Bölümler 15Şu an: Cömert Âşık.
- 1 Adanmıştır216 kelime
- 2 Önsöz.688 kelime
- 3 Küçük Çingene Kız.16.503 kelime
- 4 Cömert Âşık.12.484 kelime · Okuduğun bölüm
- 5 Rınconete ve Cortadıllo9.449 kelime
- 6 İngiliz Kız10.665 kelime
- 7 Lisanslı Vıdrıera6.620 kelime
- 8 Kan Bağı5.081 kelime
- 9 Extremaduralı Kıskanç Adam9.464 kelime
- 10 Ünlü Hizmetçi13.564 kelime
- 11 İki Genç Kız10.043 kelime
- 12 Señora Cornelıa9.895 kelime
- 13 Aldatıcı Evlilik3.491 kelime
- 14 Cıpıón ile Berganza Arasında Geçen Söyleşi,15.608 kelime
- 15 Sahte Teyze4.496 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
CÖMERT ÂŞIK.
—Ey talihsiz Lefkoşa’nın kederli yıkıntıları; yiğit ve bahtsız savunucularınızın kanı daha kurumamış! Duygusuz olmasaydınız, şu an bu ıssız yerde bir duygu taşısaydınız, dertlerimizi birlikte ağıtla dile getirebilirdik; belki de acılarımızda birbirimize yoldaş bulmak, ıstırabımızı hafifletirdi. Ey yıkılmış kuleler, elinizde kalan umut şu olabilir: Bir kez daha, sizi yıktıkları kadar haklı bir savunma için olmasa da, yeniden yükseldiğinizi görebilirsiniz. Ya ben zavallı, içinde bulunduğum sefil darlıktan hangi iyiliği umabilirim? Şu anki hâlimden önceki durumuma dönsem bile neye yarar? Talihsizliğim öyle büyük ki özgürken de bahtım yoktu; tutsaklıkta ise ne bahtım var ne de umudum.
Bu sözleri, tutsak bir Hristiyan, bir tepenin yamacından artık yitirilmiş Lefkoşa’nın yıkık surlarına bakarken söylüyordu. Onlarla konuşuyor, kendi acılarıyla onlarınkileri karşılaştırıyordu; sanki surlar onu anlayabilirmiş gibi. (Bu, kederli insanların özelliğidir: Hayallerinin peşine kapılıp akla ve sağduyuya aykırı şeyler yapar, söylerler.)
O sırada, o ovada kurulmuş dört çadırdan birinden, son derece yakışıklı, yapılı ve gösterişli genç bir Türk çıktı. Hristiyanın yanına gelip şöyle dedi:
—Dostum Ricardo, buralara seni durmadan düşündüğün şeyler getirdi, derim.
—Evet, dedi Ricardo (tutsağın adı buydu). Ama nereye gitsem düşüncelerimden kurtulup soluklanamıyorsam ne fayda? Şuradan görünen bu yıkıntılar onları daha da artırdı.
—Lefkoşa’nın yıkıntılarını diyorsun, dedi Türk.
—Başka hangi yıkıntılardan söz edeyim ki? diye karşılık verdi Ricardo. Buralarda gözümün önüne çıkan başka yıkıntı yok.
—Böyle düşüncelere dalarsan ağlayacak çok şey bulursun, dedi Türk. İki yıl önce bu ünlü, zengin Kıbrıs Adası’nı huzur ve sükûnet içinde, halkını insan mutluluğunun insana verebileceği her şeyin tadını çıkarırken görenler; şimdi onları ya adadan sürülmüş ya da orada tutsak ve sefil hâlde görenler, bu felakete, bu talihsizliğe nasıl üzülmesin? Ama çaresi olmayan şeyleri bırakalım da seninkilere gelelim; bakalım onların çaresi var mı. Gösterdiğim iyi niyete karşılık, ikimizin de aynı memleketten olmasına ve çocukken birlikte büyümemize dayanarak senden dileğim şu: Seni böylesine aşırı bir kedere sürükleyen neden ne, anlat bana. Tutsaklık tek başına dünyanın en neşeli yüreğini bile karartmaya yeter; yine de talihsizliklerinin kaynağının daha eskiye dayandığını düşünüyorum. Seninki gibi soylu ruhlar, sıradan felaketlere öyle kolay boyun eğmez, olağanüstü acılar çektiklerini belli etmez. Bunu düşünmemin bir nedeni, fidyen için istenen her şeyi verecek kadar yoksul olmadığını bilmem; ayrıca, Karadeniz kulelerinde, kurtuluşu çok geç ya da hiç gelmeyen önemli bir tutsak da değilsin. Demek ki kötü talih özgürlüğüne kavuşma umudunu elinden almamışken, yine de böyle zavallı bir hâlde çaresizliğini göstermen; kederinin yitirdiğin özgürlükten başka bir nedeni olduğunu düşündürüyor. O nedeni bana söylemeni rica ediyor, elimden gelen her yardımı sunuyorum. Belki de bana hizmet etme fırsatı doğsun diye talih, bu nefret ettiğim giysiyi giydirip beni böyle dolambaçlı yollardan geçirdi. Bilirsin Ricardo, efendim bu kentin kadısıdır; yani bir bakıma piskoposu. Onun ne kadar güçlü olduğunu, benim de onun yanında ne kadar sözüm geçtiğini bilirsin. Ayrıca, içinde görünürde bulunduğum bu hâlde ölmemek için duyduğum yakıcı arzuyu da bilirsin. Artık dayanamaz hâle geldiğimde İsa Mesih’e olan inancımı itiraf edip haykıracağım. Beni ondan uzaklaştıran, genç yaşım ve daha da kıt aklımdı. Böyle bir itirafın hayatıma mal olacağını biliyorum; ama ruhumun hayatını yitirmemek uğruna bedenimin hayatını kaybetmeyi göze alırım. Bütün bunlardan, dostluğumun sana bir yarar sağlayabileceğini çıkar; talihsizliğinin çaresini ya da hafifleticisini bulabilmem için onu bana anlatmalısın. Tıpkı hekimin hastanın anlattıklarına ihtiyaç duyması gibi. Sana söz veriyorum, anlattıklarını sessizliğin en derin yerine saklayacağım.
Ricardo bütün bu sözler karşısında sustu. Söylenenler ve içinde bulunduğu zorunluluk onu cevap vermeye mecbur bırakınca şöyle dedi:
—Dostum Mahamut (Türk’ün adı böyleydi), talihsizliğim hakkındaki tahmininde isabetli olduğun gibi çaresini bulmakta da isabetli olsaydın, özgürlüğümü seve seve yitirmiş sayardım; talihsizliğimi, hayal edilebilecek en büyük mutlulukla değişmezdim. Ama biliyorum ki benim talihsizliğimin nedeni bütün dünya tarafından öğrenilebilir; yine de bu dünyada kimse ona çare bulmaya, hatta hafifletmeye bile cesaret edemez. Bu gerçeğe seni inandırmak için başıma gelenleri olabildiğince az sözle anlatacağım. Fakat dertlerimin karmaşık labirentine girmeden önce, efendim Azam Paşa’nın, Türklerin valilere paşa dediği üzere vali olarak atandığı Lefkoşa’ya girmeden önce bu ovaya neden çadırlarını ve köşklerini kurdurduğunu söylemeni istiyorum.
—Sana kısaca açıklayayım, dedi Mahamut. Şunu bilmelisin: Türklerde bir eyalete vali olarak atananlar, selefleri şehirden çıkıp görevi devralanın hesap denetimini serbestçe yapmasına izin vermeden o şehre girmezler. Yeni paşa bu denetimi yaparken eski vali ovada kalır, görevindeki icraatın nasıl değerlendirileceğini bekler. Bu inceleme, eski vali rüşvetlerden ve dostlarından yararlanmak için araya giremeden yürütülür; tabii bunu önceden yapmamışsa. Denetim tamamlanınca görevden ayrılan valiye, sonuç kapalı ve mühürlü bir parşömene yazılıp verilir. Vali de bu belgeyle Büyük Efendi’nin Kapısı’na gider; başka bir deyişle, Türklerin büyük meclisinin bulunduğu saraya çıkar. Vezir paşa ile dört küçük paşa belgeyi inceler; tıpkı kraliyet meclisinin başkanıyla yargıçlar gibi. Denetim raporuna göre valiyi ya ödüllendirir ya da cezalandırırlar. Suçlu bulunursa parayla cezadan kurtulur; suçsuz bulunup da ödüllendirilmezse —ki genellikle böyle olur— en çok istediği görevi rüşvetler ve armağanlarla elde eder. Çünkü orada makam ve görevler liyakate göre değil, parayla dağıtılır: Her şey satılır, her şey satın alınır. Makam dağıtanlar, atadıkları kişileri soyar, derilerini yüzer. Satın alınan bu görevden kazanılan para, daha çok kazanç vaat eden bir başkasını satın almaya yarar. Dediğim gibi, her şey böyle yürür. Bu imparatorluk bütünüyle zorbalıkla ayakta duruyor; bu da uzun ömürlü olmayacağının işareti. Ama benim inancıma göre —ki doğrusu da bu olmalı— imparatorluğu omuzlarında bizim günahlarımız taşıyor. Yani benim gibi, Tanrı’ya pervasızca ve dizginsizce karşı gelenlerin günahları. Tanrı, kendi hatırına beni unutmasın. İşte anlattığım nedenle efendin Hazan Paşa bu ovada dört gündür bekliyor. Lefkoşa valisi gerektiği gibi şehirden çıkmadıysa, bunun nedeni ağır hasta olmasıydı; ama şimdi iyileşti ve bugün ya da yarın kesinlikle çıkacak. Şu tepenin ardındaki, senin görmediğin çadırlarda konaklayacak; ardından efendin şehre girecek. Sorduğun konuda bilmen gerekenler bunlar.
—Öyleyse dinle, dedi Ricardo. Ama önceki sözümü, başıma gelenleri birkaç kısa cümleyle anlatacağımı tutabilir miyim, bilmiyorum. Çünkü talihsizliğim öylesine uzun ve ölçüsüz ki hiçbir ölçüyle ölçülemez. Yine de elimden geleni yapacağım, zamanın izin verdiği kadarını anlatacağım. Önce şunu sorayım: Bizim Trapani şehrinde, ünüyle Sicilya’nın en güzel kadını diye anılan genç kızı tanıyor musun? Her meraklı dilin sözünü ettiği, en seçkin akılların geçmiş çağda da bugün de, gelecek çağda da ondan daha güzelinin olmadığını ileri sürdüğü kızı diyorum. Şairlerin saçları altın, gözleri ışıl ışıl iki güneş, yanakları kızıl güller, dişleri inci, dudakları yakut, boynu da kaymaktaşı diye anlattığı kızı. Bütün uzuvlarının birbiriyle, her birinin de bütünüyle öyle harika ve uyumlu bir ahenk oluşturduğunu; doğanın her yanına öylesine doğal ve kusursuz bir renk yumuşaklığı serptiğini, kıskançlığın onda kusur bulacak bir şey asla keşfedemediğini söyledikleri kızı. Söylesene Mahamut, kim olduğunu, adını hâlâ söylemedin mi? Ya beni dinlemiyorsun ya da Trapani’deyken aklın başında değildi, diye düşünüyorum.
—Doğrusu Ricardo, dedi Mahamut, anlattığın bunca olağanüstü güzellik Leonisa’ya, Rodolfo Florencio’nun kızına ait değilse kimindir bilmiyorum. Söylediğin ün yalnızca ondaydı.
—İşte o, Mahamut, dedi Ricardo. Dostum, bütün mutluluğumun ve bütün talihsizliğimin başlıca nedeni o. Özgürlüğümü yitirmiş olmam değil; gözlerimin onun için sayısız gözyaşı dökmüş, dökmekte ve dökecek olması; iç çekişlerimin havayı yakından uzaktan tutuşturması; sözlerimin onları dinleyen göğe ve kulaklara dert olması değil. Beni deli, hiç değilse değersiz ve yüreksiz saymana yol açan da o. Benim için dişi bir aslan, bir başkası için uysal bir kuzu olan Leonisa, beni bu zavallı hâle düşüren kadın. Bil ki daha çocuk yaşlarımdan, hiç değilse aklım erdiğinden beri onu yalnızca sevmedim, ona taptım da; yeryüzünde ve gökyüzünde hizmet edip tapacağım başka hiçbir tanrı yokmuşçasına özenle hizmet ettim. Ailesiyle anne babası arzularımı biliyor, bunların dürüst ve erdemli bir amaca yöneldiğini düşünerek bundan rahatsız olduklarını hiç belli etmiyorlardı. Soyumu sopumu ve asaletimi bildiklerinden, kocası olarak beni kabul etmeye gönlü ısınsın diye bunu birçok kez Leonisa’ya da söylediler. Ama o, senin de iyi tanıdığın Ascanio Rótulo’nun oğlu Cornelio’ya göz koymuştu. Bu yakışıklı, bakımlı delikanlı; bembeyaz elleri, kıvırcık saçları, tatlı sesi ve aşk dolu sözleriyle baştan aşağı amber ve şekerden yapılmış, ipekli kumaşlarla kuşanıp sırmalı giysilerle süslenmiş gibiydi. Leonisa, yüzümü Cornelio’nunki kadar narin bulmadığı için bana bakmak istemedi; bitmek bilmeyen hizmetlerime minnet duymak şöyle dursun, beni küçümseyip benden nefret ederek sevgimi ödüllendirdi. Onu öyle tutkuyla seviyordum ki, Cornelio’ya gizli değil ama namuslu iyilikler göstermediği sürece, hor görülüp nankörlükle canıma kıyması bile bana mutlu bir son gibi gelirdi. Şimdi, hor görülmenin ve nefretin acısına bir de kıskançlığın en büyük, en zalim öfkesi eklenince, iki ölümcül belanın saldırısı altındaki ruhumun ne hâlde olduğunu düşün. Leonisa’nın anne babası Cornelio’ya gösterdiği ilgiyi görmezden geliyordu. Delikanlının, akla uygun biçimde düşündükleri gibi, onun eşi benzeri olmayan güzelliğine kapılıp kendisini karısı olarak seçeceğine inanıyor, böylece benimkinden daha zengin bir damada kavuşacaklarını umuyorlardı. Öyle olsaydı pekâlâ mümkün olabilirdi; ama böbürlenmek için söylemiyorum, Cornelio benim kadar iyi huylu, yüksek düşünceli ya da tanınmış değerde biri olamaz. Benim bu uğraşım sürerken öğrendim ki, geçen yılın mayıs ayında, bugünden tam bir yıl, üç gün ve beş saat önce, Leonisa ile anne babası, Cornelio ile ailesi bütün akrabaları ve hizmetkârlarıyla birlikte Ascanio’nun deniz kıyısında, tuzla yolunun yakınındaki bahçesine eğlenmeye gidiyorlarmış.
—Bunu iyi bilirim, dedi Mahamut. Devam et Ricardo. Tanrı nasip ettiğinde orada dört günden fazla kaldım; dört günden fazla güzel vakit geçirdim.
—Öğrendim, diye karşılık verdi Ricardo. Öğrendiğim anda ruhumu öyle şiddetli ve amansız bir öfke, bir hiddet, bir kıskançlık cehennemi kapladı ki aklımı başımdan aldı. Az sonra ne yaptığımı anlatınca anlayacaksın: Bana orada olduklarını söyledikleri bahçeye gittim. İnsanların çoğunu eğlenirken buldum; Cornelio ile Leonisa da bir ceviz ağacının altında, biraz uzak oturuyorlardı. Beni görünce ne hâle düştüler, bilmiyorum. Onları görünce ben öyle oldum ki gözlerim görmez oldu; sesimi, hareket etme gücümü yitirmiş bir heykel gibi kaldım. Ama öfke uzun süre uyumadı: öfke hiddeti, hiddet yüreğimin kanını, kan da kızgınlığı uyandırdı; kızgınlık ellerime ve dilime hükmetti. Ellerim, önümdeki güzel yüze duyulması gerektiğini sandığım saygıyla bağlı kaldı; ama dilim sessizliği şu sözlerle bozdu:
—Ey huzurumun ölümcül düşmanı, gözlerinin önünde benimkileri sonsuz ve acılı gözyaşlarına boğacak nedeni böylesine sakin sakin görmek seni hoşnut ediyordur. Yaklaş, yaklaş zalim, biraz daha; seni arayan şu işe yaramaz gövdeye sarmaşığını dolayıver. Seni ılık ılık süzen yeni Ganimedes’inin şu saçlarını tara ya da kıvır. Aklını çeldiğin o delikanlının gençlik çağını artık kollarına al da, seni elde etme umudumu yitirirken nefret ettiğim hayatımı da onunla birlikte bitireyim. Ey kibirli ve düşüncesiz genç kız, böyle durumlarda dünyada geçerli olan yasaların ve kuralların senin için çiğnenip geçersiz kalacağını mı sanıyorsun? Demek istediğim, servetiyle küstahlaşmış, yakışıklılığıyla böbürlenmiş, gençliği yüzünden deneyimsiz, soyu sopuna güvenen bu mağrur delikanlının aşkında vefalı kalacağını, paha biçilmezi takdir edeceğini, olgun ve deneyimli yaşların bildiğini bileceğini mi sanıyorsun? Öyle sanıyorsan sanma. Dünyada iyi olan tek şey, işlerin hep aynı biçimde yürümesidir; böylece insan ancak kendi bilgisizliği yüzünden aldanır. Az yaşta çok kararsızlık, zenginde kibir, böbürlenende boş gurur, güzelde küçümseme vardır; bunların hepsine sahip olanda da bütün kötü sonuçların anası olan budalalık. Sen de, tembel arzularımdan çok benim iyi dileklerime yaraşan ödülü güvenle alacağını sanan delikanlı, neden üzerinde uzandığın çiçekli sedirden kalkıp ruhunu öylesine hor gören benden onu almaya gelmiyorsun? Yaptığınla bana kötülük ettiğin için değil; talihin sana sunduğu nimetin değerini bilemediğin için. Bu nimeti küçümsediğin apaçık: Şık giysinin özenle düzeltilmiş düzeni bozulmasın diye onu savunmaya kıpırdamaya bile yanaşmıyorsun. Akhilleus da böyle ağırbaşlı olsaydı, Odysseus ona ışıl ışıl silahlarını, çelik kılıçlarını ne kadar gösterse de girişimini başaramazdı. Haydi git, git; annenin nedimeleri arasında eğlen. Orada saçlarına, ellerine bak; yumuşak ipeği eğirmeye, sert kılıcı kavramaktan daha yatkın o ellere.
Bu sözler boyunca Cornelio oturduğu yerden hiç kalkmadı; tersine, büyülenmiş gibi kımıldamadan bana bakakaldı. Ona duyduğum öfkeyi yüksek sesle dile getirince bahçede dolaşanlar yaklaşıp Cornelio’ya söylediğim başka hakaretleri de dinlemeye koyuldular. Gelenlerin hepsi ya akrabası, ya hizmetkârı ya da yakınıydı. Cornelio onların gelişiyle cesaret bulup kalkacakmış gibi davrandı; ama daha ayağa kalkmadan kılıcıma sarılıp yalnız ona değil, orada bulunan herkese saldırdım. Leonisa kılıcımın parıltısını görür görmez şiddetli bir baygınlık geçirdi; bu da öfkemi, hiddetimi daha da artırdı. Bana saldıranların, kudurmuş bir deliden korunur gibi yalnızca kendilerini savunmaya mı çalıştıklarını, yoksa talihimin, çevikliğimin ya da beni daha büyük belalar için korumak isteyen göğün mü yardımı dokunduğunu söyleyemem. Ne olursa olsun, elime en yakın yedi sekiz kişiyi yaraladım. Cornelio ise ayaklarını kullanmayı akıl edip kaçınca elimden kurtuldu.
Düşmanlarımın çevremi sardığı, açıkça tehlikede olduğum o anda, incinmiş oldukları için öç almaya hazırlanan düşmanlarımın elinden beni talih kurtardı. Bu kurtuluş öyle bir yoldan geldi ki, orada can vermiş olsaydım daha iyi olurdu; çünkü hayatımı bu umulmadık yolla kurtarınca her an binlerce kez yitirmekten başka bir şey elde etmedim. Birden, Viserta’dan korsanlara ait iki kadırgayla gelen çok sayıda Türk bahçeye daldı. Yakındaki bir koyda karaya çıkmışlardı; deniz kıyısındaki kulelerin nöbetçileri de kıyı gözcüleri de onları fark etmemişti. Düşmanlarım Türkleri görünce beni orada tek başıma bırakıp hızla canlarını kurtardılar. Bahçedekilerden Türkler ancak üç kişiyi tutsak edebildi; baygın hâlde yatan Leonisa’yı da aldılar. Beni dört ağır yarayla yakaladılar. Ben de daha önce kendi elimle dört Türk’ü öldürerek yaralarımın öcünü almıştım.
Türkler bu baskını her zamanki çeviklikleriyle yaptılar. Sonuçtan pek hoşnut olmadan gemilerine dönüp hemen denize açıldılar; kısa sürede yelken ve kürekle Fabiana’ya vardılar. Eksiklerini görmek için yoklama yaptılar. Ölenlerin, levantes dedikleri askerlerden dört kişi olduğunu, üstelik yanlarında taşıdıkları en iyi ve en değerli askerler olduklarını görünce öfkelerini benden çıkarmak istediler. Bu yüzden baş kadırganın reisi beni asmak için seren direğinin indirilmesini emretti.
Kendine gelmiş olan Leonisa bütün bunları izliyordu. Korsanların elinde olduğunu görünce güzel gözlerinden bol bol yaş döktü; narin ellerini ovuşturarak tek söz söylemeden Türklerin ne dediğini anlamaya çalıştı. Kürek mahkûmlarından biri İtalyanca, reisin beni, yani dört seçkin kadırga askerini kendini savunurken öldüren şu Hristiyanı, astırmak istediğini ona anlattı. Bunu anlayınca Leonisa ilk kez bana acıyarak, Türklerden beni asmamalarını söylemesini tutsağa tembihledi; yoksa büyük bir fidyeyi kaçıracaklardı. Trapani’ye dönmelerini rica etti, beni hemen fidyeyle kurtaracaklarını söyledi. Leonisa’nın bana gösterdiği ilk merhamet buydu; belki de sonuncusu olacaktı ve o da başıma daha büyük dert açmak içindi. Türkler İtalyan tutsağın sözlerini işitince ona kolayca inandılar; çıkar öfkelerini yatıştırdı. Ertesi sabah barış bayrağı çekerek Trapani’ye döndüler. O geceyi, düşünebileceğin bütün acılarla geçirdim; yaralarımın verdiği acıdan çok, zalim düşmanımın barbarların arasında başına gelebilecekleri düşünüyordum.
Dediğim gibi şehre varınca kadırgalardan biri limana girdi, öteki açıkta kaldı. Limanla kıyı kısa sürede Hristiyanlarla doldu. Yakışıklı Cornelio uzaktan kadırgada olup biteni seyrediyordu. Bir kâhyam fidyemi görüşmeye geldi. Ona hiçbir şekilde benim özgürlüğümü değil, Leonisa’nınkini görüşmesini söyledim; servetimin değerinin tamamını, hatta daha fazlasını onun için vermesini istedim. Ayrıca karaya dönüp Leonisa’nın anne babasına, kızlarının kurtuluşu işini benim üstlenmeme izin vermelerini ve onun için zahmete girmemelerini söylemesini tembihledim. Bunlar olup bittikten sonra, Yzuf adlı baş reisin —Yunanlı bir dönmenin— Leonisa için altı bin, benim için dört bin esküdo istediğini öğrendim; birini ötekisinden ayrı vermeyeceğini de ekledi. Sonradan öğrendiğime göre bu yüksek meblağı istemesinin nedeni Leonisa’ya âşık olmasıydı. Onu kendisi kurtarmak istemiyor, öteki kadırganın reisine vermeyi tasarlıyordu; çünkü ele geçirdikleri ganimeti yarı yarıya paylaşmaları gerekiyordu. Beni dört bin esküdo değerinde sayacak, bin esküdo da para ekleyerek toplam beş bine çıkaracak; Leonisa’yı da kendi payına düşen beş bine alacaktı. İkimizi toplam on bin esküdo biçmesinin nedeni buydu.
Leonisa’nın anne babası kendi adlarına hiçbir şey teklif etmedi; benim adıma kâhyamın onlara verdiği söze güveniyorlardı. Cornelio da kendi çıkarı için ağzını açmadı. Birçok pazarlık ve karşılıklı konuşmanın ardından kâhyam Leonisa için beş bin, benim için üç bin esküdo vermeyi kabul etti. Yzuf, arkadaşının ısrarları ve bütün askerlerinin söyledikleri üzerine bu teklifi istemeye istemeye kabul etti. Ama kâhyamın elinde bu kadar para yoktu; fidyeyi karşılamak için servetimi elden çıkarmak niyetindeydi ve parayı toparlamak üzere üç gün süre istedi. Yzuf buna sevindi; bu süre içinde anlaşmanın bozulmasına yol açacak bir fırsat bulabileceğini umuyordu. Fabiana Adası’na dönerek üç günün sonunda parayı almaya geleceğini söyledi. Ama bana eziyet etmekten yorulmayan talihsiz kaderim, adanın en yüksek yerinde nöbet tutan bir Türk gözcüsünün açık denizde altı Latin yelkenli görmesini ve bunların Malta filosuna ya da Sicilya filolarından birkaçına ait olabileceğini —ki gerçekten de öyleydi— anlamasını buyurdu. Gözcü haberi vermek için koştu. Karada yemek pişiren ya da çamaşır yıkayan Türkler bir anda gemilerine doluştular; görülmemiş bir hızla demir alıp kürekleri suya, yelkenleri rüzgâra verdiler. Pruvalarını Berberi kıyılarına çevirdiler; iki saat geçmeden kadırgaları gözden kayboldu. Yaklaşan geceyle adanın ardına sığınıp kapıldıkları korkudan kurtuldular.
Sevgili dostum Mahamut, o yolculukta ruhumun ne hâlde olduğunu kendi sağduyuna bırakıyorum; yolculuk beklediğimin tam tersiydi. Ertesi gün, öğle vakti iki kadırga Pantelleria Adası’na vardığında da içim daraldı. Türkler odun ve et toplamaya karaya çıktılar; kendi deyimleriyle, ‘odun ve et yapmaya’ gittiler. Reislerin de karaya çıkıp ele geçirdikleri ganimetleri bölüşmeye koyulduklarını görünce acım bir kat daha arttı. Bu sahnelerin her biri benim için uzayıp giden bir ölümdü. Sıra Leonisa’yla benim payıma gelince Yzuf, öteki kadırganın reisi Fetala’ya altı Hristiyan verdi: dördünü kürek için, ikisini de çok yakışıklı, Korsika soyundan iki oğlan olarak. Leonisa’yı kendine ayırmak için beni de onlarla birlikte verdi; Fetala da buna razı oldu. Bütün bunların yanında durduğum hâlde ne konuştuklarını anlayabildim ne de yaptıklarını kavrayabildim. Fetala yanıma gelip İtalyanca söylemeseydi, paylaştırma usulünü de o sırada anlayamayacaktım:
—Hristiyan, artık benimsin. Seni iki bin altın esküdoya aldılar. Özgür olmak istiyorsan dört bin vermen gerekir; yoksa burada ölürsün.
Ona Hristiyan kadının da kendisine ait olup olmadığını sordum. Hayır, dedi; Yzuf onu elinde tutup Müslüman yapmayı ve onunla evlenmeyi düşünüyormuş. Kürek mahkûmlarından Türkçeyi iyi bilen biri, Yzuf’la Fetala’nın konuşmasına kulak misafiri olup bana böyle söylediğinden, bunun doğru olduğunu biliyordum. Efendime, Hristiyan kadını kendisine almanın bir yolunu bulmasını, fidyesi için de yalnızca altın olarak on bin esküdo vereceğimi söyledim. Bunun mümkün olmadığını, ama belki çıkarına kapılıp fikrini değiştirir ve onu kurtarır diye Yzuf’a kadın için önerdiğim büyük meblağı duyuracağını söyledi.
Fetala dediğimi yaptı ve kendi kadırgasındakilerin hemen gemiye binmesini buyurdu; Berberi kıyısındaki Trablus’a gitmek istiyordu, çünkü oralıydı. Yzuf da Bizerte’ye gitmeye karar verdi. Böylece korkulacak kadırgalar ya da yağmalanacak gemiler gördüklerinde her zamanki telaşlarıyla gemiye bindiler; havanın fırtınaya dönecek gibi görünmesi de acelelerini artırdı. Leonisa karadaydı ama onu göremeyeceğim bir yerdeydi. Yalnız gemiye binerken ikimiz birden kıyıya geldik. Yeni efendisi, daha da yeni sevgilisi elinden tutuyordu. Karadan kadırgaya uzanan merdivene adım atarken dönüp bana baktı. Gözlerim ondan ayrılmamıştı; onu öylesine derin bir acı ve şefkatle süzdüm ki nasıl olduğunu anlamadan gözlerimin önüne bir bulut indi ve görüşümü kapattı. Gözlerimi ve bilincimi yitirip yere yığıldım. Sonradan Leonisa’nın da aynı şeyi yaptığını söylediler: Merdivenden denize düşmüş, Yzuf da peşinden atlayıp onu kollarında çıkarmış.
Bunları, beni fark ettirmeden efendimin kadırgasına bindirdikleri sırada anlattılar. Kendime geldiğimde kadırgada yalnız olduğumu, öteki kadırganın başka yöne dönüp bizden uzaklaştığını, ruhumun yarısını —daha doğrusu tümünü— yanında götürdüğünü gördüm. Yüreğim yeniden karardı, talihime yeniden lanet ettim, ölümü haykırarak çağırdım. Öyle acı çekiyordum ki sesimden bıkan efendim kalın bir sopayla beni tehdit edip susmazsam bana kötü davranacağını söyledi. Gözyaşlarımı bastırdım, iç çekişlerimi tuttum; onları öyle zorluyordum ki, bu zavallı bedeni terk etmeyi böylesine isteyen ruhuma bir kapı açacak bir yerden patlayacaklarını sanıyordum. Ne var ki talih, beni böylesine dar bir yere sıkıştırmakla yetinmeyip her şeyi bitirmeye karar verdi ve bütün kurtuluş umutlarımı elimden aldı: Bir anda, zaten beklenen fırtına koptu. Güneyden esip başımıza vuran rüzgâr öyle şiddetlendi ki kıçımızı rüzgâra verip gemiyi onun götürdüğü yöne bırakmak zorunda kaldık; canlarını ona emanet edenler büyük tehlikedeydi.
Reis, adanın burnunu dönüp kuzey kıyısında sığınacak bir yer bulmayı tasarlıyordu; ama düşündüğünün tam tersi oldu. Rüzgâr öyle şiddetlendi ki iki günde aldığımız yolu on dört saatten biraz fazla sürede geri aldık; ayrıldığımız adanın altı yedi mil açığında bulduk kendimizi. Çaremiz yoktu, adaya çarpacaktık; hem de bir kumsala değil, gözümüzün önünde yükselip hayatımızı kaçınılmaz ölümle tehdit eden sarp kayalıklara. Yanımızda, Leonisa’nın da bulunduğu eşlikçi kadırgayı gördük. Türklerle tutsak kürekçiler, kayalıklara çarpmamak için kürekleri var güçleriyle çekiyorlardı. Bizim kadırgadakiler de aynısını yaptı; görünüşe göre daha avantajlı ve daha gayretliydiler. Öteki kadırgadakiler ise çalışmaktan yorulup rüzgârın ve fırtınanın amansız gücüne yenilince kürekleri bıraktılar, kendilerini akıntıya kaptırıp gözlerimizin önünde kayalıklara doğru sürüklendiler. Kadırga kayalara öyle şiddetli çarptı ki paramparça oldu. Gece çökmeye başlamıştı. Batmakta olanların çığlıkları ve kendi gemimizde batmaktan korkanların dehşeti öyle büyüktü ki reisimizin verdiği hiçbir emir anlaşılmıyor, hiçbir şey yapılamıyordu. Herkes yalnızca kürekleri elinden bırakmamaya çalışıyor, pruvasını rüzgâra çevirip denize iki çapa atarak kesin gördükleri ölümü biraz olsun geciktirmeye uğraşıyordu. Ölüm korkusu herkesi sarmıştı; bense tam tersine, öteki dünyada buradan henüz ayrılmış olanı görme umuduna kapılmıştım. Bu aldatıcı umut yüzünden kadırganın batması ya da kayalara çarpması için geçen her an, benim için daha da acı bir ölümün bir asrı gibiydi. Geminin ve başımın üzerinden aşan yüksek dalgalarda, talihsiz Leonisa’nın bedenini görür müyüm diye gözümü dört açmıştım.
Ey Mahamut, o uzun ve acı gecede yaşadığım korkuları, kaygıları, sıkıntıları ve aklımdan geçenleri şimdi sana ayrıntılarıyla anlatıp, talihsizliğimi kısaca anlatma yolundaki ilk kararımı bozmak istemiyorum. Şunu söylemem yeter: O kadar çok, o kadar ağır şey yaşadım ki ölüm o sırada gelseydi, canımı almak için pek az çaba harcardı.
Gün, öncekinden de beter bir fırtına belirtisiyle doğdu. Geminin epey yol aldığını, kayalıklardan uzaklaşıp adanın bir burnuna yaklaştığını gördük. Burun dönülmek üzereyken Türklerin ve Hristiyanların umutları tazelendi, güçleri yerine geldi. Altı saat sonra burnu dönmeyi başardık; deniz daha yumuşak, daha sakindi. Kürekleri daha kolay kullanmaya başladık. Ada bizi rüzgârdan korurken Türkler karaya çıkıp önceki gece kayalıklara çarpan kadırgadan geriye bir şey kalıp kalmadığına bakma fırsatı buldu. Ama gök, Leonisa’nın bedenini kollarımda görerek beklediğim teselliyi bana yine çok gördü. Ölü ve parçalanmış olsa bile onu görmek, yıldızımın onunla kavuşmamın önüne koyduğu engeli aşmak için bana yeterdi; iyi dileklerim de buna layıktı. Bu yüzden karaya çıkmak üzere olan bir dönmeden, Leonisa’yı aramasını ve denizin onu kıyıya atıp atmadığına bakmasını istedim. Ama daha önce de söylediğim gibi, gök bunların hepsini benden esirgedi. Tam o sırada rüzgâr öyle yeniden azdı ki adanın koruması hiçbir işe yaramadı. Bunu gören Fetala, kendisine böylesine zulmeden talihe karşı koymak istemedi. Ön direği dikmeyi ve küçük bir yelken açmayı emretti; pruvasını denize, kıçını rüzgâra çevirdi. Dümeni kendi eline alıp geminin engellenmeden gideceğine güvenerek onu açık denizde rüzgârın önüne bıraktı. Kürekler kürek sıralarına düzgünce yerleştirilmişti; herkes sıralarda ve kürekçi pencerelerinin önünde oturuyordu. Kadırgada, güvenliği için kendini baştaki babaya sıkıca bağlatmış olan gemi görevlisinden başka kimse yoktu. Gemi öyle hızlı gidiyordu ki üç gün üç gecede Trapani, Melazzo ve Palermo’yu görerek Messina Boğazı’na girdi. İçindekiler de kıyıdan onları izleyenler de buna hayret etti.
Fırtınanın inadı kadar uzun sürmüş olan fırtınayı ayrıntısıyla anlatmayayım. Sicilya Adası’nın neredeyse tamamını dolaşmıştık; bu uzun dolambaçlı yolculukta yorulmuş, acıkmış ve bitkin düşmüştük. Sonunda Berberi kıyısındaki Trablus’a vardık. Efendim, levantes askerleriyle ganimeti bölüşüp hak ettikleri payı ve âdet olduğu üzere padişahın beşte birini vermeye vakit bulamadan, öyle şiddetli bir yan ağrısına tutuldu ki üç gün içinde cehennemi boyladı. Ardından Trablus kralı ve orada bulunan, ölümünde mirasçı bırakmayanların mallarını devralan Büyük Türk’ün görevlisi bütün malına el koydu. Efendim Fetala’nın tüm malları bu ikisinin eline geçti; benim payıma da o sırada Trablus valisi olan bu görevli düştü. On beş gün sonra Kıbrıs valiliği beratı geldi; onunla buraya kadar geldim. Kendimi kurtarmak için hiç çaba göstermedim. Fetala’nın askerlerinin söylediği gibi nüfuzlu biri olduğumu öne sürerek bana defalarca fidyemi ödetmemi söylediyse de buna hiç yanaşmadım; ona, mal varlığım hakkında büyük laflar edenlerin kendisini aldattığını söyledim. Mahamut, bütün düşüncemi bilmek istersen şunu da söyleyeyim: Beni herhangi bir yolla teselli edebilecek bir şeyin bulunduğu yere dönmek istemiyorum. Tutsak hayatıma, Leonisa’nın ölümünün aklımdan hiç çıkmayan düşünce ve anılarını da ekleyip, bunların hiçbir zevk duymamamı sağlamasını istiyorum. Sürekli acıların sonunda ya sona ermesi ya da çeken kişiyi tüketmesi gerekiyorsa, benim acılarım da son bulacak; çünkü kendi isteğime büsbütün aykırı olarak sürdürdüğüm bu zavallı hayatı birkaç güne kalmadan tüketmeleri için dizginlerini salmayı düşünüyorum.
İşte Mahamut kardeşim, benim başıma gelen acı olay; iç çekişlerimin ve gözyaşlarımın nedeni bu. Şimdi düşün bakalım: Bunlar, içimin derinliklerinden kopup gelmeye ve yaralı göğsümün kuruluğunda doğmaya yeter mi? Leonisa öldü, umudum da onunla birlikte öldü. O yaşarken beslediğim umut incecik bir tele bağlıydı; yine de, yine de…
“Yine de” derken dili damağına yapıştı; bir kelime daha söyleyemedi, yüzünden ince ince akan gözyaşlarını da tutamadı. Denildiği gibi, gözyaşları öyle boldu ki yeri ıslattı. Mahamut da onunla birlikte ağladı. Acı hikâyesini yeniden hatırlamanın yol açtığı baygınlık geçince Mahamut, bildiği en iyi sözlerle Ricardo’yu teselli etmek istedi; ama Ricardo sözünü kesip şöyle dedi:
—Dostum, yapman gereken, efendimin ve görüştüğüm herkesin gözünden düşmek için ne yapmam gerektiğini bana söylemek. Hem onun hem de onların nefretini kazanayım; ikisi birden bana öyle kötü davransın, öyle eziyet etsin ki acıma acı, kederime keder ekleyerek dilediğime, yani hayatıma kısa sürede son vermeye ulaşayım.
—Şimdi, dedi Mahamut, insanın hissedebildiğini dile de getirebildiği sözüne inanıyorum; gerçi bazen duygu dili susturur. Her ne olursa olsun, Ricardo, acın sözlerine yetişsin ya da sözlerin acını aşsın, sana yardım etmek ya da öğüt vermek için bende gerçek bir dost bulacaksın. Genç yaşım ve bu kıyafeti giymekle ettiğim akılsızlık, sana sunduğum bu iki şeyden hiçbirine güvenilemeyeceğini, hiçbirinin beklenemeyeceğini haykırıyor; ama bu kuşkuyu boşa çıkarıp o yargının doğru sayılmaması için elimden geleni yapacağım. Öğüt ya da iyilik istemesen de, sana gerekeni yapmaktan geri durmayacağım; tıpkı istediği şeyi verilmeyip kendisine gereken şey verilen hastaya yapıldığı gibi. Bu şehirde efendim kadı kadar güçlü ya da nüfuzlu kimse yok; senin efendin, şehrin valisi olarak gelse bile onun kadar güçlü olmayacak. Böyle olduğuna göre şehirde en güçlü kişi benim diyebilirim; çünkü efendimden istediğimi yaptırabiliyorum. Bunu şunun için söylüyorum: Onunla konuşup seni kendi kölesi yapmasını sağlayabilirim. Yanımda olursan zaman bize ne yapmamız gerektiğini gösterir: Sen teselli bulmak ister ya da bulabilirsen seni teselli etmenin, bense bu hayattan daha iyi bir hayata geçmenin ya da hiç değilse öldüğümde daha güvenli bir yere gidebilmenin yolunu ararım.
—Mahamut, dedi Ricardo, sunduğun dostluk için teşekkür ederim; ama ne yaparsan yap, işime yarayacak hiçbir şey başaramayacağından eminim. Şimdilik bunu bırakalım, çadırların olduğu yere gidelim. Gördüğüm kadarıyla şehirden kalabalık bir grup çıkıyor; herhalde eski vali, efendimin hesap denetimini yapmak üzere şehre girmesine yer açmak için kırda kalmaya gidiyordur.
—Öyle, dedi Mahamut. Haydi Ricardo, nasıl karşılandıklarını göreceksin; bu töreni izlemek hoşuna gider, biliyorum.
—Haydi öyleyse, dedi Ricardo. Belki sana ihtiyacım olur; efendimin, beni gözetenlerin başındaki görevli yokluğumu fark etmiş olabilir. Korsika doğumlu bir dönmedir; pek merhametli biri sayılmaz.
Bunun üzerine sohbeti bıraktılar ve çadırların olduğu yere vardıklarında eski paşa gelmiş, yeni paşa da onu çadırının kapısında karşılamaya çıkmıştı.
Görevi bırakan Ali Paşa’ya, Türkler Lefkoşa’yı aldıktan sonra orada sürekli garnizonda bulunan ve sayıları beş yüze yaklaşan yeniçeriler eşlik ediyordu. İki kanat ya da sıra hâlinde ilerliyorlardı; bir sıradakilerin elinde tüfek, ötekilerinkinde çekilmiş kılıçlar vardı. Yeni paşa Hazan’ın çadırının kapısına vardılar, çevresini sardılar. Ali Paşa belini eğerek Hazan’a selam verdi; Hazan da daha az eğilerek karşılık verdi. Sonra Ali, çadıra girdi. Türkler onu gösterişli koşumlar vurulmuş iri bir atın üzerine çıkardı. Çadırların çevresinde ve kırda epeyce bir alan boyunca dolaştırırken, kendi dillerinde şöyle bağırıp çağırıyorlardı:
—Padişah Süleyman yaşasın, onun adına Hazan Paşa yaşasın!
Bunu, seslerini ve çığlıklarını yükselterek defalarca tekrarladılar. Sonra Ali Paşa’yı, kendisini bekleyen çadıra geri götürdüler. Ali Paşa, kadı ve Hazan’la birlikte çadıra kapandı; bir saat kadar baş başa kaldılar.
Mahamut, Ricardo’ya, şehirde yapacakları ve orada başlamış olduğu işler hakkında konuşmak için çadıra kapandıklarını söyledi.
Bir süre sonra kadı çadırın kapısına çıkıp Türkçe, Arapça ve Yunanca yüksek sesle, Ali Paşa’dan adalet ya da başka bir konuda hesap sormak isteyen herkesin içeri serbestçe girebileceğini ilan etti. Kıbrıs valisi olarak Büyük Sultan’ın gönderdiği Hazan Paşa oradaydı; herkese hakkını ve adaleti verecekti. Bu izni duyan yeniçeriler çadır kapısının önünü boşalttı ve girmek isteyenlere yol verdi. Mahamut, Ricardo’yu da yanında içeri soktu; Hazan’ın kölesi olduğu için Ricardo’nun girişine engel olunmadı.
Adalet istemeye Hristiyan Rumlar ve birkaç Türk geldi. Hepsinin şikâyeti öylesine önemsizdi ki kadı, çoğunu karşı tarafa tebligat çıkarmadan, tutanak, dava dilekçesi ya da yanıt almadan karara bağladı. Evlilik davaları dışında bütün davalar, ayakta ve bir çırpıda görülür; herhangi bir yasaya göre değil, daha çok sağduyulu bir kişinin yargısına dayanırdı. Bu işte barbarlarsa da o insanlar arasında her davada yetkili yargıç kadıydı: işleri çabucak çözüp kararı bir solukta verir, başka bir mahkemeye temyiz hakkı tanımazdı.
Tam o sırada, şehir zabıtasına benzer bir görevli olan çavuş içeri girip çadırın kapısında, satmak üzere çok güzel bir Hristiyan kadın getirmiş bir Yahudi’nin beklediğini söyledi. Kadı, onu içeri almalarını emretti. Çavuş dışarı çıkıp hemen geri döndü; yanında, Berberi kıyafetleri giymiş bir kadının elinden tutan yaşlı ve saygın görünümlü bir Yahudi vardı. Kadın öyle güzel giyinip kuşanmıştı ki, süslenmekte bütün Afrikalı kadınlardan üstün olan Faslı ya da Marakeşli en zengin Müslüman kadın bile onun kadar özenli görünemezdi; incileriyle Cezayirliler bile ona yetişemezdi. Yüzü koyu kırmızı tafta bir örtüyle kapalıydı. Görünen ayak bileklerinde, görünüşe göre som altından iki halhal vardı. İnce ipek gömleğinin arasından görünen ya da belli belirsiz seçilen kollarında da incilerle bezeli altın bilezikler taşıyordu. Kısacası, kıyafeti ve takılarıyla zengin ve gösterişli görünüyordu.
Kadı ve öteki paşalar onu ilk gördüklerinde öyle hayran kaldılar ki bir şey söyleyip soru sormadan önce Yahudi’ye Hristiyan kadının yüzündeki örtüyü çıkarttırdılar. Yahudi dediğini yaptı. Kadın, kapalı bulutların arasından uzun bir karanlığın ardından beliren güneş gibi, bakanların gözlerini kamaştırıp yüreklerini aydınlatan bir yüz gösterdi. Tutsak Hristiyan’ın güzelliği de, canlılığı ve zarafeti de öyleydi. Bu olağanüstü ışık, yüreği yaralı Ricardo’yu herkesten çok etkiledi; çünkü Leonisa’yı herkesten iyi tanıyordu. O zalim ve sevgili Leonisa, Ricardo için kaç kez, kaç gözyaşı dökülerek ölü sanılmıştı! Hristiyan kadının benzersiz güzelliğini birden gören Ali’nin yüreği delindi. Hazan da aynı derecede, aynı yarayla vuruldu. Kadının güzeller güzeli gözlerinden bakışını alamayan kadı da aşk yarasından kurtulamadı; üstelik hepsinden çok o şaşkına dönmüştü. Aşkın güçlü etkisini anlatmak için şunu da bilmek gerekir: Tam o anda üçü de, kadına kavuşup onunla birlikte olacaklarına dair, kendilerince sağlam bir umut beslemeye başladı. Bu yüzden Yahudi’ye, kadının eline nasıl, nerede ve ne zaman geçtiğini sormadan, onu kaça satacağını sordular.
Açgözlü Yahudi dört bin dobla, yani iki bin esküdo istedi. Fiyatı açıklar açıklamaz Ali Paşa kadını bu fiyata kendisinin alacağını ve parayı hemen çadırına götürüp saymasını söyledi. Ama onu ne pahasına olursa olsun bırakmamaya kararlı olan Hazan Paşa şöyle dedi:
—Ben de Yahudi’nin istediği dört bin dobla’yı veriyorum. Ali’nin söylediklerine karşı çıkmak istemez, onunla çekişmeye girmezdim; ama beni buna zorlayan bir neden var. Ali de bu nedenin beni zorlamasını haklı bulacaktır: Bu güzel tutsak hiçbirimize değil, yalnızca Büyük Sultan’a aittir. Onu onun adına satın alıyorum. Bakalım kim onu elimden almaya cüret edecek! —Ben alacağım, dedi Ali, çünkü ben de onu aynı amaçla satın alıyorum. Onu hemen İstanbul’a götürebilmek benim için daha kolay; böylece Büyük Sultan’a bu armağanı sunup gönlünü kazanabilirim. Senin de gördüğün gibi, Hazan, görevden ayrılmış biri olarak yeni bir görev edinmenin yollarını aramalıyım. Senin görevin ise üç yıl boyunca güvence altında; çünkü bugün Kıbrıs’ın bu zengin krallığını yönetmeye başlıyorsun. Bu nedenlerle ve tutsak için fiyatı ilk ben önerdiğimden, Hazan, onu bana bırakman yerinde olur.
—Onu Sultan’a gönderme işini ben üstlendiğim için bana daha çok teşekkür etmelisin, dedi Hazan; bunu hiçbir çıkar gözetmeden yapıyorum. Onu götürme kolaylığına gelince, yalnızca kendi mürettebatım ve kölelerimden oluşan bir kadırga donatıp onu taşıtacağım.
Ali bu sözlere öfkelendi, ayağa kalkıp eğri kılıcını kavradı ve şöyle dedi:
—Ey Hazan, ikimizin amacı aynı: Bu Hristiyan kadını Büyük Sultan’a sunup götürmek. Onu ilk satın alan da benim. Bu nedenle, hak ve adalet gereği onu bana bırakmalısın. Aksini düşünürsen elimdeki yatağan hakkımı savunur, cüretini cezalandırır.
Her şeye dikkat kesilmiş, iki paşa kadar tutuşmuş olan kadı, Hristiyan kadından mahrum kalmaktan korkuyordu. İçinde alevlenen büyük yangını nasıl söndüreceğini, aynı zamanda tutsak kadını kötü niyetinden ve hain yüreğinden kuşkulandırmadan nasıl elde edeceğini düşündü. Ayağa kalkıp ayakta duran ikisinin arasına girdi ve şöyle dedi:
—Sakin ol Hazan; sen de Ali, yerinde dur. Ben buradayım; anlaşmazlığınızı öyle bir çözerim ki ikiniz de amacınıza ulaşırsınız, Büyük Sultan da dilediğiniz gibi memnun kalır; ayrıca ikinize de minnet duyar ve borçlu olur.
Kadı’nın sözlerine hemen uydular; hatta daha güç bir şey buyursaydı onu da yaparlardı. (O bozulmuş mezhebin mensupları, kadı efendinin ak saçlarına böylesine saygı duyardı.) Kadı sözünü şöyle sürdürdü:
—Ali, sen bu Hristiyan kadını Büyük Sultan için istediğini söylüyorsun; Hazan da aynısını söylüyor. Sen, fiyatı ilk öneren olduğun için onun senin olması gerektiğini öne sürüyorsun; Hazan buna karşı çıkıyor. Her ne kadar nedenini açıklayamasa da onun da seninkiyle aynı gerekçesi olduğunu görüyorum: Kuşkusuz, köleyi aynı amaçla satın alma niyeti seninkiyle aynı anda doğdu. Yalnızca sen önce davranıp bunu açıkladın; bu, onun iyi niyetinin tümüyle boşa çıkmasına yol açmamalı. Bu yüzden şöyle anlaşmanız uygun olur: Köle ikinizin olsun. Onun kimin kullanımına verileceğine, kendisi için satın alındığı Büyük Sultan karar vereceğine göre, tasarruf hakkı da ona aittir. Bu arada Hazan, sen iki bin dobla, Ali de iki bin dobla ödeyin. Tutsak benim gözetimimde kalsın; ikiniz adına Konstantinopolis’e ben göndereyim. Burada bulunmuş olmamın karşılığı olarak hiç değilse bir ödülüm olsun. Onu, gönderileceği kişiye yaraşır bir itibar ve özenle, masrafları kendim karşılayarak göndermeyi üstleniyorum. Büyük Sultan’a burada olanları ve ikinizin onun hizmetine gösterdiği isteği de yazacağım.
Türk âşıklar ne kadıya karşı çıkabildi ne de çıkmak istedi. Bu yoldan arzularına ulaşamayacaklarını görseler de kadının kararına uymak zorunda kaldılar. Her biri kendi içinde, kuşkulu da olsa, kızgın arzularının sonunda gerçekleşeceğini vaat eden bir umut kurup besledi. Kıbrıs valisi olarak kalacak Hazan, kadıya öyle çok armağan vermeyi düşünüyordu ki kadı etkilenip kendini ona borçlu hissedecek ve tutsağı ona verecekti. Ali ise istediğini elde etmesini sağlayacağına inandığı bir şey yapmayı tasarladı. İkisi de kendi planlarından emin olduklarından kadının isteğini kolayca kabul ettiler; ikisinin de rızasıyla kadına teslim ettiler ve Yahudi’ye ikişer bin dobla ödediler.
Yahudi, üzerindeki giysilerle kadını teslim etmeyeceğini, çünkü giysilerin de iki bin dobla değerinde olduğunu söyledi; doğrusu da buydu. Saçlarının bir kısmı sırtından aşağı salınmış, bir kısmı alnında bağlanıp örülmüştü; saçlarının arasında, onlarla olağanüstü zarafetle iç içe geçmiş inci dizileri görülüyordu. Ayak ve el bileklerindeki takılar da iri incilerle doluydu. Giysisi, baştan başa işlemeli ve altın şeritlerle bezeli, yeşil saten bir almalafaydı. Kısacası herkes Yahudi’nin giysiler için istediği fiyatı düşük buldu. Kadı, iki paşadan daha az cömert görünmemek için bedeli kendisinin ödeyeceğini ve böylece Hristiyan kadının Büyük Sultan’a bu halde sunulacağını söyledi. İki rakip bunu uygun buldu; çünkü her biri sonunda kadının kendi eline geçeceğine inanıyordu.
Şimdi, Ricardo’nun ruhunun açık artırmaya çıkarıldığını görünce ne hissettiğini ve o anda aklından geçenleri, sevgili hazinesini bulmuş olmasının onu daha da yitirmesi anlamına geldiğini görünce kapıldığı korkuları anlatmak gerek. Uyuyor mu uyanık mı olduğunu anlayamıyor, gördüklerine kendi gözleriyle bile inanamıyordu. Gözlerini sonsuza dek kapattığını sandığı kadını karşısında, hem de böyle beklenmedik biçimde görmek ona imkânsız geliyordu. Bu sırada dostu Mahamut’un yanına sokulup ona şöyle dedi:
—Onu tanımadın mı, dostum?
—Tanımadım, dedi Mahamut.
—Öyleyse bil ki o Leonisa, diye karşılık verdi Ricardo.
—Ne diyorsun Ricardo? dedi Mahamut.
—Duyduğunu, dedi Ricardo.
—Öyleyse sus, onu ele verme, dedi Mahamut. Talih, onu elinde bulundurmanı sağlayacak biçimde işlerini yoluna koyuyor; çünkü o benim efendimin eline geçecek.
—Sence görünür olabileceğim bir yere geçmem doğru olur mu? diye sordu Ricardo.
—Hayır, dedi Mahamut. Onu ürkütme, kendin de ürkme; onu tanıdığını ya da gördüğünü belli etme. Bu, planıma zarar verebilir.
—Dediğini yapacağım, diye karşılık verdi Ricardo.
Bunun üzerine Ricardo, gözlerinin Leonisa’nın gözlerine değmesinden kaçındı. Bütün bunlar olurken Leonisa gözlerini yere dikmiş, değeri doğunun incileriyle yarışacak birkaç damla gözyaşı döküyordu. Kadı yanına gelip elinden tuttu ve onu Mahamut’a teslim etti. Kadınla birlikte şehre gitmesini, efendisinin karısı Halima’ya teslim etmesini ve ona kadını Büyük Sultan’ın kölesi gibi görmesini söylemesini buyurdu. Mahamut emredileni yaptı, Ricardo’yu tek başına bıraktı. Ricardo, yıldızını gözleriyle izledi; ta ki Lefkoşa surlarının bulutu onu gözden saklayana dek. Sonra Yahudi’nin yanına gidip bu Hristiyan tutsağı nerede, nasıl satın aldığını sordu. Yahudi, Pantelleria Adası’nda, orada karaya oturmuş bazı Türklerden satın aldığını söyledi. Daha fazla anlatacakken, Ricardo’nun öğrenmek istediklerini ona sormak isteyen paşalardan çağrıldı; böylece Ricardo’dan ayrıldı.
Çadırlardan şehre uzanan yolda Mahamut, Leonisa’ya İtalyanca nereli olduğunu sorma fırsatı buldu. Leonisa, Trapani şehrinden olduğunu söyledi. Mahamut ayrıca ona, bu şehirde Ricardo adında zengin ve soylu bir şövalye tanıyıp tanımadığını sordu. Leonisa bunu duyunca derin bir iç çekti ve şöyle dedi:
—Ne yazık ki tanıyorum.
—Ne demek ne yazık ki? diye sordu Mahamut.
—O beni kendi felaketi ve benim talihsizliğim yüzünden tanıdı, diye karşılık verdi Leonisa.
—Peki, diye sordu Mahamut, aynı şehirde Cornelio adında, varlıklı anne babanın oğlu olan; kendisi de yakışıklı, çok yiğit, cömert ve akıllı bir başka şövalyeyi de tanıyor muydunuz?
—Onu da tanıyorum, diye karşılık verdi Leonisa; hem de Ricardo’dan daha çok ne yazık ki. Ama siz kimsiniz efendim? Onları tanıyorsunuz ve bana onları soruyorsunuz. Kuşkusuz gökler, şimdiye kadar çektiğim bütün sıkıntı ve talihsizliklere acıyıp beni, bunlar sona ermese bile teselli bulabileceğim bir yere göndermiş.
—Palermoluyum, dedi Mahamut. Çeşitli olaylar yüzünden bu kılığa girdim; giyimim de eskiden giydiğimden farklı. Onları tanıyorum, çünkü ikisi de kısa süre önce elimdeydi. Cornelio’yu Berberi kıyısındaki Trablus’tan gelen Mağribiler tutsak edip, onu bu adaya getiren bir Türk’e sattılar. Türk, Rodoslu bir tüccardır ve bütün malını Cornelio’ya emanet eder.
—Malını iyi koruyacaktır, dedi Leonisa; çünkü kendi malını korumayı iyi bilir. Ama söyleyin efendim, Ricardo bu adaya nasıl, kiminle geldi?
—Ricardo, Trapani açıklarındaki sahil bahçelerinden birindeyken onu tutsak eden bir korsanla geldi, diye yanıtladı Mahamut. Korsan, onunla birlikte, adını bana söylemeyi hiç istemediği bir genç kadını da tutsak ettiğini söylemişti. Efendisiyle burada birkaç gün kaldı. Efendisi, Medine şehrindeki Muhammed’in mezarını ziyaret etmeye gidiyordu. Yola çıkacakları sırada Ricardo öyle ağır hastalanıp bitkin düştü ki efendisi, aynı memleketten olduğum için onu bana bıraktı; iyileşene kadar ona bakmamı, efendisi dönmezse Konstantinopolis’e göndermemi söyledi. Oraya vardığında bana haber verecekti. Ama gökler başka türlü buyurdu: Talihsiz Ricardo, hiçbir hastalığı olmaksızın birkaç gün içinde, yaşamaktan zaten ölesiye nefret eden hayatını yitirdi. İçinden hep Leonisa’nın adını anıyordu; bana, onu canından ve ruhundan çok sevdiğini söylemişti. Aynı Leonisa’nın Pantelleria Adası’nda karaya oturan bir kadırgada boğulduğunu söylemişti. Ricardo onun ölümüne durmadan ağlayıp yas tuttu; sonunda kendi hayatını yitirecek hale geldi. Bedeninde bir hastalık görmedim; yalnızca ruhunda acı çektiğinin belirtilerini gördüm.
—Söyleyin efendim, diye üsteledi Leonisa, sözünü ettiğiniz bu genç adam sizinle konuşurken —aynı memleketten olduğunuz için herhalde sık sık konuşmuşsunuzdur— hiç o Leonisa’nın adını andı mı? Onunla Ricardo’nun nasıl tutsak edildiğini anlattı mı?
—Adını andı, dedi Mahamut. Bana, bu adada böyle bir Hristiyan kadının gelip gelmediğini, şu şu özellikleri taşıyan birini görüp görmediğimi sordu. Onu bulup fidyesini ödemekten memnun olacağını söyledi; tabii efendisi, düşündüğü kadar zengin olmadığını anlamışsa. Onunla birlikte olduktan sonra gözünde değerinin azalmış olması da mümkündü. Üç yüz ya da dört yüz esküdo tutarsa, bir zamanlar ona biraz gönül vermiş olduğundan, bu parayı seve seve ödeyeceğini söyledi.
—Demek sevgisi pek azmış, dedi Leonisa; dört yüz esküdoyu bile aşmıyormuş. Ricardo daha cömert, daha yiğit ve daha ölçülüydü. Ölümüne sebep olanı Tanrı bağışlasın; o kişi bendim. Ölü diye ağladığı talihsiz kadın benim. Tanrı bilir, hayatta olsaydı, onun benim talihsizliğim için duyduğu kederi gördükten sonra ben de kendi kederimle ona karşılık vermeyi ne çok isterdim. Efendim, size daha önce söylediğim gibi, Cornelio’nun pek sevmediği, Ricardo’nun ise ardından çok gözyaşı döktüğü kişi benim. Sayısız ve türlü türlü olay yüzünden kendimi bu zavallı durumda buldum. Bu kadar tehlikeli durumda bile göğün yardımıyla onurumu korudum ve yoksulluğum içinde bununla huzur buluyorum. Şimdi ne nerede olduğumu ne sahibimin kim olduğunu ne de kötü talihimin beni nereye sürükleyeceğini biliyorum. Bu yüzden, efendim, hiç değilse Hristiyan kanınızın hatırına, sıkıntılarımda bana yol gösterin. Başımda bunca olay geçmesi beni biraz uyanık kıldıysa da, her an öyle çok ve öyle büyük yeni dertler çıkıyor ki bunlarla nasıl baş edeceğimi bilmiyorum.
Mahamut, ona hizmet etmek, aklı ve gücüyle öğüt verip yardım etmek için elinden geleni yapacağını söyledi. Onun yüzünden iki paşa arasında çıkan anlaşmazlığı, kadı efendisi tarafından Büyük Türk Selin’e sunulmak üzere Konstantinopolis’e gönderilmek üzere olduğunu anlattı. Yine de bunun gerçekleşmesinden önce, kötü bir Hristiyan olsa da inandığı gerçek Tanrı’ya umut bağladığını; Tanrı’nın işleri başka türlü düzenleyeceğini düşündüğünü söyledi. Leonisa’ya ayrıca, Konstantinopolis’e gönderilene kadar yanında kalacağı kadı efendisinin karısı Halima’yla iyi geçinmesini öğütledi ve Halima’nın huyunu anlattı. İşine yarayacak başka şeyler de söyledikten sonra onu Halima’nın evine götürüp kadının yanına bıraktı ve efendisinin selamını iletti.
Mağripli kadın, Leonisa’yı güzel giyimli ve çok güzel bulduğu için onu iyi karşıladı. Mahamut çadırlara dönüp Leonisa’yla aralarında geçenleri Ricardo’ya anlatmak üzere yola çıktı. Ricardo’yu bulunca her şeyi baştan sona anlattı. Leonisa’nın, onun öldüğünü söylediğinde duyduğu üzüntüye gelince, Mahamut’un gözleri neredeyse yaşlarla doldu. Cornelio’nun tutsak edilmesiyle ilgili hikâyeyi, Leonisa’nın ne hissettiğini görmek için uydurduğunu söyledi. Cornelio’nun soğuk ve haince konuştuğunu da aktardı. Bütün bunlar, kederli Ricardo’nun yüreğini daha da alevlendirdi; Ricardo Mahamut’a şöyle dedi:
—Dostum Mahamut, babamın bana anlattığı bir hikâyeyi hatırlıyorum. Ne kadar meraklı biri olduğunu bilirsin; savaşta her zaman onurlu görevlerde hizmet ettiği İmparator Beşinci Carlos’un ona ne büyük onur verdiğini de duymuşsundur. Bana, İmparator Tunus kuşatmasına geldiğinde, Halkulvâd’ı zor kullanarak ele geçirdikten sonra bir gün kırda, çadırındayken, güzelliğiyle herkesten ayrılan Mağripli bir kadının kendisine sunulduğunu anlatmıştı. Kadını sundukları sırada çadırın bir yanından içeri giren güneş ışınları kadının saçlarına vuruyormuş; sarı saçları güneş ışınlarıyla yarışıyormuş. Mağripli kadınların saçlarını hep siyaha boyamakla övündüğü düşünülürse bu pek alışılmadık bir şeymiş. Babam, o sırada çadırda başkalarının yanı sıra iki İspanyol şövalyenin bulunduğunu anlatırdı. Biri Endülüslü, öteki Katalandı; ikisi de çok akıllı, ikisi de şairdi. Kadını gören Endülüslü hayranlıkla, onların kopla dedikleri dizelerden söylemeye başladı. Zor uyaklarla kurduğu kıtanın beş dizesini okuyup orada durdu; gerekli uyaklar o anda aklına gelmediği için ne kıtayı ne de anlamı tamamlayabildi. Yanında duran öteki şövalye dizeleri duymuştu; arkadaşının duraksadığını görünce, yarım kıtayı ağzından kaparcasına aynı uyaklarla sürdürüp tamamladı. İmparator bundan özel bir zevk aldı. Paşanın çadırına giren o güzeller güzeli Leonisa’yı görünce aynı hikâyeyi hatırladım. Güneş ışınları ona değse gölgede kalırdı; yalnızca güneşi değil, ışıkları ve yıldızlarıyla bütün göğü gölgede bırakırdı.
—Yeter artık, dedi Mahamut. Dur dostum Ricardo; her adımda güzel Leonisa’yı överken sınırı o kadar aşmandan korkuyorum ki Hristiyan gibi görünmeyi bırakıp putperest gibi görüneceksin. İstersen şu dizeleri, koplaları ya da her ne diyorsan onları söyle; dinledikten sonra daha zevkli, belki de daha yararlı başka şeylerden konuşuruz.
—Peki, dedi Ricardo. Yine de hatırlatayım: Beş dizeyi biri, öteki beşini diğeri söyledi; hepsi doğaçlamaydı. İşte dizeler:
Güneş nasıl doğarsa
Alçak bir dağın ardından,
Birdenbire karşımıza çıkar
Ve bakışıyla bizi ezer
Gözümüzü kamaştırıp dindirerek:
Balas yakutu gibi,
Tahta kurdunun işlemesine izin vermeyen,
İşte senin yüzün de öyle, Aja,
Muhammed’in sert mızrağı,
İçimi boydan boya yarıyor.
—Kulağa hoş geliyor, dedi Mahamut. Senin şiir söylemeye hazır olman da daha hoşuma gidiyor Ricardo; çünkü şiir söylemek ya da yazmak, tutkularından sıyrılmış bir yürek ister.
—Ağıtlar da ağlanarak söylenir, ilahiler de; ikisi de şiirdir, diye karşılık verdi Ricardo. Ama bunu bırakalım da ortak meselemizde ne yapmayı düşündüğünü söyle. Çadırda paşaların ne konuştuğunu anlamamıştım; sen Leonisa’yı götürürken efendimin Venedikli dönmesi olan hizmetkârı anlattı. Orada bulunmuş ve Türkçeyi iyi biliyormuş. Her şeyden önce Leonisa’nın Büyük Sultan’ın eline geçmesini nasıl önleyeceğimizi bulmalıyız.
—Önce benim efendimin eline geçmeni sağlamalıyız, diye karşılık verdi Mahamut. Bunu yaptıktan sonra bizim için en iyisinin ne olacağını düşünürüz.
Bu sırada Hazan’ın Hristiyan tutsaklarının gözetmeni geldi ve Ricardo’yu yanına aldı. Kadı, Hazan’la birlikte şehre döndü. Hazan birkaç gün içinde Ali’nin hesap denetimini yaptı ve mühürlü, kapalı belgeyi Konstantinopolis’e gitmesi için ona verdi. Ali hemen yola çıktı; kadıya, tutsağı gecikmeden göndermesini ve Büyük Sultan’a, kendi amaçlarına yarayacak biçimde yazmasını tembihledi. Kadı hain yüreğiyle söz verdi; çünkü tutsak yüzünden yüreği kül olmuştu. Ali sahte umutlarla gitti; Hazan da umutsuz kalmadı. Mahamut, Ricardo’nun efendisinin eline geçmesini sağladı. Günler geçti; Leonisa’yı görme arzusu Ricardo’yu öyle sıkıştırıyordu ki bir an bile huzur bulamıyordu. Ricardo, Leonisa onu görmeden önce adını duymasın diye adını Mario olarak değiştirdi. Onu görmek çok zordu; çünkü Mağribiler son derece kıskançtır ve kadınlarının yüzünü bütün erkeklerden saklar. Oysa kadınların kendilerini Hristiyanlara göstermesinde sakınca görmezler; belki de tutsakları tam anlamıyla erkek saymadıkları içindir.
Bir gün Halima, kölesi Mario’yu gördü. Onu öyle dikkatle izledi ki yüzü yüreğine, görüntüsü belleğine kazındı. Belki de yaşlı kocasının gevşek kucaklaşmalarından pek hoşnut olmadığından, kolayca kötü bir arzuya kapıldı ve aynı kolaylıkla bunu Leonisa’ya anlattı. Leonisa’nın hoş huyunu ve akıllı davranışlarını sevmiş, ona çok bağlanmıştı; ayrıca Büyük Sultan’ın emaneti olduğu için ona büyük saygı gösteriyordu. Kadıya, eve öyle zarif ve yakışıklı görünüşlü bir Hristiyan tutsak getirdiğini, hayatında gözlerine bundan daha yakışıklı bir erkeğin görünmediğini söyledi. Ona çelebi dediklerini, bunun şövalye demek olduğunu; efendisinin dönmesi Mahamut’la aynı memleketten geldiğini anlattı. Hristiyanın, arzusunu açıkladığı için kendisini küçümsemesine yol açmadan ona bu isteğini nasıl anlatacağını bilemediğini de ekledi. Leonisa tutsağın adını sordu; Halima Mario olduğunu söyleyince Leonisa şöyle karşılık verdi:
—Şövalye olup dedikleri yerden geliyorsa onu tanırdım. Ama Trapani’de Mario adında kimse yok. Yine de efendim, onu görüp konuşmamı sağla; sana kim olduğunu ve ondan ne beklenebileceğini söylerim.
—Öyle olacak, dedi Halima. Cuma günü kadı camide namaz kılarken onu buraya getirteceğim; onunla baş başa konuşabilirsin. Benim arzuma dair ipuçları vermek uygun gelirse, bunu elinden geldiğince iyi bir yolla yaparsın.
Halima, Leonisa’ya bunları söyledi. Daha iki saat geçmemişti ki kadı, Mahamut ile Mario’yu çağırdı. Halima, yüreğini Leonisa’ya ne kadar içtenlikle açmışsa, âşık yaşlı adam da iki kölesine öyle açtı yüreğini; Hristiyan kadından nasıl yararlanıp Leonisa’nın ait olduğu Büyük Sultan’a karşı görevini yerine getirebileceği konusunda onlardan öğüt istedi. Onlara, onu Büyük Türk’e teslim etmektense bin kez ölmeyi yeğleyeceğini söyledi. Dindar Mağripli, tutkusunu öyle bir duyguyla dile getirdi ki, iki kölesinin yüreğine de bunu yerleştirdi; oysa onların düşündükleri, onun düşündüklerinin tam tersiydi. Sonunda, Mario’nun onunla aynı memleketten biri olması nedeniyle —onu tanımadığını söylemiş olsa da— Leonisa’yı elde etmeye çalışmayı ve ona kendi arzusunu açıklamayı üstlenmesi kararlaştırıldı. Bu yolla istediğini elde edemezse kadı, Leonisa kendi elinde olduğundan zor kullanacaktı. Sonra da onun öldüğünü söyleyip Konstantinopolis’e göndermekten kurtulacaklardı.
Kadı, kölelerinin öğüdünden pek hoşnut kaldı. Kurduğu hayalin sevinciyle Mahamut’a hemen özgürlüğünü, ölümünden sonra da malının yarısını vaat etti. Mario’ya da istediğini elde ederse özgürlük ve memleketine zengin, saygın, mutlu dönmesini sağlayacak kadar para vereceğine söz verdi. Kadı vaatlerinde cömert davrandı; tutsaklarıysa, onlara Leonisa’yla konuşma fırsatı verdiği takdirde gökten ayı bile indireceklerini söyleyerek daha da ileri gittiler.
—Mario’ya istediği kadar fırsat tanıyacağım, diye karşılık verdi kadı. Halima’yı birkaç günlüğüne, Hristiyan Rum olan anne babasının evine göndereceğim. O evde yokken kapıcıya, Mario’yu istediği her seferinde içeri almasını emredeceğim. Leonisa’ya da memleketlisiyle canı ne zaman isterse konuşabileceğini söylerim.
Böylece, efendilerinin neler çevirdiğinden habersiz olduğu Ricardo’nun talihi, onun lehine esmeye başladı.
Üçü bu plan üzerinde anlaşınca, onu ilk uygulamaya koyan Halima oldu; çünkü kadınların yaradılışı, hoşlarına giden her konuda kolayca heveslenip atılmaya yatkındır. Aynı gün kadı, Halima’ya istediği zaman anne babasının evine gidip dilediği kadar onlarla kalabileceğini söyledi. Fakat Leonisa’nın verdiği umutlarla içi kıpır kıpır olan Halima, anne babasının evine gitmek şöyle dursun, Muhammed’in sözde cennetine bile gitmek istemezdi. Bu yüzden, şimdilik böyle bir niyeti olmadığını, olursa söyleyeceğini; ama Hristiyan kadın tutsağı da yanında götürmesi gerektiğini belirtti.
—Olmaz, diye karşılık verdi kadı. Büyük Sultan’ın emaneti kimsenin gözü önüne çıkmamalı. Üstelik Hristiyanlarla görüşmesi de engellenmeli; çünkü Büyük Sultan’ın eline geçince onu hareme kapatıp, istese de istemese de Türk yapacaklarını biliyorsunuz.
—Benim yanımda olduğu sürece, diye karşılık verdi Halima, anne babamın evinde bulunmasının ya da onlarla görüşmesinin sakıncası yok. Ben onlarla ondan daha çok görüşüyorum ama bu, iyi bir Türk olmama engel olmuyor. Hem onların evinde en fazla dört beş gün kalmayı düşünüyorum; çünkü size duyduğum sevgi, bu kadar uzun süre sizden uzakta kalmama ve sizi görmememe izin vermez.
Kadı, niyeti hakkında kuşku uyandırmamak için ona karşılık vermedi.
Derken cuma günü geldi; kadı camiye gitti ve neredeyse dört saat çıkamadı. Halima, onun evin eşiğinden uzaklaştığını görür görmez Mario’yu çağırttı. Ancak avlunun kapısında kapıcılık eden Korsikalı bir Hristiyan, Halima ona bırakmasını seslenmese Mario’yu içeri almayacaktı. Mario, düşman ordusuyla çarpışmaya gidiyormuş gibi şaşkın ve titreyerek içeri girdi.
Leonisa, paşanın çadırına girdiği zamanki giysileri içinde, mermerden büyük bir merdivenin dibinde oturuyordu; merdiven üst kattaki revaklara çıkıyordu. Başını sağ elinin avucuna eğmiş, kolunu dizlerine dayamıştı. Gözleri Mario’nun girdiği kapının ters yönüne çevriliydi; bu yüzden Mario ona doğru ilerlese de onu göremiyordu. Ricardo içeri girer girmez gözleriyle bütün evi taradı. Gördüğü tek şey, sessizliğe gömülmüş, dingin bir evdi; sonunda bakışları Leonisa’nın bulunduğu yerde durdu. Âşık Ricardo’nun aklına bir anda öyle çok düşünce üşüştü ki, donakaldı ve sevindi. Kendini, mutluluğundan ve sevincinden, ona göre yirmi adım ya da biraz daha uzakta sayıyordu. Tutsak olduğunu, yüceliğinin başkasının elinde bulunduğunu düşünüyordu. Bunları kendi içinde tartarken yavaş yavaş ilerledi; korku ve heyecan içindeydi, hem sevinçli hem kederli, hem ürkek hem cesur bir hâlde, sevincinin merkezine doğru yaklaşıyordu. Tam o sırada Leonisa başını çevirdi ve dikkatle kendisine bakan Ricardo’yla göz göze geldi. Bakışları buluşunca, ruhlarının neler hissettiğini farklı tepkilerle belli ettiler. Ricardo olduğu yerde kaldı, bir adım bile atamadı. Mahamut’un anlattıklarından Ricardo’yu ölü sanan Leonisa, onu bu kadar beklenmedik biçimde canlı görünce korku ve dehşete kapıldı. Gözlerini ondan ayırmadan, arkasını dönmeden dört beş basamak geriledi; göğsünden küçük bir haç çıkarıp defalarca öptü ve sanki bir hayalet ya da öteki dünyadan başka bir varlık görüyormuş gibi sayısız kez haç çıkardı. Ricardo kendine geldi ve Leonisa’nın davranışlarından korkusunun gerçek nedenini anladı. Ona şöyle dedi:
—Güzel Leonisa, Mahamut’un ölüm haberinin doğru çıkmamış olmasına üzülüyorum; çünkü doğru olsaydı, şimdi, bana karşı sürekli sergilediğin katı tutumun hâlâ değişmeden durup durmadığını düşünmenin korkusundan kurtulmuş olurdum. Sakin ol, hanımım; aşağı in. Daha önce hiç yapmadığın şeyi yapmaya, yanıma gelmeye cesaret edersen gel; hayalet olmadığımı göreceksin. Ben Ricardo’yum, Leonisa; ne kadar talihli olacağımı senin dilediğin kadar belirleyeceğin Ricardo.
Leonisa bu sırada parmağını dudağına götürdü. Ricardo bunu susması ya da daha alçak sesle konuşması gerektiğine dair bir işaret olarak anladı. Biraz cesaretini toplayıp, onu duyabileceği kadar yakınına sokuldu. Leonisa şöyle dedi:
—Yavaş konuş, Mario; galiba artık sana böyle diyorlar. Ben ne konuşursam onun dışına çıkma. Bizi duymuş olmasının bir daha hiç görüşemememize yol açabileceğini de unutma. Hanımımız Halima’nın bizi dinlediğini sanıyorum; bana sana âşık olduğunu söyledi. Arzusuna aracılık etmemi istedi. Karşılık vermek istersen, bunun bedenine ruhundan daha çok yararı dokunur. İstemiyorsan bile, hiç değilse ben rica ettiğim ve dile getirilmiş bir kadın arzusunun hatırı için, istiyormuş gibi davranman şart.
Ricardo şöyle karşılık verdi:
—Güzel Leonisa, benden isteyeceğin bir şeyi yerine getirmenin imkânsız olabileceğini hiç düşünmemiş, aklımdan bile geçirmemiştim; ama bu isteğin beni yanılgımdan kurtardı. İrade dediğin, insanın onu dilediği yöne çevirebileceği kadar hafif midir? Onurlu ve dürüst bir erkeğe, böylesine önemli konularda rol yapmak yakışır mı? Bunlardan birinin yapılması gerektiğini ya da yapılabileceğini düşünüyorsan, nasıl istersen öyle davran; çünkü irademin sahibisin. Ama bu konuda da beni yanıltıyorsun; irademi hiç tanımadın ki onunla ne yapacağını bilesin. Yine de ilk buyruğunun yerine getirilmediğini söylememen için, kim olduğuma yaraşır davranma hakkımdan vazgeçecek, dediğin gibi, seni görmenin mutluluğunu kazanacaksam hem senin hem Halima’nın arzusunu taklit yoluyla yerine getireceğim. Sen de karşılıklarını istediğin gibi uydur; sahte iradem şimdiden onları onaylıyor. Senin için yaptığım bu şeyin karşılığında—yeni baştan sana defalarca verdiğim ruhumu versem bile, yapabileceğim en büyük şey budur sanırım—korsanların elinden nasıl kurtulduğunu ve seni satan Yahudi’nin eline nasıl düştüğünü kısaca anlatmanı rica ediyorum.
—Başımdan geçen felaketleri anlatmak daha uzun sürer, diye karşılık verdi Leonisa; ama yine de bir kısmını anlatayım. Ayrıldığımızın ertesi günü Yzuf’un gemisi sert bir rüzgârla yeniden Pantelleria Adası’na sürüklendi; sizin kadırganızı da orada görmüştük. Bizim gemi ise hiçbir şey yapamadan kayalara çarptı. Efendim yıkımın gözünün önünde olduğunu görünce hemen su dolu iki fıçıyı boşaltıp ağızlarını sıkıca kapattı ve iplerle birbirine bağladı. Beni ikisinin arasına yerleştirdi, sonra soyunup başka bir fıçıyı kollarının arasına aldı; bedenini bir iple bağladı ve aynı iple benim fıçılarıma da tutundu. Büyük bir cesaretle denize atladı, beni de peşinden sürükledi. Ben atlayacak cesareti bulamadım; başka bir Türk beni itti ve Yzuf’un ardından denize attı. Bilincimi yitirmiştim; kendime geldiğimde karada, beni yüzüstü tutup yuttuğum suyu boca ettiren iki Türk’ün kollarındaydım. Şaşkınlık ve dehşet içinde gözlerimi açtım. Yzuf yanımdaydı; başı paramparçaydı. Sonradan öğrendiğime göre karaya çıkarken başını kayalara çarpmış ve orada can vermiş. Türkler, ipi çekerek beni neredeyse boğulmuş hâlde karaya çıkardıklarını da anlattılar. Talihsiz kadırgadan yalnızca sekiz kişi kurtulmuştu.
Sekiz gün adada kaldık. Türkler bana, kız kardeşleriymişim gibi, hatta daha da büyük bir saygıyla davrandılar. Adada bulunan bir Hristiyan kalesinden askerlerin inip onları esir almasından korkarak bir mağaraya gizlenmiştik. Kadırgadan yanlarında getirdikleri ve denizin kıyıya vurduğu peksimeti ıslatıp yiyerek karınlarını doyuruyorlardı; peksimeti geceleri gidip topluyorlardı. Talihim, felaketimi daha da artırmak istercesine, kalenin komutansız olmasına hükmetmişti: Komutan birkaç gün önce ölmüştü ve kalede yalnızca yirmi asker vardı. Bunu, Türklerin esir aldığı bir oğlandan öğrendik; çocuk kaleden kıyıya deniz kabuğu toplamaya inmişti. Sekizinci gün, Mağripli denizcilerin karamuzal dedikleri bir gemi o kıyıya geldi. Türkler onu görünce saklandıkları yerden çıktılar ve kıyıya yaklaşmış olan gemiye işaret ettiler; gemidekiler onları çağıranların Türk olduğunu anladı. Türkler başlarına gelen felaketleri anlattılar; Mağripliler de onları gemilerine aldı. Gemide, yükün tamamı ya da büyük bölümü kendisine ait olan, çok zengin bir Yahudi tüccar vardı. Yahudilerin genellikle ticaretini yaptığı, Berberi kıyılarından Doğu Akdeniz’e götürülen barragan kumaşları, alkisel denilen pelerinler ve başka mallar taşıyordu. Türkler aynı gemiyle Trablus’a gittiler. Yolda beni, aşkının cömert davranmasını sağlamasaydı aşırı sayılacak iki bin dobla karşılığında Yahudi’ye sattılar; Yahudi bana aşkını açmıştı.
Türkleri Trablus’ta bıraktıktan sonra gemi yoluna devam etti. Yahudi de utanmazca bana kur yapmaya başladı. Ben, onun alçakça arzularının hak ettiği yüzü gösterdim. Bu arzularına ulaşma umudunu yitirince, eline ilk fırsat geçtiğinde benden kurtulmaya karar verdi. Ali ve Hazan adlı iki paşanın o adada bulunduğunu ve mallarını, satmayı düşündüğü Sakız’da satabileceği kadar iyi orada da satabileceğini öğrenmişti. Bu yüzden buraya geldi; beni paşalardan birine satmak istiyordu. Şimdi üzerimde gördüğün gibi giyinmemin nedeni de satın alma isteği uyandırmaktı. Beni satın alanın, Büyük Sultan’a sunmak üzere götürecek olan bu kadı olduğunu öğrendim; bu da beni hayli korkutuyor. Burada senin sahte ölüm haberini duydum. İnanırsan söyleyeyim, buna yüreğim yandı; sana acımaktan çok imrendim. Sana kötü duygular beslediğimden değil; sevmeyi bilmiyor olsam da nankör ya da vefasız değilim. Hayatının trajedisini sona erdirmiş olduğun için.
—Yanlış söylemiyorsun hanımım, diye karşılık verdi Ricardo, ölüm beni yeniden seni görme mutluluğundan alıkoymamış olsaydı. Şimdi, sana bakarken yaşadığım bu görkemli anı, dileğimi yaşarken ya da ölürken güvenceye alabilecek başka her türlü talih kuşundan daha değerli görüyorum; sonsuz mutluluk dışında. Efendim kadının, yani kadının gücüne geldiğim kadı, başıma seninkinden daha az çeşitli rastlantılar gelmediği için, seninle ilgili olarak Halima’nın bana karşı taşıdığı duyguların aynısını taşıyor. Düşüncelerine aracılık etmemi istedi. Bu görevi, onu memnun etmek için değil, seninle konuşma fırsatını kazanmak için kabul ettim. Görüyorsun Leonisa, felaketlerimiz bizi ne hâle getirdi: Sen, benden istediğin şeyin imkânsız olduğunu bildiğin hâlde, imkânsız bir isteğe aracılık ediyorsun; ben de aklımdan bile geçmeyen bir şey için aracılık ediyorum. Ona ulaşamazsam hayatımı vereceğim; çünkü şimdi hayatımı, seni görmenin yüce mutluluğunun değerini bilerek yaşıyorum.
—Ne diyeceğimi de bu labirentten nasıl çıkacağımızı da bilmiyorum Ricardo, diye karşılık verdi Leonisa; dediğin gibi, talihimizin kısalığı bizi buraya sürükledi. Yalnız şunu biliyorum: Bu işte, yaradılışımızdan beklenmeyecek şeylere, yani rol yapıp aldatmaya başvurmalıyız. Halima’ya, onu umutsuzluğa düşürmekten çok oyalayacak birkaç şey söyleyeceğim. Sen de kadıya, onurumu ve onu kandırma planımızı güvenceye almak için en uygun gördüğün şeyleri söyleyebilirsin. Onurumu ellerine bıraktığıma göre, onu bunca yolculuğun ve çektiğim bunca sınavın bile gölge düşüremeyeceği bir bütünlük ve doğrulukla koruduğuma inanabilirsin. Konuşmamız kolay olacak; bunu yapmak benim için büyük bir mutluluk. Yalnız, açıkça dile getirdiğin arzunla ilgili hiçbir konuyu benimle konuşmayacaksın. Böyle bir şey yaptığın an, seni görmekten vazgeçerim; çünkü değerimin, tutsaklığın ona, özgürlüğün yapamadığını yapmasına izin verecek kadar düşük olduğunu düşünmeni istemem. Tanrı’nın yardımıyla altın gibi olacağım: Ne kadar arıtılırsa o kadar saf ve temiz kalacağım. Eskisi gibi artık seni görmekten rahatsız olmayacağımı söylemiş olmamla yetin; çünkü sana şunu söyleyeyim Ricardo, seni hep tatsız ve kibirli bulmuş, kendini olduğundan fazla beğendiğini düşünmüştüm. Yanıldığımı da kabul ediyorum. Belki şimdi seni yeniden sınamak, gerçeği gözlerimin önüne serer; yanıldığımı anlayınca, namusumu korurken daha yumuşak da olabilirim. Tanrı’ya emanet ol; Halima bizi duymuş olabilir diye korkuyorum. Hristiyan dilinden biraz anlıyor, en azından hepimizin birbirimizi anlayabildiği o karma dillerden anlıyor.
—Çok doğru söylüyorsun hanımım, diye karşılık verdi Ricardo. Gözümü açtığın için sana sonsuz teşekkür ederim; bunu beni görmeme izin vermen kadar değerli buluyorum. Dediğin gibi, belki beni tanıdıkça yaradılışımın ne kadar açık ve alçakgönüllü olduğunu anlarsın; özellikle de sana taparken. Bana davranışım için hiçbir sınır koymasaydın bile, sana karşı öyle namuslu davranırdım ki daha iyisini isteyemezdin. Kadıyı oyalama işine gelince, hiç kaygılanma; Halima’yla sen de aynı şeyi yap. Bil ki hanımım, seni gördüğümden beri içimde öyle bir umut doğdu ki arzuladığımız özgürlüğe yakında kavuşacağımıza inanıyorum. Şimdilik Tanrı’ya emanet ol. Bir dahaki sefere, senden ayrıldıktan, daha doğrusu bizi senden ayırdıktan sonra talihin beni bu hâle getiren dolambaçlı yollarını anlatırım.
Böylece ayrıldılar. Leonisa, Ricardo’nun açık sözlü davranışından hoşnut ve memnun kaldı; Ricardo ise Leonisa’nın ağzından sert olmayan bir söz duymuş olmaktan son derece mutluydu.
Halima odasına kapanmış, Muhammed’e Leonisa’nın kendisine verdiği işi başarıyla sonuçlandırmasını nasip etmesi için dua ediyordu. Kadı ise camideydi; karısının arzularını kendi arzularıyla besliyor, kölesinden işiteceği cevabı merakla bekliyordu. Leonisa’yla konuşabilmesi için kölesine bu işi havale etmişti; Halima evde olsa bile Mahamut ona bu fırsatı sağlayacaktı. Leonisa, Halima’nın ahlaksız arzusunu ve yakışıksız aşkını körükleyerek Mario’nun elinden geleni yapacağına dair ona çok güzel umutlar verdi. Ama Mario’nun, Halima’nın istediğinden çok daha fazla arzuladığı şeye razı olmadan önce iki ay geçmesini beklemesi gerektiğini söyledi. Bu süreyi, Tanrı’ya kendisine özgürlük vermesi için dua edip yakarmakta olduğu gerekçesiyle istiyordu. Halima, mazereti ve sevgili Mario’su hakkındaki bu açıklamayı yeterli buldu. Mario onun arzusuna boyun eğseydi, Halima adağının süresi dolmadan onu özgür bırakırdı. Bu yüzden Leonisa’dan Mario’ya süreyi beklemekten vazgeçmesini ve gecikmeyi kısaltmasını rica etmesini istedi; fidyesi için kadının talep edeceği her şeyi ödemeyi teklif etti.
Ricardo, efendisine cevap vermeden önce Mahamut’a danışıp ne söylemesi gerektiğini sordu. İkisi, kadıyı umutsuzluğa düşürüp ona Leonisa’yı olabildiğince çabuk Konstantinopolis’e götürmesini, yolda ister gönüllü ister zorla arzusuna kavuşabileceğini söylemekte anlaştılar. Büyük Sultan’a karşı yükümlülüğünü yerine getirme sorunu çıkarsa başka bir Hristiyan köle satın almanın, yolculuk sırasında Leonisa’yı hasta düşmüş gibi göstermenin ya da gerçekten hastalanmasını sağlamanın, bir gece de satın alınan Hristiyan kadını denize atıp onun Büyük Sultan’ın esiriyken ölen Leonisa olduğunu söylemenin iyi olacağını düşündüler. Gerçeğin asla ortaya çıkmayacağı biçimde bunu yapabilirlerdi; böylece kadı hem Büyük Sultan’a karşı suçsuz kalacak hem de arzusunu gerçekleştirecekti. Sonrasında bu zevkin sürmesi için uygun ve daha yararlı bir yol da bulurlardı. Zavallı, yaşlı kadı öylesine kördü ki, umutlarını gerçekleştirmeye yönelik olduktan sonra kendisine bin türlü saçmalık söyleseler hepsine inanırdı. Hele bu anlattıklarının hepsi ona makul ve başarı vaat eden şeyler gibi görünmüştü. İki danışmanının niyeti gemiyi ele geçirip onun çılgın düşüncelerine karşılık canını almak olmasaydı, gerçekten de işler yolunda gidebilirdi. Kadının aklına, bu durumda karşısına çıkabilecek öteki sorunlardan daha büyük görünen bir güçlük takıldı: Karısı Halima, kendisini yanında götürmezse Konstantinopolis’e gitmesine izin vermezdi. Ama kadı bu güçlüğü hemen çözdü; Leonisa’nın yerine ölecek Hristiyan kadın olarak Halima’yı kullanabilirdi. Zaten Halima’dan kurtulmayı ölümden bile çok istiyordu.
Kadı nasıl kolayca düşündüyse Mahamut ile Ricardo da aynı kolaylıkla bunu kabul etti. Bu konuda anlaştıktan sonra kadı, o gün Halima’ya Büyük Sultan’a Hristiyan kadını götürmek üzere Konstantinopolis’e yapmayı düşündüğü yolculuktan söz etti; Büyük Sultan’ın cömertliğinin karşılığında kendisini Kahire ya da Konstantinopolis başkadısı yapmasını umuyordu. Halima kararını çok yerinde buldu, çünkü Mario’nun evde bırakılacağını sanıyordu. Fakat kadı onu ve Mahamut’u da yanında götüreceğini söyleyince fikrini değiştirdi ve arzusunun öğrettiği en etkili gerekçelerle onu bu yolculuktan vazgeçirmeye çalıştı. Sonunda, kendisini yanında götürmezse hiçbir şekilde gitmesine izin vermeyeceğini söyledi. Kadı onun isteğini kabul etti; çünkü kendisi için bu kadar ağır bir yük olan Halima’dan yakında kurtulmayı umuyordu.
Bu sırada Hazan Paşa kadıdan köle kadını teslim etmesini istemeyi sürdürüyordu; ona altın dağları vaat etmiş, fidyesini iki bin esküdo saydığı Ricardo’yu bedelsiz vermişti. Büyük Türk onu istediğinde esir kadını ölü göstermeyi düşünmüş olan kadı, Hazan Paşa’nın teslimat işini de aynı düzenle kolaylaştırıyordu. Bütün bu armağanlar ve vaatler kadıyı yalnızca yola çıkışını hızlandırmaya yöneltti. Arzusu, Hazan’ın ısrarları ve havada boş umutlar kuran Halima’nın telkinleriyle harekete geçerek yirmi gün içinde on beş oturaklı bir brigantin donattı; ona iyi kürekçiler, Müslümanlar ve birkaç Rum Hristiyan yerleştirdi. Bütün servetini gemiye yükledi. Halima da evinde değerli hiçbir şey bırakmadı. Kocasından, Konstantinopolis’i görmeleri için anne babasını da yanında götürmesine izin vermesini istedi. Halima’nın niyeti de Mahamut’unkiyle aynıydı: Yolda Ricardo’yla birlikte gemiyi ele geçirmek. Ama gemiye binene kadar düşüncesini onlara açıklamak istemedi. Hristiyanların ülkesine gitmeye, eskiden olduğu hâle dönmeye ve Ricardo’yla evlenmeye kararlıydı; yanında bu kadar servet götürüp Hristiyan olursa Ricardo’nun onu karısı olarak alacağına inanıyordu.
Bu sırada Ricardo Leonisa’yla yeniden konuşup bütün niyetini ona açıkladı. Leonisa da Halima’nın kendisiyle paylaştığı niyeti anlattı. İkisi sırrı saklayacaklarına söz verip Tanrı’ya emanet oldular ve yola çıkacakları günü beklediler. O gün gelince Hazan, bütün askerleriyle onları kıyıya kadar geçirdi. Yelken açana dek yanlarından ayrılmadı; brigantini gözden kaybedene kadar da gözlerini ondan ayırmadı. Âşık Mağriplisinin saldığı iç çekişlerin esintisi, onu uzaklaştırıp canını da beraberinde götüren yelkenleri sanki daha güçlü itiyordu. Aşkın uzun zamandır huzur vermediği Hazan, arzularının elinde ölmemek için ne yapması gerektiğini düşünerek, uzun uzun tasarlayıp kesin bir karara bağladığı planı hemen uygulamaya koydu. Başka bir limanda donattığı on yedi oturaklı bir gemiye, armağanlarla ve vaatlerle kendine bağladığı elli asker yerleştirdi. Onlara kadı efendinin gemisinin önünü kesmelerini, Leonisa dışında gemidekileri kılıçtan geçirip kadı efendinin servetini almalarını emretti. Leonisa’yı, brigantinin taşıdığı büyük servetten daha değerli bir ganimet olarak yalnız kendisi istiyordu. Kaybolduğuna dair hiçbir iz kalmaması için gemiyi de batırmalarını söyledi. Ganimet hırsı onlara kanat takıp yüreklerine cesaret verdi; brigantindeki silahsız ve böyle bir saldırıdan habersiz insanların pek az direnebileceğini de görmüşlerdi.
Brigantin iki gündür yol alıyordu; bu iki gün kadıya iki yüzyıl gibi gelmişti, çünkü ilk gün planını hemen uygulamak istemişti. Fakat köleleri, Leonisa’yı önce hasta düşürmek ve ölümüne inandırıcı bir gerekçe gösterebilmek için hastalığın birkaç gün sürmesini sağlamanın uygun olacağını söylediler. Kadı ise onun ansızın öldüğünü söyleyip her şeyi çabucak bitirmek, karısından kurtulmak ve içini yavaş yavaş yakan ateşi söndürmek istiyordu. Ama sonunda ikisinin görüşüne uymak zorunda kaldı.
Halima bu sırada niyetini Mahamut’a ve Ricardo’ya açıklamıştı. Onlar da İskenderiye açıklarındaki Haçlar geçidinde ya da Anadolu kalelerine yaklaşırken planı uygulamaya koymayı düşünüyorlardı. Ne var ki kadı öylesine acele ettiriyordu ki, önlerine çıkan ilk uygun fırsatta yapacaklarını söylediler. Altı gündür denizdeydiler. Kadı, Leonisa’nın hastalığını taklit etmek için bu sürenin yeterli olduğunu düşünerek bir gün, kölelerine ertesi gün Halima’nın işini bitirmelerini ve onu kefene sarıp, Büyük Sultan’ın esir kadınıymış gibi denize atmalarını ısrarla söyledi.
Mahamut ile Ricardo’nun niyetine göre arzularının gerçekleşeceği ya da hayatlarının sona ereceği günün sabahı, yelken ve kürekle üzerlerine gelen bir gemi gördüler. Onu Hristiyan korsanların gemisi sandılar. İki taraf da böyle bir karşılaşmadan iyi bir sonuç bekleyemezdi: Müslümanlar esir düşebilir, Hristiyanlar özgür kalsalar bile soyulup çırılçıplak bırakılabilirlerdi. Ama Mahamut ile Ricardo, Leonisa’nın ve ikisinin özgürlüğüne kavuşmasıyla yetinirdi. Bütün bunları düşünüyor, korsanların pervasızlığından da korkuyorlardı; çünkü hangi dine ya da ulusa bağlı olursa olsun, korsanlığa soyunanların mizacı zalim ve küstah olurdu. Kürekleri bırakmadan ve ellerinden geleni yaparak savunmaya geçtiler. Fakat birkaç saat içinde geminin kendilerine yetiştiğini gördüler; iki saat bile geçmeden top atışı menziline girmişti. Bunun üzerine yelkenleri indirdiler, kürekleri bıraktılar, silahlarını alıp beklediler. Kadı korkmamalarını söyledi; gemi Türk gemisiydi ve onlara zarar vermeyecekti. Kıç bodoslamaya, hızla ve gözleri ganimet hırsıyla kararmış hâlde kötü savunulan brigantine saldıranların görebilmesi için hemen beyaz bir barış bayrağı çektirdi. Bu sırada Mahamut arkasına dönüp batıdan gelen, ona yirmi oturaklı gibi görünen bir kadırga gördü ve bunu kadıya söyledi. Kürek çeken Hristiyanlardan bazıları görünen geminin Hristiyanlara ait olduğunu söyledi. Bu haber hepsinin şaşkınlığını ve korkusunu katladı; Tanrı’nın başlarına ne getireceğini bilmeden, hem korku hem umut içinde öylece kaldılar.
Kadı, o anda Lefkoşa’da olabilmek için bütün zevk umutlarından vazgeçerdi herhâlde; o kadar şaşkındı. Ama ilk gemi onu bu şaşkınlıktan çabucak çıkardı: Barış bayraklarını ya da dinlerinin gereğini hiç umursamadan kadının brigantinine öyle şiddetle saldırdılar ki gemi az kalsın batıyordu. Kadı saldıranların kim olduğunu hemen anladı; Lefkoşa askerleri olduklarını görünce olabilecekleri kestirdi ve kendini kaybolmuş, ölmüş saydı. Askerler öldürmekten önce yağmaya koyulmasaydı kimse sağ kalmazdı. Ama yağmaya en çok dalıp en dikkatli oldukları sırada bir Türk bağırdı:
—Silah başına askerler! Hristiyan gemisi üzerimize saldırıyor.
Gerçekten de öyleydi. Kadının brigantinini gören gemi Hristiyan işaretleri ve bayrakları taşıyordu; bütün hızıyla Hazan’ın gemisine saldırmak üzere geliyordu. Fakat yetişmeden önce baş taraftan biri Türkçe hangi gemi olduğunu sordu. Ona, Kıbrıs valisi Hazan Paşa’nın gemisi olduğunu söylediler.
—Öyleyse, diye karşılık verdi Türk, madem Müslümansınız, kadının gemisine neden saldırıp onu yağmalıyorsunuz? Bu gemide Lefkoşa kadısının bulunduğunu biliyoruz.
Ona, bildiklerinin bundan ibaret olduğunu, paşanın gemiyi ele geçirmelerini emrettiğini ve kendilerinin de onun askeri olarak emrine uyduklarını söylediler.
İkinci geminin Hristiyan kılığına girmiş kaptanı, öğrenmek istediği şeyi öğrenince Hazan’ın gemisine saldırmaktan vazgeçip kadı efendinin gemisine yöneldi. İlk yaylımda içerideki Türklerden ondan fazlasını öldürdü; ardından büyük bir cesaret ve hızla gemiye çıktı. Fakat içeri ayak basar basmaz saldıranın Hristiyan değil, Leonisa’ya âşık Ali Paşa olduğunu anladı. Ali de Hazan gibi aynı niyetle onun gelişini bekliyordu. Tanınmamak ve hırsızlığını daha iyi gizlemek için askerlerine Hristiyan kıyafetleri giydirmişti. Âşıkların ve hainlerin niyetini anlayan kadı, onların kötülüğünü yüksek sesle haykırmaya başladı:
—Bu ne hâl, hain Ali Paşa? Madem Müslümansın, yani Türksün, neden bir Hristiyan gibi bana baskın yapıyorsun? Siz de hain Hazan’ın askerleri, sizi böyle büyük bir ihanete hangi şeytan sürükledi? Sizi buraya gönderen adamın şehvetli arzusunu yerine getirmek için kendi öz efendinize neden baş kaldırıyorsunuz?
Bu sözler üzerine herkes silahlarını indirdi; birbirlerine bakıp tanıştılar. Hepsi aynı kaptanın askeri olmuş, aynı bayrak altında savaşmıştı. Kadının sözleri ve kendi ihanetleri içlerine işleyince yatağanlarının keskinliği köreldi, cesaretleri kırıldı. Yalnız Ali gözlerini ve kulaklarını her şeye kapadı; kadıya saldırıp başına öyle bir kılıç darbesi indirdi ki başını saran yüz vara uzunluğundaki sarık olmasa kafasını ikiye ayırırdı. Yine de onu gemi oturaklarının arasına yıktı. Kadı düşerken şöyle dedi:
—Ey zalim dönek, ilahi peygamberimin düşmanı! Senin bu zalimliğini ve küstahlığını cezalandıracak kimse çıkmayacak mı? Lanetli, kendi kadına, Muhammed’in bir hizmetkârına elini ve silahını kaldırmaya nasıl cüret ettin?
Bu sözler ilk sözlerin etkisini daha da artırdı. Hazan’ın askerleri, Ali’nin askerlerinin ellerindeki ganimeti alacağından korkarak kadının sözlerini işitince, her şeyi tehlikeye atmaya karar verdiler. İçlerinden biri saldırdı, ardından hepsi Ali’nin askerlerine öyle bir hız, öfke ve cesaretle yüklendi ki kısa sürede onları perişan ettiler. Sayıca çok üstün olan Ali’nin askerlerinden geriye pek azı kaldı. Ama sağ kalanlar toparlanıp arkadaşlarının intikamını aldılar; Hazan’ın askerlerinden ancak dördünü sağ bıraktılar, onları da ağır yaraladılar.
Ricardo ile Mahamut olup biteni izliyordu. Gürültünün nasıl sonuçlanacağını görmek için zaman zaman kıç kamarasının kapak aralığından başlarını çıkarıyorlardı. Türklerin neredeyse hepsinin öldüğünü, sağ kalanların da ağır yaralı olduğunu ve hepsinin kolayca alt edilebileceğini görünce Mahamut, Halima’nın yanında gemiye getirdiği iki yeğenini çağırdı; gemiyi ele geçirmelerine yardım etsinler istiyordu. Onlarla ve babalarıyla birlikte ölülerin yatağanlarını alıp güverteye çıktılar. “Özgürlük, özgürlük!” diye haykırdılar; iyi kürekçiler olan Rum Hristiyanların yardımıyla, hiç yara almadan hepsinin boğazını kestiler. Savunmasız Ali’nin kadırgasına geçip onu kolayca ele geçirdiler ve taşıdığı her şeyi aldılar. İkinci çatışmada ölenler arasında ilklerden biri Ali Paşa’ydı; kadının intikamını almak isteyen bir Türk onu kılıç darbeleriyle öldürdü.
Ricardo’nun öğüdüyle herkes hemen kendi gemisindeki ve Hazan’ın gemisindeki değerli eşyaları daha büyük ve her türlü yük ya da yolculuk için elverişli olan Ali’nin kadırgasına taşımaya koyuldu. Kürekçiler Hristiyandı; özgürlüklerine kavuşmaktan ve Ricardo’nun aralarında paylaştırdığı pek çok şeyden memnundular. Onu Trapani’ye, hatta isterse dünyanın öbür ucuna kadar götürmeye hazır olduklarını söylediler. Bu iyi sonuçtan sevinç duyan Mahamut ile Ricardo Mağripli Halima’nın yanına gidip, Kıbrıs’a dönmek isterse iyi kürekçilerle kendi gemisini yeniden donatacaklarını ve gemiye yüklediği servetin yarısını vereceklerini söylediler. Ama bunca felaket içinde bile Ricardo’ya duyduğu sevgi ve bağlılığı yitirmemiş olan Halima, onlarla birlikte Hristiyanların ülkesine gitmek istediğini söyledi. Anne babası buna çok sevindi.
Kadı kendine geldi; fırsat buldukça yarasını tedavi ettiler. Ona iki seçenek sundular: Hristiyanların ülkesine götürülmeyi ya da kendi gemisiyle Lefkoşa’ya dönmeyi seçebilirdi. Kadı, talih kendisini bu hâle getirdiğine göre ona tanınan özgürlük için teşekkür etti ve Hazan ile Ali’nin kendisine ettiği haksızlığı Büyük Sultan’a şikâyet etmek üzere Konstantinopolis’e gitmek istediğini söyledi. Fakat Halima’nın onu terk edip Hristiyan olmaya karar verdiğini öğrenince aklını yitirecek gibi oldu. Sonunda gemisini donatıp yolculuğu için gerekli her şeyi sağladılar; hatta bir zamanlar kendisine ait olan sikkelerden birkaçını da verdiler. Herkese veda edip Lefkoşa’ya dönmeye karar verince, yelken açmadan önce Leonisa’dan kendisine sarılmasını istedi. Bu iyilik ve lütuf, bütün talihsizliğini unutturmasına yeterdi. Herkes, namusunun gerektirdiği ölçüyü aşmayacağına göre, kendisini bu kadar seven kadına o iyiliği göstermesi için Leonisa’ya yalvardı. Leonisa da onların isteğini yerine getirdi. Kadı yarasından iyileşme umudu götürmek için ellerini başına koymasını istedi; Leonisa her dileğini kabul etti. Bunlar olup bittikten sonra Hazan’ın gemisini delip batırdılar. Yelkenlere dolup onları uzaklara götürmeye çağırır gibi esen taze bir levanten rüzgârı vardı; yelkenleri açtılar. Birkaç saat içinde kadının gemisini gözden kaybettiler. Kadı, gözleri yaşlı, servetini, zevkini, karısını ve canını rüzgârların götürüşünü izliyordu.
Ricardo ile Mahamut, kadıdan farklı düşüncelerle yol alıyordu. Hiçbir yerde karaya çıkmadan, açık denizden geçip İskenderiye’yi uzaktan gördüler. Yelken indirmeden ve küreklere ihtiyaç duymadan, güçlü Korfu Adası’na ulaştılar; orada su aldılar. Akrokeraun’un kötü şöhretli kayalıklarının önünden hiç oyalanmadan geçtiler. Ertesi gün uzaktan, bereketli Tinakria’nın burnu Paquino’yu gördüler; ardından Malta’nın ünlü adasını da seyrederek ilerlediler. Mutlu gemi, denizde en az uçmak kadar hızlı yol alıyordu.
Sonunda adanın ucunu dolaştıktan dört gün sonra Lampadosa’yı gördüler; hemen ardından da başlarına felaketin geldiği adayı. Leonisa o adayı görünce ürperdi; başından geçen tehlike aklına gelmişti. Ertesi gün önlerinde özlemini çektikleri, sevgili vatanlarını gördüler. Yürekleri yeniden sevinçle doldu, ruhları bu yeni mutlulukla coştu. Uzun bir tutsaklığın ardından sağ salim vatana ulaşmak, bu hayatta duyulabilecek en büyük sevinçlerden biridir; buna denk sayılabilecek bir başka sevinç de düşmanlara karşı kazanılan zaferdir.
Kadırgada çeşitli renklerde ipekten yapılmış küçük bayraklarla flamalarla dolu bir sandık bulunmuştu. Ricardo onlarla kadırgayı süsledi. Şafak sökmek üzereyken kentten bir fersahtan daha az uzaklıkta olduklarını gördüler. Kürekleri dönüşümlü çekip zaman zaman neşeli seslerle ve çığlıklarla limana yaklaşıyorlardı. Öyle ağır ağır gelen, güzelce süslenmiş gemiyi görür görmez limana sayısız kentli doluştu; bütün kentten deniz kıyısına çıkmayan kimse kalmadı.
Bu arada Ricardo, Leonisa’ya, paşaların çadırına ilk girdiği zamanki gibi süslenip giyinmesi için yalvarmıştı; anne babasına hoş bir şaka yapmak istiyordu. Leonisa dediğini yaptı. Ziynetlerine ziynet, incilerine inci, güzelliğine güzellik kattı; çünkü mutluluk insanın güzelliğini artırır. Öyle giyindi ki bir kez daha herkesi hayranlık ve şaşkınlık içinde bıraktı. Ricardo da Türk usulü giyindi; Mahamut ve kürek çeken Hristiyanların hepsi de öyle yaptı. Öldürülen Türklerin giysileri hepsine yetecek kadardı.
Limanlarına vardıklarında sabah saat sekiz sularıydı. Gökyüzü öylesine duru ve berraktı ki sanki bu neşeli karşılamayı dikkatle seyrediyordu. Limana girmeden önce Ricardo, kadırganın toplarını ateşletti: bir baş topu ile iki şahin topu. Kent de aynı sayıda top atışıyla karşılık verdi.
Herkes şaşkınlık içinde, gösterişli geminin gelmesini bekliyordu. Ama yakına geldiklerinde, uzaktan Mağriplilere benzeyenlerin beyaz sarıklarını seçince bunun Türk gemisi olduğunu anladılar. Bir hileden kuşkulanıp korkuya kapıldılar; silahlarını kuşandılar. Kentte askerlik yapan herkes limana koştu, atlılar da kıyı boyunca yayıldı. Bütün bunlar, yavaş yavaş limana girip kıyının dibine demir atan gemidekileri pek sevindirdi. İskelenin ucunu karaya uzattılar, kürekleri hep birlikte bıraktılar. Hepsi, bir tören alayındaymış gibi birer birer karaya çıktı; sevinç gözyaşları içinde yere kapanıp toprağı defalarca öptüler. Bu, gemiyi ele geçirmiş Hristiyanlar olduklarının açık işaretiydi. En son Halima’nın annesiyle babası ve daha önce söz edildiği gibi iki yeğeni çıktı; hepsi Türk usulü giyinmişti. Güzel Leonisa’nın çıkışıyla alay sona erdi; yüzü kızıl bir tafta örtüyle kapalıydı. Ricardo ile Mahamut onu ortalarında taşıyordu. Bu manzara, onları seyreden sayısız kalabalığın bütün bakışlarını üzerine çekti. Karaya varınca ötekiler gibi onlar da yere kapanıp toprağı öptüler.
Tam o sırada kentin kaptanı ve valisi yanlarına geldi; hepsinin önde gelenleri olduklarını hemen anladı. Ama yaklaşır yaklaşmaz Ricardo’yu tanıdı; kollarını açıp büyük bir sevinçle ona sarılmaya koştu. Valiyle birlikte Cornelio ve babası da geldi; Leonisa’nın akrabalarıyla Ricardo’nun akrabaları da oradaydı. Hepsi kentin ileri gelenlerindendi. Ricardo valiye sarıldı ve kendisini kutlayan herkese karşılık verdi. Sonra Cornelio’nun elini tuttu. Cornelio onu tanıyıp da elinin tutulduğunu görünce benzi attı, korkudan neredeyse titremeye başladı. Ricardo bir eliyle Cornelio’yu, öteki eliyle Leonisa’yı tutarken şöyle dedi:
—Efendiler, nazikçe sizden şunu rica ediyorum: Kentin içine, Tanrımıza uğradığımız felakette bize gösterdiği büyük lütuflar için şükretmek üzere tapınağa girmeden önce, size söylemek istediğim birkaç sözü dinleyin.
Vali, istediğini söylemesini, hepsinin onu memnuniyetle ve sessizce dinleyeceğini belirtti. İleri gelenlerin çoğu hemen çevresinde toplandı. Ricardo sesini biraz yükselterek şöyle konuştu:
—Efendiler, birkaç ay önce Salinas Bahçesi’nde başıma gelen felaketi, Leonisa’yı kaybedişimi elbette hatırlarsınız. Onu kurtarmak için gösterdiğim çabayı da unutmuş olamazsınız; kendi özgürlüğümü düşünmeyip kurtuluşu için bütün servetimi vermeyi önermiştim. Gerçi görünüşte cömertlik sayılabilecek bu davranış övülmemi gerektirmez; çünkü onu kendi ruhumun kurtuluşu için yapmıştım. O zamandan beri ikimizin başına gelenleri anlatmak daha uzun zaman, daha uygun bir an ve benimkinden daha az şaşkın bir dil gerektirir. Şimdilik şunu söylemekle yetineyim: Nice garip olaydan ve talihsizliklerimizden kurtulma umudunu bin kez yitirdikten sonra, merhametli gökler hiçbir hak edişimiz olmaksızın bizi özlenen vatanımıza geri getirdi; üstelik sevinç ve zenginlik içinde. Duyduğum eşsiz mutluluk, ne bunlardan ne de özgürlüğümüze kavuşmamızdan kaynaklanıyor. Bu mutluluk, barışta da savaşta da benim tatlı düşmanım olan Leonisa’nın duyduğunu hayal ettiğim mutluluktan geliyor: Hem özgürlüğüne kavuştuğu hem de ruhunun suretini gördüğü için duyduğu sevinçten. Yine de sefalet içinde bana yoldaşlık edenlerin genel sevincine ortak oluyorum. Talihsizlikler ve acı olaylar insanın huyunu değiştirebilir, yiğit yürekleri söndürebilir; ama iyi umutlarımın celladı için böyle olmadı. Felaketlerinin fırtınasına ve benim ateşli ama namuslu ısrarlarıma, anlatması güç bir cesaret ve metanetle göğüs gerdi. Böylece şu söz doğrulanmış oldu: Bir zamanlar yerleştikleri gökleri değiştirirler, huylarını değil. Bütün bunları, ona kurtuluşu için servetimi sunduğumu, arzularımla ruhumu verdiğimi söylemek için anlattım. Özgürlüğüne kavuşması için bir yol buldum; onun uğruna kendi hayatımdan daha fazlasını tehlikeye attım. Bunlar, daha minnetbilir bir başkasına yapılmış olsaydı önem taşıyan yükümlülükler sayılabilirdi; ama ben öyle sayılmalarını istemiyorum. Yalnızca şimdi önüne koyduğum şu yükümlülük sayılsın.
Bunu söylerken elini kaldırdı ve edepli, ölçülü bir hareketle Leonisa’nın yüzündeki örtüyü çıkardı. Bu, güneşin güzel ışığını zaman zaman örten bulutun çekilmesi gibiydi. Sonra sözlerine devam etti:
—İşte Cornelio, değer verilmeye layık her şeyden üstün tutman gereken emaneti sana teslim ediyorum. Güzel Leonisa, işte sen de hep aklında tuttuğun kişiye kavuşuyorsun. Cömertlik sayılmasını istediğim şey budur; bunun yanında serveti, canı ve onuru vermek hiçbir şey sayılmaz. Al onu, talihli delikanlı, al. Bu büyük armağanın değerini anlayabilecek kadar bilgiliysen, kendini yeryüzünün en talihli insanı say. Ona ek olarak, göklerin hepimize verdiği ganimetten bana düşen payın tamamını da sana vereceğim; otuz bin esküdoyu aşacağına inanıyorum. İstediğin gibi, özgürce, huzur ve rahatlık içinde hepsinden yararlan. Gökler bu mutluluğu sana uzun ve mutlu yıllar boyunca nasip etsin. Ben talihsizim; Leonisa’dan yoksun kaldığıma göre yoksul kalmayı da isterim. Leonisa’yı kaybedene hayat fazla gelir.
Bunları söyleyince sustu; sanki dili damağına yapışmıştı. Bir süre sonra, daha kimse konuşmaya fırsat bulamadan şöyle dedi:
—Tanrım, sıkıntılar insanın aklını nasıl da karıştırıyor! Efendiler, iyilik etme arzusuyla söylediklerimi düşünmedim; çünkü kimse kendisine ait olmayan bir şeyde cömertlik gösteremez. Leonisa üzerinde, onu bir başkasına verecek nasıl bir yetkim var? Bana ait olmaktan bu kadar uzak bir şeyi nasıl sunabilirim? Leonisa kendinindir; hem de öylesine kendinindir ki, yıllarca sağlıklı ve mutlu yaşamalarını dilediğim anne babası olmasa bile, kendi iradesinin önünde hiçbir engel kalmazdı. Akıllı bir kadın olarak bende bulunduğunu düşünmesi gereken yükümlülükler varsa, onları şimdi siliyor, iptal ediyor, geçersiz sayıyorum. Söylediklerimi geri alıyorum; Cornelio’ya hiçbir şey vermiyorum, çünkü veremem. Yalnızca servetimden Leonisa’ya bıraktığım vasiyeti onaylıyorum. Karşılığında tek isteğim, namuslu duygularımın gerçek olduğuna inanması ve bu duyguların hiçbir zaman onun eşsiz namusunun, büyük değerinin ve sonsuz güzelliğinin gerektirdiğinden başka bir amaca yönelmediğini bilmesidir.
Ricardo sözlerini bitirince sustu. Leonisa ona şöyle karşılık verdi:
—Ricardo, sen bana âşık ve kıskançken Cornelio’ya herhangi bir yakınlık gösterdiğimi düşünüyorsan, bil ki bu yakınlık bütünüyle namus sınırları içindeydi ve anne babamın isteğiyle, onların yönlendirmesiyle oldu. Beni Cornelio’ya eş olmaya yöneltmek istedikleri için, ona bu yakınlığı göstermeme izin verdiler. Bu konuda için rahat ederse, namusum ve iffetim hakkında yaşadıkların da seni rahatlatacaktır. Bunu sana, Ricardo, hep kendime ait olduğumu, anne babam dışında kimseye bağlı olmadığımı anlatmak için söylüyorum. Şimdi, haklı olarak alçakgönüllülükle, bana yiğitliğin ve cömertliğinle verdiğin özgürlüğü istediğim gibi kullanabilmem için izin vermelerini diliyorum.
Anne babası bu izni verdi; Leonisa’nın sağduyusuna güveniyor, onu her zaman onuruna ve yararına olacak biçimde kullanacağına inanıyorlardı.
—Öyleyse, bu izinle, dedi akıllı Leonisa, nankör görünmemek uğruna kendimi biraz açık sözlü göstermeme izin verin. Yiğit Ricardo, şimdiye dek saklı, kararsız ve kuşkulu olan iradem senden yana olduğunu açıklıyor. İnsanlar, ben hiç değilse minnetimi göstererek bütün kadınların nankör olmadığını anlasın. Seninim, Ricardo; ölüme dek senin olacağım—daha iyi bir değerlendirme seni, senden kocam olmanı istememi reddetmeye yöneltmezse.
Ricardo bu sözleri duyunca kendinden geçti. Leonisa’ya başka bir karşılık veremedi; yalnızca önünde diz çöküp ellerini öptü ve ellerini defalarca zorla tuttu, onları şefkatli ve sevgi dolu gözyaşlarıyla ıslattı. Cornelio kederinden, Leonisa’nın anne babası sevinçlerinden, çevrede bulunanların hepsi de hayranlık ve mutluluktan gözyaşı döktü.
Kentin piskoposu ya da başpiskoposu da oradaydı. Onun kutsaması ve izniyle hepsini tapınağa götürdü; süre koşulunu kaldırıp onları hemen evlendirdi. Sevinç bütün kente yayıldı. O gece sayısız kandil yakarak, sonraki günlerde de Ricardo ile Leonisa’nın akrabalarının düzenlediği oyunlar ve şenliklerle kutlama yaptılar. Mahamut ile Halima Kilise’yle barıştı. Ricardo’nun eşi olma isteğini gerçekleştirmesi mümkün olmadığından Halima, Mahamut’un eşi olmakla yetindi. Ricardo, ganimetten kendisine düşen payın bir bölümünü Halima’nın anne babasıyla yeğenlerine, geçimlerini sağlayacak kadar cömertçe verdi. Sonunda herkes mutlu, özgür ve hoşnuttu. Ricardo’nun ünü Sicilya sınırlarını aşıp bütün İtalya’ya ve daha nice yere yayıldı; onu Cömert Âşık adıyla tanıdılar. Leonisa’dan olan çok sayıda çocuğunda bu ün bugün bile yaşamaktadır. Leonisa; sağduyunun, namusun, iffetin ve güzelliğin eşsiz bir örneğiydi.
Bölüm etkileşimi
