Kendini Oluşturan Ne? (1. Parça)

İnsan kendini tanımaya çalışırken çoğu zaman tek bir cevap arar. Sanki bütün karmaşayı çözecek tek bir cümle, bütün soruları susturacak tek bir tanım varmış gibi hisseder. Asıl anlamayı zorlaştıran şey, tek bir parçadan oluşmamasıdır. Bir dağın yalnızca zirvesine bakarak tamamını göremeyeceğin gibi, insanın yalnızca görünen yönüne bakarak da kim olduğunu anlayamazsın. Dışarıdan bakıldığında tek bir beden, tek bir isim ve tek bir hayat vardır. İçeride ise birbirine temas eden sayısız katman bulunur.
Tek bir özellikten ibaret değildir insan. Cesur olması onun tamamını anlatmaz. Sessiz olması da anlatmaz. Zeki, çalışkan, sabırlı ya da duygusal olması da onu bütünüyle açıklayamaz. Bunların her biri büyük bir tablonun yalnızca küçük bir fırça darbesidir. O darbelerden biri silinse tablo değişir. Buna rağmen hiçbir darbe tek başına bütün resmi oluşturmaz.
Bir ağacı düşündüğünde ilk gördüğün şey gövdesidir. Ardından dalları, yaprakları ve meyveleri gelir. Kimse toprağın altında kalan kökleri görmez. O ağacı ayakta tutan, göz önünde duran kısmı değil, görünmeyen kısmıdır. İnsan da buna benzer. Hayatının görünen tarafı konuşmaları, davranışları ve kararlarıdır. Bunları ortaya çıkaran asıl yapı, kimsenin göremediği iç dünyasında saklıdır.
İşte bu yüzden “Beni ben yapan nedir?” sorusu, “Ben kimim?” sorusundan daha derindir. Çünkü kim olduğunu söylemeye çalışırken sonuçtan bahsedersin. Seni oluşturan şeyleri anlamaya çalışırken ise süreci incelersin. Sonuç, uzun bir yolculuğun sonunda ortaya çıkar. Yolculuğu anlamadan varılan yeri anlamak mümkün değildir.
İnsan doğduğu gün tamamlanmış değildir. Doğduğu gün yalnızca başlamıştır. Yaşam ilerledikçe yeni düşünceler edinir, kararlar verir, yanlış yapar, doğrularını değiştirir, vazgeçer, yeniden başlar. Her gün görünmeyen bir inşa devam eder. Çoğu insan bunu fark etmez çünkü bu değişim sessizdir.
Bir gecede gerçekleşmez. Tıpkı kayanın üzerine düşen su damlaları gibi yavaş ilerler. Tek bir damla kayayı değiştirmez; fakat yıllar boyunca aynı yere düşen damlalar, en sert taşın bile şeklini değiştirebilir.İnsan da büyük dönüşümlerden çok, fark edilmeyen küçük etkilerin sonucunda değişir.
Çoğu kişi hayatını değiştirecek büyük olayların peşinden koşar. Büyük başarıların, büyük kayıpların ya da büyük kararların kendisini tamamen değiştireceğine inanır. Tabii ki bazı olaylar derin izler bırakır ama karakteri yalnızca sıra dışı anlarda şekillenmez. Günlük hayatın sıradan görünen ayrıntıları da en az büyük olaylar kadar etkilidir. Her gün verdiğin küçük kararlar, zamanla büyük bir karakter inşa eder.
Kimse tek bir doğru davranış sergilediği için dürüst olmaz. Kimse yalnızca bir kez yardım ettiği için merhametli sayılmaz. Kimse tek bir başarısıyla çalışkan, tek bir hatasıyla başarısız hale gelmez. İnsan, tekrar ettiği davranışların izini taşır. Bu yüzden karakter, ani bir parlamanın değil; sürekliliğin eseridir.Süreklilik ise iradeyle beslenir.
İrade çoğu zaman yanlış anlaşılır. Pek çok kişi iradeyi sadece zor şeylere katlanabilmek olarak görür. İrade yalnızca direnmek değildir. İrade, hangi yöne yürümek istediğini her gün yeniden seçebilmektir. Yorulduğunda da, hevesin azaldığında da, kimsenin seni izlemediği anlarda da aynı yönü koruyabilmektir. İnsan, herkesin alkışladığı zamanlarda güçlü görünür. Asıl gücü ise alkışlar sustuğunda ortaya çıkar. Onun gerçek karakteri, seyircilerin önünde değil; yalnız kaldığında verdiği kararlarla anlaşılır.
Kimse seni görmezken nasıl davrandığın, insanların yanında nasıl davrandığından daha çok şey anlatır. Dış dünyanın beklentileri ortadan kalktığında geriye kendi değerlerin kalır. İşte o anda yaptığın seçimler, seni en çıplak halinle ortaya koyar.
Bir insanın değeri doğruyu uygulamayı seçtiği zamanlarda görünür. Bilmek ile yaşamak aynı şey değildir. Adalet hakkında saatlerce konuşabilirsin. Dürüstlüğü övebilirsin. Saygının önemini anlatabilirsin. Bunların hepsi bilgi verir. Bilgi, davranışa dönüşmediği sürece karaktere dönüşmez.
İnsan yalnızca düşündüğü kişi değildir. Aynı zamanda yaşadığı kişidir. Bu yüzden karakter, düşüncelerin davranışlarla buluştuğu yerde doğar. Karakterin en sessiz ortaklarından biri de alışkanlıklardır. Alışkanlık denildiğinde akla çoğu zaman yalnızca günlük rutinler gelir. Oysa alışkanlık, insanın görünmez eğitimcisidir. Her tekrar, zihinde yeni bir yol açar. Her yinelenen davranış, insanın kendisini biraz daha o davranışa yaklaştırır. İlk kez yapılan bir davranış seçimdir. İkinci kez yapılan davranış eğilimdir. Defalarca tekrar edilen davranış ise karakterin bir parçasına dönüşmeye başlar. Bu nedenle hiçbir alışkanlık küçümsenecek kadar önemsiz değildir. Bir kitabın yalnızca on sayfasını okumak küçük bir davranış gibi görünür. Ertesi gün on sayfa daha okumak da öyle. Günler boyunca devam ettiğinde ise artık yalnızca kitap okunmuş olmaz. O süreçte düşünme biçimi de değişmeye başlar. Aynı durum hayatın her alanı için geçerlidir. Küçük tekrarlar, zamanın içinde büyüyerek insanın iç dünyasını dönüştürür.
Zamanın ilginç bir özelliği vardır. Büyük değişimleri yavaşça gerçekleştirdiği için onları yaşarken fark etmek zordur. Aynaya her gün baktığında yüzündeki değişimi göremezsin. Fakat yıllar önce çekilmiş bir fotoğrafa baktığında aradaki fark açıkça görülür. İnsan ruhu da böyledir. Her gün biraz değişir. O kadar yavaş değişir ki değiştiğini anlamaz. Fakat geriye dönüp baktığında, yıllar önceki düşünceleriyle bugünkü düşünceleri arasında büyük bir mesafe olduğunu fark eder.
İşte insanı oluşturan şey, çoğu zaman o fark edilmeyen mesafedir. Her gün verilen küçük kararların, korunan değerlerin, sürdürülen alışkanlıkların ve gösterilen iradenin sessizce ördüğü görünmez bir yapıdır. İnsan bir sabah uyandığında bambaşka biri olmaz. Kendini, her gün attığı küçük adımlarla yavaş yavaş inşa eder ve çoğu zaman, bu inşanın sürdüğünü ancak geriye dönüp baktığında anlayabilir.