Bölümler 15Şu an: VIII
- 1 Ek — Eugénıe Grandet — I3.281 kelime
- 2 II4.040 kelime
- 3 III3.839 kelime
- 4 IV4.493 kelime
- 5 V2.825 kelime
- 6 VI2.926 kelime
- 7 VII2.801 kelime
- 8 VIII3.626 kelime · Okuduğun bölüm
- 9 IX3.525 kelime
- 10 X3.096 kelime
- 11 XI2.867 kelime
- 12 XII2.582 kelime
- 13 XIII2.186 kelime
- 14 XIV2.507 kelime
- 15 Ek — İnsanlık Komedyası’nın başka öykülerinde de şu kişiler yer alır.133 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
VIII
“Babam gitti,” diye düşündü, merdivenin başından olup biten her şeyi duyan Eugénie. Ev yeniden sessizliğe gömüldü; arabanın giderek uzaklaşan gürültüsü uyuyan kasabada artık yankılanmıyordu. Tam o sırada Eugénie, sesi kulaklarına ulaşmadan önce, yüreğinde bölme duvarlarını delip kuzeninin odasından gelen bir çığlık duydu. Kılıç ağzı kadar ince bir ışık çizgisi kapının aralığından sızıyor, yatay biçimde çürümüş merdivenin trabzanlarına düşüyordu.
“Acı çekiyor!” dedi, merdivenleri koşarak çıkarken. İkinci bir inilti onu odasının yakınındaki sahanlığa getirdi. Kapı aralıktı; itti. Charles uyuyordu. Başı eski koltuğun kenarından sarkmış, elinden düşen kalem neredeyse yere değmişti. Zorlanmış duruşunun yol açtığı sıkıntılı soluk alışı Eugénie’yi birden korkuttu; telaşla odaya girdi.
“Çok yorgun olmalı,” diye düşündü; masanın üzerinde mühürlenmiş bir düzine mektup duruyordu. Üzerlerindeki adresleri okudu: “Farry, Breilmann ve Ortaklarına, araba yapımcıları”; “Mösyö Buisson’a, terzi”; vesaire.
“Fransa’dan hemen ayrılmak için bütün işlerini yoluna koymuş,” diye düşündü. Gözü açık duran iki mektuba takıldı. Birinin başındaki “Sevgili Annette’im” sözleri bir an gözlerini kararttı. Kalbi hızla çarpmaya başladı; ayakları yere çivilenmiş gibiydi.
“Sevgili Annette’i! Seviyor, seviliyor! Hiç umut yok! Ona ne yazmış?”
Bu düşünceler başında ve yüreğinde uçuştu. Sözleri her yerde görüyordu; yerdeki tuğlaların üzerinde bile ateşten harflerle yazılıydılar.
“Ondan şimdiden vaz mı geçiyorum? Hayır, hayır! Mektubu okumayacağım. Gitmeliyim—Ya okursam?”
Charles’a baktı, sonra usulca başını kaldırıp koltuğun arkalığına dayadı. Charles, annesinin dokunuşunu uykusunda bile tanıyıp uyanmadan öpücüklerini ve özenli bakımını kabul eden bir çocuk gibi, onun yaptıklarına ses çıkarmadı. Eugénie bir anne gibi sarkmış elini kaldırdı; yine bir anne gibi kestane rengi saçlarını usulca öptü—“Sevgili Annette!” diye bir iblis bu sözleri kulağına haykırdı.
“Yanlış yapıyorum; ama o mektubu okumalıyım,” dedi. Başını çevirdi; soylu onur duygusu onu kınıyordu. Hayatında ilk kez iyilikle kötülük yüreğinde çatışıyordu. O ana dek hiçbir davranışından ötürü yüzü kızarmamıştı. Tutku ve merak galip geldi. Her cümleyi okudukça yüreği daha da kabardı; mektubu okurken bütün benliğini dolduran keskin sıcaklık, ilk aşkın sevinçlerini daha da değerli kılıyordu.
Sevgili Annette’im,
Bizi şimdi başıma gelen ve hiçbir insan öngörüsünün önleyemeyeceği bu büyük felaketten başka hiçbir şey ayıramazdı. Babam intihar etti; onun da benim de servetimiz geri dönülmez biçimde yitirildi. Aldığım eğitimin niteliği yüzünden hâlâ çocuk sayılacağım bir yaşta yetim kaldım; yine de içine düştüğüm uçurumdan bir erkek gibi kendi gücümle çıkmalıyım. Durumumla yüzleşerek gecenin yarısını geçirdim. Dürüst bir adam olarak Fransa’dan ayrılmak istiyorsam —ki istediğimden kuşkum yok— Hint Adaları’nda ya da Amerika’da talihimi denemek için kendime ait yüz frankım bile yok. Evet, zavallı Anna’m, bu ölümcül iklimlerde talihimi aramalıyım. Söylediklerine göre o göklerin altında bunu mutlaka başarırım. Paris’te kalmaya gelince, bunu yapamam. Ne yaradılışım ne de yüzüm, iflas etmiş bir adamın oğluna gösterilen hakaretlere, ilgisizliğe, küçümsemeye dayanabilir. Tanrım! İki milyon borcun olmasını bir düşün! İlk hafta düelloda öldürülürdüm; bu yüzden oraya dönmeyeceğim. Aşkın —bir erkeğin yüreğini şimdiye dek yüceltmiş en şefkatli, en özverili aşk— beni geri döndüremez. Ah, sevgilim, yanına gelip kimsesiz girişimime biraz güç verecek son bir öpücüğü almak ve vermek için param yok.
“Zavallı Charles! Mektubu okumakla iyi etmişim. Altınım var; ona vereceğim,” diye düşündü Eugénie.
Gözlerini sildi ve okumayı sürdürdü.
Yoksulluğun acılarını hiç düşünmemiştim. Yolculuğun yalnızca masraflarını karşılamak için gereken yüz lidorum olsa bile, donanım için bir sou’m yok. Ama hayır, yüz lidorum da yok, tek bir lidorum bile. Paris’teki borçlarımı ödedikten sonra elimde bir şey kalır mı, bilmiyorum. Hiçbir şeyim kalmazsa sessizce Nantes’a gider, sıradan bir tayfa olarak gemiye yazılırım; yeni dünyada, genç yaşta bir sou’suz yola çıkıp Hint Adaları’nın servetini geri getiren başka adamlar gibi işe koyulurum. Bu uzun gün boyunca geleceğimle soğukkanlılıkla yüzleştim. Benim için başkasına göre daha korkunç görünüyor; çünkü beni seven bir annenin el üstünde tutulan oğlu, babaların en iyisinin şımarttığı evladı oldum; hayata adım attığımda Anna’nın sevgisiyle kutsandım. Hayatın yalnızca çiçeklerini tanıdım. Böyle bir mutluluk süremezdi. Yine de sevgili Annette’im, umursamaz bir gençten beklenenden daha cesur hissediyorum kendimi; hele Paris’in en sevgili kadınının okşayıcı tavırlarına alışmış, aile mutluluğunun beşiğinde büyümüş, evinde her şeyin yüzüne güldüğü, istekleri babası için kanun olan bir gençten… Ah, babam! Annette, o öldü!
Neyse, hem kendi durumumu hem de seninkini düşündüm. Yirmi dört saatte yaşlandım. Sevgili Anna, beni Paris’te yanında tutmak için lüksünden, giysilerinden, opera locandan vazgeçsen bile, savurgan yaşam tarzımın masraflarını karşılamaya yine de paramız yetmezdi. Üstelik böyle özverileri asla kabul etmezdim. Hayır, şimdi ve sonsuza dek ayrılmalıyız—
“Ondan vazgeçiyor! Kutsal Meryem Ana! Ne büyük mutluluk!”
Eugénie sevinçten titredi. Charles kıpırdandı; korkudan içini bir ürperti kapladı. Neyse ki uyanmadı ve Eugénie okumayı sürdürdü.
Ne zaman döneceğim? Bilmiyorum. Söylediklerine göre Batı Hint Adaları’nın iklimi Avrupalıyı yaşlandırır; özellikle de çok çalışan Avrupalıyı. On yıl sonra neler olabileceğini düşünelim. On yıl içinde kızın on sekizine basacak; yoldaşın, gözcün olacak. Toplum sana acımasız davranacak, kızın belki daha da acımasız olacak. Kızların sert toplumsal yargılara ve nankörlüğüne tanık olduk; bundan ders çıkaralım. Dört yıllık mutluluğumuzun anısını sen de ruhunun derinliklerinde sakla; ben de benimkinde saklayacağım. Yapabilirsen, zavallı dostunun anısına sadık kal. Böyle bir sadakati senden isteyemem; görüyorsun ya sevgili Annette, yeni hayatımın gereklerine uymalı, onlara sıradan bir gözle bakıp elimden gelenin en iyisini yapmalıyım. Bu yüzden gelecekteki yaşamımın zorunluluklarından biri hâline gelen evliliği düşünmeliyim. Sana şunu da itiraf edeyim: Burada, Saumur’da, amcamın evinde, yüzü, tavırları, zekâsı ve yüreği hoşuna gidecek bir kuzenim var; üstelik bana öyle geliyor ki—
“Ona yazmayı yarıda kestiğine göre çok yorulmuş olmalı,” diye düşündü Eugénie, son cümlenin ortasında ansızın kesilen mektuba bakarken.
Daha o anda onu savunmaya başlamıştı. Masum bir genç kız, bu mektupta açığa çıkan yüreksizliği nasıl fark edebilirdi? Dindar yetiştirilmiş, zihni bilgisizlik ve saflık içindeki genç kızlar, o tutkunun büyülü diyarına ayak bastıkları andan itibaren her şeyi aşk sanırlar. Kendi ruhlarından yayılan göksel bir ışık içinde yürür, bu ışığın ışınlarını sevgililerine yansıtır; her şeyi kendi duygularının ateşiyle renklendirir ve en yüce düşüncelerini ona yakıştırırlar. Kadınların yanılgıları neredeyse hep iyiliğe inanmalarından ya da gerçeğe güvenmelerinden kaynaklanır. Eugénie’nin saf yüreğinde “Sevgili Annette’im, aşkım” sözleri en tatlı aşk dili gibi yankılanıyordu; çocukken org eşliğinde tekrarlanan Venite adoremus’un ilahi notalarının kulağını okşaması gibi, ruhunu okşuyordu. Üstelik delikanlının kirpiklerinde hâlâ duran gözyaşları, genç kızların haklı olarak kapıldığı o yüce yürekliliğin işaretiydi. Charles babasını sevmiş ve ölümüne gerçekten yas tutmuş olsa da, onu kendi yüreğinin iyiliğinden çok babasının iyiliğinin etkilediğini Eugénie nereden bilebilirdi? Mösyö ve Madame Guillaume Grandet, oğullarının her arzusunu yerine getirip büyük bir servetin zevklerini ona bol bol tattırarak, onu şu korkunç hesapları yapmaktan uzak tutmuşlardı: Paris’teki nice oğul, dünyanın hazlarıyla yüz yüze geldiklerinde arzulara kapılır, tasarılar kurar; bunları ana babaları yaşadığı sürece ertelemek ya da bir yana bırakmak zorunda kaldıklarını acıyla görürler. Bu örnekte babanın cömertliği, oğlunun yüreğine gerçek bir sevgi düşürmüştü; bu sevgide sonradan ortaya çıkacak hiçbir çıkar hesabı yoktu.
Bununla birlikte Charles, toplumun âdetleri ve Annette’in kendisi tarafından her şeyi hesaplamaya alıştırılmış, tam bir Parisliydi; gençlik maskesinin ardında şimdiden yaşlı bir adamdı. Toplumsal hayatın, bir akşamda düşünce ve söz yoluyla adaletin mahkemelerde asla cezalandırmadığı kadar çok suçun işlendiği o dünyanın korkunç eğitiminden geçmişti. Şakaların ve nükteli sözlerin en soylu düşünceleri öldürdüğü; zihni açık görmeyen hiç kimsenin güçlü sayılmadığı bir dünyaydı bu. Orada açık görmek, duygulara da insanlara da olaylara da inanmamak demekti; çünkü olaylar bile çarpıtılırdı. O dünyada “açık görmek” için dostlarımızın cüzdanını her gün tartmalı, dalganın tepesinde ustaca kalmayı öğrenmeli, sanat eserleriyle şanlı eylemler dâhil hiçbir şeye ihtiyatla hayranlık duymalı ve yeryüzündeki her şeyin temel dürtüsünün kişisel çıkar olduğunu akılda tutmalıydık. Güzel Annette, o büyük hanımefendi, Charles’a nice budalalık yaptırdıktan sonra onu ciddi düşünmeye zorladı. Buklelerinin arasında gezinen parfümlü eliyle ona gelecekteki konumundan söz etti; saçlarını düzeltirken dünya işlerinde ihtiyatlı olmayı öğretti. Onu kadınsılaştırıp maddileştirdi: çifte bir yozlaşma, ama ince, zarif ve kusursuz bir zevkle işlenmiş bir yozlaşma.
“Çok budalaca davranıyorsun, Charles,” derdi ona. “Sana dünyayı anlamayı öğretmekte çok zorlanacağım. Mösyö des Lupeaulx’ya son derece kötü davrandın. Onun dürüst bir adam olmadığını elbette biliyorum; ama iktidarda olmadığı zamana kadar bekle, sonra onu istediğin kadar küçümseyebilirsin. Madame Campan’ın bize ne dediğini biliyor musun? ‘Canlarım, bir adam bakan olduğu sürece ona tapın; düştüğünde de onu lağıma sürüklemeye yardım edin. Güçlüyken bir tür tanrıdır; düştüğünde lağımda Marat’dan da aşağıdadır, çünkü o yaşıyor, Marat ise öldü. Hayat bir dizi hesap işidir; hep iyi bir konumda kalmak istiyorsanız bunları inceleyip anlamalısınız.’”
Charles, dünyayı fazla tanıyordu; ana babası onu fazlasıyla mutlu etmiş, toplumda fazlasıyla pohpohlanmıştı. Bu yüzden soylu duygulara sahip olamazdı. Annesinin yüreğine bıraktığı altın tanesi, Paris toplumunun ocağında dövülüp inceltilmişti. Charles onu yüzeyselce yaymış, hayatın sürtünmesiyle aşındırmıştı. Charles henüz yirmi bir yaşındaydı. Bu yaşta gençliğin tazeliği, ruhun saflığı ve içtenliğiyle ayrılmaz görünür. Ses, bakış, hatta yüzün kendisi duygularla uyum içindeymiş gibidir. Bu nedenle gözleri hâlâ tertemizken ve alnında tek bir kırışık yokken, en katı yargıç, en kuşkucu avukat, en tavizsiz tefeci bile yüreğin çöküşünü ya da dünyevi hesapların insanı bozduğunu kabul etmekte hep tereddüt eder. Charles şimdiye dek Paris ahlakının ilkelerini uygulamak zorunda kalmamıştı; henüz deneyimsizliğin güzelliğine sahipti. Yine de bencillik ona fark ettirmeden aşılanmıştı. Yüreğinde gizli duran Paris iktisadının tohumları, kayıtsız seyirci gerçek hayat oyununda oyuncuya dönüştüğünde er ya da geç mutlaka filizlenecekti.
Neredeyse bütün genç kızlar, böyle bir dış görünüşün verdiği sevecen vaatlere kapılır. Eugénie taşralı genç kızların çoğu gibi ihtiyatlı ve gözlemci olsaydı bile, kuzeninin tavırları, sözleri ve davranışları genç bir yüreğin özlemleriyle hâlâ uyum içindeyken ondan kuşkulanması beklenemezdi. Kör bir rastlantı —uğursuz bir rastlantı— delikanlının ruhunda kıpırdayan gerçek duyguların son taşkınlığını onun önüne çıkardı; Eugénie, vicdanının son nefeslerini duyar gibiydi. Ona aşk dolu gelen mektubu bıraktı ve gülümseyerek uyuyan kuzenini izlemeye koyuldu. En azından onun gözünde, hayatın taze hayalleri hâlâ yüzündeydi; onu hep sevmeye kendi kendine yemin etti. Sonra öteki mektuba baktı; bu ikinci uygunsuzluğa fazla önem vermedi. Onu okumasının tek nedeni, bütün kadınlar gibi, yüreğinin seçtiği erkeğe yakıştırdığı soylu niteliklere dair yeni kanıtlar bulmaktı.
Sevgili Alphonse,
Bu mektup eline geçtiğinde dostsuz kalmış olacağım; ama dünyanın dostluğundan kuşku etsem de seninkinden hiç kuşku etmediğime inanmanı isterim. Bu nedenle bütün işlerimi yoluna koymanı, mallarımdan elinden geldiğince çok para çıkarmanı rica ediyorum. Durumumu artık biliyorsun. Hiçbir şeyim kalmadı ve hemen Hint Adaları’na gitmeye niyetliyim. Borçlu olduğumu düşündüğüm herkese az önce yazdım; hatırladığım kadarıyla doğru olduğunu umduğum isim listesini de mektuba ekledim. Kitaplarımın, mobilyalarımın, tablolarımın, atlarımın ve sairemin borçlarımı karşılaması gerekir. Girişimim için başlangıç donanımı olabilecek birkaç süs eşyası dışında hiçbir şeyi alıkoymak istemiyorum. Sevgili Alphonse, bunları satabilmen için sana usulüne uygun bir vekâletname göndereceğim. Silahlarımın hepsini bana yolla. Briton’u kendine al; o soylu hayvanın değerini kimse ödemez, ben de onu sana vermeyi tercih ederim —tıpkı ölmekte olan bir adamın vasiyetiyle vasiyet yürütücüsüne bıraktığı bir yas yüzüğü gibi. Farry, Breilmann ve Ortakları bana çok rahat bir seyahat arabası yaptı ama henüz teslim etmedi; arabayı ellerinde tutmalarını ve ücret istememelerini sağla. Reddederlerse elinden geleni yap ve şu anki durumumda dürüst olmayan biri olduğumu düşündürebilecek her şeyden kaçın. Britanyalı Adalı’ya iskambil oynarken kaybettiğim altı lidor borcum var; ona ödemeyi sakın unutma—
“Sevgili kuzenim!” diye fısıldadı Eugénie; mektubu bırakıp yanan mumlardan birini alarak sessizce odasına koştu. Eski meşe dolabın çekmecesini açarken içini bir haz sevinci kapladı. Dolap, Rönesans denilen dönemin güzel bir örneğiydi; üstünde, kısmen silinmiş, ünlü kraliyet semenderi hâlâ seçilebiliyordu. Çekmeceden, altın püsküllü, kararmış altın tel saçaklarla çevrili büyük bir kırmızı kadife kese çıkardı; bu, büyükannesinden kalma bir yadigârdı. Keseyi gururla elinde tarttı ve unutulmuş küçük hazinesinin içindekileri sevinçle saymaya başladı. Önce, V. João döneminde 1725’te basılmış, hâlâ yepyeni yirmi portekiz altını çıkardı. Babasının söylediğine göre her birinin değişim değeri beş lizbon altınına, yani yüz altmış sekiz frank altmış dört santime karşılık geliyordu; fakat paraların enderliği ve küçük güneşler gibi parlayan güzellikleri yüzünden geçerli değerleri tanesi yüz seksen franktı. Sonra, Ceneviz’in beş yüz franklık paralarından beş genovino; değişim değeri seksen yedi frank, koleksiyoncular içinse yüz frank olan, çok ender bir başka sikke. Bunlar eskiden yaşlı Mösyö de la Bertellière’e aitmiş. Sonra, İspanyol yapımı, V. Felipe döneminde 1729’da basılmış üç altın dörtlük; Madame Gentillet bunları ona teker teker vermiş, her seferinde de aynı sözleri söylemişti: “Bu sevgili küçük kanarya, bu küçük sarı altın doksan sekiz frank eder! Sakla onu güzelim, hazinenin çiçeği olacak.” Sonra babasının en çok değer verdiği paralar: altınları yirmi üç ayar küsur olan, 1756 basımı yüz Hollanda dukası; tanesi on üç frank ederdi. Sonra, cimrilerin ruhuna değerli bir madalya türü, gerçek bir nadirlik: Terazi işaretli üç rupi ve Meryem Ana işaretli beş rupi; hepsi yirmi dört ayar saf altındandı. Büyük Moğol’un bu görkemli paralarının her biri yalnız ağırlığıyla otuz yedi frank kırk santim ederdi; altını ellemekten hoşlanan uzmanlara ise en az elli frank değerindeydi. Son olarak, bir gün önce aldığı ve kadife keseye koymayı unuttuğu kırk franklık napolyon altını. Bu hazinenin tümü, gerçek sanat eseri niteliğindeki yepyeni paralardan oluşuyordu. Grandet ara sıra kızına bunları sorar, görmek ister, kendi öz değerlerini anlatırdı: tırtıllı kenarlarının güzelliği, düz yüzlerinin berraklığı, harflerin zenginliği ve köşelerinin henüz aşınmamış olması gibi.
Eugénie bu nadir paraları, babasının onlara duyduğu tutkuyu ya da kendisi için bu kadar değerli bir hazineden vazgeçerek göze aldığı tehlikeyi hiç düşünmedi; aklında yalnızca kuzeni vardı. Birkaç hesap hatasından sonra, elindeki paraların gerçek değerinin yaklaşık beş bin sekiz yüz frank olduğunu, koleksiyonculara ek değerleriyle birlikte neredeyse altı bine satılabileceğini hesapladı. Servetine bakıp, taşan sevincini içten ve çocuksu beden hareketleriyle dışa vurmak zorunda kalan mutlu bir çocuk gibi ellerini çırptı. Bu gece baba kız servetlerini ayrı ayrı hesaplamıştı: babası altınını satmak için, Eugénie ise kendi servetini sevgi denizine saçmak için. Paraları eski keseye geri koydu, keseyi eline aldı ve tereddütsüz yukarı koştu. Kuzeninin gizli acısı, saati ve görgü kurallarını unutturmuştu; vicdanı, bağlılığı ve mutluluğu ona güç veriyordu.
Kapının eşiğinde, bir elinde mum, ötekinde kese dururken Charles uyandı; onu görür görmez şaşkınlıktan dili tutuldu. Eugénie öne çıktı, mumu masaya koydu ve titreyen bir sesle şöyle dedi:
“Kuzenim, sana karşı yaptığım bir yanlış için beni bağışlamanı dilemeliyim; ama sen —bunu silmeme yardım edersen— Tanrı da beni bağışlayacaktır.”
“Ne oldu?” diye sordu Charles, gözlerini ovuşturarak.
“O mektupları okudum.”
Charles’ın yüzü kızardı.
“Nasıl oldu?” diye devam etti. “Buraya nasıl geldim? Doğrusu bilmiyorum. Mektupları okuduğuma çok pişman olmamaya meylediyorum; çünkü yüreğini, ruhunu ve—”
“Ve neyi?” diye sordu Charles.
“Planlarını, bir miktar paraya duyduğun ihtiyacı—”
“Sevgili kuzenim—”
“Sus, sus! Kuzenim, o kadar yüksek sesle konuşma; başkalarını uyandırmamalıyız. Bak,” dedi kesesini açarak, “işte hiçbir şeye ihtiyacı olmayan yoksul bir kızın biriktirdikleri. Charles, kabul et! Bu sabah paranın değerini bilmiyordum; bana sen öğrettin. Sonuçta para yalnızca bir araç. Kuzen, neredeyse erkek kardeş sayılır; kız kardeşinin kesesini elbette ödünç alabilirsin.”
Genç bir kız olduğu kadar kadın da olan Eugénie, reddedileceğini aklından bile geçirmedi; ama kuzeni sessiz kaldı.
“Ah! Reddetmeyeceksin, değil mi?” diye haykırdı Eugénie; yüreğinin atışları derin sessizlikte duyulabiliyordu.
Kuzeninin tereddüdü gururunu incitti; ama içinde bulunduğu durumun acil ihtiyacı zihninde daha da belirginleşti ve diz çöktü.
“O altınları alana kadar ayağa kalkmayacağım!” dedi. “Kuzenim, yalvarırım, cevap ver! Bana saygı duyuyor musun, cömert misin, öğrenmeme izin ver; yoksa—”
Bu soylu çaresizlik haykırışını duyan delikanlının gözyaşları kuzeninin ellerine döküldü. Eugénie’nin diz çökmesini önlemek için o elleri kendi ellerinin arasına almıştı. Sıcak gözyaşları tenine değince Eugénie keseye atıldı ve içindekileri masaya döktü.
“Ah! Evet, evet, kabul ediyorsun?” dedi sevinçten ağlayarak. “Hiç korkma, kuzenim, zengin olacaksın. Bu altın sana mutluluk getirecek; bir gün bana geri verirsin —ortak değil miyiz? Her koşula uyarım. Ama bu armağana bu kadar değer vermemelisin.”
Charles sonunda duygularını dile getirebildi.
“Evet, Eugénie; kabul etmesem ruhum gerçekten küçük olurdu. Yine de armağana armağanla, güvene güvenle karşılık vereceğim.”
“Ne demek istiyorsun?” diye sordu korkuyla.
“Dinle sevgili kuzenim, şurada—” Sözünü kesip şifonyerin üzerindeki, deri kılıfla kaplı kare kutuyu gösterdi. “İşte bu, benim için hayatım kadar değerli. Bu kutuyu annem hediye etmişti. Bütün gün, mezarından kalkabilse benim için bu tuvalet kutusuna sevgiyle harcadığı altınları kendisinin satacağını düşündüm; ama bunu ben yapsam, bu bana kutsala saygısızlık gibi gelirdi.” Eugénie son sözleri duyunca elini sıktı. “Hayır,” diye ekledi, aralarında şefkat dolu bir bakışın dolaştığı kısa bir duraksamanın ardından, “hayır, onu ne satacağım ne de yolculuğumda tehlikeye atacağım. Sevgili Eugénie, onu sana emanet edeceğim. Hiçbir dost, bir başkasına bundan daha kutsal bir şeyi emanet etmemiştir. Sana göstereyim.”
Kutunun yanına gitti, dış kılıflarını çıkarıp açtı ve zengin işçiliği altın süslemelere ağırlıklarının çok ötesinde bir değer katan tuvalet kutusunu hayranlıkla izleyen kuzenine gösterdi.
“Hayran kaldığın şey bunun yanında hiç kalır,” dedi gizli bir çekmeceyi açan saklı bir yayı iterek. “İşte benim için bütün dünyaya bedel olan şey.” İncilerle bezeli iki portre çıkardı; bunlar Madame Mirbel’in şaheserleriydi.
“Ah, ne kadar güzel! Mektubunu yazdığın hanımefendi bu mu—”
“Hayır,” dedi gülümseyerek; “bu annem, bu da babam; onlar senin teyzenle amcan. Eugénie, dizlerimin üzerinde sana yalvarıyorum, hazinemi güvenle sakla. Ben ölür, senin küçük servetin de tükenirse bu altınlarla inciler zararını karşılar. Bu portreleri yalnız sana bırakabilirim; onları korumaya layıksın. Ama sonunda onları yok et ki başka ellere geçmesinler.” Eugénie sustu. “Ah, evet de, evet! Kabul ediyor musun?” diye ekledi tatlı bir incelikle.
Az önce kuzenine söylediği sözlerin şimdi kendisine yöneltildiğini duyunca ona sevgi dolu bir bakışla baktı; bu, kadınlığının ilk sevgi bakışıydı—içinde neredeyse mahrem derinliği kadar cilveli bir yan da taşıyan bir bakış. Charles elini tutup öptü.
“Saflık meleği! İkimizin arasında para hiçbir şeydir, bundan böyle asla da bir şey olamaz. Bundan böyle her şey duygu, sevgi olacak.”
“Annen gibisin—onun sesi de seninki kadar yumuşak mıydı?”
“Ah, çok daha yumuşaktı—”
“Evet, senin için,” dedi gözlerini indirerek. “Hadi Charles, yat artık; istiyorum, yorgun olmalısın. İyi geceler.” Kuzeninin ellerinden elini usulca çekti; Charles da ona odasına kadar eşlik edip yolunu aydınlattı. İkisi de eşikteyken—
“Ah!” dedi, “neden yoksul düştüm?”
“Ne fark eder? Babam zengin; sanırım,” diye karşılık verdi.
“Zavallı çocuk!” dedi Charles, odasına bir adım atıp sırtını duvara yaslayarak. “Öyle olsaydı babamın ölmesine asla izin vermezdi; senin böyle yoksulca yaşamana da razı olmazdı; kendisi de başka türlü yaşardı.”
“Ama Froidfond onun.”
“Froidfond ne eder ki?”
“Bilmiyorum; ama Noyers da onun.”
“Yoksul bir çiftlikten başka bir şey değil!”
“Bağları, tarlaları var.”
“Hiçbir şey etmez,” dedi Charles küçümseyerek. “Babanın yılda yalnızca yirmi dört bin frangı olsaydı, bu soğuk, çıplak odada yaşayacağını mı sanıyorsun?” diye ekledi, bir adım ileri atarak. “Ah! Hazinelerimi orada saklayacaksın,” dedi, düşüncelerini gizler gibi eski dolaba bakarak.
“Git yat,” dedi, dağınık odaya girmesini engelleyerek.
Charles geri çekildi; birbirlerine gülümseyerek iyi geceler dilediler.
İkisi de aynı düşle uykuya daldı; o andan sonra delikanlı mateminin yanına mutluluk güllerini de takmaya başladı. Ertesi gün kahvaltıdan önce Madame Grandet, kızını bahçede Charles’la birlikte buldu. Genç adam hâlâ üzgündü; felaketin içine sürüklenmiş, düştüğü uçurumun derinliğini ölçen ve bütün gelecek hayatının korkunç yükünü gören zavallı birine yakışır biçimde.
Eugénie, annesinin yüzündeki kaygılı ifadeyi fark ederek, “Babam akşam yemeğine kadar dönmez,” dedi.
Genç kızın yüzünde ve tavırlarında, sesinin kendine özgü tatlılığında, onunla kuzeni arasında düşünce birliğini görmek kolaydı. Ruhları, onları birbirine bağlayan duyguların gücünü henüz anlamadan belki de çoktan birbirine bağlanmıştı. Charles sabahı salonda geçirdi; hüznüne saygı gösterildi. Üç kadının her birinin kendine ait işleri vardı. Grandet bütün işlerini savsaklamıştı; bu yüzden türlü insanlar iş için gelip duruyordu: tesisatçı, duvarcı, çatıcı, marangoz, kazıcılar, budayıcılar, çiftçiler. Kimisi onarımlar için pazarlık etmeye, kimisi kirasını ödemeye, kimisi de hizmetinin karşılığını almaya geliyordu. Madame Grandet ile Eugénie, bu işçilerin ve köylülerin bitmek bilmeyen konuşmalarını dinleyerek bir oraya bir buraya gitmek zorunda kaldılar. Nanon, onların haraç niyetine getirdiği ürünleri mutfağa kaldırdı. Eve ne kadarının ayrılacağına, ne kadarının pazarda satılacağına karar vermeden önce efendisinin buyruğunu beklerdi. İyi adamın, birçok taşra eşrafı gibi, kötü şarabını içip çürük meyvesini yemek âdetiydi.
Grandet öğleden sonra beşe doğru Angers’den döndü; altınını bozdurarak on dört bin frank kazanmış, yatırımlara aktaracağı güne kadar faiz getirecek iyi hazine bonolarını cüzdanında eve getirmişti. Neredeyse bitkin düşen atlarla ilgilenmesi için Cornoiller’i Angers’de bırakmış, dinlendikten sonra onları ağır ağır eve getirmesini söylemişti.
“Angers’den döndüm karıcığım,” dedi, “acıkmışım.”
Nanon mutfaktan seslendi: “Dünden beri ağzına lokma koymadın mı?”
“Hiçbir şey,” diye karşılık verdi yaşlı adam.
Nanon çorbayı getirdi. Aile yemeğe otururken des Grassins, müşterisinin talimatlarını almaya geldi. Grandet yeğenini henüz fark bile etmemişti.
“Yemeğe devam et Grandet,” dedi banker; “konuşabiliriz. Angers’de altının kaç para ettiğini biliyor musun? Nantes’tan altın almak için gelmişler. Bizimkilerden de göndereceğim.”
“Gönderme,” dedi Grandet; “yeterince altın almışlar. Eski dostuz, seni boşuna vakit kaybetmekten kurtarayım.”
“Ama altın on üç frank elli santim ediyor.”
“Ederdi de—”
“Lanet olsun, nereden bulmuşlar?”
“Dün gece Angers’e gittim,” diye alçak sesle karşılık verdi Grandet.
Banker şaşkınlıktan sarsıldı. Ardından ikisi fısıltıyla konuşmaya başladı; bu sırada Grandet ile des Grassins sık sık Charles’a bakıyordu. Biraz sonra des Grassins şaşkınlıkla irkildi; herhalde Grandet o sırada ona, yılda yüz bin frank gelir getirecek meblağı devlet tahvillerine yatırma talimatı veriyordu.
“Mösyö Grandet,” dedi banker Charles’a, “Paris’e gidiyorum; bir siparişiniz varsa—”
“Yok, mösyö, teşekkür ederim,” diye karşılık verdi Charles.
“Böyle teşekkür edilmez yeğenim. Mösyö, Guillaume Grandet’nin işlerini yoluna koyacak.”
“Hiç umut var mı?” diye hevesle sordu Charles.
“Ne!” diye haykırdı amcası, iyi oynanmış bir gururla. “Benim yeğenim değil misin? Onurun bizim onurumuz. Adın Grandet değil mi?”
Charles ayağa kalktı, Baba Grandet’ye sarılıp onu öptü; benzi attı ve odadan çıktı. Eugénie hayranlıkla babasına baktı.
“Pekâlâ, hoşça kal des Grassins; gerisi senin elinde. Onları elinden geldiğince oyala, burunlarından sürükle.”
İki diplomat el sıkıştı. Yaşlı fıçı ustası bankere kadar dış kapıya eşlik etti. Sonra kapıyı kapatıp geri döndü, koltuğuna gömülerek Nanon’a şöyle dedi—
“Bana biraz frenk üzümü ratafya getir.”
Ama bir yerde uzun süre duramayacak kadar heyecanlıydı; ayağa kalkıp Mösyö de la Bertellière’in portresine baktı ve Nanon’un “dans adımları” dediği hareketleri yaparak şarkı söylemeye başladı—
“Fransız muhafızlarında
İyi bir babam vardı.”
Nanon, Madame Grandet ve Eugénie sessizce birbirlerine baktılar. Efendinin neşesi doruğa vardığında onları hep korkuturdu. Akşam çabucak sona erdi. Baba Grandet erkenden yatmak istedi; o yatınca herkesin de yatması beklenirdi; Augustus içince Polonya’nın da içmesi gibi. Bu kez Nanon, Charles ve Eugénie de efendileri kadar yorgundu. Madame Grandet’ye gelince, kocasının isteğine göre uyur, yer, içer ve yürürdü. Bununla birlikte, yemeğin sindirilmesine ayrılan iki saat boyunca, fıçı ustası hayatında hiç olmadığı kadar nükteli davranıp kendine özgü özdeyişlerinden birçoğunu sıraladı; tek biri bile aklının ölçüsünü vermeye yeterdi. Ratafyasını içince bardağına baktı ve şöyle dedi—
“Bir bardağa dudaklarını değdirmenle boşalması bir olur! Hayat böyle işte. Hem sahip olup hem elinde tutamazsın. Altın dolaşıma girip de kesende kalmaz. Öyle olmasa hayat fazla güzel olurdu.”
Neşeli ve iyilikseverdi. Nanon çıkrığıyla geldiğinde, “Yorulmuş olmalısın,” dedi; “keneviri bırak.”
“A, olmaz! O zaman uykum gelir,” diye karşılık verdi.
“Zavallı Nanon! Biraz ratafya ister misin?”
“Güzel bir ikramı geri çevirmem; madame’ninki eczacılarınkinden çok daha iyi. Onların sattığı şey hep ilaç.”
“Fazla şeker koyuyorlar,” dedi efendisi; “başka hiçbir şeyin tadı alınmıyor.”
Bölüm etkileşimi
