İki Kez Anlatılmış Öyküler kitap kapağı

2. bölüm / 19

Düğün Çanı

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 19Şu an: Düğün Çanı

DÜĞÜN ÇANI
New York kentinde bir kilise var; büyükannem genç kızken orada, çok tuhaf koşullar altında kıyılan bir evlilik yüzünden o kiliseye hep özel bir ilgi duymuşumdur. Saygıdeğer büyükannem bu olaya tanık olmuş ve sonrasında onu anlatmayı en sevdiği hikâye edinmişti. Aynı yerde bugün duran yapının, onun sözünü ettiği yapının ta kendisi olup olmadığını bilecek kadar eski eser uzmanı değilim. Kapının üzerindeki levhadan yapılış tarihini öğrenip belki de hoşuma giden bir yanlış bilgiden vazgeçmeye de değmez. Görkemli kilise, en güzel yeşilliklerle kaplı bir alanla çevrilidir. Bu alanın içinde özel sevginin armağanı ya da tarihî tozun daha gösterişli anıtları olan vazolar, sütunlar, dikilitaşlar ve başka mermer mezar anıtları göze çarpar. Kentin gürültüsü kilisenin kulesinin dibinden aksa da insan böyle bir yere efsanevi bir anlam yakıştırmak ister.

Bu evlilik, eski bir nişanın sonucu sayılabilirdi; gerçi hanımın tarafında araya iki evlilik, beyin tarafında ise kırk yıllık bekârlık girmişti. Bay Ellenwood altmış beş yaşında, utangaç ama bütünüyle içine kapanık olmayan bir adamdı; kendi yüreğinin içinde düşünüp duran herkes gibi bencil, ama nadiren de olsa cömert duygular beslediğini gösteren biriydi. Ömrü boyunca öğrenmeye tutkuyla değil, aylakça bağlanmış bir bilgin olmuştu; çünkü çalışmalarının ne kamu yararına ne de kişisel hırslarına dönük belirli bir amacı vardı. İyi yetişmiş, ince zevkli ve son derece nazik bir centilmendi; yine de kimi zaman, kendi hatırına, toplumun genel kurallarının epeyce esnetilmesini gerektirirdi. Gerçekten de karakterinde o kadar çok aykırılık vardı ki, halkın dikkatinden hastalıklı bir duyarlılıkla kaçınmasına karşın, davranışlarındaki çılgınca bir tuhaflık yüzünden sık sık günün konusu olmak yazgısı olmuştu. Bu yüzden insanlar, soyunda kalıtsal bir delilik izi arıyordu. Oysa buna gerek yoktu. Kaprisleri, kendisini bütünüyle vereceği bir amaçtan yoksun zihninden ve başka bir besin bulamadığı için kendi kendini kemiren duygularından kaynaklanıyordu. Deliyse, bu amaçsız ve sonuçsuz bir hayatın neden olduğu değil, sonucuydu.

Dul kadın, yaşı dışında her bakımdan üçüncü damadının düşünülebilecek en tam karşıtıydı. İlk nişanını bozmak zorunda kalınca kendisinden iki kat yaşlı bir adamla evlenmiş, ona örnek bir eş olmuş ve adamın ölümüyle görkemli bir servetin sahibi kalmıştı. Kendisinden epey genç, güneyli bir centilmen elini istemiş ve onu Charleston’a götürmüştü. Orada, pek çok mutsuz yılın ardından, kadın kendini bir kez daha dul buldu. Mrs. Dabney gibi bir hayat sürmüş bir kadında alışılmadık incelikte duyguların hâlâ kalmış olması şaşırtıcı olurdu. İlk evliliğinin soğuk görev anlayışı, gençliğinde yaşadığı hayal kırıklığı, ikinci evliliğin yol açtığı yürek ilkelerindeki altüst oluş ve güneyli kocasının nezaketsizliği, bu duyguları ezip öldürmüş olmalıydı. Kocasının ölüm düşüncesini kendi rahatlığıyla ilişkilendirmek zorunda kalması da kaçınılmazdı. Kısacası o, kadınların en bilge ama en az güzel görünen türündendi: Yüreğin dertlerine sükûnetle göğüs geren, mutluluğu olması gereken her şeyden vazgeçen, elinde kalanın en iyisini yapmaya çalışan bir filozoftu. Çoğu konuda bilge olan dul kadın, belki de onu gülünç duruma düşüren tek zaafı sayesinde daha sevimliydi. Çocuğu olmadığı için güzelliğini bir kız evlat aracılığıyla sürdüremezdi; bu yüzden ne pahasına olursa olsun yaşlanıp çirkinleşmeyi reddediyordu. Zaman’la mücadele etti, güllerini ona kaptırmamak için direndi; sonunda o saygıdeğer hırsız, ele geçirmeye değmeyeceklerini düşünüp ganimetten vazgeçmiş gibiydi.

Dünyayı tanıyan bu kadının, dünya işlerinden uzak Bay Ellenwood’la evleneceği haberi, Mrs. Dabney’nin memleketi olan kente dönüşünden kısa süre sonra duyuruldu. Yüzeysel gözlemcilerle daha derin düşünenler, bu işi düzenlemede kadının etkin bir rol oynamış olması gerektiği konusunda birleşiyor gibiydi. Bay Ellenwood’a kıyasla kadının çok daha iyi takdir edebileceği birtakım çıkarlar söz konusuydu. Bir de bu iki eski âşığın geç yaşta birleşmesinde, hayatın cilveleri arasında gerçek duygularını yitirmiş bir kadını bazen aptallaştıran o gösterişli duygu ve romantizm hayali vardı. Herkesin şaştığı, dünyadan böylesine habersiz ve alay konusu olmaktan böylesine derin bir acı duyan beyefendinin, nasıl olup da hem bu kadar akıllıca hem de böylesine gülünç bir adım atmaya ikna edilebildiğiydi. Ama insanlar konuşadursun, düğün günü geldi. Tören, Episkopal Kilisesi usullerine göre ve kilisede açıkça yapılacaktı; galerilerin ön sıralarını, sunağın yakınındaki ve geniş orta koridor boyunca uzanan sıraları dolduran pek çok izleyicinin ilgisini çekecek kadar da göz önündeydi. Tarafların kiliseye ayrı ayrı gitmesi kararlaştırılmıştı; belki de o günlerin âdeti buydu. Bir aksilik sonucu damat, dul kadınla düğün refakatçilerinden biraz daha geç geldi. Bu uzun ama gerekli önsözün ardından, öykümüzün olayları dul kadınla refakatçilerinin gelişiyle başlıyor denebilir.

Birkaç eski moda arabanın hantal tekerlekleri duyuldu. Düğün alayındaki hanımlar ve beyler kilise kapısından içeri girdiklerinde, ansızın ve sevinçle patlayan bir güneş ışığı gibi göründüler. Baş kişi dışında grubun tamamı genç ve neşeliydi. Geniş orta koridorda ilerlerken sıralar ve sütunlar iki yanlarında aydınlanıyor gibiydi. Adımları öylesine hafifti ki kiliseyi balo salonu sanmış, el ele tutuşup sunağa kadar dans etmeye hazırlanmış gibiydiler. Manzara öylesine parlaktı ki, içeri girişlerine eşlik eden tuhaf olayı pek az kişi fark etti. Gelinin ayağı eşiğe değer değmez üstündeki kuledeki çan ağır ağır sallandı ve en kalın sesini verdi. Titreşimler sönüp gitti, sonra uzun ve ağırbaşlı bir tınıyla geri döndü; gelin kilisenin ana bölümüne girerken ses sürüyordu.

“Aman Tanrım! Ne uğursuz bir işaret,” diye fısıldadı genç bir hanım sevgilisine.

“Şerefim üzerine,” diye karşılık verdi bey, “çanın kendi kendine çalacak kadar ince bir zevki olduğuna inanıyorum. Onun düğünlerle ne ilgisi var? Sevgili Julia, sen sunağa yaklaşıyor olsaydın çan en şen sesiyle çalardı. Ona yalnızca bir cenaze çanı çalıyor.”

Gelinle konuklarının çoğu içeri girişin telaşına öylesine dalmıştı ki çanın ilk uğursuz vuruşunu duymamış ya da sunağa böyle tuhaf bir karşılamayla varmanın anlamı üzerinde durmamışlardı. Bu yüzden neşeleri eksilmeden ilerlemeyi sürdürdüler. Dönemin görkemli giysileri—kızıl kadife ceketler, altın sırmalı şapkalar, çemberli etekler; ipekler, satenler, brokarlar, işlemeler; tokalar, bastonlar ve kılıçlar—bu gösterişli kıyafetlere yakışan kişilerin üzerinde en iyi hâlleriyle sergilenince, grubu gerçek bir topluluktan çok parlak renkli bir tabloya benzetiyordu. Ama ressam, baş kişiyi bu kadar kırışmış ve yıpranmış gösterirken onu böylesine parlak giysilerle donatmayı nasıl bir zevk sapkınlığıyla seçmişti? Sanki en güzel genç kız bir anda yaşlanıp solmuş ve çevresindeki güzellere ibret olsun diye oraya konmuştu! Yine de ilerlediler. Koridorun yaklaşık üçte birini parıltılar içinde geçtiklerinde çanın bir başka vuruşu kiliseyi görünür bir kasvetle doldurdu; parlak alayı karartıp gözden silikleştirdi, sonra onu yeniden bir sisin içinden çıkar gibi parıldattı.

Bu kez alay sendeledi, durdu ve birbirine sokuldu. Hanımlardan bazılarının hafif bir çığlığı duyuldu; beylerse şaşkınlık içinde fısıldaşıyordu. Bir o yana bir bu yana sallanan grup, aynı sap üzerinde duran iki çiyli tomurcuğun yanındaki yaşlı, kahverengi, solmuş bir gülün yapraklarını dağıtmakla tehdit eden bir rüzgâr esintisiyle sarsılmış görkemli bir çiçek demetine benzetilebilirdi. Dul kadının güzel genç nedimeleri arasındaki simgesi buydu. Ama kahramanlığı hayranlık uyandırıyordu. Çanın vuruşu doğrudan yüreğine inmiş gibi, kendini tutamadığı bir ürpertiyle irkildi. Sonra kendini toparladı; refakatçileri hâlâ dehşet içindeyken öne geçti ve koridorda sakince yürüdü. Çan sallanmayı, vurmayı ve titreşmeyi sürdürüyordu; sanki bir ceset mezara götürülüyormuşçasına aynı kederli düzenle çalıyordu.

“Buradaki genç dostlarımın sinirleri biraz bozuldu,” dedi dul kadın sunağın başındaki din adamına gülümseyerek. “Oysa pek çok düğün çanların en şen sesiyle karşılanmış, yine de mutsuzlukla sonuçlanmıştır. Öyleyse bu kadar farklı bir işaretin daha iyi bir talih getireceğini umacağım.”

“Hanımefendi,” diye karşılık verdi büyük bir şaşkınlık içindeki rektör, “bu tuhaf olay aklıma ünlü Piskopos Taylor’ın bir evlilik vaazını getirdi. Vaazda ölüm ve gelecekteki keder üzerine o kadar çok düşünceyi bir araya getirir ki, kendi zengin üslubuna yakın bir biçimde söylemek gerekirse, gelin odasını siyaha büründürür, düğün giysisini de bir tabut örtüsünden biçer. Çeşitli uluslarda, hayatın en önemli işi olan evlilik bağı kurulurken ölümü akılda tutmak için düğün törenlerine biraz keder katmak âdet olmuştur. Öyleyse bu cenaze çanından kederli ama yararlı bir ders çıkarabiliriz.”

Din adamı bu ahlaki derse daha da keskin bir anlam verebilirdi; yine de gizemi araştırıp bu evliliğe böylesine kasvetle yakışan sesleri susturması için bir görevli göndermeyi ihmal etmedi. Kısa bir süre geçti. Sessizliği yalnızca düğün alayındakilerle izleyicilerin fısıltıları ve bastırılmış birkaç kıkırdaması bozuyordu. İlk şoku atlattıktan sonra olayı kötü niyetli bir eğlenceye dönüştürmeye heveslenmişlerdi. Gençlerin yaşlıların budalalıklarına gösterdiği merhamet, yaşlıların gençlerinkine gösterdiğinden azdır. Dul kadının bakışlarının bir an kilisenin pencerelerinden birine, ilk kocası için yaptırdığı, zamanın aşındırdığı mermer anıtı arar gibi kaydığı görüldü. Sonra solgun gözlerinin üzerine kapakları indi ve düşünceleri karşı konulmaz biçimde başka bir mezara yöneldi. Gömülü iki adam, biri kulağının dibinden, öteki uzaktan seslenerek yanlarına uzanmasını istiyordu. Belki de bir anlığına gerçekten hissederek, yıllarca süren mutluluğun ardından çan şimdi kendi cenazesi için çalsaydı ve mezara kadar kendisine, bir zamanlar kocası olan ilk aşkının eski sevgisi eşlik etseydi, yazgısının ne kadar daha mutlu olacağını düşündü. Ama birbirlerinin kollarında soğukça ürperen yürekleri varken ona neden geri dönmüştü?

Ölüm çanı o kadar kederli çalıyordu ki havadaki güneş ışığı sanki soluyordu. Pencerelere en yakın duranlardan yayılan bir fısıltı şimdi kilisenin içinde dolaşıyordu: Birkaç arabalı bir cenaze arabası alayı sokakta ağır ağır ilerliyor, ölü bir adamı mezarlığa götürüyordu; gelin ise sunakta yaşayan bir damadı bekliyordu. Hemen ardından damadın ve dostlarının kapıdaki ayak sesleri duyuldu. Dul kadın koridorun aşağısına baktı ve nedimelerinden birinin kolunu kemikli eliyle öylesine düşüncesizce sıktı ki genç kız titredi.

“Beni korkutuyorsunuz, sevgili hanımefendi!” diye seslendi kız. “Tanrı aşkına, ne oldu?”

“Bir şey yok, sevgilim, bir şey yok,” dedi dul kadın. Sonra kulağına eğilip fısıldadı: “Aklımdan çıkaramadığım saçma bir kuruntu var. Damat kiliseye, ilk iki kocam sağdıçlığında gelecekmiş gibi bekliyorum!”

“Bakın, bakın!” diye çığlık attı nedime. “Şu gelen ne? Cenaze alayı!”

Kız bunları söylerken kiliseye karanlık bir cenaze alayı girdi. En önde, bir cenazenin baş yasçıları gibi, tepeden tırnağa simsiyah giyinmiş yaşlı bir adamla bir kadın yürüyordu; yalnızca solgun yüzleri ve ak saçları kara giysilerinden ayrılıyordu. Adam bastonuna yaslanmış, kendi güçsüz koluyla kadının çökmüş bedenini destekliyordu. Arkalarından, onlar kadar yaşlı, kara giysili ve kederli başka çiftler belirdi. Yaklaştıklarında dul kadın her yüzde, çoktan unutulmuş ama şimdi sanki eski mezarlarından dönüp ona kefenini hazırlamasını söyleyen eski dostlarının bir özelliğini tanıdı. Belki de neredeyse aynı derecede hoş karşılanmayacak başka bir amaçla, kırışıklıklarını ve güçten düşmüş hâllerini sergileyip kendi yaşlanışının işaretlerini göstererek onu kendilerine yoldaş belleyeceklerdi. Gençliğinde onlarla nice neşeli gecede dans etmişti. Şimdiyse neşesiz yaşlılığında, solmuş bir eşin kendisinden dans için elini isteyeceğini ve hepsinin cenaze çanının ezgisiyle ölüm dansında birleşeceğini hissediyordu.

Bu yaşlı yasçılar koridorda ilerlerken izleyicilerin, araya giren kişilerin şimdiye dek gizlediği bir şey gözlerinin önüne çıktıkça, sıralardan sıralara karşı konulmaz bir dehşetle ürperdiği fark edildi. Kimi yüzünü çevirdi, kimi gözlerini kaskatı dikti; genç bir kız histerik biçimde kıkırdadı ve gülüşü dudaklarındayken bayıldı. Hayalet alay sunağa yaklaşınca her çift birbirinden ayrılıp ağır ağır iki yana açıldı. Ortada, bütün bu kasvetli görkem, ölüm çanı ve cenaze eşliğinde törenle içeri alınmayı hak eden bir siluet belirdi: kefene sarılmış damat!

Böylesine ölüme benzeyen bir yüz için mezar giysisinden başka hiçbir kıyafet uygun düşmezdi. Gözlerinde gerçekten de bir mezar kandilinin çılgın parıltısı vardı; geri kalan her şeyi, yaşlı adamların tabutta yatan yüzlerine özgü o sert dinginlik kaplamıştı. Ceset kımıldamadan durdu ama dul kadına seslendi. Sözleri, o konuşurken havaya ağır bir biçimde yayılan çanın çınlayışında eriyip gidiyor gibiydi.

“Gel, gelinim!” dedi o solgun dudaklar. “Cenaze arabası hazır. Mezarcı bizi mezarın kapısında bekliyor. Evlenelim, sonra da tabutlarımıza girelim!”

Dul kadının dehşeti nasıl anlatılabilir? Yüzüne, ölü bir adamın gelinine özgü korkunç bir görünüm vermişti. Genç dostları yasçılardan, kefenli damattan ve kadının kendisinden ürkerek ayrı duruyordu. Bütün sahne, bu dünyanın yaldızlı boş gösterişlerinin yaşlılık, güçsüzlük, keder ve ölüm karşısındaki beyhude çabasını en çarpıcı imgelerle anlatıyordu. Dehşet içindeki sessizliği ilk bozan din adamı oldu.

“Bay Ellenwood,” dedi onu yatıştırmaya çalışırken, sesinde yine de bir miktar otorite vardı, “iyi değilsiniz. İçinde bulunduğunuz olağandışı koşullar zihninizi sarsmış. Tören ertelenmeli. Eski bir dostunuz olarak sizi eve dönmeye çağırıyorum.”

“Eve mi? Evet, ama gelinim olmadan olmaz,” diye aynı boş tınıyla karşılık verdi. “Bunu alay, belki de delilik sayıyorsunuz. Yaşlı ve yıpranmış bedenimi kızıl giysilerle, işlemelerle süsleseydim; ölü yüreğime gülümsemesi için solmuş dudaklarımı zorlasaydım, işte o alay ya da delilik olurdu. Ama şimdi gençlere de yaşlılara da söyleyin: Düğün giysisi olmadan buraya gelen kim, damat mı gelin mi?”

Hayalet gibi ağır adımlarla öne çıktı ve dul kadının yanında durdu. Kefeninin ürpertici sadeliği, kadının bu mutsuz buluşma için kuşandığı parlak ve göz alıcı giysilerle zıtlık oluşturuyordu. Onları gören hiç kimse, aklını yitirmiş damadın çıkarmayı başardığı bu dersin korkunç gücünü inkâr edemezdi.

“Acımasız! Ne acımasızsın!” diye inledi yüreği yaralı gelin.

“Acımasız!” diye yineledi adam; sonra ölü gibi dinginliğini çılgınca bir acıyla bozdu: “Hangimizin ötekine acımasız davrandığına gökler karar versin! Gençliğinde mutluluğumu, umutlarımı, amaçlarımı elimden aldın. Hayatımın bütün özünü alıp, içinde keder duyacak kadar bile gerçeklik bulunmayan bir düşe çevirdin; geriye yalnızca içime çöken bir kasvet kaldı, onun içinde yorgun argın yürüdüm ve nereye gittiğimi umursamadım. Ama aradan kırk yıl geçti; ben mezarımı yaptım ve orada dinlenme düşüncesinden vazgeçmeye hiç niyetim yoktu—bir zamanlar birlikte düşlediğimiz türden bir hayat uğruna bile. Sen ise beni sunağa çağırıyorsun. Çağrın üzerine geldim. Ama başka kocalar gençliğinin, güzelliğinin, sıcak yüreğinin, kısacası hayatın denebilecek her şeyin tadını çıkardı. Bana ne kaldı? Yaşlanışın ve ölümün. Bu yüzden şu cenaze dostlarını çağırdım, mezarcıdan çanın en derin sesini istedim ve kefenimle gelip seninle bir cenaze töreni eşliğinde evlenmeye karar verdim; ellerimizi mezarın kapısında birleştirelim ve birlikte içine girelim diye.”

Gelini etkileyen şey çılgınlık değildi; güçlü duygulara alışkın olmayan bir yüreğin bu duygularla sarhoş olmasından da ibaret değildi. Günün sert dersi işini görmüştü; kadının dünyeviliği silinip gitmişti. Damatın elini tuttu.

“Evet!” diye haykırdı. “Mezarın kapısında bile olsa evlenelim! Hayatım boşluk ve gösteriş içinde tükendi. Ama bitiminde gerçek bir duygu kaldı. Bu duygu beni gençliğimdeki hâlime döndürdü; seni hak etmeye layık kılıyor. İkimiz için de zaman kalmadı artık. Sonsuzluk için evlenelim!”

Damat uzun uzun ve derin bir bakışla gözlerinin içine baktı; kendi gözlerinde bir damla yaş birikiyordu. Bir cesedin donmuş göğsünden böyle bir insanlık duygusu fışkırması ne tuhaftı! Gözyaşlarını kefeniyle sildi.

“Gençliğimin sevgilisi,” dedi, “çılgına dönmüştüm. Bütün ömrümün umutsuzluğu bir anda geri gelip beni aklımdan etmişti. Bağışla beni; ben de seni bağışlıyorum. Evet, bizim için artık akşam oldu. Sabah düşlediğimiz mutluluğa hiç ulaşamadık. Ama hayat boyunca ters koşullar yüzünden birbirinden ayrı düşmüş, şimdi hayattan ayrılırken yeniden kavuşmuş ve yeryüzündeki sevgilerinin dine özgü kutsal bir şeye dönüştüğünü görmüş iki âşık gibi, sunağın önünde ellerimizi birleştirelim. Sonsuzlukta evli olanlar için Zaman nedir ki?”

Birçok kişinin gözyaşları ve doğru hissedenlerin yücelmiş duygularıyla, ölümsüz iki ruhun birleşmesi kutsandı. Solmuş yasçılar alayı, kefene sarılı ak saçlı damat, yaşlı gelinin solgun yüzü ve derin sesi evlilik sözlerini bastırıncaya kadar çalan ölüm çanı, yeryüzündeki umutların cenazesini işaret ediyordu. Ama tören sürerken org, bu etkileyici sahnenin duygusuyla harekete geçmiş gibi bir ilahi ezgi döktü ortaya; önce kasvetli çan sesine karıştı, sonra daha yüce bir havaya yükseldi ve sonunda ruhun kendi kederine yukarıdan bakmasını sağladı. Ürpertici tören bittiğinde, soğuk elleri birbirine kenetli Sonsuzluğun Evlileri oradan ayrıldı; orgun ağırbaşlı zafer ezgisi Düğün Çanı’nı bastırdı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…