iii. akbaba

iii.
Uzakta savaşın uğultusu çalınıyordu kızın kulağına. Derme çatma bir Hilal-i Ahmer çadırına doğru yürürken ağaçlara tünemiş akbabalara çalındı gözü.
Ayağının altındaki toprak gece yağan yağmurla yumuşamış, çamura dönmüştü. Her adımında eteklerinin kenarına çamur sıçrıyor, ayakkabısının altı yere biraz daha yapışıyordu. Çadırın önüne geldiğinde içeriden yükselen koku yüzüne çarptı önce.
İçeri girdiğinde karşılaştığı manzara midesini bulandırmadı. Kan, ter, ilaç, nemli bez, paslı metal ve insan bedeninin acıya uzun süre dayandığında bıraktığı o ağır, bayıltıcı koku birbirine karışmıştı. Durumu ağır olan askerleri gördü çadırın en uç köşesinde. İnce sesli inlemeler, bastırılmaya çalışılan çığlıklar, dişlerinin arasından küfür eden askerler ve su isteyen boğuk sesler, çadırın içinde birbirine eklenmiş bir dua gibi dönüp duruyordu. Kapıya yakın kısımda yatanların yüzü biraz daha canlıydı. Onlar iyileşmeye yüz tutmuş, bedenleri henüz tam toparlanmamış olsa da akılları çoktan siperlere, arkadaşlarının yanına dönmüştü.
Hemşire hiçbirine bakmadı. Üzerindeki yorgunluk yüzüne yerleşmiş olsa da adımlarında tereddüt yoktu. Çadırın içinden boylu boyunca yürüdü, en dipte önünde iki silahlı askerin nöbet tuttuğu perdeye yaklaştı. Askerler, onu görünce hiç konuşmadan kenara çekildiler. Onun bu bölüme gelişine alışmışlardı artık. Hemşire perdeyi iki eliyle aralayıp geçtiğinde, dışarıdaki inlemeler bir anda azalmış, yerini daha ağır, daha suskun bir havaya bırakmıştı. İçeride tedavisini tamamlayıp esir kampına gönderilmeyi bekleyen düşman askerleri duruyordu.
Mavi üniformaları, farklı dilleri, farklı yüzleriyle aynı çadırın içinde olmaları bile başlı başına tuhaf bir manzaraydı. Kimi duvara dönmüş yatıyor, kimi tavana bakıyor, kimi de içeri giren hemşireyi merakla süzüyordu. Onların bakışlarında korkudan çok bekleyiş vardı.
Kapıya en uzak ve durumu en ağır hastaya doğru yol aldı hemşire. Askerin üzerindeki mavi üniformaya baktı. Sarı saçları kan ve toprakla birbirine yapışmış, alnına düşen teller terden sertleşmişti. Çenesinde birkaç günlük sakal vardı. Buraya ilk getirildiği günü düşündü hemşire. Sol bacağı diz altından paramparça olmuş, bedeninin yarısı neredeyse duyarsızlaşmıştı. On gündür, bu sarışın düşman askerinin esir kampına mı gideceğini, yoksa aynı günün akşamında toprağa mı verileceğini kestiremiyordu kimse. Ve tam on gündür bu yaralı askerle ilgileniyordu hemşire.
"Bal göz hemşire gelmiş," dedi asker yarım yamalak Türkçesiyle. Cihan harbinden bu yana İzmir'e yerleştiğini öğrenmişti hemşire bu askerin. Sonra İstiklal Harbi'nde karşı cephelerde savaşmış Osmanlı askeriyle, ardından bu sedyeyle.
Çok konuşuyordu asker. Başlarda, hemşire her cümlesini duvar gibi karşılamış, yalnızca işini yapmış, onun anlattıklarını kulak ardı etmişti. Ne geçmişi ilgilendiriyordu onu ne de savaşın bir başka tarafında büyümüş olmasının taşıdığı hikaye. O yalnızca yarayı temizliyor, bez değiştiriyor, ateşini ölçüyor, su veriyor ve çekiliyordu. Ama günler ilerledikçe, adam ölmemekte direndikçe, bu konuşmalar onun için de çadırın olağan seslerinden biri haline gelmişti. Son zamanlarda durumu nasıl diye kontrol etmeye geliyordu iki saatte bir.
"Hala yaşıyorsunuz bakıyorum," dedi hemşire getirdiği suyu uzatırken askere. Asker hafifçe gülümsedi. Hemşire onun doğrulmasına yardım etti. Parmakları adamın sırtına değdiğinde, bedeninin ne kadar ateşli ve ne kadar zayıf olduğunu bir kez daha hissetti. Ampute edilmiş bacağına bakmamaya çalışıyordu. Asker, mucize eseri yaşıyor gibi duruyordu. Ya da inat etmişti ölmemeye.
"Sizin yüzünüzü görmediğim vakit göçeceğim belki." Doğrulduğu yerden konuştu asker. Kalan tek gözü, hemşirenin yüzünden ellerine, oradan yeniden yüzüne dönüp duruyordu. Sanki onun yaptığı her hareketi ezberlemek ister gibi dikkatliydi.
"Ölmezsiniz siz merak etmeyin. Göndeririz kampa sizi, yakındır." Kolundaki bandajı açmaya başladı. Yeni bandajı açıp gerektiği kadar kesti. Eskisini çöpe atıp kolunu sarmaya girişti.
Asker yavaş yavaş yastığa doğru kaymış, başını yaslamıştı şimdi. "Benden kurtulmak istiyorsunuz, bu kadar çabuk?" Sesinde o tanıdık muziplik vardı ama altına ince bir yorgunluk sinmişti bu kez.
Gözüne bakmamaya çalışıyor sadece kolunu sarmaya odaklanıyordu. "Bir sorumluluğum daha azalsın istiyorum, siz buna kurtulmak da diyebilirsiniz dilerseniz."
Asker bir süre sustu. Gözünü hemşirenin yüzünde gezdirdi. "Siz öyle diliyorsanız, öyle olsun." dedi, usulca. Dudaklarının kenarında belli belirsiz bir tebessüm belirdi. "Buradan bir ayrılayım bulacağım sizi bal göz hemşire, bulacağım sizi." Sözlerinde bir kesinlik, bir veda var gibi geldi kıza. Hemşire sargıyı bağlarken durdu. Açık olan tek gözünü de kapattı asker, nefesi gittikçe yavaşladı. Sonra büsbütün sessizleşti.
Hemşire eğildiği sedyeden doğruldu. Önünde yatan askere baktı. Dudaklarının kenarında incecik bir gülümseme kalmıştı. Neredeyse huzurlu görünüyordu. Genç kız, hemşirenin gözlerini yakan hissi anlamaya çalıştı. Askerin göğsüne odaklandı, artık inip kalkmıyordu. Gözünden bir damla yaşın süzüldüğünü hissetti kız. Hemşire kendisine bu kadar izin verdi sadece düşman askeri için. Sonra derin bir nefes aldı, yanaklarındaki yaşları sildi kurumasına izin vermeden. Askerin sözünü düşündü bir süre, sonra gerisin geri geldiği yerden çıktı.
...
Fadime asistanların bulunduğu odada, derste kullanacağı bilgisayarını toparladı sessizce. Göktuğ ve ikisi vardı sadece, o da uykunun kalıntılarını üstünden atmak ister gibi kahvesini tek yudumda bitirmeye çalışmakla meşguldü. Onu rahatsız etmeyi düşünmüyordu sabah sabah, ayılmak bazı günler hali hazırda zor oluyordu zaten bir de kendisini konuşmakla yormak istemiyordu.
Bugün hava sonbaharın aksine sıcaktı. Güneş tepeden odalarına giriyordu bütün sıcaklığıyla. Hafta başından beri etrafı saran o kasvetli hava, bir süreliğine de olsa dağılmıştı.
Fadime'nin içi kıpır kıpırdı. Dün aldığı arama onu umutla doldurmuştu ama kimseyle konuşamıyordu bu konuda. Zaten konuşup büyüsünü de bozmak istemiyordu hiç. Üniversiteden kimseyle zaten paylaşamazdı, belki olur da Naz'a bahsedebilirdi ama iş bozulur da içinde ukde kalır diye korkuyordu biraz.
Göktuğ, bitirdiği kahvesinden ayrıldı sonunda. "Caner'den haberin var mı ya? Geç kaldı."
Telefonunun saatine baktı ayağa kalkarken Fadime. Caner'in huyu değil diyemeyecekti tam olarak. "Haberim yok ama-"
Koridordaki ayak sesiyle Fadime'nin sözü yarım kaldı. Güneş gözlüğü, deri ceketi ve yüzündeki sırıtışla kapıdan girmişti Caner bütün ihtişamıyla. Elindeki dosyaları masasına koydu ve güneşi selamlar gibi selamladı çalışma arkadaşlarını.
"Geldi işte," diye tamamladı sözünü.
"Günaydınlar size, üniversitenin atom karıncaları. Günaydın Fadime, odamızın nadide çiçeği," diyerek bütün ışıltısıyla gülümsedi Fadime'ye. Sonra Göktuğ'a döndü. "Sana da günaydın Göktuğ."
Fadime, Caner'in bu şımarık haline gülümsedi. Göktuğ'un ciddiyetinin yanında Caner'in bu renkli kişiliği görmezden gelinemeyecek bir tezat oluşturuyordu. Göktuğ, bu neşeli selamlama karşısında bir günaydın homurdandı sadece.
"Sizlere haberlerle geldim," Caner kaldığı yerden devam etti. Göktuğ'un homurdanmalarını duymazdan geldi elini sallamasıyla.
Göktuğ bu görmezden gelinmeye bozulmuş gibi duruyordu, "Belli oldu bu neşen, yürüyen magazin seni."
"Ne haberi sabah sabah?" Fadime bir eliyle bilgisayarını tutuyor, diğer elini de masasına dayamış Caner'den gelecek haberleri duymak için can atmıyormuş gibi görünmeye çalışıyordu.
"Sizin, okuldaki dedikodulardan mahrum kalmamanızı sağlıyorum buna rağmen bana karşı bu tavrınız..." Kafasını hayal kırıklığıyla iki yana sallarken dilini dişinin arkasına vurup onaylamaz bir ses çıkardı çalışma arkadaşlarına. "Beni ziyadesiyle üzdünüz."
"Tamam hadi anladık, neymiş bu haber". Göktuğ'un zaten olmayan modu Caner'in bu dramasıyla daha da bozulmuştu. Caner şaşkınca bir süre arkadaşına baktı. Normalden daha sert çıkışmıştı Göktuğ ona. "Sana ne oldu? Akşamdan mı kaldın hayırdır bu hal?"
Göktuğ, yerinde kıpırdandı huzursuzca. Anlatsa mı anlatmasa mı bilmez bir hali vardı. Sonunda iki arkadaşının da meraklı bakışlarına karşın derin bir nefes verdi. "Gizem'le atıştık biraz, önemli değil. Sen anlat ne anlatacaksan."
Elindeki bilgisayarı masaya bırakmak için yerine doğru yöneldi Fadime. Caner de durumu üstelemeyip konuyu değiştirdi. "Bizim bu gazeteci yok mu? Onunla karşılaştım".
Fadime, Caner'in haberiyle ona bakayım derken dizini masanın ayağına çarptı. Çarpmanın etkisiyle elinin refleksle dizine gitmesi, elinde tuttuğu bilgisayarın da birden masaya düşmesine sebep oldu. Göktuğ oturduğu yerden ona meyledecek oldu, eliyle durdurdu onu Fadime.
"İyiyim, iyiyim bir şeyim yok." Yerine yerleşirken dizini ovuşturdu, muhtemelen akşama moraracaktı. "Gazeteciyle karşılaştım diyordun." Fadime devam etmesini istedi Caner'in.
"Ne oldu heyecanlandın mı?" diye dalga geçti Caner. "Üzgünüm gazeteye falan çıkarım diye heyecanlanıyorsan hiç şansın yok."
Fadime bunu dinlerken masaya düşen bilgisayarını kontrol ediyordu bir şey oldu mu diye. Ekranda veya etrafında bir çizik veya göçük görünmeyince rahatladı. "Ne alakası var? Dengem şaştı bir an sadece." diyerek ofladı.
Göktuğ konunun uzadığını düşünüyor olacaktı ki araya girdi. "Dersler başlayacak birazdan saat geliyor. Fadime senin İlk İnsan dersin yok mu?"
Fadime yerinde kıpırdandı. Derse biraz geç gitse bir şey olmazdı. Zaten sabah dersine hem katılım az oluyor hem de gelenler de uykusundan uyanamamış oluyordu. "Dokuza doğru gideceğim, ben gidene kadar geç kalanlar da yetişmiş olur zaten."
Herhangi bir mesaj geldi mi öğrencilerden diye telefonunu açıp kontrol etti. Ne olur ne olmaz listeden dersin öğrencilerini seçip mesaj gönderdi sistem üzerinden. "Konuştunuz mu bir şey gazeteciyle?"
Caner aheste aheste yerine oturdu. Deri ceketini sandalyesine astı. Güneş gözlüğünü olabildiğince yavaş bir şekilde çıkarıp masanın üstüne yerleştirdi. Ardından iki elini kavuşturup sanki basın açıklaması yapmayı bekleyen bir konuşmacı edasıyla çalışma arkadaşlarına döndü.
Göktuğ derin bir nefes daha çekti. "Gösterin bitti mi?"
Yavaşça Göktuğ'a döndü Caner. "Bitmek üzere." Titizlikte boğazını temizlemesini beklediler bir süre. Sonunda devam etti. "Konuştum."
Beklentiyle baktı ikili. "Naz yapmaya devam mı yoksa anlatacak mısın?"
Gösterisini böldükleri için sanki haksızlarmış gibi nefes verdi Caner. "Tamam anlatıyorum ya. İki dakika sabredemiyorsunuz."
"Caner bak elimde kalacaksın!" diyerek ona doğru hamle yaptı Göktuğ. Caner ellerini havaya kaldırıp teslim oldu sonunda.
"Tamam ya tamam. Güvenlikle konuşurken karşılaştım adamla. Mehmet hocayla randevusu olduğunu iddia ediyordu ama bakmayın yalan. İçeri girmeye oynuyordu muhtemelen. Hemen duruma el attım tabi. Benimle konuşabilirsin dedim. Gel yardımcı olayım dedim." Kafasını hafif kaldırmış, burnu kafdağında bir prens imajı çiziyordu Caner.
"Ee o ne dedi?" Meraklanan Göktuğ sordu.
Caner'in o burnu yere indi. Kollarını göğsünde kavuşturup gözlerini devirdi, "Sen kimsin dedi."
Göktuğ'dan bir kahkaha sesi yükseldi. İkili Caner'in bu hallerine alışmış olsa da Caner'e had bildirilmesi keyiflendiriyordu onu. Fadime de sırıtıyordu duyduklarına.
Caner gözlerini Göktuğ'a dikmiş susmasını bekliyordu bıkkınlıkla. Sonunda kendisine gelince devam etti. "Neyse. Kendimi tanıtınca yaptığı hatayı anladı zaten merak etmeyin."
Göktuğ'dan gülmeyle karışık bir öksürme sesi geldi. Caner ona dik dik bakınca özür dileyip devam etmesi için işaret verdi.
Kafasını hayal kırıklığıyla salladı Caner. " Ne diyordum? Kendimi tanıttım, ne için geldiğini sordum. Geçen gün diğerlerinin anlatmasından biliyorum aslında olayı da maksat ağzından laf almak. Belki her şeyi anlatmamışlardır falan. Neyse işte. Hangi bölümden olduğumu öğrenince randevum var yalanını yemeyeceğimi anladı, 'Mehmet hoca ile görüşmek istiyorum kendisine ulaşamadım hiçbir şekilde' dedi aynen. Ulaşamaz tabi adamın telefonuna baktığı mı var? Biz bile haftalık haber alıyoruz. O da, adam bize haber vermek isterse. Yoksa elini kolunu sallayan ulaşamaz öyle. Bunu söyledim ben de adama. Ulaşamazsın öyle hemen dedim. Yanına gitmen lazım anca öyle görüşürsün dedim."
İkili arkadaşlarına bakakaldı. Hocalarının yerini öylece vermişti yabancı birisine yani. "Nerede bulacağını sorunca da kazıdan bahsettim işte. Hemen yola koyulur muhtemelen. Ben de o yüzden geç kaldım zaten." diyerek muazzam hikayesini bitirdi.
Bir süre, beklentiye onlara bakan Caner'i izlediler. "Pazartesi öğrenmediğimiz neyi anlattın sen şimdi bize?" dedi Göktuğ gözlerini devirerek.
Fadime tekrar toparlanmaya başladı. Bilgisayarını ve imza kağıdını alıp kapıya doğru yöneldi. "Başka muhteşem haberlerin yoksa eğer ben gidiyorum, geç kaldım zaten yeterince." İyi ders dilekleri eşliğinde odadan çıktı, aşağı kata inmek için merdivenlere doğru yöneldi Fadime. Kulaklarına ikilinin konuşma sesleri taşınıyordu boş koridorda.
Amfinin önüne geldiğinde içeriden fısıltıyla karışık heyecanlı sohbetleri duyabiliyordu. Yeni öğrencilerini daha fazla bekletmek istemediğinde içeriye girip platformda bulunan masaya doğru ilerledi. Öğrencilerin sesi kesilmiş ilgiyle Fadime'yi takip ediyorlardı gözleriyle.
Yüzlerindeki heyecanı görmeyi seviyordu Fadime. Onların hayallerine giden yolda bir rehber olmak hoşuna gidiyordu. Herkesin bu hayatta sevdikleri alanlarla ilgilenmesi gerektiğine inanıyordu. Aksi takdirde içinde bir boşlukla hayata tutunmaya çalışan bir topluluğun parçası olmaktan öteye gidemezdi kimse.
"Hoş geldiniz," dedi, sesi beklediğinden daha yumuşak çıktı. "Öncelikle, dersimizin ismi İlk İnsan ve Yaşam Biçimleri ama biz burada 'ilk insan'ı aramayacağız."
Sınıfta birkaç kişi başını kaldırdı. Bir iki öğrenci kalemini durdurdu. Fadime masanın önüne doğru yürüyüp yaslandı, iki eliyle arkasında kalan masaya tutundu. "İnsan ne zaman "insan" olmuştur." dedi ve devam etti, "Çünkü, tek bir an yok. Tek bir başlangıç noktası yok. İnsan dediğimiz şey," biraz duraksadı, öğrencileri inceledi. "bir süreç."
Arka sıralardan bir öğrenci hafifçe öne eğildi. Ön sıralardan bir kız not almaya başladı. Fadime onların dikkatinin nasıl toplandığını hissedebiliyordu.
"Bugün, yazının olmadığı bir dünyayı konuşacağız. Tarih öncesini. Yazı yoksa ne var?"
Kısa bir sessizlik oldu. Sonra orta sıralardan bir erkek öğrenci tereddütle elini kaldırdı. "Hocam kalıntılar?"
Fadime başını salladı. "Evet. Ama sadece kalıntılar değil. İzler. İnsanların geride bıraktığı her şey."
Tahtaya bir kelime yazdı: "İz"
"Bir taş parçası," tahtadan ayrılıp öğrencilere döndü tekrar, "bir kemiğin üzerindeki kesik, bir ateşin bıraktığı yanık, hepsi bir yaşam biçiminin izi."
Sınıf artık daha sessizdi. Fadime konuşurken kelimeleri dikkatle seçiyordu ama zihninin arka planında başka görüntüler de kıpırdıyordu. Taş. Soğuk yüzey. Üzerinde bir kabartma... Bir hayvan mıydı? Gözlerini bir an kapatıp tekrar açtı.
"İlk insanlar," sesi bir anlığına daha da derinleşti, "bizim düşündüğümüz kadar basit değildi. Onlar doğayla mücadele eden varlıklar değildi sadece. Doğanın bir parçasıydılar."
Ön sıralardan bir kız öğrenci elini kaldırdı. "Hocam, ilk avcı-toplayıcılar doğayla mücadele etmediyseler sürekli göç etmek zorunda mıydı?"
Fadime başını yana eğdi. "Çoğunlukla evet. Ama bu bir zorunluluktan çok uyum sağlamakla ilgiliydi. Doğanın ritmine uyum sağlıyorlardı. Hayvanların göçü, mevsimler, su kaynakları gibi onların da göçleri doğal bir akıştı. Çünkü bir yerde sabit kalmak diye bir gerçeklikleri yoktu."
"Peki," dedi başka bir öğrenci, "yerleşik hayata ne zaman geçtiler?"
"İşte bu," Fadime bu soruya hafifçe gülümsedi, "dersimizin en kritik sorularından biri."
Tahtaya doğru yürüdü, ama yazmak yerine kalemi elinde tuttu. Öğrencilere döndü. "Uzun bir süre bilim dünyası önce tarımın başladığı, sonra insanların yerleşik hayata geçtiğine inanmıştır."
Arka sıralardan bir öğrenci elini kaldırdı. "Hocam, Göbeklitepe bu noktada önemli değil mi?" Sınıfta hafif bir kıpırtı oldu. Birkaç kişi başını çevirip soruyu soran öğrenciye baktı.
"Evet," diyerek tahtaya Göbekli Tepe'yi de ekledi. "Göbeklitepe bu konuda bildiklerimizi değiştiren yerlerden biri." Tekrar masanın önündeki yerini aldı.
"Göbeklitepe, tarımın henüz başlamadığı bir döneme tarihleniyor. Ama orada devasa taş yapılar da var. Üzerlerinde kabartmalar bulunan sütunlar bir T şeklini oluşturacak düzende kurulu." Yaslandığı masadan çekilip üstüne oturacak şekilde yerleşti Fadime. Sınıf tamamen sessizleşmiş onun devam etmesini bekliyordu.
"Bu ne demek?" diye sordu kendi kendine, sonra öğrencilere baktı. "Bu şu demek: Bu insanlar sadece hayatta kalmaya çalışan gruplar değildi. İz bırakıyorlardı. Anlam arıyorlardı."
Ön sıralardan biri sordu, "Hocam orası için tapınak mı diyorlardı?"
Fadime başını hafifçe yana eğdi. "Buna kesin bir cevap yok," dedi. "Ama ritüel yapılan bir yer olduğu düşünülüyor."
"Ne tür ritüeller?" diye sordu aynı öğrenci, yerinde kıpırdanması heyecanlı olduğunu belli ediyordu.
Fadime, sınıfın ilgisinden memnun kaldı. Hepsi merakla ona bakıyor, ağzından çıkacak cümleleri bekliyorlardı. Tarihin bu henüz aydınlatılmamış zamanları hakkında konuşmaktan hoşlanmıştı hep. "Topluluğu bir araya getiren ritüeller," öğrenciye cevap verdikten sonra sınıfa döndü. "Belki av öncesi. Belki ölümle ilgili. Belki de sadece bir arada olmanın bir yolu."
Sınıf, yorum yapmadan beklemeye devam etti. "Şunu düşünün, henüz köyler yok. Tarım yok. Ama insanlar bir araya gelip devasa taşlar dikiyor. Onları süslüyor. Bu inanılmaz bir organizasyon gerektirir."
Arka sıralardan biri, "Yani önce inanç, sonra yerleşim mi geldi?" diye sordu.
Fadime hafifçe gülümsedi. "Belki," dedi. "Belki de tam olarak bu yüzden Göbeklitepe bu kadar önemli." Oturduğu yerden kalkıp masanın önünde durdu. "Arkeoloji, bize kesin cevaplar vermez. Ama doğru soruları sorar." Tahtaya geri döndü ve son bir cümle yazdı: "İnsan, arayış içinde bir varlıktır."
"Bu ders boyunca," Kalemi bıraktı, "sadece ne olduğunu değil neden olduğunu da sorgulayacağız."
Dersin bitmesine henüz biraz daha vardı ama öğrencilerden bazıları şimdiden notlarını toparlamaya başlamıştı. Öğrencilere çıkabilecelerini işaret ederek dersi bitirdi. Yanına gelip ders hakkında soruları olan öğrencileri cevapladı bir süre.
Herkes amfiden çıktıktan sonra masasına doğru yürürken bir an durdu. Pencereden içeri giren ışık sınıfın zeminine uzun çizgiler halinde düşüyordu. Fadime gözlerini o ışığın üzerinde gezdirdi. Derste bahsettiği arayışı düşündü. Ve bu arayışın sonlanacağı noktanın bir insan için ne anlama gelebileceğine kafa yordu uzun süre.