Bölümler 13Şu an: Bölüm IV
- 1 Bölüm I1.669 kelime
- 2 Bölüm II6.297 kelime
- 3 Bölüm III4.278 kelime
- 4 Bölüm IV3.816 kelime · Okuduğun bölüm
- 5 Bölüm V4.905 kelime
- 6 Bölüm VI6.267 kelime
- 7 Bölüm VII3.533 kelime
- 8 Bölüm VIII6.213 kelime
- 9 Bölüm IX6.215 kelime
- 10 Bölüm X3.109 kelime
- 11 Xı. Bölüm7.852 kelime
- 12 Bölüm XII7.267 kelime
- 13 Bölüm XIII2.039 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM IV
Kırmızı örtüleri beyaz desenli otuz kadar küçük masanın çoğu, yeraltındaki salonun koyu kahverengi ahşap kaplamalı duvarlarına dik açı oluşturacak biçimde sıralanmıştı. Çok kollu, bronz avizeler alçak, hafifçe tonozlu tavandan sarkıyordu; penceresiz duvarların dört yanını, Orta Çağ giysileri içindeki av sahnelerini ve açık havadaki eğlenceleri gösteren freskler, düz ve donuk renkleriyle kaplıyordu. Yeşil ceketli uşaklar av bıçaklarını sallıyor, köpüklü bira kupalarını havaya kaldırıyordu.
“Yanılmıyorsam, bu lanet işin iç yüzünü bilecek kişi sizsiniz,” dedi iri yapılı Ossipon; dirseklerini masaya iyice açıp ayaklarını sandalyesinin altına çekerek öne eğilmişti. Gözleri çılgınca bir hevesle bakıyordu.
Kapının yanında, iki saksı palmiyenin arasındaki dik kuyruklu piyano, ansızın kendi kendine, saldırgan bir virtüözlükle vals çalmaya başladı. Çıkardığı gürültü sağır ediciydi. Başladığı kadar aniden sona erince, Ossipon’un karşısında oturan, gözlüklü, pasaklı küçük adam ağır bir bira bardağının ardından sakince, genel bir ilke gibi duyulan bir söz söyledi.
“İlkeler bakımından, herhangi bir olgu hakkında bizden birinin ne bilip bilmediği, diğerlerinin sorgulayacağı bir konu olamaz.”
“Kesinlikle,” diye alçak sesle onayladı Yoldaş Ossipon. “İlkeler bakımından.”
İri, al al yüzünü ellerinin arasına alıp gözlerini dikmeyi sürdüren Ossipon’un karşısında, gözlüklü pasaklı küçük adam sakince bir yudum bira içti ve bardağı masaya koydu. Yassı, iri kulakları kafatasının iki yanından iyice dışarı taşıyordu; kafatası Ossipon’un başparmağıyla işaret parmağı arasında ezebileceği kadar narin görünüyordu. Alnının kubbesi gözlüğün çerçevesine dayanıyor gibiydi; yağlı, sağlıksız tenli yassı yanakları, ince, koyu renkli sakalın sefil seyrekliğiyle ancak belli belirsiz gölgeleniyordu. Bütün vücudunun acınası zayıflığı, kişinin olağanüstü kendinden emin duruşuyla gülünç bir tezat oluşturuyordu. Kısa ve kesik konuşuyor, susuşunu özellikle etkileyici bir biçimde sergiliyordu.
Ossipon ellerinin arasından yeniden mırıldandı.
“Bugün çok dışarı çıktın mı?”
“Hayır. Bütün sabah yatakta kaldım,” diye cevap verdi öteki. “Neden?”
“Aa, bir şey yok,” dedi Ossipon. Merakla bakıyor, bir şey öğrenme arzusuyla içten içe titriyordu; ama küçük adamın ezici kayıtsızlığı karşısında açıkça çekiniyordu. Bu yoldaşla konuşurken —ki bu pek seyrek olurdu— iri Ossipon, kendini ahlaken, hatta bedenen önemsiz hissederdi. Yine de bir soru daha sormaya cesaret etti. “Buraya yürüyerek mi geldin?”
“Hayır, otobüsle,” diye kolayca cevap verdi küçük adam. Islington’da, saman ve kirli kâğıtlarla kaplı, döküntü bir sokaktaki küçük bir evde oturuyordu. Okul saatleri dışında türlü türlü çocuklar, tiz, neşesiz, gürültülü bir curcunayla koşuşup kavga ederdi. Son derece büyük bir dolabıyla dikkat çeken evin tek arka odasını, çoğunluğu hizmetçi kızlardan oluşan mütevazı bir müşteri kitlesine dikiş diken iki yaşlı bekâr kadından eşyalı olarak kiralamıştı. Dolaba ağır bir asma kilit taktırmıştı; bunun dışında, sorun çıkarmayan ve neredeyse hiç hizmet beklemeyen örnek bir kiracıydı. Tuhaflıkları, odası süpürülürken mutlaka orada bulunmakta ısrar etmesi ve dışarı çıkarken kapısını kilitleyip anahtarı yanında götürmesiydi.
Ossipon, yuvarlak, siyah çerçeveli gözlüklerin bir otobüsün üzerinde sokaklarda ilerleyişini gözünde canlandırdı; kendinden emin parıltıları kimi zaman evlerin duvarlarına düşüyor, kimi zaman kaldırımda akıp giden habersiz kalabalığın başlarına yöneliyordu. Duvarların başını salladığını, insanların o gözlükleri görünce can havliyle kaçıştığını düşündü; bu düşünce Ossipon’un kalın dudaklarını hastalıklı bir gülümsemenin hayaletiyle kımıldattı. Bir bilselerdi! Ne panik ama! Soru sorar gibi mırıldandı: “Ne zamandır burada oturuyorsun?”
“Bir saat kadar oldu,” diye kayıtsızca cevap verdi öteki ve koyu birasından bir yudum aldı. Bardağı kavrayışı, içişi, ağır camı masaya koyuşu ve kollarını kavuşturuşu dâhil bütün hareketlerindeki sağlamlık ve kendinden emin kesinlik, gözlerini dikip dudaklarını öne çıkarmış, iri ve kaslı Ossipon’u kararsız bir heves tablosuna dönüştürüyordu.
“Bir saat,” dedi. “O hâlde belki de sokakta az önce duyduğum haberi henüz duymamışsındır. Duydun mu?”
Küçük adam başını hafifçe olumsuz anlamda salladı. Ama meraklandığını belli etmeyince Ossipon, haberi az önce tam da mekânın dışında duyduğunu eklemeye cesaret etti. Bir gazete çocuğu haberi burnunun dibinde bağırmıştı; böyle bir şey beklemediğinden çok şaşırıp sarsılmıştı. Ağzı kurumuş hâlde oraya girmek zorunda kalmıştı. “Seni burada bulacağımı hiç düşünmemiştim,” diye ekledi; dirseklerini masaya dayamış, durmadan mırıldanıyordu.
“Arada bir buraya gelirim,” dedi öteki, kışkırtıcı sakinliğini koruyarak.
“Bunca kişi arasında haberi senin duymamış olman şaşırtıcı,” diye sürdürdü iri Ossipon. Gözleri ışıl ışıl parlayarak göz kapakları sinirle kırpıştı. “Senin duymamış olman,” diye temkinle tekrarladı. Bu belirgin çekingenlik, iri adamın sakin küçük adamdan inanılmaz ve açıklanamaz ölçüde korktuğunu gösteriyordu. Küçük adam yine bira bardağını kaldırdı, içti ve sert, kendinden emin hareketlerle masaya koydu. Hepsi bu kadardı.
Ossipon, gelmeyen bir sözü ya da işareti bekledikten sonra kayıtsız görünmeye çalıştı.
“Yani,” dedi sesini daha da kısarak, “malını isteyen herkese verir misin?”
“Kesin kuralım, yanımda bir tutam bulunduğu sürece kimseden esirgememektir,” diye kararlılıkla cevap verdi küçük adam.
“Bu bir ilke mi?” diye sordu Ossipon.
“Bir ilke.”
“Sağlam bir ilke olduğunu mu düşünüyorsun?”
Solgun yüzüne dik dik bakan, kendinden emin bir ifade veren iri yuvarlak gözlükler, uykusuz, göz kırpmayan ve soğuk ateşle parlayan küreler gibi Ossipon’a çevrildi.
“Kusursuz. Her zaman. Her koşulda. Beni ne durdurabilir? Neden vermeyeyim? Neden iki kere düşüneyim?”
Ossipon sanki belli etmemeye çalışarak hafifçe soluklandı.
“Yani bir ‘detektif’ malını istemeye gelse ona da verir misin?”
Öteki hafifçe gülümsedi.
“Gelsinler de bir denesinler; görürsün,” dedi. “Beni tanırlar, ama ben de hepsini tanırım. Yakınıma bile gelemezler; gelemezler.”
İnce, morarmış dudakları sertçe kapandı. Ossipon tartışmaya başladı.
“Ama birini gönderip sana tuzak kurabilirler. Anlamıyor musun? Malı böylece senden alıp sonra ellerinde kanıtla tutuklayabilirler.”
“Neyin kanıtı? Ruhsatsız patlayıcı ticareti yaptığımın belki.” Bu söz küçümseyici bir alay olarak söylenmişti; ama ince, hasta yüzün ifadesi değişmemiş, sözler kayıtsızca dökülmüştü. “İçlerinden birinin bile beni tutuklamak için can attığını sanmıyorum. En iyilerinden birini tutuklama emri çıkarmaya ikna edebileceklerini de sanmıyorum. Tek birini bile.”
“Neden?” diye sordu Ossipon.
“Çünkü malımın son avucunu elimden çıkarmamaya özen gösterdiğimi çok iyi biliyorlar. Hep yanımdadır.” Ceketinin göğsüne hafifçe dokundu. “Kalın cam bir şişede,” diye ekledi.
“Öyle duydum,” dedi Ossipon; sesinde hafif bir şaşkınlık vardı. “Ama bilmiyordum, yani—”
“Biliyorlar,” diye sözünü kesti küçük adam; narin başından daha yükseğe çıkan düz sandalyenin arkalığına yaslanmıştı. “Asla tutuklanmayacağım. Bu iş, polislerinden herhangi birinin harcına göre değil. Benim gibi bir adamla baş etmek için saf, çıplak ve gösterişsiz bir kahramanlık gerekir.” Dudakları yine kendinden emin bir şaklamayla kapandı. Ossipon sabırsızca kıpırdanmasını bastırdı.
“Ya gözü karalık ya da düpedüz bilgisizlik,” diye karşı çıktı. “Senin cebinde, seni ve altmış yarda içindeki her şeyi paramparça edecek kadar patlayıcı taşıdığını bilmeyen birini bu işe bulmaları yeter.”
“Ortadan kaldırılabileceğimi hiçbir zaman iddia etmedim,” diye karşılık verdi öteki. “Ama bu tutuklama olmaz. Üstelik göründüğü kadar kolay da değil.”
“Hadi canım!” diye itiraz etti Ossipon. “O kadar emin olma. Sokakta yarım düzinesinin arkandan üzerine çullanmasını ne engeller? Kollarını yanlarına bastırıp tutarlarsa hiçbir şey yapamazsın, değil mi?”
“Yapabilirim. Karanlık bastıktan sonra sokaklarda pek dolaşmam,” dedi küçük adam kayıtsızca, “gece çok geç saatlerde ise hiç. Yürürken daima sağ elimle pantolon cebimdeki kauçuk topu kavrarım. Bu topu sıkınca, cebimde taşıdığım şişenin içindeki fünye harekete geçer. Fotoğraf makinesi objektifinin havalı, ani deklanşör mekanizması ilkesine dayanır. Boru yukarı doğru uzanır—”
Hızlıca açığa çıkaran bir hareketle, yeleğinin kol oyuğundan çıkıp ceketinin iç göğüs cebine uzanan, ince kahverengi bir solucanı andıran kauçuk boruyu Ossipon’a gösterdi. Belirsiz kahverengi kumaştan giysileri eskimiş, lekeli, kıvrımları tozlanmış, ilik yerleri püsküllenmişti. “Fünye kısmen mekanik, kısmen kimyasal,” diye gelişigüzel bir üstünlük taslayarak açıkladı.
“Elbette anında mı?” diye hafifçe ürpererek mırıldandı Ossipon.
“Hiç de değil,” diye itiraf etti öteki. Ağzı acıyla çarpılmış gibi görünüyordu. “Topa bastığım andan patlama anına kadar tam yirmi saniye geçmesi gerekir.”
“Vay!” diye ıslık çaldı Ossipon, dehşete kapılmış hâlde. “Yirmi saniye! Aman Tanrım! Buna dayanabileceğini mi söylüyorsun? Ben çıldırırdım—”
“Öyle olsa da fark etmezdi. Elbette bu, yalnızca benim kullanımım için olan bu özel düzeneğin zayıf noktası. En kötüsü de patlayıcı düzeneklerde patlatma biçiminin hep zayıf nokta olması. Her türlü çalışma koşuluna, hatta koşullardaki beklenmedik değişikliklere bile uyum sağlayacak bir fünye icat etmeye çalışıyorum. Değişken ama bir o kadar da kusursuz hassasiyette bir mekanizma. Gerçekten akıllı bir fünye.”
“Yirmi saniye,” diye yine mırıldandı Ossipon. “Of! Sonra da—”
Başını hafifçe çevirdi; gözlüğünün parıltısı, adı dillere düşmüş Silenus Restoranı’nın bodrum katındaki birahanenin boyutlarını ölçer gibiydi.
“Bu odadakilerin hiçbiri kurtulamaz,” diye hüküm verdi bu bakış. “Şu an merdivenlerden çıkan çift de öyle.”
Merdivenin dibindeki piyano, küstah ve arsız bir hayalet gösteriş yapıyormuşçasına, bir mazurkayı arsızca bir coşkuyla çınlatarak çalıyordu. Tuşlar gizemli biçimde inip kalktı. Sonra her şey sustu. Ossipon, bir an için, ışıl ışıl aydınlatılmış bu yerin korkunç bir kara deliğe dönüştüğünü, içinden tuğla yığınları ve parçalanmış cesetlerle tıkanmış dehşet verici dumanların püskürdüğünü hayal etti. Yıkımı ve ölümü öylesine belirgin biçimde gözünde canlandırdı ki yeniden ürperdi. Öteki, sakin bir kendinden eminlikle şöyle dedi:
“Son kertede insanın güvenliğini sağlayan tek şey karakteridir. Dünyada karakteri benimki kadar sağlam olan pek az insan vardır.”
“Bunu nasıl başardığını merak ediyorum,” diye homurdandı Ossipon.
“Kişilik gücü,” dedi öteki, sesini yükseltmeden. Bu söz, besbelli sefil bir yaratığın ağzından çıkınca, yapılı Ossipon’un alt dudağını ısırmasına neden oldu. “Kişilik gücü,” diye gösterişli bir sükûnetle tekrarladı. “Kendimi ölümcül kılacak araçlara sahibim ama bunun tek başına koruma bakımından hiçbir anlamı yok, anlıyor musun? Etkili olan, o araçları kullanma irademe insanların inanması. Onlarda bıraktığım izlenim bu. Hem de kesin. Öyleyse ben ölümcülüm.”
“O takımın içinde de karakter sahibi insanlar var,” diye tehditkâr bir sesle mırıldandı Ossipon.
“Olabilir. Ama bu açıkça bir derece meselesi; örneğin, ben onlardan etkilenmiyorum. Demek ki aşağıdalar. Başka türlüsü de mümkün değil. Onların karakteri geleneksel ahlak üzerine kurulu. Toplumsal düzene dayanıyor. Benimkiyse yapay olan her şeyden bağımsız. Her türden geleneğin esiri onlar. Yaşama bel bağlıyorlar; oysa bu bağlamda yaşam, her yanı türlü kısıtlamalar ve kaygılarla çevrili, karmaşık ve örgütlü, her noktasından saldırıya açık tarihsel bir olgudur. Ben ise hiçbir kısıtlama tanımayan ve saldırıya uğraması mümkün olmayan ölüme bel bağlıyorum. Üstünlüğüm ortada.”
“Bu, aşkın bir anlatım biçimi,” dedi Ossipon, yuvarlak gözlüğün soğuk parıltısını izleyerek. “Karl Yundt’un da çok yakınlarda aşağı yukarı aynı şeyi söylediğini duymuştum.”
“Karl Yundt,” diye küçümseyerek mırıldandı öteki, “Uluslararası Kızıl Komite delegesi, bütün hayatını gösteriş yapan bir gölge olarak geçirdi. Üç delegesiniz, değil mi? Sen de onlardan biri olduğun için öteki ikisini tarif etmeyeceğim. Ama söylediğin şeyin hiçbir anlamı yok. Devrimci propaganda için değerli delegelersiniz; ne var ki hepiniz, saygın bir bakkal ya da gazeteci kadar bağımsız düşünmekten aciz olmakla kalmıyor, hiçbir karakter de taşımıyorsunuz.”
Ossipon öfkeyle irkilmesini engelleyemedi.
“Bizden ne istiyorsun?” diye haykırdı sesi kısılmış hâlde. “Peki senin kendi derdin ne?”
“Kusursuz bir fünye,” diye kestirip attı öteki. “Neden öyle yüzünü buruşturuyorsun? Görüyorsun, kesin bir şeyden söz edilmesine bile dayanamıyorsun.”
“Yüzümü buruşturmuyorum,” diye hırçınca homurdandı canı sıkılmış Ossipon.
“Siz devrimciler,” diye sürdürdü öteki ağırbaşlı bir özgüvenle, “sizden korkan toplumsal geleneklerin kölesisiniz; tıpkı bu gelenekleri savunmak için dikilen polisler gibi onun kölesisiniz. Besbelli öylesiniz, çünkü onu devrimle değiştirmek istiyorsunuz. Düşüncenizi elbette o yönetiyor; eyleminizi de. Bu yüzden ne düşünceniz ne de eyleminiz hiçbir zaman kesin sonuca varabilir.” Sakin sakin sustu; etrafındaki sessizlik sanki sıkı, ucu bucağı olmayan bir sessizlikti. Neredeyse hemen yeniden konuştu: “Karşınıza dizilen güçlerden, örneğin polisten zerre kadar üstün değilsiniz. Geçen gün Tottenham Court Road’un köşesinde Başmüfettiş Heat’le ansızın karşılaştım. Bana uzun uzun baktı. Ben ise ona bakmadım. Ona bir bakıştan fazlasını niye vereyim? Aklından bin türlü şey geçiyordu: amirleri, itibarı, mahkemeler, maaşı, gazeteler; daha yüzlerce şey. Benim aklımdaysa yalnızca kusursuz fünye vardı. O benim için hiçbir şey ifade etmiyordu. Onun kadar önemsiz bir şeyi düşünemiyorum; onu kıyaslayacak kadar önemsiz hiçbir şey aklıma gelmiyor—belki Karl Yundt hariç. Tencere dibin kara. Terörist de polis de aynı sepetten çıkmış. Devrim, yasallık—aynı oyundaki karşı hamleler; özünde aynı aylaklık biçimleri. O kendi küçük oyununu oynuyor; siz propagandacılar da öyle. Ben oyun oynamıyorum; günde on dört saat çalışıyorum, bazen aç kalıyorum. Deneylerim arada sırada para gerektiriyor, o zaman bir iki gün yiyeceksiz kalmam gerekiyor. Biranıma bakıyorsun. Evet, iki bardak içtim bile, birazdan bir tane daha içeceğim. Bugün kendime küçük bir tatil verdim ve bunu tek başıma kutluyorum. Neden olmasın? Tek başıma, tamamen tek başıma, yapayalnız çalışma cesaretim var. Yıllardır tek başıma çalışıyorum.”
Ossipon’un yüzü koyu kırmızıya dönmüştü.
“Kusursuz fünye üzerinde, öyle mi?” diye çok alçak sesle alay etti.
“Evet,” diye karşılık verdi öteki. “İyi bir tanım. Bütün komitelerinizle delegasyonlarınızın faaliyetini tanımlamak için bunun yarısı kadar kesin bir şey bile bulamazsın. Gerçek propagandacı benim.”
“Bu konuyu tartışmayalım,” dedi Ossipon, kişisel meselelerin üstündeymiş gibi davranarak. “Yine de korkarım tatilini berbat etmem gerekecek. Bu sabah Greenwich Park’ta bir adam havaya uçmuş.”
“Nereden biliyorsun?”
“Saat ikiden beri sokaklarda haberi bağırıyorlar. Gazeteyi aldım, doğruca buraya geldim. Sonra seni şu masada otururken gördüm. Şimdi cebimde.”
Gazeteyi cebinden çıkardı. İyimser inançlarının sıcaklığıyla kızarmış gibi duran, iri, pembe bir gazeteydi. Sayfaları hızla taradı.
“Ha! İşte burada. Greenwich Park’ta bomba. Şimdilik fazla bir şey yok. Saat on bir buçuk. Sisli bir sabah. Patlamanın etkisi Romney Road ve Park Place’e kadar hissedilmiş. Bir ağacın altında kocaman bir çukur; kırılmış kökler ve dallarla dolu. Çevrede bir adamın havaya uçup parçalanmış bedeninden kalan parçalar. Hepsi bu. Gerisi sıradan gazete gevezeliği. Söylediklerine göre gözlemevini havaya uçurmaya yönelik haince bir girişimmiş. Hım. Pek inandırıcı değil.”
Bir süre daha sessizce gazeteye baktı, sonra onu ötekine uzattı. Öteki basılı yazılara dalgınca göz gezdirip gazeteyi yorum yapmadan bıraktı.
İlk konuşan, hâlâ içerlemiş olan Ossipon’dı.
“Dikkat et, yalnızca bir adamın parçaları var. Öyleyse kendini havaya uçurmuş. Bu, izin gününü mahvediyor, değil mi? Böyle bir hamle bekliyor muydun? Hiçbir fikrim yoktu—burada, bu ülkede böyle bir şeyin yapılacağı aklımın ucundan bile geçmedi. Şimdiki koşullarda bu, düpedüz suç.”
Küçük adam ince siyah kaşlarını kayıtsızca, küçümseyerek kaldırdı.
“Suç! O da ne? Suç nedir? Böyle bir iddia ne anlama gelebilir?”
“Kendimi nasıl ifade edeyim? Yaygın sözcükleri kullanmak gerekir,” dedi Ossipon sabırsızca. “Bu iddianın anlamı, bu işin bu ülkedeki konumumuzu fena hâlde sarsabileceğidir. Bu senin için yeterince suç değil mi? Son zamanlarda malzemelerinden bir kısmını dağıttığına eminim.”
Ossipon gözlerini dikti. Öteki hiç irkilmeden başını yavaşça eğip kaldırdı.
F. P. broşürlerinin editörü, hararetli bir fısıltıyla haykırdı: “Dağıttın! Hayır! Gerçekten de gelip isteyen ilk budalaya bütün malzemeyi böyle uluorta veriyor musun?”
“Aynen öyle! Mahkûm ettiğiniz toplumsal düzen kâğıt ve mürekkeple kurulmadı; sen ne düşünürsen düşün, kâğıtla mürekkebin bir araya gelmesinin de onu sona erdireceğini sanmıyorum. Evet, isteyen her erkek, kadın ya da budalaya malzemeyi iki elimle veririm. Ne düşündüğünü biliyorum. Ama Kızıl Komite’den emir almıyorum. Hepiniz buradan kovulsanız, tutuklansanız—hatta başınız kesilse bile—kılımı kıpırdatmam. Birey olarak başımıza ne geldiğinin zerre kadar önemi yok.”
Ateşsiz, neredeyse duygusuzca, kayıtsız bir sesle konuştu. İçten içe çok etkilenen Ossipon da bu soğukkanlılığı taklit etmeye çalıştı.
“Buradaki polis işini bilse, seni tabancalarla delik deşik eder ya da gün ortasında arkandan kum torbasıyla vurmaya kalkardı.”
Küçük adam, bu bakış açısını kayıtsız ve özgüvenli tavrıyla önceden değerlendirmiş gibiydi.
“Evet,” diye hemen onayladı. “Ama bunun için kendi kurumlarıyla yüzleşmeleri gerekirdi. Anlıyor musun? Bu, olağanüstü bir cesaret ister. Özel türden bir cesaret.”
Ossipon gözlerini kırpıştırdı.
“Laboratuvarını Amerika’da kursan başına gelecek olanın tam da bu olduğunu düşünüyorum. Orada kurumları söz konusu olduğunda öyle nazik davranmazlar.”
“Gidip göreceğim yok. Bunun dışında, sözün doğru,” diye kabul etti öteki. “Orada daha karakterli insanlar var ve karakterleri özünde anarşist. Amerika bizim için verimli toprak; çok elverişli bir yer. Büyük Cumhuriyet’in içinde yıkıcı tohum var. Toplumun ortak mizacı kanun tanımaz. Harika. Bizi vurabilirler ama—”
“Sen bana fazla aşkın geliyorsun,” diye kasvetli bir kaygıyla homurdandı Ossipon.
“Mantıklı,” diye itiraz etti öteki. “Mantığın çeşitli türleri vardır. Bu, aydınlanmış türü. Amerika’da sorun yok. Tehlikeli olan bu ülke; yasallığa ilişkin idealist anlayışıyla. Bu halkın toplumsal ruhu titiz önyargılara sarılıp kalmış; bu da işimiz için ölümcül. İngiltere’nin tek sığınağımız olduğunu söylüyorsun! Vah ki ne vah. Capua! Sığınak da ne işimize yarar? Burada konuşuyor, basıyor, plan kuruyor ama hiçbir şey yapmıyorsunuz. Herhâlde Karl Yundt gibileri için çok elverişlidir.”
Omuzlarını hafifçe silkti, sonra aynı ağırbaşlı güvenle ekledi: “Yasallık batıl inancını ve ona tapınmayı yıkmak amacımız olmalı. Müfettiş Heat’in ve onun gibilerin halkın onayıyla gün ortasında bizi kurşuna dizdiğini görmek beni hiçbir şey kadar memnun etmez. O zaman savaşımızın yarısını kazanmış oluruz; eski ahlakın çözülüşü tam da kendi tapınağında başlamış demektir. Hedeflemeniz gereken bu. Ama siz devrimciler bunu asla anlamayacaksınız. Geleceği planlıyor, var olandan türetilmiş iktisadi sistemlerin hayallerinde kayboluyorsunuz; oysa gereken, her şeyi süpürüp yeni bir yaşam anlayışı için tertemiz başlamaktır. Yeter ki ona yer açın, o tür bir gelecek kendi yolunu bulur. Bu yüzden yeterince malzemem olsa, sokak köşelerine yığınlar hâlinde dökerdim; olmadığından, gerçekten güvenilir bir fünye geliştirerek elimden geleni yapıyorum.”
Zihninde derin sularda yüzen Ossipon, son söze can simidiymiş gibi sarıldı.
“Evet. Fünye meselesi. Parktaki adamı ortadan kaldıran şeyin senin fünyelerinden biri olmasına şaşmam.”
Ossipon’un karşısındaki kararlı, sarımtırak yüzü hafif bir kızgınlık gölgeledi.
“Güçlüğüm, çeşitli türlerle pratikte deney yapmaktan kaynaklanıyor. Sonuçta denenmeleri gerek. Hem—”
Ossipon sözünü kesti.
“Bu adam kim olabilir? Londra’da bizim hiçbir şeyden haberimiz olmadığını garanti ederim—Malzemeyi verdiğin kişiyi tarif edebilir misin?”
Öteki gözlüğünü Ossipon’a birer projektör gibi çevirdi.
“Onu tarif etmek,” diye ağır ağır tekrarladı. “Artık buna en ufak bir itiraz olacağını sanmıyorum. Sana onu tek sözcükle tarif edeceğim: Verloc.”
Merakı yüzünden oturduğu yerden birkaç santim yükselmiş olan Ossipon, yüzüne darbe yemiş gibi yeniden sandalyesine çöktü.
“Verloc! İmkânsız.”
Soğukkanlı küçük adam bir kez hafifçe başını salladı.
“Evet, o. Bu kez malzememi karşıma çıkan ilk budalaya verdiğimi söyleyemezsin. Anladığım kadarıyla grubun önde gelen üyelerindendi.”
“Evet,” dedi Ossipon. “Önde gelen biriydi. Hayır, tam olarak değil. Genel haberleşme merkeziydi, buraya gelen yoldaşları da genellikle o ağırlardı. Önemli olmaktan çok kullanışlıydı. Fikir sahibi biri değildi. Yıllar önce toplantılarda konuşurdu—sanırım Fransa’da. Pek iyi konuşamazdı gerçi. Latorre, Moser ve o eski takım ona güvenirlerdi. Gerçekten gösterdiği tek yetenek, polisin ilgisinden bir şekilde sıyrılabilmesiydi. Burada, örneğin, çok yakından gözetleniyor gibi görünmüyordu. Evliydi, bilirsin. Dükkânı herhâlde karısının parasıyla açtı. Görünüşe göre iyi de iş yapıyordu.”
Ossipon birden sustu, kendi kendine “Acaba o kadın şimdi ne yapacak?” diye mırıldandı ve düşüncelere daldı.
Öteki, gösterişli bir kayıtsızlıkla bekledi. Ailesi meçhuldü ve genellikle yalnızca “Profesör” lakabıyla tanınırdı. Bu unvanı, bir zamanlar bir teknik enstitüde kimya demonstratör yardımcısı olarak çalışmış olmasından ileri geliyordu. Haksız muamele gördüğü gerekçesiyle yöneticilerle kavga etmişti. Ardından bir boya fabrikasının laboratuvarında iş buldu. Orada da tiksindirici bir haksızlığa uğradı. Toplumdaki yerini yükseltmek için verdiği mücadele, çektiği yoksunluklar ve harcadığı emek, ona kendi değerine ilişkin öylesine yüce bir inanç aşılamıştı ki dünyanın ona adil davranması son derece güçleşmişti; adalet dediğimiz şeyin ölçüsü de kişinin sabrına fazlasıyla bağlıydı. Profesör dahiydi ama toplumsal erdemlerin en büyüğü olan boyun eğme yetisinden yoksundu.
“Düşünsel açıdan bir hiç,” diye yüksek sesle hüküm verdi Ossipon; Bayan Verloc’un yaslı hâlini ve işini zihninde düşünmekten birden vazgeçmişti. “Sıradan bir kişilik. Yoldaşlarla daha çok bağını korumamakla hata ediyorsun, Profesör,” diye kınayan bir sesle ekledi. “Sana bir şey söyledi mi—niyetleri hakkında bir fikir verdi mi? Bir aydır onu görmemiştim. Ölmüş olması imkânsız gibi geliyor.”
“Bana bunun bir binaya karşı gösteri olacağını söyledi,” dedi Profesör. “Düzeneği hazırlayabilmem için bu kadarını bilmem gerekiyordu. Tamamen yıkıcı bir sonuç için elimde yeterli miktar olmadığını söyledim ama elinden geleni yapmam için çok ısrar etti. Elde açıkça taşınabilecek bir şey istediğinden, yanımda bulunan eski, bir galonluk bir kopal verniği tenekesini kullanmayı önerdim. Fikir hoşuna gitti. Biraz uğraştırdı; önce tabanını kesip çıkarmam, sonra yeniden lehimlemem gerekti. Kullanıma hazır hâle gelince teneke, geniş ağızlı, ağzı sıkıca mantarlanmış kalın cam bir kavanozu içine alıyordu. Kavanozun çevresi ıslak kille doldurulmuş, içine de on altı ons X2 yeşil barut konmuştu. Fünye tenekenin vidalı kapağına bağlanmıştı. Zekiceydi: zamanlama ile darbeyi birleştiren bir düzenek. Sistemi ona anlattım. İçinde bir— bulunan ince bir kalay boruydu.”
Ossipon’un dikkati dağılmıştı.
“Sence ne olmuş olabilir?” diye araya girdi.
“Bilemem. Kapağı sıkıca vidalamış; bağlantı kurulmuş, sonra da süreyi unutmuş. Yirmi dakikaya ayarlanmıştı. Öte yandan, zamanlama bağlantısı kurulmuşken sert bir darbe patlamayı hemen başlatırdı. Ya süreyi fazla dar tuttu ya da şeyi elinden düşürdü. Bağlantı kurulmuş, bundan eminim hiç değilse. Sistem kusursuz çalışmış. Yine de acele eden sıradan bir budalanın bağlantıyı kurmayı tümden unutması daha olası sanılır. En çok böyle bir aksaklıktan kaygılanıyordum. Ama insanın önlem alamayacağı budala türleri de var. Bir fünyenin her budalanın akıl edebileceği biçimde yapılmasını bekleyemezsin.”
Bir garsonu çağırdı. Ossipon, zihinsel bir eziyet içindeymiş gibi dalgın gözlerle kaskatı oturdu. Garson parayı alıp gidince kendine geldi; derin bir hoşnutsuzlukla konuştu.
“Bu benim için son derece tatsız,” diye düşündü. “Karl bir haftadır bronşitle yatıyor. Bir daha ayağa kalkamama ihtimali yarı yarıya. Michaelis bir yerlerde kırda keyif sürüyor. Seçkin bir yayınevi ona bir kitap için beş yüz sterlin teklif etmiş. Kitap feci biçimde başarısız olacak. Hapisteyken, bilirsin, düşüncelerini düzenli biçimde birbirine bağlama alışkanlığını kaybetti.”
Profesör ayağa kalkmış, şimdi ceketinin düğmelerini iliklerken çevresine tam bir kayıtsızlıkla bakıyordu.
“Ne yapacaksın?” diye yorgun bir sesle sordu Ossipon. Kalıcı bir ikametgâhı olmayan ve üyelerinin kimlerden oluştuğunu tam bilmediği Merkez Kızıl Komite’nin suçlamasından korkuyordu. Bu olay F. P. broşürlerinin basımına ayrılan mütevazı ödeneğin kesilmesine yol açarsa, Verloc’un akıl almaz budalalığına gerçekten hayıflanması gerekecekti.
“En uç eylem biçimiyle dayanışma başka şey, akılsızca gözü karalık başka,” dedi kasvetli bir acımasızlıkla. “Verloc’un başına ne geldiğini bilmiyorum. İşin içinde bir gizem var. Ama artık gitti. Nasıl istersen öyle düşün; koşullar altında militan devrimci grubun tek tutumu, senin bu lanet olası tuhafınla hiçbir bağlantısı olmadığını inkâr etmek. Bu inkârı nasıl yeterince inandırıcı kılacağım, asıl derdim bu.”
Ayakta, düğmelerini iliklemiş ve gitmeye hazır küçük adam, oturan Ossipon’dan daha uzun değildi. Gözlüğünü Ossipon’un yüzüne dosdoğru doğrulttu.
“Polisten iyi hâl belgesi isteyebilirsin. Dün gece hepinizin nerede yattığını biliyorlar. Belki rica ederseniz bir tür resmî açıklama yayımlamaya razı olurlar.”
“Kuşkusuz bununla hiçbir ilgimiz olmadığını gayet iyi biliyorlardır,” diye acı acı mırıldandı Ossipon. “Ne diyecekleri başka mesele.” Düşüncelere dalmış, yanı başında duran kısa boylu, baykuş gözlü, pejmürde silueti umursamıyordu. “Michaelis’i hemen bulup toplantılarımızdan birinde içini dökmesini sağlamalıyım. Halkın o adama karşı bir tür duygusal yakınlığı var. Adı biliniyor. Büyük gazetelerin birkaç muhabiriyle de ilişkim var. Söyleyecekleri zırvanın daniskası olacak ama öyle bir konuşma tarzı var ki insanlar yine de yutuyor.”
“Pekmez gibi,” diye araya girdi Profesör, ifadesini hiç bozmadan, alçak sesle.
Şaşkın Ossipon, yapayalnızken düşüncelere dalmış bir adam gibi, yarı duyulur biçimde kendi kendine konuşmayı sürdürdü.
“Lanet olası ahmak! Böyle budalaca bir işi başıma sardı. Bir de bilmiyorum ki—”
Dudaklarını sımsıkı kapatıp oturdu. Haberi doğrudan dükkâna gidip öğrenme fikri hiç cazip değildi. Verloc’un dükkânının çoktan bir polis tuzağına çevrilmiş olabileceğini düşünüyordu. Birkaç tutuklama yapmaları kaçınılmaz, diye düşündü; kendi kusuru olmayan bir şey yüzünden devrimci yaşamının düzenli akışı tehdit altındaydı ve içinde erdemli bir öfkeye benzer bir duygu vardı. Yine de oraya gitmezse, kendisi için belki de çok önemli olan bir şeyden habersiz kalma riski vardı. Sonra, gazetelerin akşam baskılarının yazdığı gibi parktaki adam paramparça olduysa, kimliğinin saptanamayacağını düşündü. Öyleyse polisin Verloc’un dükkânını, polisin fişlediği anarşistlerin uğrak yeri olduğu bilinen başka herhangi bir yerden daha yakından gözetlemesi için özel bir neden olamazdı; Silenus’un kapılarını gözetlemek için ne kadar neden varsa o kadar. Nereye giderse gitsin, her yanda gözetim olacaktı. Yine de—
“Şimdi ne yapsam acaba?” diye mırıldandı, kendi kendine danışarak.
Dirseğinin dibinden gelen tırmalayıcı bir ses, ağırbaşlı bir küçümsemeyle şöyle dedi:
“Kadına yapış, ne koparabilirsen kopar.”
Profesör bu sözleri söyledikten sonra masadan uzaklaştı. Bu nükteli çıkarım karşısında hazırlıksız yakalanan Ossipon, boş yere bir kez yerinden sıçradı; sonra, sanki sandalyesine çivilenmiş gibi çaresizce bakarak kıpırdamadan kaldı. Önünde nota sehpası bile olmayan kimsesiz piyano birkaç akoru cesurca tıngırdattı, ardından bir ulusal ezgiler seçkisine başladı ve sonunda onu “İskoçya’nın Mavi Çanları” ezgisiyle uğurladı. Acı verecek kadar kopuk notalar, o ağır ağır merdivenleri çıkıp salondan geçerek sokağa vardığında arkasında cılızlaştı.
Büyük giriş kapısının önünde, kaldırımdan ayrı durup mallarını oluktan satan gazete satıcıları kasvetli bir sıra oluşturmuştu. İlkbaharın başlarıydı; hava soğuk ve kapalıydı. Kirli gökyüzü, sokakların çamuru ve kir pas içindeki adamların paçavraları, matbaa mürekkebine bulanmış nemli, döküntü kâğıtların ortaya saçılmasıyla pek uyum içindeydi. Pislikle lekelenmiş afişler, kaldırım taşlarının kıvrımını duvar halısı gibi süslüyordu. Akşam gazeteleri iyi satıyordu; yine de hızlı ve kesintisiz yaya akışı yanında, bu dağıtımın etkisi umursanmamış gibiydi. Ossipon çapraz akıntıların arasına çıkmadan önce telaşla iki yana baktı ama Profesör çoktan gözden kaybolmuştu.
Bölüm etkileşimi
