Bölümler 15Şu an: Sahte Teyze
- 1 Adanmıştır216 kelime
- 2 Önsöz.688 kelime
- 3 Küçük Çingene Kız.16.503 kelime
- 4 Cömert Âşık.12.484 kelime
- 5 Rınconete ve Cortadıllo9.449 kelime
- 6 İngiliz Kız10.665 kelime
- 7 Lisanslı Vıdrıera6.620 kelime
- 8 Kan Bağı5.081 kelime
- 9 Extremaduralı Kıskanç Adam9.464 kelime
- 10 Ünlü Hizmetçi13.564 kelime
- 11 İki Genç Kız10.043 kelime
- 12 Señora Cornelıa9.895 kelime
- 13 Aldatıcı Evlilik3.491 kelime
- 14 Cıpıón ile Berganza Arasında Geçen Söyleşi,15.608 kelime
- 15 Sahte Teyze4.496 kelime · Okuduğun bölüm
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
SAHTE TEYZE
La Mancha’dan iki genç öğrenci, Salamanca’da bir sokaktan geçerken Bartolo ile Baldo’dan çok kılıç talimine ve kalkan kullanmaya düşkündüler[3]. Bir evin, yani et dükkânının[4] penceresinde kafesli bir pencere perdesi gördüler. Bu onları şaşırttı; çünkü o evin kadınları kendilerini ortaya çıkarıp ilan etmedikçe müşteri bulamazdı. Durumu araştırmaya koyuldular. Gayretleri onları, bitişik duvarda oturan bir ustanın yanına götürdü. Adam onlara şöyle dedi:
—Efendiler, bu eve sekiz gün kadar önce taşradan bir hanım yerleşti. Yarı sofu, son derece çileci biri. Yanında olağanüstü güzel ve canlı bir genç kadın var; yeğeni olduğunu söylüyorlar. Bir silahtar ve iki kadın refakatçiyle dışarı çıkıyor. Gördüğüm kadarıyla varlıklı, kendi hâlinde insanlar. Şimdiye kadar şehirden ya da dışarıdan onları görmeye gelen kimseyi görmedim; Salamanca’ya nereden geldiklerini de bilmiyorum. Ama genç kadın görünüşe bakılırsa güzel ve namuslu; teyzenin gösterişi ve otoritesi de yoksul takımından olmadıklarını gösteriyor.
Mahallelinin verdiği bilgi, öğrencilere bu serüvenin sonunu getirme hevesi verdi. Şehri iyi tanıyor, başında başlık bulunan ve pencere önünde fesleğen yetiştiren bütün kadınları gözlüyorlardı. Üniversite öğrencilerini ağırlayan böyle bir teyze ile yeğenin varlığından haberdar değillerdi; hele böyle bir sokağa yerleşmeleri akıl alır gibi değildi. Bu sokak iyi para getirirdi; burada, en kaliteli olmasa da mürekkep hep satılırdı. Salamanca’da ve başka şehirlerde kimi evler vardır; orada yaşayan kadınlar hep kibar fahişe, başka bir deyişle işçi ya da âşık diye anılır.
Öğle vakti neredeyse on ikiydi. Söz konusu evin dış kapısı kapalıydı. Öğrenciler, ya evdekilerin orada yemek yemediğini ya da birazdan döneceklerini düşündüler. Tahminleri boşa çıkmadı: Az sonra, saygın görünümlü bir hanım çıkageldi. Kar gibi beyaz örtüsü, Portekizli bir katedral rahibinin cüppesinden uzun; alnında kabarık bir yastıkçıkla kıvrımlar hâlinde duruyordu. Boynunda, ses çıkaran ve Santinuflo’nunkiler kadar iri taneli uzun bir tespih vardı; tespih beline kadar uzanıyordu. İpek ve yünden mantosu, yepyeni beyaz eldivenleri vardı; elinde gümüş uçlu bir Hint kamışı taşıyordu. Sol elinden, Fernán González zamanından kalma bir silahtar götürüyordu: kadifesi çoktan dökülmüş bir ceketi, kırmızı şalvarı, Béjar yapımı çizmeleri, şeritli pelerini, Milano beresi ve baş dönmesi çektiğinden taktığı iğne işi takke; ayrıca tüylü eldivenleri, kılıç kayışı ve Navarre kılıcı vardı.
Önlerinden, görünüşe bakılırsa on sekiz yaşında olan yeğeni geliyordu. Yüzü ciddi ve ağırbaşlıydı; yuvarlaktan çok kemerli burunluydu, siyah ve çekik gözleri dalgınlıkla yarı kapalıydı. Kaşları ince ve düzgün, kirpikleri uzundu; yüzü al al olmuştu. Şakaklarından görünen saçları, belli ki özel bir işlemle sarartılıp kıvırcıklaştırılmıştı. İnce yünlü kumaştan bir etek, kontray ya da havlı kumaştan dar bir üstlük, parlak gümüş çivileri ve püskülleri olan siyah kadife yüksek tabanlı ayakkabılar giyiyordu. Eldivenleri hoş kokuluydu; pudra kokusu değil, amber kokusu taşıyordu. Duruşu ciddi, bakışı namuslu, yürüyüşü zarif ve balıkçıl kuşu gibiydi. Ayrı ayrı bakıldığında çok güzeldi; bütünüyle bakıldığında daha da güzeldi. La Mancha’lı iki gencin huyu, önlerine çıkan her ete saldıran toy kargaların huyuna benziyordu. Ama bu yeni balıkçılı görünce, beş duyularıyla birden ona yöneldiler; zarafeti ve güzelliği karşısında büyülenip âşık oldular. Güzelliğin, çul örtüsü altında olsa bile, böyle bir ayrıcalığı vardır. Arkalarından, silahtarınkine benzer giysiler giymiş, iki saygın kadın refakatçi geliyordu.
Bütün bu gürültü patırtı içinde hanım evine vardı. Uşak kapıyı açtı, içeri girdiler. Öğrenciler kapıdan geçerken olağanüstü bir nezaket ve saygıyla, biraz da gönül düşürmüş hâlde berelerini çıkardılar; sanki dünyanın en dindar ve nazik insanlarıymış gibi diz çöktüler, gözlerini yere indirdiler. Hanımlar kapıyı sürgüledi; beyler düşünceli ve yarı âşık hâlde sokakta kaldı. Ne yapmaları gerektiğini kısaca düşünüp tartıştılar. O insanların yabancı olduklarına göre Salamanca’ya hukuk öğrenmeye değil, yasaları çiğnemeye geldiklerinden hiç kuşku duymadılar. Ertesi gece onlara bir serenat yapmaya karar verdiler; yoksul öğrencilerin hanımlarına sunduğu ilk hizmet budur.
Sonra yoksulluklarına son vermek için ellerinde kalan azıcık parayı da harcadılar. Yemeklerini yiyince arkadaşlarını çağırdılar; gitar ve başka çalgılar topladılar, müzisyenleri ayarladılar. Şehirde bolca bulunan şairlerden birine gidip, artık hayatlarının umudu saydıkları kadının adı Esperanza üzerine o gece söylemek için bir şarkı sözü yazmasını rica ettiler. Kompozisyonda Esperanza adı mutlaka geçmeliydi. Şair bu işi üstlendi. Dudaklarını ve tırnaklarını ısırıp şakaklarını ve alnını kaşıyarak kısa sürede bir sone uydurdu; bir yün tarayıcısı ya da kaba kumaş dokumacısı da aynı şeyi yapabilirdi. Soneyi âşıklara verdi; beğendiler ve ezberlemeye vakit olmadığından, şairin müzisyenlere bizzat öğretmesine karar verdiler.
Derken gece oldu. Gösterişli eğlence için uygun saatte La Mancha’dan dokuz kabadayıyla dört şarkıcı ve gitarist, bir kanun, bir arp, bir bandurya, on iki çıngırak ve bir Zamora gaydası toplandı; otuz kalkanla bir o kadar zırh da bir grup besleme, daha doğrusu dalkavuk arasında paylaştırıldı. Bu alay ve gürültüyle hanımın evinin bulunduğu sokağa geldiler. Sokağa girer girmez çıngıraklar öyle korkunç bir gürültüyle çaldı ki gece yarısı çoktan geçmiş, bütün komşular ipekböceği gibi iki uykuya dalmış olsa da kimse bir daha uyuyamadı; bütün mahalle uyandı ve pencerelere çıktı. Sonra Zamora gaydası sıçramalı ezgileri çaldı, esturdion’la bitirdi; tam hanımın pencerelerinin altındaydılar. Ardından arp eşliğinde, şairin yönlendirmesiyle, kolayca ikna edilebilen müzisyenlerden biri tatlı ve uyumlu sesiyle soneyi şöyle söyledi:
Bu sokakta yatar benim Esperanza’m.
Canımla bedenimle taparım ona.
Yaşamın ve hazinenin umudu,
Ona erişemeyenin yoktur umudu.
Ona erişirsem öyle yol alırım ki
Fransız’ı, Hintliyi, Mağribi kıskanmam:
Bu yüzden yiğitçe yardımını dilerim,
Ey tatlı zevklerin tanrısı Küpido!
Esperanza küçük olsa da,
Henüz on dokuzuna bile basmamış,
Ona erişen koca bir dev olur.
Alev büyüsün, odun eklensin,
Ey zarif Esperanza! Kim cesaret eder
Sana hizmette uyanık olmamaya?
Bu aforozluk sone söylenir söylenmez, dinleyenlerden biri —her iki hukuk dalında da derece almış bir madrabaz— yanındaki adama yüksek ve gür bir sesle şöyle dedi:
—Yemin ederim, hayatımda bundan iyi bir son ek görmedim! Dizelerin uyumuna, sözcüklerle hanımın adı arasında oynanışına, Küpido’ya yakarışına, o yiğitçe sözün ne güzel yerleştirilişine, kızın yaşının nasıl da ustaca yedirilişine, küçüklükten devliğe yapılan karşılaştırmanın ne güzel karşıtlık kurup yerine oturtuluşuna bakar mısınız! Hele o odun sözcüğüyle yapılan o hayranlık verici, gür sesli ilenmeye ya da yakarışa ne demeli! Yemin ederim, böyle bir soneyi yazan şairi tanısam, bu sabah memleketimden gelen katırcının getirdiği yarım düzine sucuğu yarın ona gönderirdim!
Dinleyenler, yalnızca sucuk sözcüğünden, övgüleri sıralayan adamın kuşkusuz Extremaduralı olduğu sonucunu çıkardılar; yanılmamışlardı. Sonradan, adamın Jaraicejo yakınlarındaki Extremadura köylerinden birinden olduğu öğrenildi. O günden sonra herkes, yalnızca söylenen o akıl almaz soneyi böyle ayrıntılarıyla çözümlemiş olmasından ötürü, onu bilgili ve şiir sanatında usta biri saydı.
Bütün bunlar olup biterken evin pencereleri, annelerinin doğurduğu gibi, sımsıkı kapalıydı; bu da bekleyişteki iki Mançalıyı epey umutsuzluğa düşürüyordu. Yine de gitarlar çalarken, üç sesle, yine bu iş için özel olarak ve alelacele yazılmış şu romansı söylemeye başladılar.
Çık dışarı, Esperanza’m,
Canıma destek olmaya,
Sensiz can çekişirken
Bedenim neredeyse terk eder onu.
Soğuk korku bulutları
Örtmesin parlak ışığını,
Güneşlerinin ayıbıdır
Onlara karşı koyanı yenememek.
Dertlerimin denizinde
Sularını durgun tutun,
Yoksa arzu, istemeden
Umudumu alabora eder.
Senin sayende yaşamı beklerim,
Ölüm beni öldürürken,
Cehennemde yüceliği,
Sevgisizlikte lütfu.
Müzisyenler romansın bu bölümüne gelmişlerdi ki pencerenin açıldığını ve o gün gördükleri nedimelerden birinin pencereye çıktığını fark ettiler. Kadın, ince ve düzgün bir sesle onlara şöyle dedi:
—Efendiler, hanımım Doña Claudia de Astudillo y Quiñones, sizden bu iyiliği esirgememenizi ve komşulara verilen bu rezaletin, kötü örneğin önüne geçmek için müziğinizi başka bir yerde çalmanızı rica ediyor. Evinde bir genç kız yeğeni, hanımım Doña Esperanza de Torralva, Meneses y Pacheco var; mesleğine ve konumuna böyle şeylerin kapısında, hem de böyle saatlerde yapılması yakışmaz. Yoksa sizden bunu başka bir yoldan, daha az gürültü kopararak kabul edebilir.
İki talipten biri karşılık verdi:
—Hanımefendi nedime, lütfedip Doña Esperanza de Torralva, Meneses y Pacheco’ya şu pencereye çıkmasını söyler misiniz? Kendisine yalnızca iki sözüm var; bunlar da açıkça onun yararına ve hizmetine olacak.
—Ay, ay! dedi nedime. Hanımım Doña Esperanza’nın aklında bir bu eksikti zaten! Efendim, o düşündüğünüz kadınlardan değil. Hanımım son derece soylu, namuslu, ağırbaşlı, aklı başında, okumuş yazmış biridir; üstünü incilerle örtseniz bile sizden istediğinizi yapmaz.
Ay ve inciler üzerine kıvrak laflar eden o süslü nedimeyle bu şakalaşma sürerken sokaktan kalabalık bir insan topluluğu geçiyordu. Müzisyenler ve onlara eşlik edenler, gelenlerin şehrin kolluk kuvvetleri olduğunu sanınca çember oluşturdular; müzisyenlerin yüklerini de topluluğun ortasına aldılar. Kolluk kuvvetleri yaklaşınca kalkanlar şakırdadı, zırhlar gıcırdadı. Bu sesler üzerine kolluk kuvvetleri, Sevilla’daki Corpus yortusu şenliğinde bahçıvanların kılıç dansını oynamaya yanaşmadı; bu kazanç panayırı kendi görevlilerine, yakalayıcılarına ve muhafızlarına cazip görünmesin diye yollarına devam ettiler. Kabadayılar gururlandı ve başladıkları müziği sürdürmek istediler; ama bu eğlencenin düzenleyicilerinden biri, Doña Esperanza pencereye çıkmazsa devam etmeyeceğini söyledi. Kadın, tekrar tekrar çağrıldığı hâlde nedime bile pencereye çıkmadı. Buna kızıp utanan herkes evi taşlamak, pencere kafesini kırmak ve ona gürültülü bir alayla sataşmak istediler; benzer durumlarda gençlerin huyu böyledir. Öfkeli olsalar da müziği kısa süreliğine yeniden başlatıp birkaç Noel ilahisi söylediler. Gayda yeniden çaldı; çıngırakların sıkıcı, kaba sesi duyuldu ve bu gürültüyle serenatlarını bitirdiler.
Topluluk dağılırken neredeyse şafak sökmek üzereydi; ama müziklerinin ne kadar az işe yaradığını gören Mançalıların öfkesi dağılmamıştı. Salamanca’da seçkin sayılan, soyluların oturduğu sıranın başına kurulabilen, genç, zengin, savurgan, müzisyen, âşık ve hepsinden önemlisi kabadayılara düşkün bir tanıdıkları olan beyefendinin evine gittiler. Ona genç kızın güzelliğini, zarafetini, canlılığını ve çekiciliğini; teyzenin ağırbaşlılığıyla gösterişini ve kıza kavuşma umutlarının ne denli zayıf olduğunu uzun uzun anlattılar. Kıza sunabilecekleri ilk ve son hizmet olan müzik de işe yaramamış, yalnızca komşuları rahatsız edip onu öfkelendirmişti. Gözü peklerden olan beyefendi, ne pahasına olursa olsun kızı onlar için elde edeceğini söylemekte gecikmedi. Aynı gün Doña Claudia’ya uzun ama son derece nazik bir mesaj göndererek kendisini hizmetine sundu; canını, malını ve desteğini vaat etti. Kurnaz Claudia, uşağa efendisinin soyu sopu ve huyu, geliri, eğilimleri, eğlenceleri ve uğraşları hakkında sorular sordu; sanki onu gerçekten damat edinecekmiş gibi. Uşak doğruyu söyleyip efendisini öyle anlattı ki Claudia bir ölçüde memnun kaldı. Ardından ay ve inciler üzerine konuşan nedimeyi, kendisinin ilettiği kadar uzun ve nazik bir yanıtla birlikte geri gönderdi.
Nedime içeri girdi. Beyefendi onu nazikçe karşıladı, yanındaki sandalyeye oturttu ve yoldan biraz yorulmuş olduğundan terini silmesi için ona dantelli bir mendil verdi. Getirdiği mesajdan tek söz etmeden önce reçel kutusunu getirtip içinden eliyle iki iri parça kesti. Kadına kutsal şaraptan ikişer kadeh içirerek dişlerini temizlemesini sağladı. Kadın böylece gelincik gibi kızardı ve bir kanonluk verilmişçesine mutlu oldu.
Nedime, mesajını her zamanki dolambaçlı, süslü sözleriyle iletti; son olarak da hanımı Doña Esperanza de Torralva, Meneses y Pacheco’nun annesinin doğurduğu gibi hâlâ bakire olduğuna dair uydurma, büsbütün asılsız bir yalan söyledi. Yine de beyefendinin hanımının kapısının yüzüne kapanmayacağını ekledi. Beyefendi, hizmetçisinin kendi üslubuyla anlattığı hanımının meziyetlerine, değerine, güzelliğine, ağırbaşlılığına ve soyluluğuna inandığını söyledi; ama bakire olduğu kısmı kulağına biraz zor gelmişti. Bu noktada bildiği gerçeği açıklamasını rica etti ve onu aydınlatırsa şövalye sözüyle, beş pua’lı ipek bir manto vereceğine yemin etti. Bu vaat üzerine nazlı nedimeyi gerçeği itiraf ettirmek için yalvarış ipini bir kez daha dolamaya, sopaları daha da sıkmaya gerek kalmadı. Gerçek şuydu: Hanımı Doña Esperanza de Torralva, Meneses y Pacheco üç pazar görmüştü; daha doğrusu üç kez satılmıştı. Nedime bunun nasıl, kaça, kiminle ve nerede olduğunu, daha bin bir ayrıntıyla anlattı. Böylece adı Don Félix olan beyefendi öğrenmek istediklerinin hepsini öğrendi. Aynı gece teyzenin haberi olmadan Esperanza’yla baş başa konuşabilmek için nedimeyle onu eve alması konusunda anlaştı. Nedimeyi güzel sözlerle ve hanımlarına iletmesi için vaatlerle uğurladı; kara mantonun tutarı neyse o kadar para da verdi. O gece eve girmek için nasıl davranması gerektiğini öğrendikten sonra, sevinçten havalara uçan nedime gitti. Don Félix ise düşüncesine dalıp geceyi beklemeye koyuldu; o süslü hayaletlerle buluşmayı öyle istiyordu ki gece ona bin yıl sonra gelecekmiş gibi görünüyordu.
Vakit geldi; gelmeyecek vakit yoktur. Don Félix, bir Aziz Yorgi gibi, yanında arkadaşı ya da uşağı olmadan yola çıktı. Nedimenin kendisini beklediği yere varınca kadın kapıyı açıp onu büyük bir dikkat ve sessizlikle içeri aldı; hanımı Esperanza’nın odasında, yatağın perdelerinin arkasına yerleştirdi. Gürültü etmemesini tembihledi, çünkü Doña Esperanza orada olduğunu biliyordu ve teyzesine sezdirmeden, nedimenin öğüdüyle onu her yönden memnun etmeye razıydı. Nedime, sözünü tutacağına dair Don Félix’in elini sıktıktan sonra odadan çıktı. Don Félix, bu düzenbazlığın ya da tuzağın nereye varacağını beklemek üzere Esperanza’sının yatağının arkasında kaldı.
Don Félix saklanmak için gece saat dokuz gibi içeri girdi. Bu odaya bitişik salonda teyze sırtı dönük alçak bir sandalyede oturuyor, yeğeni karşısındaki bir sedirde duruyor, aralarında da büyük, yanan bir mangal bulunuyordu. Ev sessizliğe gömülmüştü; uşak yatmış, diğer nedime odasına çekilip uyumuştu. İşten haberdar olan tek kişi ayaktaydı ve yaşlı hanım Claudia’yı yatmaya ikna etmeye çalışıyordu. Saatin dokuzda vurduğunu bildiği hâlde on olduğunu söylüyordu; genç hanımın ve kendisinin tasarladığı anlaşma gerçekleşsin diye can atıyordu. Anlaşmalarına göre Claudia bilmeden Don Félix’in verdiği her şey ikisinin olacaktı; cimri ve açgözlü yaşlı kadın, yeğeninin kazandığı ve elde ettiği şeylere öyle sahip çıkıyordu ki olağanüstü bir ihtiyacı olsa bile ona tek bir real vermezdi. Vakti gelince elde etmeyi umdukları çok sayıda gelir kaynağından birini böylece elinden almayı düşünüyorlardı. Ancak Esperanza, Don Félix’in evde olduğunu biliyorsa da onun gizlendiği yeri bilmiyordu. Gecenin derin sessizliği ve vaktin elverişliliği içini konuşturunca, Claudia’yla sohbet etme isteği duydu. Bu yüzden yeğenine alçak sesle şöyle demeye başladı.
—Esperanza’m, sana verdiğim öğütleri, dersleri ve uyarıları aklından çıkarmamanı çok söyledim. Söz verdiğin gibi onlara uyarsan, hayatın öğretmeni olan deneyim ve zaman sana bunları ne kadar yararlı ve değerli olduklarını gösterecek. Doğduğun yer Plasencia’da olduğumuzu sanma; dünyayı tanımaya başladığın Zamora’da da değiliz; bereketinin üçüncü hasadını verdiğin Toro’da hiç değiliz. Bu topraklarda iyi, saf, kuşkudan ve kötülükten uzak insanlar yaşar; bugünkü bulunduğumuz yerdekiler kadar düzenbazlık ve şeytanlık görmüş değillerdir. Kızım, bilimlerin anası diye bütün dünyada anılan Salamanca’da olduğunu unutma. Burada her zaman on ya da on iki bin öğrenci okur ve yaşar. Genç, kaprisli, atılgan, özgür, hevesli, savurgan, zeki, şeytani ve taşkın insanlardır. Genel olarak böyledirler; ama çoğu yabancı, farklı yerlerden ve bölgelerden geldiğinden, hepsi aynı huyda değildir. Basklılar azdır ve az konuşurlar; ama bir kadına gönül verirlerse kesenin ağzını açarlar. Mançalılar kabadayıdır, ‘İsa canımı alsın’ diyen cinstendir; aşklarını yumruklarla yaşarlar. Burada ayrıca bir yığın Aragonlu, Valencialı ve Katalan var: kibar, güzel kokulu, iyi yetişmiş ve şık giyimli insanlardır; ama fazlasını bekleme. Daha fazlasını bilmek istersen, kızım, şunu da bil: şakadan anlamazlar; bir kadına öfkelendiklerinde acımasız ve yüreksiz olabilirler.
»Yeni Kastilyalılara soylu düşünceli insanlar gözüyle bak; ellerinde varsa verirler, yoksa da en azından istemezler. Extremaduralılar eczacılar gibi her telden çalar; simya gibidirler, gümüşe dönüşürlerse gümüş olurlar, bakıra dönüşürlerse bakır kalırlar. Endülüslülere gelince, kızım, beş değil on beş duyuyla yaklaşmak gerekir; çünkü keskin ve parlak zekâlı, kurnaz, açıkgöz ve hiç de eli sıkı değildirler. Galiçyalılar bir sınıfa konamaz; çünkü bir hiçtirler. Asturyalılar cumartesiye yarar, çünkü eve hep yağ ve kir taşırlar. Portekizlilerin huylarını ve özelliklerini anlatmaksa uzun iş; beyinleri kıt olduğundan her delinin bir fikri var. Ama neredeyse hepsinde ortak olan şudur: Aşkın kendisi içlerinde yoksulluk ve sefalet paçavralarına sarılmış yaşar.»
»Görüyorsun ya Esperanza, ne çeşit çeşit insanlarla karşılaşacaksın. Böylesine sığlıklarla dolu bir denize açılacaksan, niyetimizin gemisi karaya oturmasın ve gemimin yükünü —senin zarif, yiğitçe, güzelliği, çekiciliği ve alımlılığıyla görenleri kıskandıran bedenini— denize dökmeyelim diye sana yol gösterecek bir kutup yıldızı öğretmem gerekmez mi?
»Kızım, bu üniversitede kendi alanını benim kadar iyi bilen tek bir hoca yoktur; ben sana dünyaya ait bu mesleğimizi herkesten iyi öğretebilirim. Bu işin içinde ve bu iş sayesinde bunca yıl yaşadım, bunca deneyim edindim; artık emekliye ayrılabilirim. Şimdi söyleyeceklerim, sana defalarca anlattıklarımın yalnızca bir parçası olsa da dikkatle dinlemeni ve kulak vermeni istiyorum. Denizci yelkenlerini her zaman açmaz, ama her zaman da toplamaz; rüzgâra göre yol alır.
Bütün bunlar anlatılırken Esperanza gözlerini yere dikmiş, başını eğmiş, bir bıçakla mangalın ateşini eşeliyordu. Görünüşe bakılırsa Claudia’nın söylediklerinden memnun, her dediğine de itaatkârdı. Ama bu Claudia’ya yetmedi; ona şöyle dedi:
—Kaldır başını kızım, ateşi eşelemeyi bırak; gözlerini bana dik, dalıp gitme. Sana anlatacaklarımı öğrenip kavrayabilmen için, sahip olduğun duyulara ek beş duyun daha olması gerekirdi.
Bunun üzerine Esperanza karşılık verdi:
—Teyzeciğim, nutkunu uzatıp sürdürerek ne kendini ne de beni yorma. Bana neyin yararıma olduğunu ve ne yapmam gerektiğini o kadar çok öğütleyip tembihledin ki başımı kırdın. Şimdi yeniden başımı ağrıtma. Salamanca erkeklerinin öteki yerlerdekilerden nesi farklıymış ki? Hepsi etten kemikten değil mi? Hepsinin üç yetili bir ruhu, beş duyusu yok mu? Bazılarının daha çok okuması, daha çok eğitim görmesi ne fark eder? Hatta bence onlar ötekilerden önce kör olup düşerler; çünkü güzelliğin değerini anlayacak akılları daha fazladır. İsteksizi heveslendirmek, namusluyu kışkırtmak, şehvet düşkününü geri çevirmek, korkağı cesaretlendirmek, çekingeni yüreklendirmek, kendini beğenmişi dizginlemek, uyuyanı uyandırmak, dikkatsizi davet etmek, uzaktakine mektup yazmak, budalayı övmek, akıllıyı yüceltmek, zengini okşamak, yoksulun gözünü açmak; sokakta melek, kilisede azize, pencerede güzel, evde namuslu, yatakta şeytan olmaktan başka ne var?
»Teyzeciğim, bunların hepsini ezbere biliyorum. Bana öğütleyecek başka şeyler bul, şimdilik bunları bırak; çünkü uyukluyorum, seni dinleyecek hâlim yok. Ama sana bir şey söyleyip bundan emin olmanı istiyorum: Elinle bana daha fazla eziyet etmene izin vermeyeceğim; önüme ne kadar kazanç çıkarsa çıksın. Üç çiçeğimi verdim, sen de üçünü sattın; üç kez dayanılmaz acılar çektim. Ben tunçtan mıyım? Etimin duyarlılığı yok mu? Sökülmüş bir giysi gibi bedenime durmadan dikiş atıp duracak mısın? Tanımadığım annemin ömrü üzerine yemin ederim, buna bir daha katlanmayacağım! Teyzeciğim, bağımda kalanları artık devşirmeyi bırak; bazen asıl hasattan sonra kalanları devşirmek, ana hasattan daha tatlıdır. Yine de bahçemin el değmemiş hâlini toptan satmaya kararlıysan, arka kapını kapatmanın daha yumuşak bir yolunu bul; ipek iplikle iğne kullanmak tenime bir daha dokunamaz.
—Ah sersem, sersem! diye karşılık verdi yaşlı Claudia. Bu işler hakkında ne az şey biliyorsun! Bu iş için iğneyle kırmızı ipek iplikten iyisi yoktur; geri kalan her şey dolambaçlı yollara sapmaktan ibaret. Sumakla ezilmiş cam işe yaramaz; sülük ondan da az işe yarar. Mürün faydası yoktur; deniz soğanının, güvercin kursağının ve başka yararsız karışımların da. Hepsi boş; çünkü yaptığı işe biraz dikkat eden en kaba köylü bile sahte parayı anlar artık. Yüksüğümle iğnem çok yaşasın; sabrın ve tahammülün de öyle! Bütün insanlık üzerime gelsin; onlar aldanır, senin namusun kurtulur, ben de mal mülk edinir, her zamankinden çok kazanırım.
—Söylediklerinde haklısın hanımefendi, diye karşılık verdi Esperanza; ama kazancım azalsa bile kararım değişmeyecek. Üstelik satışı geciktirdikçe, hemen dükkân açarak kazanabileceğimiz kârı kaçırırız. Dediğin gibi filonun gelişi için Sevilla’ya gideceksek, benim çiçeğimi dördüncü kez satmayı bekleyip vakti boşa harcamamız doğru olmaz; çiçek artık solmaktan kararmış durumda. Teyzeciğim, canın için, git yat ve bunu düşün. Yarın en uygun kararı verirsin; çünkü sonunda öğütlerini dinleyeceğim, seni annemden de yakın bilirim.
Teyze ile yeğen konuşmalarını böyle sürdürürken, söylediklerinin hepsini duymuş olan Don Félix, istemeden öyle güçlü ve gürültülü bir hapşırdı ki sesi sokağa kadar işitilebilirdi.
Bunun üzerine Doña Claudia telaş ve şaşkınlık içinde ayağa kalktı; mumu alıp Esperanza’nın yatağının bulunduğu odaya girdi. Sanki ona haber verilmiş gibi doğruca yatağa yöneldi, perdeleri kaldırdı ve elinde kılıç, şapkası başında, yüzü son derece asık, savaşa hazır halde duran beyefendiyi gördü.
Yaşlı kadın onu görür görmez haç çıkarmaya başladı ve şöyle dedi:
—İsa yardım etsin! Bu ne büyük felaket, ne büyük talihsizlik! Evimde erkekler, hem de böyle bir yerde ve böyle bir saatte! Vah benim zavallı başıma! Ne talihsizmişim! Bunu duyan ne der?
—Sakin olun, sevgili Doña Claudia, dedi Don Félix. Buraya sizin itibarınızı zedelemeye değil, şerefinizi ve çıkarınızı gözetmeye geldim. Ben varlıklı, sır saklayan bir beyefendiyim; hepsinden önemlisi, hanımefendim Doña Esperanza’ya âşığım. Arzumun hak ettiğine kavuşabilmek için, bir gün öğreneceğiniz gizli bir düzenle kendimi buraya soktum; niyetim, uzaktan beni hayattan bezdiren kadını yakından görmek ve ona kavuşmaktan başka bir şey değildi. Bu suç bir cezayı hak ediyorsa, cezalandırılabileceğim yerde ve zamanda bulunuyorum. Ellerinizden gelecek hiçbir ceza yoktur ki benim için büyük bir şeref olmasın; arzumun bana çektirdiğinden daha ağırını da çekemem.
—Vah benim talihsiz başıma! diye yineledi Claudia. Kocasız, bizi savunup koruyacak bir erkekten yoksun yaşayan biz kadınlar ne büyük tehlikelerle karşı karşıyayız! Şimdi seni ne çok arıyorum, zavallı Don Juan de Bracamonte, sevgili talihsiz kocam! Sağ olsaydın ne bu şehirde bulunurdum ne de şimdi içine düştüğüm şaşkınlık ve utanç içinde kalırdım. Beyefendi, lütfen hemen geldiğiniz yoldan geri dönün. Bu evde benden ya da yeğenimden bir isteğiniz varsa, dışarıdan, daha sakin, daha onurlu, daha yararlı ve hoş bir biçimde konuşabiliriz.
—Bu evde istediğim şey için, hanımefendi, en iyisi onun içinde bulunmak, diye karşılık verdi Don Félix. Benim yüzümden şerefiniz zedelenmeyecek. Kazanç elimizin altında; çıkar dediğim de bu. Hoşnutluk konusunda ise eksik kalmayacağını söyleyebilirim. Sözlerimin lafta kalmaması ve doğru olduğunun anlaşılması için şu altın zinciri teminat olarak veriyorum.
Boynundaki, yüz düka ağırlığındaki güzel altın zinciri çıkarıp onun boynuna taktı.
Bu sırada, böyle cömert bir teklifi ve ödemenin böylesine büyük bir bölümünü gören düzenin sahibesi, hanımı cevap vermeden ya da zinciri almadan önce söze girdi:
—Yeryüzünde bu beyefendi gibi bir prens, papa, imparator, tüccar veznedarı, Perulu zengin ya da bir kanon rahip var mı ki böyle cömertçe davransın? Doña Claudia, canım üzerine yemin ederim, bu işi daha fazla konuşmayalım; üstünü örtüp beyefendi ne isterse hemen yapalım.
—Aklını mı kaçırdın Grijalva? Düzenin sahibesi böyle adlandırılıyordu. Aklını mı kaçırdın, deli misin, ne dediğini bilmiyor musun? diye sordu Doña Claudia. Esperanza’nın temizliğini, o ak bembeyaz çiçeğini, saflığını, el değmemiş genç kızlığını hiç düşünmeden, şu küçücük zincire kanıp tehlikeye mi atayım, satayım mı? Parıltısına kapılacak, halkalarına bağlanacak, zincirine tutulacak kadar akılsız mıyım ben? Beni çürütenin ömrü üzerine yemin ederim, böyle bir şey olmayacak! Zincirinizi tekrar takın, beyefendi; bize daha iyi gözle bakın. Kadın başımıza yalnız olsak da soylu kimseleriz; bu kız da anasının doğurduğu gibi el değmemiştir ve dünyada bunun aksini söyleyebilecek hiç kimse yoktur. Bu gerçeğe aykırı bir yalan söyledilerse, bütün dünya yanılıyor; tanık olarak zamanı ve tecrübeyi gösteriyorum.
—Bir dakika hanımefendi, dedi o sırada Grijalva. Ya ben hiçbir şey bilmiyorumdur ya da bu beyefendi genç hanımımın başından geçenlerin tüm gerçeğini biliyordur; beni öldürsünler ki öyle olmasın.
—Ne bilecekmiş, utanmaz kadın, ne bilecekmiş? diye karşılık verdi Claudia. Yeğenimin el değmemişliğini bilmiyor musunuz?
—Doğrusu ben pek temizim, dedi o sırada Esperanza. Odanın ortasında durmuş, bedeni hakkında olup biteni yarı şaşkın, yarı dalgın izliyordu. Hem de öyle temizim ki, bütün bu soğukta temiz bir gömlek giyeli daha bir saat olmadı.
—Nasıl isterseniz öyle olun, dedi Don Félix. Gördüğüm kumaş örneğine bakarak, bütün topu almadan dükkândan çıkmam. Nazlanma ya da bilgisizlik yüzünden bana satılmasın diye şunu bilin Doña Claudia: Kızcağıza az önce verdiğiniz öğüdün, o vaazın tamamını duydum. Şu bağın ilk hasadını yapan, şu asmanın ilk üzümlerini toplayan ben olmayı isterim; bu zincire bir çift altın küpeyle elmas bilezikler eklense bile. Gerçeği bu kadar iyi bildiğim ve elimde bu denli değerli bir teminat bulunduğu halde, verdiğim ya da şahsımın taşıdığı değeri görmüyorsanız, bana daha uygun davranın; bu, hakkaniyet gereğidir. Yemin ve taahhüt ederim ki bu duvarın yıkıldığını dünyada hiç kimse öğrenmeyecek; tersine, ben onun sağlamlığını ve iyiliğini herkese duyuracağım.
—Haydi, dedi o sırada Grijalva. Hayırlı olsun, hayırlı olsun! Birbirlerine layıklar; onları ben bir araya getiriyor, kutsuyorum.
Kızın elinden tutup onu Don Félix’e doğru yöneltti. Yaşlı kadın öfkesinden çılgına döndü; yüksek tabanlı ayakkabılarından birini çıkarıp Grijalva’ya düşman karargâhına saldırır gibi vurmaya başladı. Hırpalanan Grijalva, Claudia’nın başörtüsüne sarıldı; başında tek parça bırakmayıp, hanımefendinin bir keşişinki kadar parlak kelliğini ve bir yanında sarkan takma saç parçasını ortaya çıkardı. Claudia dünyanın en çirkin, en iğrenç görünüşüne bürünmüştü. Hizmetçisinin elinde böyle hırpalanınca çığlıklar atıp adaleti yardıma çağırdı. İlk çığlıkta, sanki büyü yapılmış gibi, şehrin yargıcı, yanındakiler ve muhafızlarla birlikte yirmiyi aşkın kişiyle salona girdi. Bu evde yaşayan kişilerden ihbar almış, o gece evi ziyaret etmeye karar vermişti. Kapıyı çalmış ama konuşmalarına dalmış kadınlar onu duymamıştı. Muhafızlar, benzer işlerde kullanmak için gece yanlarında taşıdıkları iki levye ile kapıyı yerinden sökmüş, ses çıkarmadan yukarı çıkmışlardı. Yargıç, teyzenin öğütlerinin başından Grijalva’yla kavgasına kadar her şeyi tek bir sözünü kaçırmadan dinlemişti. İçeri girince şöyle dedi:
—Hizmetçi hanım, hanımınıza karşı pek ölçüsüz davranıyorsunuz.
—Hem de nasıl ölçüsüz davranıyor bu alçak, sayın yargıç! diye karşılık verdi Claudia. Tanrı beni bu dünyaya attığından beri kimsenin el sürmediği yere elini sürmeye cüret etti!
—Sizi bu dünyaya attığını söylemekte haklısınız, dedi yargıç; çünkü siz ancak dışarı atılmaya yararsınız. Örtünün, namuslu hanım; hepiniz örtünün ve benimle hapishaneye gelin.
—Hapishaneye mi, beyefendi? Neden? diye sordu Claudia. Bu ülkede benim mevkiimdeki ve sınıfımdaki kişilere böyle mi davranılır?
—Daha fazla bağırmayın hanımefendi. İstemeseniz de kesinlikle geleceksiniz; sizinle birlikte de kendi mirasının tadını çıkarmakta üç dil bilen bu genç hanım.
—Beni öldürsünler, dedi Grijalva, sayın yargıç her şeyi duymuş olmalı; şu üç pringües meselesini Esperanza yüzünden söyledi.
Don Félix yanlarına yaklaşıp yargıçla bir kenara çekildi ve kadınları götürmemesi için yalvardı; onları kefaletle üstlenebileceğini söyledi. Ama ne yalvarışları ne de vaatleri yargıcı kararından döndürebildi.
Ne var ki talih, yargıca eşlik eden kalabalığın içinde Manchego’lu iki öğrencinin de bulunmasını ve bütün bu olaylara tanık olmalarını sağladı. Esperanza, Claudia ve Grijalva’nın her durumda hapse götürüleceğini görünce, hemen aralarında ne yapacaklarını kararlaştırdılar. Kimseye fark ettirmeden evden çıktılar ve mahkûmların geçeceği, bir köşe başının gerisindeki sokağa gittiler. Yanlarında, kendi çevrelerinden altı arkadaş vardı; bunları da iyi talihleri karşılarına çıkarmıştı. Bulundukları yerin adaletine karşı önemli bir işte yardım etmelerini istediler. Arkadaşları, ciddi bir ziyafete gidecek olsalar vereceklerinden bile daha çabuk ve istekli karşılık verdiler.
Az sonra görevliler mahkûmlarla birlikte göründü. Kadınlar yetişmeden öğrenciler öyle bir cesaret ve kararlılıkla saldırdılar ki, kısa süre içinde sokakta tek bir muhafız bile kalmadı. Yalnız Esperanza’yı kurtarabildiler; çünkü kavga başlayınca Claudia’yla Grijalva’yı götüren muhafızlar onları başka bir sokağa saptırıp hapishaneye koydular. Utanıp küçük düşen yargıç evine, Don Félix kendi evine, öğrenciler de kaldıkları hana gitti. Esperanza’yı adaletin elinden alan öğrenci o gece onunla birlikte olmak istedi; öteki buna izin vermedi, hatta böyle bir şey yaparsa onu ölümle tehdit etti.
Ah, aşkın mucizeleri! Ah, arzunun güçlü kuvvetleri! Bunu söylüyorum; çünkü Esperanza’yı kurtaran öğrenci, öteki arkadaşının onunla birlikte olmasını böylesine kesin ve ciddi biçimde engellediğini görünce, başka bir akıl yürütmeye girişmeden ve yapacağı şeyin ne kadar uygun olduğunu düşünmeden şöyle dedi:
—Öyleyse, bunca emek verdiğim kadınla birlikte olmama izin vermiyorsanız ve onu sevgilim olarak almama karşı çıkıyorsanız, hiç değilse onu meşru eşim olarak almamı engelleyemezsiniz; buna hakkınız da yok, gücünüz de yetmez.
Elini bırakmadığı genç kıza dönüp şöyle dedi:
—Canımın efendisi hanımefendi, şimdiye dek size savunucunuz olarak verdiğim bu eli, isterseniz artık meşru eşiniz ve kocanız olarak veriyorum.
Daha aşağı bir kısmete de razı olacak olan Esperanza, kendisini eş olarak isteyenin o olduğunu görünce hemen, bir kez değil defalarca “evet” dedi ve onu efendisi, kocası olarak kucakladı. Bu tuhaf karara şaşıran arkadaşı hiçbir şey söylemeden yanlarından ayrılıp odasına gitti. Arzusuna kavuşmasını arkadaşlarının ve tanıdıklarının engellemesinden, henüz gereken şartlara uygun biçimde yapılmamış bu evliliğe karşı çıkmalarından korkan damat, aynı gece kendi yöresinden olan katırcının kaldığı hana gitti. Esperanza’nın talihi yaver gitti; katırcı ertesi sabah yola çıkacaktı ve onunla birlikte gittiler. Söylendiğine göre delikanlı babasının evine vardı ve yanında getirdiği hanımın soylu bir beyefendinin kızı olduğunu, onu evinden evlenme sözü vererek kaçırdığını anlattı. Babası yaşlıydı ve oğlunun söylediklerine kolayca inandı. Gelinin güzel yüzünü görünce fazlasıyla memnun oldu; oğlunun kararını da elinden geldiğince övdü.
Claudia’nın başına aynı şey gelmedi; çünkü kendi itirafıyla Esperanza’nın yeğeni ya da akrabası olmadığı, bir kilisenin kapısından aldığı küçük bir kız olduğu ortaya çıktı. Onu ve elinde tuttuğu başka kızları farklı kişilere defalarca bakire diye satmıştı; geçimini bundan sağlıyor, bu işi meslek edinmişti. Ayrıca büyücülükle uğraştığı da anlaşıldı. Bu suçlardan ötürü yargıç onu dört yüz kırbaç cezasına çarptırdı; meydana bir merdiven üzerinde çıkarılıp kafes ve utanç külahıyla teşhir edilmesine hükmetti. Bu, o yıl Salamanca çocuklarının geçirdiği en güzel gündü.
Öğrencinin evliliği kısa sürede duyuldu. Bazıları babasına olayın gerçeğini ve gelinin kim olduğunu yazdıysa da Esperanza, kurnazlığı ve sağduyusuyla yaşlı kayınpederini öyle güzel memnun edip ona hizmet etmişti ki, onun hakkında daha kötü şeyler söyleseler bile yaşlı adam gelinini kızı olarak kazanmış olmaktan vazgeçmek istemezdi. Sağduyu ve güzellik işte böylesine güçlüdür. Doña Claudia de Astudillo y Quiñones’in sonu böyle oldu; hayatı ve davranışları onunki gibi olanların hepsinin sonu da böyle olsun.
Leipzig. — F. A. Brockhaus Matbaası.
NOTLAR
[1] Fahişelerin yaşadığı ev.
[2] Cenova’ya çok sayıda, hatta milyonlarca real götürülürdü.
[3] Meç ve kalkan.
[4] Fahişelerin eskiden yaşadığı yer.
Bölüm etkileşimi
