Bölümler 10Şu an: VIII
VIII
Ethan, babasının hastalığı yüzünden çiftliğe geri çağrıldığında annesi ona boş duran “salon”un arkasında küçük bir oda vermişti. Ethan burada kitapları için raflar çakmış, tahtalardan ve bir şilteden kendine kutu biçiminde bir kanepe yapmış, kâğıtlarını mutfak masasına yaymış, kaba sıvalı duvara Abraham Lincoln’ün bir gravürüyle “Şairlerden Düşünceler” yazılı bir takvim asmıştı. Worcester’dayken kendisine iyilik edip kitap ödünç veren bir papazın çalışma odasına benzer bir yer yaratmaya bu kısıtlı eşyalarla uğraşmıştı. Yazları hâlâ oraya sığınırdı; ama Mattie çiftlikte yaşamaya gelince sobasını ona vermek zorunda kaldı ve oda yılın birkaç ayı boyunca oturulamaz hâle geldi.
Ev sessizleşir sessizleşmez bu sığınağa indi; Zeena’nın yataktan gelen düzenli solukları, mutfaktaki sahnenin devamının gelmeyeceğini ona göstermişti. Zeena odadan çıktıktan sonra Mattie’yle sessizce durmuş, ikisi de ötekine yaklaşmaya yeltenmemişti. Sonra Mattie mutfağı gece için toparlama işine dönmüş, Ethan fenerini alıp evin çevresindeki alışıldık turuna çıkmıştı. Geri döndüğünde mutfak boştu; ama tütün kesesiyle piposu masanın üzerine konmuş, altlarına da tohum satıcısının kataloğunun arkasından koparılmış bir kâğıt parçası bırakılmıştı. Üzerinde üç sözcük yazılıydı: “Üzülme, Ethan.”
Soğuk ve karanlık “çalışma odasına” girip feneri masaya koydu; ışığa doğru eğilerek notu tekrar tekrar okudu. Mattie ona ilk kez yazıyordu; kâğıdın elinde olması, ona yakın olduğuna dair tuhaf, yeni bir duygu veriyordu. Ama bundan böyle birbirleriyle başka türlü iletişim kuramayacaklarını hatırlatıp acısını derinleştiriyordu. Gülümsemesinin canlılığı, sesinin sıcaklığı yerine yalnızca soğuk kâğıt ve ölü sözcükler kalacaktı!
İçinde birbirine karışmış isyan dürtüleri fırtına gibi koptu. Umutlarının yıkımına böylesine kolay boyun eğemeyecek kadar genç, güçlü ve yaşam enerjisiyle doluydu. Ömrünün bütün yıllarını acı, huysuz bir kadının yanında mı geçirecekti? İçinde başka olasılıklar vardı; Zeena’nın dar görüşlülüğü ve bilgisizliği yüzünden bir bir feda edilmişlerdi. Peki bütün bunlardan ne çıkmıştı? Zeena, evlendikleri zamankinden yüz kat daha acı ve hoşnutsuzdu; ona kalan tek zevk Ethan’a acı çektirmekti. Kendini korumaya yönelik bütün sağlıklı içgüdüleri böyle bir israfa karşı ayaklandı...
Eski rakun kürkü paltosuna sarınıp kanepeye uzandı, düşünmeye başladı. Yanağının altında tuhaf çıkıntıları olan sert bir şey hissetti. Zeena nişanlıyken onun için bir minder dikmişti; Ethan’ın onu dikerken gördüğü tek el işi buydu. Minderi odanın öbür ucuna fırlattı ve başını duvara dayadı...
Dağın öte yanında, kendi yaşlarında genç bir adamın, sevdiği kızla Batı’ya giderek böylesi bir sefalet dolu hayattan kurtulduğunu biliyordu. Karısı ondan boşanmış, o da kızla evlenip refaha kavuşmuştu. Ethan, çiftle önceki yaz Shadd’s Falls’ta akrabalarını ziyarete geldiklerinde karşılaşmıştı. Sarı bukleli, altın madalyon takan, prenses gibi giyinmiş küçük bir kızları vardı. Terk edilen karının da durumu kötü olmamıştı. Kocası çiftliği ona vermiş; kadın da çiftliği satmayı başarmış, parayla ve nafakayla Bettsbridge’de bir öğle yemeği yeri açıp hareketli ve önemli biri hâline gelmişti. Bu düşünce Ethan’ı heyecanlandırdı. Mattie’yi tek başına gitmeye bırakacağına ertesi gün onunla birlikte neden gitmesindi? Valizini kızağın koltuğunun altına saklar, Zeena öğleden sonraki uykusu için yukarı çıkıp yatakta bir mektup bulana kadar hiçbir şeyden şüphelenmezdi...
Dürtüleri hâlâ yüzeye yakındı; fırlayıp kalktı, feneri yeniden yaktı ve masaya oturdu. Çekmeceyi kâğıt aramak için karıştırdı, bir yaprak buldu ve yazmaya başladı.
“Zeena, senin için elimden geleni yaptım; ama hiçbir işe yaramış gibi görünmüyor. Seni suçlamıyorum, kendimi de suçlamıyorum. Belki ayrı olursak ikimizin de durumu daha iyi olur. Şansımı Batı’da denemeye gidiyorum. Çiftliği ve değirmeni satıp parayı alabilirsin—”
Kalemi o sözcüğün üzerinde durakladı; sözcük, içinde bulunduğu koşulların acımasızlığını ona bir kez daha hatırlatmıştı. Çiftliği ve değirmeni Zeena’ya bırakırsa kendi hayatını kurmak için elinde ne kalacaktı? Batı’ya vardığında iş bulabileceğinden emindi; tek başına şansını denemekten korkmazdı. Ama Mattie ona bağlıyken durum başkaydı. Peki Zeena’nın hâli ne olacaktı? Çiftlik ve değirmen değerlerinin son kuruşuna kadar ipotekliydi; bir alıcı bulsa bile—ki bu başlı başına pek olası değildi—satıştan bin dolar çıkarıp çıkaramayacağı şüpheliydi. Üstelik çiftliği nasıl geçindirecekti? Ethan toprağından ancak durmadan çalışıp her şeyi bizzat denetleyerek kıt kanaat geçinebiliyordu; karısı, sağlığı sandığından iyi olsa bile, böyle bir yükü tek başına asla taşıyamazdı.
Öyleyse ailesinin yanına döner, onun için ne yapacaklarına bakardı. Mattie’ye zorla yaşattığı kader buydu; neden kendisi de denemesindi? Nerede olduğunu öğrenip boşanma davası açana kadar, o her neredeyse, muhtemelen ona yeterli nafakayı ödeyebilecek kadar para kazanmış olurdu. Öte yandan Mattie’yi, geleceğini güvenceye alma umudu çok daha azken, tek başına yollamak vardı....
Bir yaprak bulmak için masa çekmecesinin içindekileri etrafa saçmıştı; kalemini eline alırken gözü eski bir Bettsbridge Eagle nüshasına takıldı. İlan sayfası üste gelecek biçimde katlanmıştı. Baştan çıkarıcı şu sözleri okudu: “Batı’ya Yolculuk: İndirimli Ücretler.”
Feneri yaklaştırıp ücretleri heyecanla gözden geçirdi; sonra kâğıt elinden düştü ve bitirmediği mektubu bir yana itti. Az önce Batı’ya vardıklarında Mattie’yle ne yiyip içeceklerini düşünmüştü; şimdi onu oraya götürecek parası bile olmadığını anladı. Borç almak söz konusu olamazdı: altı ay önce değirmenin gerekli onarımlarını yaptırmak için para bulurken elindeki tek teminatı vermişti ve Starkfield’da kimsenin teminatsız ona on dolar bile borç vermeyeceğini biliyordu. Kaçınılmaz gerçekler, bir mahkûmu kelepçeleyen gardiyanlar gibi çevresini sardı. Çıkış yoktu; hiç yoktu. Ömür boyu mahkûmdu ve şimdi tek ışık huzmesi de sönecekti.
Ağır adımlarla kanepeye döndü, öyle kurşun gibi ağırlaşmış uzuvlarını uzattı ki bir daha kıpırdayamayacakmış gibi hissetti. Gözyaşları boğazına yükseldi, ağır ağır yanarak göz kapaklarına ulaştı.
Orada yatarken karşısındaki pencere camı giderek aydınlandı; karanlığa, ay ışığına bulanmış gökyüzünden bir kare yerleşti. Eğri bir ağaç dalı, yaz akşamları değirmenden dönerken Mattie’yi bazen altında otururken gördüğü elma ağacının dalı, karenin içinden geçiyordu. Yağmur yüklü bulutların kenarı yavaşça alev alıp dağıldı; tertemiz ay mavi göğe yükseldi. Ethan dirseğinin üzerine kalkıp manzaranın ay ışığının yontusuyla ağarıp biçimlenişini izledi. Mattie’yi kızağa bindirip gezintiye çıkaracağı gece buydu; onlara ışık tutacak fener de orada asılıydı! Işıltıyla yıkanmış yamaçlara, gümüş kenarlı orman karanlığına, göğe karşı hayaletimsi mor renge bürünen tepelere baktı. Sanki gecenin bütün güzelliği, onun perişanlığıyla alay etmek için ortaya saçılmıştı....
Uykuya daldı; uyandığında kış şafağının ayazı odayı doldurmuştu. Üşümüş, tutulmuş ve acıkmıştı; aç olduğu için de utanıyordu. Gözlerini ovuşturup pencereye gitti. Gri tarlaların üzerinde, siyah ve kırılgan görünen ağaçların ardında kızıl bir güneş duruyordu. Kendi kendine, “Bugün Mattie’nin son günü,” dedi ve o olmadan buranın nasıl olacağını düşünmeye çalıştı.
Orada dururken arkasında bir ayak sesi duydu ve Mattie içeri girdi.
“Ah, Ethan, bütün gece burada mıydın?”
Üstündeki yoksul elbisesi ve boynuna doladığı kırmızı atkıyla öyle ufak tefek, öyle solgun görünüyordu ki; soğuk ışık tenini sarartmıştı. Ethan, karşısında tek kelime etmeden durdu.
“Donmuş olmalısın,” diye devam etti Mattie, ışıltısını yitirmiş gözlerini ona dikerek.
Ethan bir adım yaklaştı. “Burada olduğumu nereden bildin?”
“Yatağa girdikten sonra yeniden aşağı indiğini duydum; bütün gece dinledim, ama yukarı çıkmadın.”
Şefkati bir anda dudaklarına doldu. Mattie’ye bakıp, “Hemen gelip mutfak ocağını yakacağım,” dedi.
Birlikte mutfağa döndüler. Ethan kömürü ve çıraları getirdi, ocağı temizledi; Mattie sütü ve etli turtadan kalan soğuk parçaları içeri taşıdı. Ocaktan sıcaklık yayılmaya, ilk güneş ışını mutfak zeminine düşmeye başlayınca Ethan’ın karanlık düşünceleri ılıman havada eriyip gitti. Mattie’yi, nice sabahlar gördüğü gibi işlerinin başında görmek, onun bu sahnenin bir parçası olmaktan çıkmasının imkânsız olduğu duygusunu uyandırdı. Zeena’nın tehditlerinin önemini kuşkusuz abarttığını, gün ışığıyla birlikte onun da daha aklı başında bir hâle döneceğini düşündü.
Mattie ocağın üzerinde eğilmişken yanına gitti, koluna elini koydu. Gülümseyerek gözlerinin içine baktı. “Sen de üzülme,” dedi.
Mattie’nin yanakları sıcacık kızardı; fısıltıyla karşılık verdi: “Hayır, Ethan, üzülmeyeceğim.”
“Sanırım işler yoluna girer,” diye ekledi.
Mattie’nin göz kapakları hızla çarpmaktan başka cevap gelmedi. Ethan devam etti: “Bu sabah bir şey söyledi mi?”
“Hayır. Daha görmedim.”
“Gördüğünde söylediklerine aldırma.”
Bu tembihle Mattie’yi bırakıp inek ahırına çıktı. Jotham Powell’ı sabah sisinin içinden tepeye tırmanırken gördü; tanıdık görüntü, içini gitgide kaplayan güven duygusunu güçlendirdi.
İki adam ahırdaki gübreyi temizlerken Jotham dirgenine yaslanıp, “Dan’l Byrne bugün öğlen Flats’a gidecekmiş; Mattie’nin sandığını da götürebilirmiş. Ben onu kızakla götürdüğümde yolculuk daha rahat olur,” dedi.
Ethan boş gözlerle ona baktı. Jotham sözünü sürdürdü: “Bayan Frome yeni kızın saat beşte Flats’ta olacağını söyledi; Mattie’yi de o saatte götürecekmişim, böylece Stamford trenini altıda yakalayabilirmiş.”
Ethan’ın şakaklarında kan güm güm atıyordu. “Ah, Mattie’nin gideceği henüz kesin değil...” diyebilmek için bir an beklemesi gerekti.
“Öyle mi?” dedi Jotham kayıtsızca; sonra işlerine devam ettiler.
Mutfağa döndüklerinde iki kadın kahvaltıya başlamıştı bile. Zeena alışılmadık ölçüde canlı ve hareketli görünüyordu. İki fincan kahve içti, turta tabağında kalan kırıntıları kediye verdi; sonra yerinden kalkıp pencereye yürüdü ve sardunyalardaki birkaç sararmış yaprağı kopardı. “Teyze Martha’nınkilerde solmuş tek yaprak yok; ama bakılmayınca solup gidiyorlar,” dedi düşünceli bir sesle. Sonra Jotham’a dönüp, “Dan’l Byrne saat kaçta gelecek demiştin?” diye sordu.
İşçi tereddütle Ethan’a baktı. “Öğleye doğru,” dedi.
Zeena Mattie’ye döndü. “Senin sandığın kızağa sığmayacak kadar ağır. Dan’l Byrne gelip onu Flats’a götürecek,” dedi.
“Çok sağ ol, Zeena,” dedi Mattie.
“Önce eşyalarını seninle gözden geçirmek isterim,” diye sakin bir sesle devam etti Zeena. “Bir kabartmalı dokuma havlu eksik olduğunu biliyorum; salonda doldurulmuş baykuşun arkasında duran kibrit kutusunu ne yaptığını da anlayamıyorum.”
Zeena dışarı çıktı, Mattie de onu izledi. İki adam yalnız kalınca Jotham işverenine, “Öyleyse Dan’l gelsin bari,” dedi.
Ethan evde ve ahırda her sabah yaptığı işleri bitirdi, sonra Jotham’a, “Starkfield’a iniyorum. Akşam yemeği için beklemesinler,” dedi.
İsyan duygusu yeniden alevlenmişti içinde. Gün ışığında akla sığmaz görünen şey gerçekten olmuştu ve Mattie sürgüne gönderilirken çaresiz bir seyirci olarak buna yardım edecekti. Oynamak zorunda kaldığı rol ve Mattie’nin onun hakkında ne düşüneceği, erkeklik gururunu ayaklar altına alıyordu. Köye doğru hızla yürürken kafasında karmakarışık dürtüler çarpışıyordu. Bir şey yapmaya karar vermişti ama ne yapacağını bilmiyordu.
Sabahın erken saatlerindeki sis dağılmış, tarlalar güneşin altında gümüş bir kalkan gibi uzanmıştı. Kışın parıltısının soluk bir bahar pusunun ardından göründüğü günlerden biriydi. Yolun her karışında Mattie’nin varlığı hissediliyor, göğe uzanan ya da yol kenarındaki böğürtlen çalılıklarına dolanan dallardan anılarının parlak bir kırıntısının takılı olmadığı neredeyse hiçbir yer kalmıyordu. Sessizliğin içinde, dağ dişbudağındaki bir kuşun ötüşü onun kahkahasına öylesine benziyordu ki Ethan’ın yüreği önce büzüldü, sonra kabardı. Bütün bunlar ona hemen bir şey yapması gerektiğini gösterdi.
Birden, yufka yürekli Andrew Hale’in, Zeena’nın hastalığı yüzünden bir hizmetçi tutmaları gerektiği söylenirse kararını yeniden düşünüp kereste karşılığında küçük bir meblağ vermeye ikna edilebileceği aklına geldi. Hale, Ethan’ın durumunu yeterince biliyordu; bu sayede Ethan, gururunu fazla incitmeden isteğini yeniden dile getirebilirdi. Üstelik içinde kabaran tutkuların ortasında gururun ne önemi vardı ki?
Üzerinde düşündükçe planı daha umut verici görünüyordu. Bayan Hale’le konuşabilirse işin kesinlikle hallolacağına inanıyordu; cebinde elli dolar olunca Mattie’ye ulaşmasını hiçbir şey engelleyemezdi....
Öncelikle Hale işe gitmeden Starkfield’a ulaşmalıydı. Marangozun Corbury yolunda bir işi olduğunu ve evinden erkenden çıkacağını biliyordu. Düşünceleri hızlandıkça Ethan’ın uzun adımları da hızlandı. School House Tepesi’nin eteğine vardığında uzakta Hale’in kızağını gördü. Ona yetişmek için acele etti; kızak yaklaşınca onu marangozun en küçük oğlunun sürdüğünü, yanındaki gözlüklü, kocaman dik bir koza gibi görünen kişinin de Bayan Hale olduğunu fark etti. Ethan durmaları için işaret etti; Bayan Hale öne doğru eğildi, pembe buruşuk yüzündeki çizgiler şefkatle ışıldadı.
“Bay Hale mi? Evet, evde bulursunuz. Bu sabah işe gitmiyor. Bel ağrısı biraz tutmuş; ben de onu ihtiyar Doktor Kidder’ın yakılarından birini takıp doğruca ocağın başına oturmaya zorladım.”
Bayan Hale, Ethan’a anaç bir gülümsemeyle bakıp ekledi: “Zeena’nın yeni doktora görünmek için Bettsbridge’e gideceğini Bay Hale’den daha yeni duydum. Yeniden bu kadar kötü hissetmesine çok üzüldüm! Umarım doktor onun için bir şey yapabileceğini düşünür. Buralarda Zeena’dan çok hastalanan kimseyi tanımıyorum. Bay Hale’e hep, ona bakacak sen olmasaydın ne yapardı, bilmem, derim; annen için de aynı şeyi söylerdim. Çok çektin, Ethan Frome.”
Oğlu ata seslenirken Bayan Hale son bir şefkatli baş selamı verdi. Kızak uzaklaşırken Ethan yolun ortasında kalıp arkasından baktı.
Bayan Hale gibi şefkatle konuşan biri olmayalı uzun zaman olmuştu. Çoğu kişi ya dertlerine kayıtsızdı ya da onun yaşındaki genç bir adamın sakat üç kişinin yükünü yakınmadan taşımasının doğal olduğunu düşünüyordu. Ama Bayan Hale, “Çok çektin, Ethan Frome,” demişti; Ethan da kederiyle daha az yalnız hissetmişti. Hale’ler onun ricasına üzülerek karşılık veriyorsa mutlaka yardım ederlerdi....
Evlerine doğru yola koyuldu; birkaç adım sonra birden durdu, yüzü kızardı. Az önce duyduğu sözlerin ışığında, ilk kez ne yapmak üzere olduğunu gördü. Hale’lerin şefkatinden yararlanıp onlardan sahte bir bahaneyle para istemeyi planlıyordu. Onu başını döndürüp Starkfield’a koşturan bulanık amacın açıkça ifadesi buydu.
Aklını yitirmesinin onu sürüklediği noktayı birden kavrayınca bu çılgınlık dağıldı; hayatını olduğu gibi gördü. Yoksul bir adamdı; terk ederse hasta karısını yalnız ve parasız bırakacaktı. Üstelik onu terk etmeye yüreği yetse bile, bunu ancak kendisine acımış iki iyi insanı aldatarak yapabilirdi.
Arkasını döndü ve çiftliğe doğru ağır ağır yürüdü.
Bölüm etkileşimi
