Eugénie Grandet kitap kapağı

9. bölüm / 15

IX

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 15Şu an: IX

IX
Ertesi gün aile, sabah kahvaltısı için saat sekizde bir araya geldiğinde, gerçek bir aile yakınlığını yansıtan bir tablo oluşturuyordu. Yas, Madame Grandet, Eugénie ve Charles’ı birbirine yaklaştırmıştı; Nanon da nedenini bilmeden bu duyguyu paylaşıyordu. Artık dördü tek bir aile olmuştu. Yaşlı adama gelince, tatmin olmuş açgözlülüğü ve Nantes yolculuğundan fazlasını ödemeden şık delikanlıdan yakında kurtulacağı düşüncesi, onu evdeki varlığına karşı neredeyse kayıtsız kılıyordu. Charles’la Eugénie’ye “çocuklar” dediği bu ikisini, kamusal ve dinsel ahlakla ilgili her konuda tam güvendiği Madame Grandet’nin gözetiminde, diledikleri gibi davranmakta serbest bıraktı. Kendisi, anayol boyunca uzanan tarla ve hendeklerinin sınırlarını düzeltmekle, Loire kıyısındaki kavaklıklarıyla, bağlarının kış işleriyle ve Froidfond’la uğraşıyordu. Bütün bunlar tüm vaktini alıyordu.

Eugénie için aşkın baharı gelmişti. Küçük hazinesini kuzenine verdiği geceki sahneden beri yüreği de hazinenin peşinden gitmişti. Aynı sırrı paylaşan iki ortak gibi, bilincin derinlerine inen bir anlayışla birbirlerine bakıyor; bu, duygularına daha sıkı bir birlik, daha mahrem bir yakınlık katıyor ve onları âdeta olağan hayatın dışına çıkarıyordu. Yakın akraba olmaları, seslerindeki yumuşaklığı, bakışlarındaki şefkati haklı çıkarmıyor muydu? Eugénie, yeni doğmuş aşkın sevimli çocukça sevinçleriyle kuzeninin acısını dindirmekten mutluluk duyuyordu. Aşkın doğuşuyla hayatın doğuşu arasında tatlı benzerlikler yok mudur? Bebeği yumuşak ezgilerle, sevgi dolu bakışlarla sallamaz mıyız? Ona altın bir geleceğin olağanüstü masallarını anlatmaz mıyız? Umut, ışıldayan kanatlarını onun üzerine açmaz mı? Bebekçe bir kararsızlıkla keder gözyaşları da sevinç gözyaşları da dökmez mi? Önemsiz şeyler için huysuzlanmaz, değişken saraylarını kuracağı güzel çakıl taşlarını, koparır koparmaz unuttuğu çiçekleri istemez mi? Gelecek zamanı kavrayıp hayata atılmak için sabırsızlanmaz mı? Aşk, ikinci kez dönüşmemizdir. Çocuklukla aşk, Eugénie ile Charles için aynı şeydi; bu ilk tutkuda bütün çocukça oyunlar vardı—üstelik şimdi hüzne bürünmüş olduklarından yüreklerine daha da okşayıcı geliyordu. Doğarken yasın karanlığıyla mücadele eden aşkları, o gri ve harap evin taşraya özgü sadeliğiyle daha da uyumluydu. Sessiz avluda kuyunun yanında birkaç kelime paylaşırken, ya da bahçede günbatımını bekleyip yosun tutmuş bir sıraya oturarak birbirlerine aşkın sonsuz küçük şeylerini anlatırken, ya da evle surlar arasında, kilise kemerlerinin altındakine benzer sessizlik ve huzur içinde düşüncelere dalarken Charles aşkın kutsallığını kavrıyordu; çünkü büyük hanımı, sevgili Annette, ona yalnızca aşkın fırtınalı sıkıntılarını öğretmişti. Bu anda cilveli, gösteriş meraklısı ve boş olduğu kadar dünyevi olan tutkudan uzaklaşıp gerçek ve saf aşka yöneldi. Evin âdetleri bile artık ona gülünç görünmüyordu; evi de sevmeye başladı. Babası erzakları bölüştürmeye gelmeden önce Eugénie’yle bir an konuşabilmek için sabah erkenden kalkıyordu; yaşlı adamın merdivendeki ayak sesleri duyulunca bahçeye kaçıyordu. Nanon’un görmezden geliyormuş gibi yaptığı bu sabah baş başalıklarının küçük yaramazlığı, masum aşklarına yasak bir sevincin canlı çekiciliğini katıyordu.

Kahvaltıdan sonra Grandet tarlalarına ve öteki işlerine gidince Charles anneyle kızın yanında kalıyor; çilelerini tutmaktan, onları çalışırken izlemekten, sakin sohbetlerini dinlemekten daha önce bilmediği bir zevk alıyordu. Dünyadan habersiz ve dünyayı tanımayan bu ruhların güzelliğini ona gösteren yarı manastır hayatının sadeliği yüreğine dokunuyordu. Fransa’da böyle bir ahlakın var olabileceğine inanmamış, Almanya’dan başka hiçbir yerde bulunmadığını düşünmüştü; orada bile ona masallardaki gibi geliyor, yalnızca Auguste Lafontaine’in romanlarında gerçek olabilirmiş gibi görünüyordu. Çok geçmeden Eugénie, düşüşünden önceki Goethe’nin Margaret’i oldu. Her geçen gün sözleri ve bakışları zavallı kızı büyülüyor, o da aşkın akıntısına tatlı bir dirençsizlikle kendini bırakıyordu; yüzmekte olan birinin ırmaktan çıkıp kıyıda dinlenmek için üzerine uzanan söğüt dalına tutunması gibi mutluluğuna sarılıyordu. Yaklaşan ayrılık korkusu, bu uçup giden günlerin mutlu saatlerini hiç mi kederlendirmiyordu? Her gün küçük bir olay, yaklaşan vedayı hatırlatıyordu.

Des Grassins’in gidişinden üç gün sonra Grandet, babasının mirasındaki haklarından vazgeçtiğini bildiren bir belgeyi imzalatmak için yeğenini, taşralıların bütün yasal işlemlere yüklediği ciddiyetle hukuk mahkemesine götürdü. Ne korkunç bir vazgeçiş! Ne türden bir aileye ihanet! Charles ayrıca Mösyö Cruchot’nun huzuruna çıkarak iki vekâletname düzenletti—biri des Grassins için, öteki eşyalarının satışını emanet ettiği dostu için. Ardından yabancı ülkelere seyahat pasaportu almak için gereken bütün işlemleri yaptı; son olarak Paris’ten sade yas giysilerini alınca Saumur terzisini çağırıp işine yaramayacak gardırobunu ona sattı. Bu son iş Grandet’yi pek memnun etti.

“Ah! Şimdi servetini kazanmak üzere yola çıkmaya hazırlanan bir adama benziyorsun,” dedi Charles sade siyah kumaştan bir redingotla karşısına çıktığında. “Güzel! Çok güzel!”

“Durumuma her zaman uymaya çalışacağımı umarım bilirsiniz, mösyö,” diye karşılık verdi yeğeni.

“O da ne?” dedi amcası; Charles’ın elindeki bir avuç altın gözüne ilişince gözleri parladı.

“Mösyö, değer taşıyabilecek bütün düğmelerimi, yüzüklerimi ve başka gereksiz eşyalarımı topladım; ama Saumur’da kimseyi tanımadığım için sizden—”

“Satın almamı mı?” diye araya girdi Grandet.

“Hayır amca; yalnızca dürüst birini önermenizi—”

“Ver onları bana, yukarı çıkıp değerlerini biçeyim; dönünce kuruşu kuruşuna söylerim. Kuyumcu işi altın,” dedi uzun bir zinciri incelerken, “on sekiz ya da on dokuz ayar.”

İyi adam kocaman elini uzattı, altın yığınını aldı ve götürdü.

“Kuzenim,” dedi Grandet, “şu iki düğmeyi sana verebilir miyim? Bileklerindeki kurdeleleri tutturabilir; bu tür bilezikler şimdi çok moda.”

“Hiç tereddüt etmeden kabul ediyorum,” diye karşılık verdi, ona imalı bir bakış atarak.

“Teyze, işte annemin yüksüğü; tuvalet kutumda hep özenle sakladım,” dedi Charles, Madame Grandet’ye, yıllardır bir altın yüksüğe imrendiğini bildiği için güzel bir altın yüksük uzatarak.

“Sana teşekkür edemem; hiçbir söz yeterli olmaz yeğenim,” dedi gözleri yaşaran zavallı anne. “Dualarımda gece gündüz senin için de bir dua edeceğim; en içten olanı, yolculuğa çıkanlar için ettiğim duayı. Ölürsem Eugénie bu hazineyi senin için saklayacak.”

“Dokuz yüz seksen dokuz frank yetmiş beş santim eder,” dedi Grandet kapıyı açarken. “Onları satmanın sıkıntısını çekme diye parayı livre olarak ben avans vereceğim.”

Loire kıyısında livre sözcüğü, altı livre değerindeki écunun kesinti yapılmadan altı frank kabul edilmesi anlamına gelir.

“Bunu size önermeye cesaret edemedim,” diye karşılık verdi Charles; “ama mücevherlerimi kasabanızdaki bir eskiciye satmak bana çok ters geliyordu. İnsan kirli çamaşırını evinde yıkamalı, der Napolyon. İyiliğiniz için teşekkür ederim.”

Grandet kulağını kaşıdı; bir an sessizlik oldu.

“Sevgili amca,” diye devam etti Charles, duygularını incitmekten korkuyormuş gibi tedirgin bir havayla ona bakarak, “teyzemle kuzenim benden küçük birer hatıra kabul ettiler. Şimdi işime yaramayan şu kol düğmelerini size vermeme izin verir misiniz? Bunlar, uzakta da olsa bundan böyle bütün ailesini düşünecek olan zavallı bir delikanlıyı hatırlatır size.”

“Delikanlım, kendini böyle yoksun bırakmamalısın! Dur bakalım karıcığım, sen ne aldın?” diye hevesle ona dönerek ekledi. “Ha, altın yüksük. Ya sen küçük kız? Ne, elmas düğmeler mi? Evet yeğenim, hediyeni kabul edeceğim,” dedi Charles’ın elini sıkarak. “Ama—sana—ödememe—izin vermelisin—evet, Hindistan’a yolculuk paranı. Evet, yolculuk paranı ödemek istiyorum; çünkü—bak evlat, mücevherlerine değer biçerken yalnızca altının ağırlığını hesapladım; işçilik de bir şey eder herhalde. Öyleyse anlaştık: sana livre olarak bin beş yüz frank vereceğim; Cruchot bana ödünç verir. Şurada beş kuruşum bile yok—kirasını geciktiren Perrotet ödemezse tabii. Bu arada gidip onu göreyim.”

Şapkasını aldı, eldivenlerini giydi ve dışarı çıktı.

“Demek gerçekten gidiyorsun?” diye sordu Eugénie, hüzünle hayranlığı karışık bir bakışla kuzenine bakarak.

“Gitmek zorundayım,” dedi başını eğerek.

Birkaç gündür Charles’ın bütün tavırları, davranışları ve konuşması, derin acısına rağmen büyük sorumlulukların ağırlığını hisseden ve talihsizlikten cesaret devşirecek gücü bulan bir adamınkine dönüşmüştü. Artık yakınmıyor, bir adam olmuştu. Eugénie, kuzeninin karakteri hakkında, onun solgun yüzüne ve kasvetli ifadesine çok yakışan sade siyah giysiler içinde aşağı indiğini gördüğü andakinden daha iyi bir kanaate hiç varmamıştı. O gün iki kadın da matem giysilerini giydi; üçü birlikte, merhum Guillaume Grandet’nin ruhu için pariş kilisesinde düzenlenen Requiem ayinine katıldı.

İkinci kahvaltıda Charles Paris’ten mektuplar aldı ve onları okumaya başladı.

“Ee kuzen, işlerinin gidişatından memnun musun?” diye alçak sesle sordu Eugénie.

“Böyle şeyler sorma kızım,” dedi Grandet. “Şeytan aşkına, ben sana kendi işlerimi anlatıyor muyum? Kuzeninin işlerine burnunu niye sokuyorsun? Bırak çocuğu rahat!”

“Ah, hiçbir sırrım yok,” dedi Charles.

“Hadi, hadi, yeğenim; iş hayatında ağzını sıkı tutman gerektiğini yakında anlarsın.”

İki âşık bahçede baş başa kalınca Charles, ceviz ağacının altındaki eski sıraya Eugénie’yi yanına oturtarak şöyle dedi:

“Alphonse’a güvenmekle iyi etmişim; harika iş çıkarmış. İşlerimi sağduyuyla ve dürüstçe yürütmüş. Artık Paris’te kimseye borcum yok. Bütün eşyalarım satıldı; bir yaşlı deniz kaptanının öğüdünü dinleyip Hindistan’da kesin alıcı bulacak Avrupa’ya özgü ilginç eşyalardan oluşan ticari mal stoku için üç bin frank harcadığını söylüyor. Sandıklarımı, San Domingo’ya gidecek bir geminin yük aldığı Nantes’a yollamış. Beş gün sonra, Eugénie, belki sonsuza dek, hiç değilse yıllarca birbirimize veda edeceğiz. Malım ve iki dostumun gönderdiği on bin frank, başlangıç için çok az. Uzun yıllar geri dönmeyi umamam. Sevgili kuzenim, hayatını benimkiyle tartma; ölebilirim; karşına iyi bir evlilik fırsatı çıkabilir—”

“Beni seviyor musun?” diye sordu.

“Ah, evet! Hem de çok!” diye karşılık verdi; sesindeki derinlik, duygularının derinliğini de ele veriyordu.

“Seni bekleyeceğim Charles—Aman Tanrım! Babam pencerede,” dedi, onu öpmek için eğilen kuzenini iterek.

Kemerli geçidin altından hızla geçti. Charles peşinden gitti. Eugénie onu görünce merdivenlerin dibine çekilip çift kanatlı kapıyı açtı; sonra nereye gittiğini pek bilmeden Nanon’un odasının yanındaki, koridorun en karanlık ucunda kalan köşeye ulaştı. Charles orada elini yakalayıp göğsüne çekti. Kolunu beline dolayarak usulca kendisine yaslanmasını sağladı. Eugénie artık direnmedi; en saf, en tatlı ve yine de en çekincesiz öpücükleri alıp verdi.

“Sevgili Eugénie, kuzen kardeşten iyidir; çünkü seninle evlenebilir,” dedi Charles.

“Öyle olsun!” diye bağırdı Nanon, ininden çıkarken.

İki âşık korkuyla salona kaçtı; Eugénie işini eline aldı, Charles da Madame Grandet’nin dua kitabından Meryem Ana’ya yakarışları okumaya başladı.

“Aman Tanrım!” diye bağırdı Nanon, “şimdi de dua ediyorlar.”

Charles hemen yola çıkacağını bildirir bildirmez Grandet, yeğenine ne kadar önem verdiğini göstermek için harekete geçti. Kendisine hiçbir masraf çıkarmayan konularda pek cömert davrandı; sandıkçı bulmak için uğraştı, adamın sandıklar için fazla para istediğini söyledi; eski tahtalardan sandıkları kendisinin yapacağını ileri sürdü. Sabah erkenden kalkıp tahtaları ölçtü, rendeledi ve çiviledi; kendi gönlünü hoşnut eden sağlam sandıklar yaptı ve Charles’ın bütün eşyalarını bunlara yerleştirdi. Sandıkları Loire’dan aşağı tekneyle göndermeyi, sigortalatmayı ve zamanında Nantes’a ulaştırmayı da üstlendi.

Koridorda öpüştüklerinden sonra saatler Eugénie için korkunç bir hızla akıp geçti. Bazen kuzeninin peşinden gitmeyi düşündü. Bu en sevecen tutkunun nasıl bir şey olduğunu bilenler—süresi her gün zamanla, yaşlılıkla, ölümcül hastalıkla, insanların başına gelen talih ve felaketlerle kısalan tutkunun—zavallı kızın çektiği eziyeti anlayacaktır. Bahçede yürürken ağladı; bahçe artık ona dar geliyordu, avlu, ev, kasaba da öyle. Düşünceleriyle, onun aşacağı engin okyanusa açıldı. Sonunda ayrılık arifesi geldi. O sabah, Grandet ile Nanon yokken, iki portreyi taşıyan değerli kutu, eski dolabın kilitlenebilen tek çekmecesine törenle yerleştirildi; şimdi boş olan kadife kese de oradaydı. Bu emanet, gözyaşları ve öpücükler olmadan bırakılmadı. Eugénie anahtarı göğsüne saklarken, Charles’ın bu hareketi mühürleyen öpücüğünü engellemeye cesaret edemedi.

“Dostum, oradan asla çıkmayacak,” dedi.

“Öyleyse kalbim hep orada olacak.”

“Ah Charles, bu doğru değil,” dedi, onu suçlar gibi.

“Evli değil miyiz?” dedi. “Ben senin sözünü aldım; öyleyse sen de benimkini al.”

“Seninim; sonsuza dek seninim!” diye karşılık verdiler ve bu sözleri ikişer kez tekrarladılar.

Yeryüzünde verilmiş hiçbir söz bundan daha saf olamazdı. Eugénie’nin masum içtenliği, genç adamın aşkını bir anlığına kutsamıştı.

Ertesi sabah kahvaltı hüzünlü geçti. Nanon bile, Charles’ın ona hediye ettiği altın işlemeli giysiyle Jeannette haçına rağmen gözyaşlarını tutamıyordu.

“Denizlere açılacak zavallı sevgili mösyö—Tanrı yolunu açık etsin!”

Saat on buçukta bütün aile, Charles’ı Nantes’a giden posta arabasına uğurlamak için yola çıktı. Nanon köpeği saldı, kapıyı kilitledi ve genç adamın el çantasını taşımakta ısrar etti. Dolambaçlı eski sokağın bütün esnafı, bu korteji izlemek için dükkânlarının kapı eşiğine dizilmişti; korteje pazar yerinde Mösyö Cruchot da katıldı.

“Eugénie, sakın ağlama,” dedi annesi.

“Yeğenim,” dedi Grandet, arabanın kalkacağı hanın kapısında Charles’ı iki yanağından öperken, “yoksul git, zengin dön; babanın onurunun yerinde olduğunu göreceksin. Bundan ben sorumluyum, ben—Grandet; çünkü yalnızca senin elinde—”

“Ah amca, ayrılığımın acısını hafiflettiniz. Bana verebileceğiniz en güzel armağan bu değil mi?”

Charles, böylece yarıda kestiği amcasının sözlerini anlamamıştı; cimri ihtiyarın bronzlaşmış yanaklarına minnet gözyaşları dökerken Eugénie hem kuzeninin hem babasının elini bütün gücüyle sıktı. Noter, ihtiyarın imalı sözünü yalnız kendisi anladığı için hayranlıkla gülümsedi. Aile, araba hareket edene kadar çevresinde durdu; sonra araba köprüde gözden kaybolup gürültüsü uzaktan hafifleyince Grandet şöyle dedi:

“Güle güle!”

Neyse ki haykırışı Mösyö Cruchot’dan başka kimse duymadı. Eugénie ile annesi, posta arabasını hâlâ görebildikleri ve beyaz mendillerini sallayabildikleri rıhtımın bir köşesine gitmişti. Charles da kendi mendilini göstererek karşılık veriyordu.

“Ah anne, bir anlığına Tanrı’nın gücüne sahip olsaydım,” dedi Eugénie, sevgilisinin mendilini artık göremediğinde.

Grandet ailesinin içinde yaşanmak üzere olan olayların akışını kesmemek için, bu cimrinin Mösyö des Grassins aracılığıyla Paris’te yürüttüğü çeşitli işlemlere önceden göz atmak gerekir. Mösyö des Grassins’in Saumur’dan ayrılmasından bir ay sonra Grandet, Devlet tahvillerine yaptığı yatırımla yıllık yüz bin frank gelir sağlayan bir senet edinmişti; tahvilleri net seksen franktan satın almıştı. Şüpheci mizacının yatırım bedelini nasıl gönderdiği ve senedi nasıl aldığı, ölümünde mallarının dökümü ortaya çıkarıldığında da anlaşılamadı. Mösyö Cruchot, Nanon’un kendisi bile farkında olmadan parayı taşıyan güvenilir araç olduğu kanısındaydı; çünkü o sıralar, Froidfond’da ortalığı düzene koyma bahanesiyle beş gün ortadan kaybolmuştu—sanki ihtiyar ortalıkta bir şeyi başıboş ya da düzensiz bırakabilirmiş gibi!

Guillaume Grandet’nin işlerinin her alanında yaşlı fıçıcının niyetleri harfiyen yerine getirildi. Herkesin bildiği gibi Fransa Bankası, Paris’te ve taşrada büyük servet sahipleri hakkında doğru bilgiler sunar. des Grassins ile Saumur’lü Félix Grandet’nin adları orada iyi biliniyor, servetlerini büyük ve borçsuz toprak mülklerinden kazanan mali şöhretlere gösterilen saygıyı görüyorlardı. Söylendiğine göre, Parisli Grandet’nin işlerini onurlu biçimde tasfiye etmek üzere Saumur’lü bankacının gelmesi, merhum tüccarın karşılıksız senetler yüzünden uğradığı utancı hafızalardan silmeye yetmişti. Alacaklıların huzurunda malların üzerindeki mühürler kaldırıldı ve Grandet’nin tuttuğu noter hemen varlıkların dökümünü çıkarmaya koyuldu. Kısa süre sonra des Grassins alacaklıları toplantıya çağırdı; alacaklılar, zengin bir bankanın başındaki ve meselede en büyük çıkarı olan kişilerden biri olan François Keller ile birlikte onu, hem ailenin onurunu hem de alacaklıların çıkarlarını korumak üzere tam yetkili tasfiye memuru seçtiler. Saumur’lü Grandet’nin itibarı ve des Grassins aracılığıyla ilgililerin zihninde uyandırdığı umutlar işlemleri kolaylaştırdı. Tek bir alacaklı bile direnmiyor, kimse alacağını kâr ve zarar hesabına aktarmayı düşünmüyordu; hepsi güvenle, “Saumur’lü Grandet öder,” diyordu.

Altı ay geçti. Parisliler, dolaşımdaki senetlerin vadesi geldikçe bedellerini ödeyip onları çekmecelerinde kilit altında tuttular. Yaşlı fıçıcının hedeflediği ilk sonuç buydu! Bu ön toplantıdan dokuz ay sonra iki tasfiye memuru, her alacaklıya alacağının yüzde kırk yedisini dağıttı. Bu tutar, merhum Guillaume Grandet’ye ait tahvillerin, mülklerin ve her türden varlığın satılmasıyla elde edilmiş, titizlikle ve eksiksiz biçimde ödenmişti. İşlemde kusursuz bir dürüstlük gösterilmişti. Alacaklılar, Grandet ailesinin sergilediği olağanüstü ve tartışılmaz onuru minnetle kabul ettiler. Bu övgüler bir süre dolaştıktan sonra alacaklılar paralarının geri kalanını istedi. Saumur’lü Grandet’ye ortak bir mektup yazmak gerekti.

“İşte geliyor!” dedi ihtiyar mektubu ateşe atarken. “Sabredin bakalım, sevgili dostlarım!”

Mektuptaki önerilere yanıt olarak Saumur’lü Grandet, kardeşinin mirasına karşı alacak belgelerinin tamamının, ödenmiş yüzde kırk yediye ilişkin makbuzlarla birlikte bir notere teslim edilmesini istedi; hesapları inceleyip terekenin kesin durumunu öğrenme bahanesiyle bu talepte bulundu. Bu istek hemen türlü güçlükler çıkardı. Genel olarak alacaklı dediğin, bir gün her şeye razı olan, ertesi gün ateş püskürüp ölüm saçan; sonradan yumuşayıp uysallaşan bir tür delidir. Bugün karısı keyiflidir, en küçük çocuğunun ilk dişi çıkmıştır, evde her şey yolundadır; bir kuruşundan bile vazgeçmemeye kararlıdır. Ertesi gün yağmur yağar, dışarı çıkamaz, keyfi kaçar; işi bitirecekse önüne konan her öneriye evet der. Üçüncü gün güvence ister; ay sonuna doğru borçlusunun kellesini ister ve içten içe cellada dönüşür. Alacaklı, saf çocukların kuyruğuna tuz koyarak yakalamaya çağrıldığı serçeye epey benzer; tek fark, bu benzetmeyi kendi alacağına uygulaması ve alacağının karşılığını bir türlü ele geçirememesidir. Grandet alacaklıların hava değişimlerini incelemişti; kardeşinin alacaklıları bütün hesaplarını doğruladı. Bazıları öfkelendi ve alacak belgelerini teslim etmeyi açıkça reddetti.

“Pekâlâ, daha iyi ya,” dedi Grandet, des Grassins’in bu durumu bildirdiği mektubu elinde ovuştururken.

Bazıları talebi kabul etti, ama yalnızca haklarının tam güvence altına alınması koşuluyla; hiçbir haklarından vazgeçmiyor, hatta sonunda iflası zorla ilan ettirme yetkilerini de saklı tutuyorlardı. Bunun üzerine uzun bir yazışma başladı ve Saumur’lü Grandet’nin bütün koşulları kabul etmesiyle sona erdi. Bu taviz sayesinde uzlaşmaya yatkın alacaklılar, hoşnutsuz olanları yatıştırabildi. Belgeler sonunda teslim edildi, ama bu sırada türlü şikâyetler de eksik olmadı.

“Sizin ihtiyarınız bizi işletiyor,” dediler des Grassins’e.

Guillaume Grandet’nin ölümünden yirmi üç ay sonra, Paris piyasalarında daha acil işlere kapılan alacaklıların çoğu Grandet’den olan alacaklarını unutmuştu; ya da yalnızca şöyle demek için akıllarına getiriyorlardı:

“Bu işten elime geçen yüzde kırk yediyle kalacağımı sanmaya başladım.”

Yaşlı fıçıcının hesabında, dediği gibi, sonunda epey işe yarayan zamanın gücü de vardı. Üçüncü yılın sonunda des Grassins, Grandet’ye alacaklıları, Grandet şirketinin hâlâ borçlu olduğu iki milyon dört yüz bin frank karşılığındaki alacaklarından yüzde on karşılığında vazgeçmeye razı ettiğini yazdı. Grandet, kardeşinin ölümüne yol açan o yüz kızartıcı iflaslara neden olan noterle simsarın hâlâ hayatta olduklarını, artık yeniden kredi kazanmış olabileceklerini ve açığın toplamını azaltmaya katkıda bulunmaları için dava edilmeleri gerektiğini yanıtladı.

Dördüncü yılın sonunda borçların toplamı kesin olarak bir milyon iki yüz bin frank olarak hesaplandı. Alacaklılarla tasfiye memurları, tasfiye memurlarıyla Grandet arasında altı ay süren birçok görüşme yapıldı. Uzun lafın kısası, artık bu işten sıyrılmaya heveslenen Saumur’lü Grandet, dördüncü yılın dokuzuncu ayı dolaylarında tasfiye memurlarına, yeğeninin Hindistan’da servet yaptığını ve babasının borçlarını bütünüyle ödemeye hazır olduğunu söyledi; bu yüzden önceden ona danışmadan herhangi bir uzlaşmaya varamazdı. Yeğenine yazmıştı ve yanıt bekliyordu. Kurnaz ihtiyar cimrinin arada bir gülerek ortaya attığı “borcun tamamının ödenmesi” sözleri, beşinci yılın ortalarına kadar alacaklıları oyaladı; sakalının altından gülerek ve yeminler ederek, “Şu Parisliler!” diyordu.

Ama alacaklıları, ticaret tarihinin eşi benzerini görmediği bir yazgı bekliyordu. Bu öyküde olaylar onları yeniden gündeme getirdiğinde, Grandet’nin en başından beri onları zorlamaya karar verdiği durumda bulacağız.

Devlet tahvilleri yüz on beşe ulaşınca Baba Grandet hisselerini sattı ve altın olarak iki milyon dört yüz bin frank çekti; sermayesinden elde ettiği altı yüz bin frank bileşik faizi de kasasına ekledi. des Grassinler artık Paris’te yaşıyordu. Önce milletvekili seçilmişti; ardından, aile babası olmasına rağmen—Saumur’ün taşra hayatından fena hâlde sıkılmıştı—Madame Tiyatrosu’nda Florine adıyla tanınan güzel bir oyuncuya tutulmuş ve kısa süre içinde askerlik günlerinin eski alışkanlıklarına dönmüştü. Davranışlarından söz etmeye gerek yok; Saumur halkı bunu son derece ahlaksızca buluyordu. Karısının mal varlığının kendi adına güvence altına alınmış olması ve Saumur’de kendi adına yönetilen bankayı ayakta tutacak beceriye sahip olması talihiydi; bu banka, kocasının savurganlığının servetinde açtığı gediği kapatıyordu. Cruchot yanlısı kadınlar, sözde dul kadının bu uygunsuz durumunu öyle çok konuştu ki kadın kızını çok kötü bir evlilikle baş göz etti ve Eugénie Grandet ile oğlunun evlenmesi umudundan bütünüyle vazgeçmek zorunda kaldı. Adolphe babasının yanına, Paris’e gitti; söylendiğine göre, işe yaramazın teki oldu. Cruchot’lar zafer kazandı.

“Kocanızda hiç akıl yok,” dedi Grandet, Madame des Grassins’e sağlam biçimde ciro edilmiş bir senet karşılığında borç verirken. “Sizin için çok üzülüyorum; iyi bir kadınsınız.”

“Ah mösyö,” dedi zavallı kadın, “Saumur’den sizin işiniz için Paris’e giderken yıkıma doğru gittiğine kim inanabilirdi?”

“Tanrı şahidimdir madam, son ana kadar gitmesini engellemek için elimden geleni yaptım. Mösyö başkan onun yerine gitmeyi çok istiyordu; ama gitmeye kararlıydı ve şimdi nedenini hepimiz görüyoruz.”

Böylece Grandet, des Grassins’e hiçbir borcu olmadığını açıkça ortaya koydu.

Kadınlar her durumda erkeklerden daha çok acı çekmek için neden bulur ve daha çok acı çeker. Erkeğin gücü ve bu gücü kullanma imkânı vardır; eyleme geçer, hareket eder, düşünür, kendini bir işle meşgul eder; ileriyi görür ve gelecekte teselli bulur. Charles için de böyleydi. Kadınsa evde kalır; dikkatini dağıtacak hiçbir şey olmadan acısıyla yüz yüze yaşar. Önünde açılan uçurumun derinliklerine iner, onu ölçer ve çoğu kez gözyaşlarıyla, dualarıyla doldurur. Eugénie de böyle yaptı. Yazgısını kabullenmeye başladı. Hissetmek, sevmek, acı çekmek, kendini adamak—kadının hayatı bundan ibaret değil midir? Eugénie her bakımdan kadın olacaktı; onu her şeyden teselli eden tek şey dışında. Bossuet’nin güzel benzetmesini kullanırsak, bir duvara çakılmış çiviler gibi topladığı mutluluk, avucunun içini bile doldurmayacaktı. Acılar gecikmedi; onun payına düşen de çabuk geldi. Charles’ın ayrılışının ertesi günü Mösyö Grandet’nin evi, Eugénie dışında herkesin gözüne eski hâline dönmüştü; onun içinse ev birdenbire bomboş kalmıştı. Babasına fark ettirmeden Charles’ın odasının onun bıraktığı gibi korunmasını istedi. Madame Grandet ile Nanon bu değişmezliğe seve seve ortak oldu.

“Belki düşündüğümüzden daha çabuk döner, kim bilir?” dedi.

“Ah, bir döndüğünü görebilsem!” diye karşılık verdi Nanon. “Ona kanım ısındı! Ne tatlı, ne sevimli bir delikanlıydı—üstelik kıvırcık saçlarıyla pek yakışıklı.” Eugénie Nanon’a baktı. “Kutsal Meryem aşkına, bana öyle bakmayın matmazel; gözleriniz yitik bir ruhunki gibi.”

O günden sonra Matmazel Grandet’nin güzelliği yeni bir nitelik kazandı. Ruhunu yavaş yavaş dolduran aşkın ağırbaşlı düşünceleri ve sevilen kadının vakarı, yüzüne ressamların hale ile gösterdiği türden bir aydınlık verdi. Kuzeni gelmeden önce Eugénie, Meryem Ana’nın gebe kalmadan önceki hâline benzetilebilirdi; o gittikten sonra ise Meryem Ana gibiydi—içinde aşka hayat vermişti. Birbirinden çok farklı olan ve İspanyol sanatında çok iyi temsil edilen bu iki Meryem, Hıristiyanlığın barındırdığı parlak simgelerden birini oluşturur.

Charles’ın gidişinden sonraki sabah, her gün ayine katılmaya yemin etmiş olan Eugénie ayinden dönerken bir dünya haritası satın aldı ve kuzeninin batıya doğru yolunu izleyebilmek, onu taşıyan gemiye her gün olsun azıcık kendini yerleştirebilmek, onu görebilmek ve ona binlerce soru sorabilmek için haritayı aynasının yanına çiviledi: “İyi misin? Acı çekiyor musun? Güzelliğini ve yararını bana öğrettiğin yıldız sana parladığında beni düşünüyor musun?” Sabahları ceviz ağacının altında, gri likenlerle kaplı, kurt yeniği sıraya dalgın dalgın oturuyordu; birbirlerine o kadar değerli şeyler, o kadar önemsiz sözler söyledikleri, gelecekteki yuvalarının güzel düşlerini kurdukları yerdi burası. Şimdi, yüksek duvarların kendisine gökyüzünün ancak küçücük bir parçasını görme izni verdiği yere bakarken geleceği düşünüyordu; sonra gözlerini güneşin ilerleyişini izlediği köşeye ve onun uyuduğu odanın üstündeki çatıya çevirdi. Onunki, yalnız başına yaşanan, ısrarla süren bir aşktı; her düşünceye süzülüp yaşamın özü, atalarımızın deyişiyle dokusu hâline gelen bir aşk. Baba Grandet’nin sözde dostları akşamları kâğıt oynamaya geldiklerinde neşeli davranıp duygularını gizliyordu; ama sabahları annesiyle Nanon’a Charles’tan söz ediyordu. Nanon, genç hanımının acılarına üzülmenin yaşlı efendiye karşı görevini aksatmak anlamına gelmediğini kabullenmişti; Eugénie’ye şöyle derdi:

“Benim de bir erkeğim olsaydı, peşinden cehenneme kadar giderdim; onun için kendimi yok ederdim. Ama yok işte. Öleceğim de hayatın ne olduğunu hiç bilmeyeceğim. İnanır mısınız matmazel, yaşlı Cornoiller (yine de iyi adamdır) sırf param için etrafımda dolanıp duruyor; tıpkı efendinin peynirini koklayıp size kur yapan fareler gibi. Her şeyi görüyorum; kocaman bir çan kulesi gibi olsam da gözüm keskindir. Hoşuma gidiyor gerçi matmazel, ama aşk değil bu.”

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…