıpları var. Şimdi sana, kendi bakış açımdan, yani son on bir yıldır hizmet ettiğini iddia ettiğin bakış açısından bomba atmanın felsefesini anlatacağım. Başını aşmamaya çalışırım. Saldırdığın sınıfın duyarlılığı çabucak körelir. Mülkiyet onlara yıkılmaz görünür. Uzun süre ne acıma ne de korku duygularına güvenebilirsin. Günümüzde bir bombalı saldırının kamuoyu üzerinde etkili olabilmesi için intikam ya da terör amacını aşması gerekir. Tamamen yıkıcı olmalı. Yalnızca bu olmalı; başka bir amaca yönelik olduğuna dair en küçük bir kuşku bile bırakmamalı. Siz anarşistler, toplumun bütün yapısını kökünden süpürmeye kesin kararlı olduğunuzu açıkça göstermelisiniz. Peki bu akıl almaz derecede saçma düşünceyi, hiç yanlış anlaşılmayacak biçimde orta sınıfın kafasına nasıl sokacaksınız? Mesele bu. Yanıt, insanlığın alışılmış tutkularının dışında kalan bir şeyi hedef almaktır. Elbette sanat var. Ulusal Galeri’ye atılacak bir bomba epey ses getirir. Ama yeterince ciddi olmaz. Sanat onların putu olmadı ki. Bu, birinin evinin arka pencerelerinden birkaçını kırmak gibi; oysa gerçekten yerinden sıçratmak istiyorsan en azından çatıyı kaldırmaya çalışmalısın. Elbette çığlıklar kopar, ama kimlerden? Sanatçılardan, sanat eleştirmenlerinden ve benzerlerinden; hiçbir önemi olmayan insanlardan. Kimse onların ne dediğini umursamaz. Ama bir de bilgi, bilim var. Geliri olan her budala ona inanır. Nedenini bilmez, ama bir bakıma önemli olduğuna inanır. Dokunulmaz put budur. Lanet olası profesörlerin hepsi özünde radikaldir. Proletaryanın Geleceği’ne yer açmak için onların büyük kodamanının da ortadan kaldırılması gerektiğini anlasınlar. Bütün bu aydın budalaların koparacağı yaygara, Milano Konferansı’nın çalışmalarını mutlaka ilerletir. Gazetelere mektuplar yazacaklar. Açıkça tehlikede olan maddi çıkarları bulunmadığından öfkelerinin sahiciliğinden kuşku duyulamaz; öfkeleri de etkilenmesi gereken sınıfın bencil duygularını alarma geçirir. Bilimin bir şekilde maddi refahlarının kaynağında olduğuna inanıyorlar. Gerçekten inanıyorlar. Böyle bir gösterinin akıl almaz vahşeti, kendi türlerinden insanlarla dolu koca bir caddede ya da tiyatroda insanları parçalamaktan çok daha derinden etkiler onları. Sonuncusu için her zaman, ‘Ah, bu yalnızca sınıf düşmanlığı,’ diyebilirler. Ama anlaşılmaz, açıklanamaz, neredeyse düşünülemez ölçüde saçma, yıkıcı ve vahşi bir eylem için ne denebilir? Delilik. Tek başına delilik gerçekten korkutucudur; çünkü onu ne tehditlerle ne iknayla ne de rüşvetle yatıştırabilirsiniz. Üstelik ben uygar bir insanım. En iyi sonuçları beklesem bile seni sırf katliam düzenlemeye yönlendirmeyi aklımdan bile geçirmem. Ama katliamdan istediğim sonucu alamazdım. Cinayet hep yanı başımızda. Neredeyse bir kurum hâline geldi. Gösteri bilgiye, bilime karşı olmalı. Ama her bilim iş görmez. Saldırı, yersiz bir küfrün bütün sarsıcı anlamsızlığını taşımalı. İfade aracınız bomba olduğuna göre, saf matematiğin içine bir bomba atılabilse gerçekten çarpıcı olurdu. Ama bu olanaksız. Seni eğitmeye çalıştım; işe yararlılığının yüce felsefesini açıkladım, işine yarayacak bazı düşünceler sundum. En çok ilgini çeken, öğrettiklerimin uygulamadaki karşılığı. Ama seninle görüşmeye karar verdiğim andan beri, meselenin pratik yanına da kafa yordum. Astronomiye saldırmayı denemeye ne dersin?”
Bay Verloc’un koltuğun yanında kıpırtısız duruşu bir süredir çökmüş bir koma hâlini andırıyordu; ocak önündeki halıda kâbus gören ev köpeğinde görülebilecek hafif, sarsıntılı sıçramalarla bölünen bir tür edilgin duyarsızlık içindeydi. Sözcüğü de tedirgin, köpeğimsi bir hırıltıyla yineledi:
“Astronomi.”
Bay Verloc, Bay Vladimir’in hızlı ve keskin konuşmasını izleme çabasının yol açtığı şaşkınlıktan henüz bütünüyle kurtulamamıştı. Bu çaba, kavrama gücünü aşmıştı. Onu öfkelendirmişti. Bu öfkeye bir de inanamama duygusu karışıyordu. Derken bütün bunların ince ince hazırlanmış bir şaka olduğu birden aklına dank etti. Bay Vladimir, yuvarlak, dolgun yüzündeki gamzelerle, dikleşen papyonunun üzerinde kendinden hoşnut bir eğimle duran başıyla beyaz dişlerini göstererek gülümsedi. Zeki sosyete kadınlarının gözdesi, zarif nüktelerini dile getirirken kullandığı salon tavrına bürünmüştü. Öne doğru oturmuş, beyaz elini kaldırmıştı; başparmağıyla işaret parmağı arasında önerisinin inceliğini zarifçe tutuyormuş gibiydi.
“Daha iyisi olamaz. Böyle bir saldırı, insanlığa gösterilebilecek en büyük özeni, vahşice bir ahmaklığın olabilecek en ürkütücü gösterisiyle birleştiriyor. Gazetecilerin, proletaryanın herhangi bir ferdinin astronomiyle kişisel bir hesabı olabileceğine kamuoyunu inandırmak için göstereceği beceriye meydan okuyorum. Açlık bile bu işe karıştırılamaz, öyle değil mi? Üstelik başka avantajları da var. Bütün uygar dünya Greenwich’i duymuştur. Charing Cross İstasyonu’nun bodrumundaki ayakkabı boyacıları bile orası hakkında bir şeyler bilir. Gördünüz mü?”
En seçkin çevrelerde nükteli incelikleriyle tanınan Bay Vladimir’in yüzü, alaycı bir kendini beğenmişlikle ışıldıyordu; nükteleriyle böylesine zarifçe eğlendirdiği zeki kadınlar onu böyle görse şaşırırdı. “Evet,” diye sürdürdü küçümseyen bir gülümsemeyle, “başlangıç meridyenini havaya uçurmak, mutlaka bir lanetleme fırtınası koparacaktır.”
“Zor iş,” diye mırıldandı Bay Verloc; söyleyebileceği en güvenli şeyin bu olduğunu düşünüyordu.
“Neyin var? Bütün çete elinin altında değil mi? Hepsi de en iyilerinden! Yaşlı terörist Yundt burada. Yeşil pelerinine bürünmüş hâlde Piccadilly’de neredeyse her gün dolaştığını görüyorum. Ya şartlı tahliye havarisi Michaelis? Nerede olduğunu bilmiyorsun demeyeceksin herhâlde? Bilmiyorsan sana söyleyebilirim,” diye tehditkâr bir sesle sürdürdü Bay Vladimir. “Gizli ödenek listesindeki tek kişinin sen olduğunu sanıyorsan yanılıyorsun.”
Bu yersiz ima, Bay Verloc’un ayaklarını hafifçe kıpırdatmasına yol açtı.
“Ya Lozan takımı? Milano Konferansı’nın ilk haberi duyulur duyulmaz buraya üşüşmediler mi? Ne saçma bir ülke burası.”
“Bu para tutar,” dedi Bay Verloc, içgüdüsel olarak.
“Bu numara sökmez,” diye karşılık verdi Bay Vladimir, şaşırtıcı derecede sahici bir İngiliz aksanıyla. “Her ay ücretini alırsın, bir şey olana kadar da başka para yok. Yakında hiçbir şey olmazsa onu bile alamazsın. Görünürde ne iş yapıyorsun? Geçimini neyle sağlıyor görünüyorsun?”
“Bir dükkân işletiyorum,” diye yanıtladı Bay Verloc.
“Dükkân mı! Ne dükkânı?”
“Kırtasiye, gazete. Karım—”
“Karın mı?” diye söze girdi Bay Vladimir, Orta Asya’ya özgü gırtlaktan gelen sesiyle.
“Karım.” Bay Verloc boğuk sesini biraz yükseltti. “Evliyim.”
“Bu da güzel hikâye!” diye haykırdı öteki, sahici bir şaşkınlıkla. “Evli! Hem de kendini anarşist ilan etmişsin! Bu ne saçma sapan iş? Ama herhâlde yalnızca lafın gelişi. Anarşistler evlenmez. Herkes bilir bunu. Evlenemezler. Bu, inançlarından dönmek olur.”
“Karım anarşist değil,” diye huysuzca mırıldandı Bay Verloc. “Üstelik seni ilgilendirmez.”
“Hem de nasıl ilgilendirir,” diye çıkıştı Bay Vladimir. “Üstlendiğin işe hiç uygun biri olmadığın konusunda artık ikna olmaya başlıyorum. Evliliğinle kendi çevrende itibarını tamamen yitirmiş olmalısın. Onsuz yapamaz mıydın? Şu erdemli bağlılığın mı yani? Bir bağlılık yetmezmiş gibi bir de ötekiyle işe yararlılığını ortadan kaldırıyorsun.”
Bay Verloc yanaklarını şişirip havayı sertçe dışarı verdi; başka da bir şey yapmadı. Kendini sabretmeye hazırlamıştı. Ama sabrı daha fazla sınanmayacaktı. Birinci Sekreter birden kısa, soğuk ve kesin konuşmaya başladı.
“Artık gidebilirsin,” dedi. “Dinamitli bir saldırı kışkırtılmalı. Sana bir ay veriyorum. Konferansın oturumları askıya alındı. Yeniden toplanmadan önce burada bir şeyler olmuş olmalı; yoksa bizimle ilişkin kesilir.”
Bir kez daha, ilkesiz bir ustalıkla sesinin tonunu değiştirdi.
“Felsefemi bir düşün, Bay—Bay—Verloc,” dedi, eliyle kapıyı gösterirken alaycı bir küçümsemeyle. “Başlangıç meridyenine yönel. Orta sınıfları benim kadar iyi tanımıyorsun. Duyarlılıkları körelmiş durumda. Başlangıç meridyeni. Bundan iyisi olamaz, üstelik sanırım bundan kolayı da yok.”
Ayağa kalkmıştı. Şömine rafının üzerindeki aynadan, ince ve duyarlı dudakları alaycı bir ifadeyle kıpırdarken, Bay Verloc’un şapka ve bastonu elinde, ağır ağır odadan gerisin geri çıkışını izledi. Kapı kapandı.
Pantolonlu uşak koridorda ansızın belirdi, Bay Verloc’u başka bir yoldan, avlunun köşesindeki küçük bir kapıdan dışarı çıkardı. Kapıdaki kapıcı onun çıkışını hiç fark etmemiş gibi davrandı. Bay Verloc da sabahki hac yolculuğunun izlediği yolu, öfkeli bir düş görüyormuşçasına geri yürüdü. Maddi dünyadan öylesine kopmuştu ki, Bay Verloc’un ölümlü bedeni sokaklarda olağanüstü bir hızla ilerlememiş olsa da, ölümsüzlüğü reddetmenin yersiz bir kabalık olacağı yanı, birden kendini dükkânın kapısında buldu; sanki büyük bir rüzgârın kanatlarında batıdan doğuya taşınmıştı. Doğruca tezgâhın arkasına geçti ve oradaki tahta sandalyeye oturdu. Yalnızlığını bozacak kimse çıkmadı. Yeşil çuhadan bir önlük giydirilmiş Stevie, üst katta temizlik yapıp toz alıyordu; sanki oyun oynuyormuş gibi dikkatli ve özenliydi. Mutfakta çatlak zilin sesini duyan Bayan Verloc ise yalnızca salonun camlı kapısına gelmiş, perdeyi biraz aralayarak loş dükkâna göz atmıştı. Kocasını orada, şapkasını başının arkasına doğru yatırmış, gölgeli ve iri gövdeli hâlde otururken görünce hemen ocağının başına dönmüştü. Bir saatten fazla zaman geçtikten sonra yeşil çuhadan önlüğü kardeşi Stevie’nin üzerinden çıkardı ve ona ellerini yüzünü yıkamasını buyurdu. Bunu, on beş yıldır, yani oğlanın ellerini yüzünü kendi yıkamayı bıraktığından beri kullandığı sert tonla söyledi. Bir süre sonra yemekleri tabağa koyarken işini bırakıp, onayını almak üzere mutfak masasına yaklaşan Stevie’nin yüzüne ve ellerine bir göz attı. Stevie, sürekli bir kaygı kırıntısını gizleyen kendinden emin bir tavırla elleriyle yüzünü ona gösteriyordu. Eskiden bu alışkanlığın en etkili güvencesi babasının öfkesiydi; ama Bay Verloc’un ev içindeki sakinliği, öfkeden söz etmeyi zavallı Stevie’nin sinirlerini bile inandırmayacak hâle getirirdi. Varsayıma göre Bay Verloc, yemek saatlerinde temizlikteki herhangi bir eksiklikten tarifsiz bir acı ve şaşkınlık duyardı. Babasının ölümünden sonra Winnie, artık zavallı Stevie için korkmak zorunda olmadığını düşünerek büyük teselli bulmuştu. Oğlanın canının yandığını görmeye dayanamazdı. Bu onu çileden çıkarırdı. Küçük bir kızken kardeşini savunmak için, öfkeli meyhanecinin karşısına sık sık gözleri alev alev dikilmişti. Oysa şimdi Bayan Verloc’un görünüşünde, tutkulu bir çıkış yapabileceğini düşündürecek hiçbir şey yoktu.
Yemekleri tabaklara koymayı bitirdi. Sofra salona kurulmuştu. Merdivenlerin başına gidip “Anne!” diye seslendi. Sonra dükkâna açılan camlı kapıyı aralayıp usulca “Adolf!” dedi. Bay Verloc yerinden kıpırdamamıştı; görünüşe bakılırsa bir buçuk saattir elini kolunu oynatmamıştı. Ağır ağır ayağa kalktı, paltosunu ve şapkasını çıkarmadan, tek kelime etmeden akşam yemeğine geldi. Güneşin nadiren vurduğu, kasvetli bir sokağın gölgelerine sinmiş; içinde itibarsız ıvır zıvırların satıldığı loş dükkânın arkasında saklı bu evde, onun sessizliği tek başına şaşırtıcı değildi. Ama o gün Bay Verloc’un suskunluğu öylesine açıkça düşünceliydi ki iki kadını da etkiledi. Kendileri de sessizce oturup zavallı Stevie’yi gözlüyor, gevezelik nöbetlerinden birine tutulmasın diye kolluyorlardı. Masanın öbür yanında Bay Verloc’a dönük oturmuş, uslu uslu susuyor ve boş boş bakıyordu. Ev sahibine herhangi bir biçimde kendini sevimsiz göstermesini önleme çabası, bu iki kadının yaşamına azımsanmayacak bir kaygı katıyordu. Aralarında alçak sesle “O oğlan” diye andıkları Stevie, doğduğu günden neredeyse beri bu tür bir kaygı kaynağı olmuştu. Merhum meyhaneci, böylesine tuhaf bir oğlana sahip olmanın aşağılanmasını, ona kaba davranma eğilimiyle gösteriyordu; çünkü ince duygulu bir adamdı ve bir erkek, bir baba olarak çektiği acı bütünüyle gerçekti. Sonraları Stevie’yi, kendileri de tuhaf insanlar olan ve kolayca gücenebilen bekâr pansiyonerleri rahatsız etmekten alıkoymak gerekmişti. Bir de onun yalnızca var oluşunun getirdiği kaygı vardı. Eski Belgravia evinin bodrum katındaki kahvaltı odasında, yaşlı kadının gözünün önüne çocuğu için yoksullar yurdu revirinden manzaralar gelir dururdu. Kızına, “Böylesine iyi bir koca bulamasaydın, canım,” derdi, “zavallı oğlanın hâli ne olurdu, bilmem.”
Bay Verloc, hayvanlardan pek hoşlanmayan bir adamın karısının çok sevdiği kedisine gösterebileceği kadar ilgi gösteriyordu Stevie’ye; bu ilgi de özünde aynı nitelikteydi: iyiliksever ama üstünkörü. İki kadın da bundan fazlasını makul olarak bekleyemeyeceklerini kendi kendilerine kabul ediyordu. Bu kadarı, yaşlı kadının Bay Verloc’a derin bir minnet duyması için yeterliydi. İlk zamanlarda, dostsuz bir yaşamın sınavlarıyla kuşkucu hâle gelmiş olan kadın, bazen kaygıyla sorardı: “Sence, canım, Bay Verloc Stevie’yi burada görmekten bıkıyor mudur?” Winnie bu soruya her zamanki gibi başını hafifçe savurarak karşılık verirdi. Ama bir keresinde oldukça sert bir küstahlıkla şöyle dedi: “Önce benden bıkması gerekir.” Uzun bir sessizlik oldu. Ayaklarını bir tabureye uzatmış annesi, kadınlara özgü bu derin yanıtın etkisiyle allak bullak olmuş gibi, sözün ardındaki anlamı çözmeye çalışıyordu. Winnie’nin Bay Verloc’la neden evlendiğini hiçbir zaman gerçekten anlayamamıştı. Bu çok akıllıca bir karardı ve besbelli her şey yolunda gitmişti; yine de kızı, doğal olarak, yaşına daha uygun birini bulmayı umabilirdi. Bir kasap dükkânı işleten, komşu sokaktaki bir kasabın tek oğlu olan genç ve ağırbaşlı bir delikanlı vardı; babasına işlerinde yardım ediyordu ve Winnie’yle göze çarpan bir hevesle gezip tozuyordu. Doğru, babasına bağlıydı; ama işleri iyiydi, geleceği de parlak görünüyordu. Birkaç akşam kızını tiyatroya götürmüştü. Sonra, nişanlandıklarını duymaktan korkmaya başladığı sırada (Stevie’yle baş başa kalmışken o koca evde ne yapardı?), bu aşk birdenbire sona ermiş, Winnie de kederli bir hâlde dolaşmaya başlamıştı. Derken Bay Verloc, Tanrı’nın bir lütfu gibi çıkagelip birinci kattaki ön yatak odasına yerleşmişti; kasap çırağından artık hiç söz edilmemişti. Besbelli bu da Tanrı’nın takdiriydi.
Bölüm etkileşimi
