Dönüşüm kitap kapağı

1. bölüm / 3

I.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 3Şu an: I.

I.
Gregor Samsa bir sabah huzursuz düşlerden uyandığında, yatağında kendini dev bir haşereye dönüşmüş buldu. Zırh gibi sert sırtının üzerinde yatıyordu; başını biraz kaldırdığında, yay biçimindeki sert kuşaklarla bölümlere ayrılmış, kahverengi, bombeli karnını görüyordu. Karnının tepesine zar zor tutunabilen yorgan, bütünüyle aşağı kaymak üzereydi. Bedeninin geri kalanının iriliğine oranla acınacak kadar ince olan çok sayıdaki bacağı, gözlerinin önünde çaresizce titreşiyordu.

“Bana ne oldu?” diye düşündü. Düş değildi. Odası, yalnızca biraz fazla küçük, sahici bir insan odasıydı; çok iyi bildiği dört duvarın arasında sessiz sakindi. Ambalajından çıkarılmış bir kumaş numuneleri koleksiyonu masanın üzerine yayılmıştı —Samsa gezici satıcıydı—; masanın üstündeki duvarda, kısa süre önce resimli bir dergiden kesip çıkardığı ve güzel, yaldızlı bir çerçeveye yerleştirdiği resim asılıydı. Resimde, başında kürk bir şapka, boynunda kürk bir boa bulunan, dimdik oturan bir hanım vardı; ön kolunun bütünüyle içinde kaybolduğu ağır bir kürk manşonu, resme bakana doğru kaldırıyordu.

Gregor’un bakışları sonra pencereye yöneldi; kapalı hava —yağmur damlalarının pencerenin sac pervazına vurduğu duyuluyordu— onu büsbütün hüzünlendirdi. “Biraz daha uyuyup bütün bu saçmalıkları unutsam nasıl olur?” diye düşündü, ama bunu yapması hiç mümkün değildi; çünkü sağ yanı üzerine yatmaya alışmıştı, şimdiki durumunda ise o yana yatamıyordu. Kendini sağ yanına ne kadar kuvvetle atarsa atsın, her defasında sallanarak yeniden sırtüstü dönüyordu. Bunu belki yüz kez denedi, çırpınan bacaklarını görmemek için gözlerini kapadı ve ancak böğründe daha önce hiç duymadığı hafif, donuk bir ağrı hissetmeye başlayınca vazgeçti.

“Ah Tanrım,” diye düşündü, “ne yorucu bir meslek seçmişim! Her gün, durmadan yollardayım. İşin telaşı, yaşadığım yerdeki asıl işyerinde olduğundan çok daha fazla; üstelik bir de bu yolculuk derdi yüklenmiş sırtıma: aktarma trenlerine yetişme kaygısı, düzensiz ve kötü yemekler, durmadan değişen, hiç uzun sürmeyen, hiç içtenleşmeyen insan ilişkileri. Hepsini şeytan alsın!” Karnının üst kısmında hafif bir kaşıntı hissetti; başını daha iyi kaldırabilmek için sırtüstü, yavaşça yatağın direğine doğru kaydı; kaşınan yeri buldu, ne olduklarını anlayamadığı küçücük beyaz noktalarla kaplıydı; bir bacağıyla orayı yoklamak istedi ama hemen geri çekti, çünkü dokunur dokunmaz soğuk ürpertiler bedenini sarmıştı.

Kayarak yeniden eski konumuna döndü. “Bu erkenden kalkma işi,” diye düşündü, “insanı aptala çeviriyor. İnsan uykusunu almalı. Öteki gezici satıcılar harem kadınları gibi yaşıyor. Örneğin, sabahın ilerleyen saatlerinde aldığım siparişleri temize çekmek için hana döndüğümde, bu beyler daha yeni kahvaltıya oturmuş oluyorlar. Bunu bir de ben kendi patronumun yanında deneyeyim; anında kapı dışarı edilirim. Hem kim bilir, belki de benim için çok iyi olurdu. Annemle babam yüzünden kendimi tutmasam, çoktan istifa ederdim; patronun karşısına dikilir, içimden geçenleri bütün açık yürekliliğimle yüzüne söylerdim. Yazı masasının üstünden düşerdi! Masanın üstüne oturup çalışanla tepeden konuşmak da tuhaf bir alışkanlık; üstelik patronun kulağı ağır işittiğinden, çalışan iyice yanına sokulmak zorunda kalıyor. Neyse, umudumu henüz büsbütün yitirmiş değilim; annemle babamın ona olan borcunu ödeyecek parayı bir kez biriktireyim —herhalde beş altı yıl daha sürer—, bunu mutlaka yapacağım. İşte o zaman köprüleri atacağım. Ama şimdilik kalkmalıyım, çünkü trenim beşte kalkıyor.”

Ve dolabın üzerinde tik tak işleyen çalar saate baktı. “Göklerdeki Babamız!” diye düşündü. Saat altı buçuktu, akrep ile yelkovan sakince ilerliyordu; hatta buçuğu geçmişti bile, neredeyse yediye çeyrek vardı. Çalar saat çalmamış mıydı acaba? Yataktan bakınca tam dörde kurulmuş olduğu görülüyordu; kuşkusuz çalmıştı da. İyi ama eşyaları sarsan bu zil sesine rağmen rahatça uyuyup kalmak mümkün müydü? Gerçi rahat uyumamıştı, ama herhalde daha da derin uyumuştu. Peki şimdi ne yapacaktı? Sonraki tren yedide kalkıyordu; ona yetişmek için deli gibi acele etmesi gerekecekti, üstelik numune koleksiyonu daha paketlenmemişti, kendisi de hiç öyle dinç ve çevik hissetmiyordu. Trene yetişse bile patronun gazabından kaçış yoktu; çünkü işyerinin odacısı beş treninde onu beklemiş, gelmediğini çoktan bildirmişti. Patronun uşağının tekiydi bu adam; ne omurgası vardı ne de aklı. Ya hasta olduğunu bildirseydi? Ama bu hem son derece sıkıntı verici hem de kuşku uyandırıcı olurdu; çünkü Gregor beş yıllık hizmeti boyunca bir kez bile hastalanmamıştı. Patron mutlaka sağlık sigortası doktoruyla birlikte gelir, tembel oğulları yüzünden annesiyle babasını azarlar ve sağlık sigortası doktorunu öne sürerek bütün itirazların önünü keserdi; zaten bu doktorun gözünde yalnızca sapasağlam, ama işten kaçan insanlar vardı. Hem bu durumda o da büsbütün haksız mı olurdu? Gregor gerçekten de, uzun uykudan sonra düpedüz gereksiz olan bir mahmurluk dışında, kendini gayet iyi hissediyordu; hatta karnı çok acıkmıştı.

Yataktan kalkmaya karar veremeden bütün bunları büyük bir aceleyle düşünüp tartarken —çalar saat tam o sırada yediye çeyrek kaldığını bildirerek çalıyordu—, yatağının başucundaki kapıya usulca vuruldu. “Gregor,” diye seslendi biri —annesiydi—, “saat yediye çeyrek var. Yola çıkmayacak mıydın?” O yumuşacık ses! Gregor cevap verirken kendi sesini duyunca irkildi; kuşkusuz eski sesiydi bu, ama ona sanki aşağılardan gelen, bastırılamaz, acı dolu bir ciyaklama karışmıştı. Bu ciyaklama sözcükleri yalnızca ilk anda açıkça anlaşılır bırakıyor, sonra sesin yankısında öyle bozuyordu ki insan doğru işitip işitmediğini bilemiyordu. Gregor uzun uzun cevap verip her şeyi açıklamak istemişti; ama bu koşullar altında yalnızca, “Evet, evet, teşekkür ederim anne, kalkıyorum,” demekle yetindi. Tahta kapı nedeniyle Gregor’un sesindeki değişiklik dışarıdan herhalde fark edilmiyordu; çünkü annesi bu açıklamayla rahatlayıp ayaklarını sürüyerek uzaklaştı. Ama bu kısa konuşmayla öteki aile bireyleri de, beklenenin tersine Gregor’un hâlâ evde olduğunun farkına varmıştı; babası yan kapılardan birine hafifçe, ama yumruğuyla vurmaya başlamıştı bile. “Gregor, Gregor,” diye seslendi, “ne oluyor?” Kısa bir süre sonra daha kalın bir sesle yeniden uyardı: “Gregor! Gregor!” Öbür yan kapıda ise kız kardeşi usulca yakınıyordu: “Gregor? İyi değil misin? Bir şeye ihtiyacın var mı?” Gregor her iki yana da, “Hazırım bile,” diye karşılık verdi; her sözcüğü en büyük özenle söyleyip sözcüklerin arasına uzun duraklamalar koyarak sesindeki bütün tuhaflıkları gidermeye çalışıyordu. Babası da kahvaltısına döndü, kız kardeşi ise fısıldadı: “Gregor, aç kapıyı, yalvarırım.” Gregor ise kapıyı açmayı aklından bile geçirmiyordu; yolculuklardan edindiği, evde bile geceleri bütün kapıları kilitleme tedbirini pek yerinde buluyordu.

Önce sakince ve kimse tarafından rahatsız edilmeden kalkmak, giyinmek, her şeyden önce de kahvaltı etmek, ancak ondan sonra gerisini düşünmek istiyordu; çünkü yatakta düşünüp durmakla akla uygun bir sonuca varamayacağının pekâlâ farkındaydı. Daha önce de birçok kez yatakta, belki ters bir biçimde yatmaktan kaynaklanan hafif bir ağrı hissettiğini, kalkınca bunun tümüyle kuruntu olduğunun ortaya çıktığını hatırlıyordu; bugünkü kuruntularının da yavaş yavaş nasıl dağılıp gideceğini merak ediyordu. Sesindeki değişikliğin, gezici satıcıların meslek hastalığı olan ağır bir soğuk algınlığının habercisinden başka bir şey olmadığından zerrece kuşkusu yoktu.

Yorganı üstünden atmak pek kolaydı; gövdesini biraz şişirmesi yetiyordu, yorgan kendiliğinden düşüyordu. Ama sonrası zorlaşıyordu, özellikle de böylesine geniş olduğu için. Doğrulmak için kollara, ellere ihtiyacı vardı; oysa bunların yerine yalnızca, durmadan türlü türlü hareketler yapan, üstelik bir türlü denetleyemediği o çok sayıdaki küçük bacağı vardı. Birini bükmeye kalksa önce o bacak gerilip dümdüz oluyordu; sonunda bu bacağa istediğini yaptırmayı başardığındaysa ötekilerin hepsi, sanki serbest bırakılmışlar gibi, acı verici, büyük bir telaş içinde çırpınıyordu. “Yatakta boş yere oyalanmamalı,” dedi Gregor kendi kendine.

Önce bedeninin alt kısmını yataktan çıkarmak istedi; ama henüz görmediği ve gözünde de doğru dürüst canlandıramadığı bu alt kısmı hareket ettirmek pek güçtü; her şey çok yavaş ilerliyordu. Sonunda, neredeyse çılgına dönüp bütün gücünü toplayarak kendini hiçbir şeye aldırmadan öne attığında, yanlış yönü seçtiği için yatağın ayakucundaki direğe şiddetle çarptı; duyduğu yakıcı acı, bedeninin tam da alt kısmının o anda belki en hassas yeri olduğunu ona öğretti.

Bu yüzden önce gövdesinin üst kısmını yataktan çıkarmayı denedi ve başını dikkatle yatağın kenarına çevirdi. Bunu kolayca başardı; bedeninin kütlesi de genişliğine ve ağırlığına rağmen sonunda yavaşça başının dönüşünü izledi. Ama başını sonunda yatağın dışındaki boşluğa uzattığında, bu biçimde daha fazla ilerlemekten korktu; çünkü kendini öylece aşağı bırakacak olursa, başının yaralanmaması için düpedüz bir mucize gerekirdi. Üstelik tam da şimdi bilincini ne pahasına olursa olsun yitirmemeliydi; yatakta kalmayı yeğlerdi.

Ama yeniden aynı çabayı harcayıp iç çekerek eskisi gibi yatarken, küçücük bacaklarının belki daha da beter birbirleriyle boğuştuğunu görünce ve bu başıboşluğa sükûnet ve düzen getirmenin hiçbir yolunu bulamayınca, kendi kendine bir kez daha yatakta kalmasının olanaksız olduğunu söyledi; bu sayede yataktan kurtulabileceğine dair en küçük bir umut bile varsa, her şeyi feda etmek en akıllıca yoldu. Bir yandan da çaresizce alınmış kararlardansa sakince, alabildiğine sakince düşünüp taşınmanın çok daha iyi olduğunu ara sıra kendine hatırlatmayı unutmuyordu. Böyle anlarda gözlerini olanca dikkatle pencereye dikiyordu; ama dar sokağın karşı tarafını bile örten sabah sisinin görüntüsü insana ne yazık ki pek umut ve canlılık vermiyordu. Çalar saat yeniden çaldığında, “Yedi olmuş bile,” dedi kendi kendine, “yedi olmuş bile, hâlâ da böyle bir sis var.” Ve bir süre hafif hafif soluyarak kıpırtısız yattı; sanki tam sessizliğin gerçek ve olağan koşulları geri getirmesini bekliyordu.

Sonra kendi kendine, “Saat yediyi çeyrek geçmeden yataktan mutlaka bütünüyle çıkmış olmalıyım. Hem o zamana kadar işyerinden biri de beni sormaya gelir, çünkü işyeri yediden önce açılıyor,” dedi. Ve bütün bedenini boylu boyunca, düzenli salınımlarla yataktan dışarı çıkarmaya koyuldu. Kendini bu yolla yataktan aşağı bırakırsa, düşerken hızla yukarı kaldırmayı düşündüğü başı herhalde yara almayacaktı. Sırtı sert görünüyordu; halının üzerine düştüğünde ona da herhalde bir şey olmayacaktı. Onu en çok düşündüren, düşüşün çıkaracağı yüksek gürültüydü; bu gürültü bütün kapıların ardında büyük olasılıkla korku olmasa bile kaygı uyandıracaktı. Ama bunu göze almak gerekiyordu.

Gregor’un yarısı yataktan dışarı sarkmışken —bu yeni yöntem çabadan çok oyuna benziyordu, yalnızca kendini kısa, ani hareketlerle sallaması yetiyordu—, biri yardımına gelse her şeyin ne kadar kolay olacağı aklına geldi. İki güçlü insan —babasını ve hizmetçi kızı düşünüyordu— fazlasıyla yeterdi; yalnızca kollarını onun bombeli sırtının altına sokmaları, onu böylece yataktan sıyırıp çıkarmaları, yükleriyle birlikte yere doğru eğilmeleri, sonra da dikkatli davranıp onun yerde öbür yanına dönmesine izin vermeleri yeterliydi; küçücük bacakları orada umulur ki bir işe yarayacaktı. Peki ama kapıların kilitli olması bir yana, gerçekten yardım diye seslenmeli miydi? Bütün sıkıntısına rağmen bu düşünce karşısında gülümsemeden edemedi.

Artık öyle bir noktaya gelmişti ki daha güçlü sallandığında dengesini zar zor koruyabiliyordu; çok geçmeden kesin bir karar vermesi gerekiyordu, çünkü saatin yediyi çeyrek geçmesine beş dakika kalmıştı; tam o sırada dairenin kapı zili çaldı. “İşyerinden biri,” dedi kendi kendine ve neredeyse donakaldı; küçük bacaklarıysa daha da hızlı dans ediyordu. Bir an her yer sessiz kaldı. Anlamsız bir umuda kapılan Gregor, “Açmıyorlar,” dedi kendi kendine. Ama sonra elbette her zamanki gibi hizmetçi kız kararlı adımlarla kapıya gidip açtı. Gregor gelenin daha ilk selamını işitir işitmez kim olduğunu anladı: ticari temsilcinin ta kendisiydi. Neden yalnızca Gregor, en küçük bir ihmalde hemen en büyük kuşkuya kapılan bir firmada çalışmaya mahkûmdu? Bütün çalışanlar, istisnasız hepsi, birer alçak mıydı? Aralarında, sabahın yalnızca birkaç saatini işine ayırmadığında bile vicdan azabından deliye dönen ve gerçekten yataktan çıkamaz hâle gelen sadık, işine bağlı tek bir insan yok muydu? Sorması için bir çırak göndermek gerçekten yetmez miydi —eğer böyle sorup soruşturmak gerekliyse—; ticari temsilcinin bizzat gelmesi ve böylece bütün masum aileye, bu kuşkulu meselenin araştırılmasının ancak ticari temsilcinin aklına emanet edilebileceğinin gösterilmesi mi gerekiyordu? Ve Gregor, kesin bir karardan çok bu düşüncelerin yarattığı heyecanın etkisiyle, bütün gücüyle kendini yataktan dışarı savurdu. Yüksek bir çarpma sesi duyuldu, ama tam bir gümbürtü değildi bu. Halı düşüşü biraz hafifletmişti; sırtı da Gregor’un düşündüğünden daha esnekti; pek dikkat çekmeyen o boğuk sesin nedeni buydu. Yalnız başını yeterince dikkatli tutamamış ve çarpmıştı; öfke ve acıyla başını çevirip halıya sürttü.

“İçeride bir şey düştü,” dedi soldaki yan odada bulunan ticari temsilci. Gregor, bugün kendi başına gelenin bir benzerinin bir gün ticari temsilcinin başına da gelip gelemeyeceğini düşünmeye çalıştı; aslında bu olasılığı kabul etmek gerekirdi. Ama sanki bu soruya kaba bir karşılık verir gibi, ticari temsilci şimdi yan odada birkaç kararlı adım attı ve rugan çizmelerini gıcırdattı. Sağdaki yan odadan kız kardeşi, Gregor’a haber vermek için fısıldadı: “Gregor, ticari temsilci geldi.” “Biliyorum,” dedi Gregor kendi kendine; ama sesini kız kardeşinin işitebileceği kadar yükseltmeye cesaret edemedi.

“Gregor,” dedi şimdi soldaki yan odadan babası, “Ticari Temsilci Bey geldi, neden sabah treniyle yola çıkmadığını soruyor. Kendisine ne diyeceğimizi bilemiyoruz. Hem seninle de bizzat konuşmak istiyor. Onun için lütfen kapıyı aç. Odandaki dağınıklığı hoş görecek inceliği de gösterecektir elbet.” Ticari temsilci dostça araya girerek, “Günaydın, Samsa Bey,” diye seslendi. Babası hâlâ kapıda konuşurken annesi ticari temsilciye, “İyi değil,” dedi, “iyi değil, inanın bana, Ticari Temsilci Bey. Yoksa Gregor hiç tren kaçırır mı! Çocuğun aklında işten başka bir şey yok. Akşamları hiç dışarı çıkmamasına artık neredeyse kızıyorum; son sekiz gündür şehirdeydi, ama her akşam evdeydi. Bizimle masada oturur, sessizce gazetesini okur ya da tren tarifelerini inceler. Kıl testeresiyle bir şeyler yapması bile onun için bir eğlence sayılır. Örneğin iki üç akşamda küçük bir çerçeve oydu; ne kadar güzel olduğuna şaşacaksınız; içeride, odasında asılı; Gregor kapıyı açınca hemen görürsünüz. Geldiğinize sevindim doğrusu, Ticari Temsilci Bey; yalnız biz olsak Gregor’a kapıyı açtıramazdık; çok inatçıdır; sabah inkâr etmiş olsa da, kesinlikle iyi değil.” “Hemen geliyorum,” dedi Gregor ağır ağır ve ölçüp biçerek; konuşmaların tek sözcüğünü bile kaçırmamak için kıpırdamadı. “Ben de başka türlü açıklayamıyorum, hanımefendi,” dedi ticari temsilci, “umarım ciddi bir şey değildir. Ama öte yandan şunu da söylemek zorundayım: Biz iş insanları —ister ne yazık ki deyin, ister neyse ki— çoğu zaman işin gerekleri yüzünden hafif bir rahatsızlığın üstesinden gelivermek zorundayız.” “Öyleyse Ticari Temsilci Bey artık yanına girebilir mi?” diye sordu sabırsız babası ve kapıya yeniden vurdu. “Hayır,” dedi Gregor. Soldaki yan odaya sıkıntılı bir sessizlik çöktü; sağdaki yan odada kız kardeşi hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı.

Kız kardeşi neden ötekilerin yanına gitmiyordu? Herhalde yataktan daha yeni kalkmış, henüz giyinmeye bile başlamamıştı. Peki neden ağlıyordu? Gregor kalkmadığı ve ticari temsilciyi içeri almadığı için mi, işini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu ve o zaman patron annesiyle babasının peşine eski alacakları yüzünden yeniden düşeceği için mi? Ama bunlar şimdilik gereksiz kaygılardı herhalde. Gregor hâlâ buradaydı ve ailesini bırakıp gitmeyi aklından bile geçirmiyordu. Gerçi o anda halının üzerinde yatıyordu; ama durumunu bilse hiç kimse ondan ciddi ciddi ticari temsilciyi içeri almasını istemezdi. Üstelik sonradan kolayca uygun bir mazeret bulunabilecek bu küçük kabalık yüzünden Gregor’u hemen işten çıkaramazlardı ya. Gregor’a kalırsa, onu ağlayıp dil dökerek rahatsız etmek yerine şimdi rahat bırakmak çok daha akıllıca olurdu. Ama ötekileri bunaltan ve davranışlarını mazur gösteren de işte bu belirsizlikti.

“Samsa Bey,” diye seslendi ticari temsilci şimdi sesini yükselterek, “neler oluyor? Orada odanıza barikat kurup kapanıyor, yalnızca evet ya da hayır diye cevap veriyor, anne babanızı büyük ve gereksiz kaygılara düşürüyor ve —bunu yalnızca yeri gelmişken belirtiyorum— işinizle ilgili görevlerinizi gerçekten görülmedik bir biçimde ihmal ediyorsunuz. Burada anne babanız ve patronunuz adına konuşuyor, sizden bütün ciddiyetimle durumu hemen, açık seçik anlatmanızı rica ediyorum. Şaşıyorum, şaşıyorum. Sizi sakin, aklı başında bir insan olarak tanıdığımı sanıyordum; şimdi ise birdenbire tuhaf kaprisler sergilemeye heveslenmiş gibisiniz. Gerçi patron bu sabah görevinizi aksatmanızın olası bir nedenini bana ima etti —bu, kısa bir süre önce size emanet edilen tahsilat işiyle ilgiliydi— ama bu açıklamanın doğru olamayacağına doğrusu neredeyse şeref sözü verdim. Şimdi ise burada anlaşılmaz inadınızı görüyor ve sizin için en küçük bir çaba gösterme isteğimi bile büsbütün yitiriyorum. Üstelik işyerindeki konumunuz da pek sağlam sayılmaz. Aslında bütün bunları sizinle baş başa konuşmak niyetindeydim; ama burada zamanımı boşuna harcattığınıza göre saygıdeğer anne babanızın da bunları neden öğrenmemesi gerektiğini bilmiyorum. Yani son zamanlardaki çalışmalarınız son derece yetersizdi; gerçi büyük işler yapılacak mevsim değil, bunu kabul ediyoruz; ama hiç iş yapılmayacak bir mevsim diye bir şey yoktur, Samsa Bey, olmamalıdır da.”

“Ama Ticari Temsilci Bey,” diye haykırdı Gregor kendini kaybetmişçesine; heyecandan başka her şeyi unutmuştu. “Hemen açıyorum, şu anda. Hafif bir rahatsızlık, bir baş dönmesi nöbeti kalkmama engel oldu. Şimdi bile hâlâ yataktayım. Ama artık yeniden dipdiriyim. İşte yataktan kalkıyorum. Birazcık sabır! Henüz düşündüğüm kadar iyi gitmiyor. Ama artık kendimi iyi hissediyorum. İnsan böyle bir şeye nasıl da ansızın yakalanıveriyor! Daha dün akşam gayet iyiydim, annemle babam da biliyor; daha doğrusu, dün akşamdan hafifçe bir şeyler sezmiştim. Halimden anlaşılmalıydı. Neden işyerine bildirmedim ki! Ama insan hep hastalığı evde kalmadan atlatacağını düşünüyor. Ticari Temsilci Bey! Annemle babamı üzmeyin! Şimdi bana yönelttiğiniz bütün bu suçlamaların hiçbir dayanağı yok; üstelik bana bu konuda tek söz bile edilmedi. Belki gönderdiğim son siparişleri okumamışsınızdır. Zaten saat sekiz treniyle yola çıkacağım; şu birkaç saatlik dinlenme beni güçlendirdi. Hiç oyalanmayın, Ticari Temsilci Bey; ben de hemen işyerinde olacağım; lütfen bunu söyleyin ve Patron Bey’e de hakkımda iyi şeyler söyleyin!”

Gregor bütün bunları telaşla ağzından döküp ne dediğini kendisi de pek bilmezken, herhalde daha yataktayken yaptığı alıştırmaların etkisiyle dolaba kolayca yaklaşmış, şimdi ona tutunarak doğrulmaya çalışıyordu. Gerçekten de kapıyı açmak, gerçekten de kendini göstermek ve ticari temsilciyle konuşmak istiyordu; şimdi onu böylesine ısrarla görmek isteyen ötekilerin kendisini görünce ne diyeceklerini öğrenmek için sabırsızlanıyordu. Korkuya kapılırlarsa Gregor’un artık bir sorumluluğu kalmayacak, o da içini rahat tutabilecekti. Ama her şeyi sakince karşılarlarsa onun da telaşlanması için bir neden olmayacaktı; acele ederse gerçekten de saat sekizde istasyonda olabilirdi. Önce dolabın pürüzsüz yüzeyinden birkaç kez aşağı kaydı, ama sonunda son bir hamleyle doğrulup dik durdu; karnının alt kısmındaki ağrılar ne kadar yakarsa yaksın, artık onlara hiç aldırmıyordu. Sonra kendini yakındaki bir sandalyenin arkalığına bıraktı ve küçük bacaklarıyla arkalığın kenarlarına tutundu. Böylece kendine de hâkim olmuştu; sustu, çünkü artık ticari temsilciyi dinleyebilirdi.

“Tek bir kelime olsun anladınız mı?” diye sordu ticari temsilci Gregor’un annesiyle babasına. “Herhalde bizimle alay etmiyordur?” Annesi artık ağlıyordu. “Tanrı aşkına,” diye haykırdı, “belki de ağır hasta, biz de ona eziyet ediyoruz.” Sonra, “Grete! Grete!” diye bağırdı. “Anne?” diye seslendi kız kardeşi öbür taraftan. Gregor’un odasının iki yanından birbirleriyle konuşuyorlardı. “Hemen doktora gitmelisin. Gregor hasta. Çabuk, doktoru getir. Gregor’un demin konuştuğunu duydun mu?” “Bu bir hayvan sesiydi,” dedi ticari temsilci, annenin bağırışlarına kıyasla dikkat çekecek kadar alçak bir sesle. “Anna! Anna!” diye bağırdı babası antrenin ötesindeki mutfağa doğru ve ellerini çırptı. “Hemen bir çilingir getir!” İki kız, etekleri hışırdayarak antreden koşup geçmiş —kız kardeşi nasıl bu kadar çabuk giyinmişti?— dairenin kapısını ardına kadar açmışlardı bile. Kapının çarparak kapandığı hiç duyulmadı; büyük bir felaketin yaşandığı evlerde genellikle olduğu gibi, herhalde açık bırakmışlardı.

Ama Gregor çok daha sakinleşmişti. Demek artık sözleri anlaşılmıyordu; oysa kendisine yeterince açık, hatta eskisinden daha açık gelmişti, belki de kulağı alıştığı için. Yine de artık onda bir şeylerin yolunda gitmediğine inanıyorlardı ve yardım etmeye hazırdılar. İlk talimatların verilişindeki güven ve kararlılık ona iyi gelmişti. Kendini yeniden insanların arasına kabul edilmiş hissediyor ve aslında birbirinden pek ayırmadığı doktorun da çilingirin de olağanüstü ve şaşırtıcı işler başaracağını umuyordu. Yaklaşan belirleyici görüşmelerde sesi olabildiğince açık çıksın diye biraz öksürerek boğazını temizledi; ama bunu sesini iyice bastırarak yapmaya özen gösteriyordu, çünkü bu ses bile artık insan öksürüğünden farklı çıkıyor olabilirdi; bunu kendi başına ayırt edebileceğine güveni kalmamıştı. Bu arada yan oda tamamen sessizleşmişti. Belki annesiyle babası ticari temsilciyle birlikte masada oturmuş fısıldaşıyorlardı, belki de hepsi kapıya yaslanmış kulak kesilmişlerdi.

Gregor sandalyeyle birlikte yavaş yavaş kapıya doğru ilerledi, oraya varınca sandalyeyi bıraktı, kendini kapıya attı ve ona tutunarak dik durdu —küçük bacaklarının uçlarındaki yastıkçıklarda biraz yapışkan madde vardı—; sonra bu çabanın yorgunluğunu atmak için orada bir an dinlendi. Ardından ağzıyla kilitteki anahtarı çevirmeye koyuldu. Ne yazık ki doğru dürüst dişleri yok gibiydi —anahtarı neyle kavrayacaktı şimdi?— ama buna karşılık çeneleri çok güçlüydü; onların yardımıyla anahtarı gerçekten de hareket ettirmeyi başardı ve bu sırada kendine kuşkusuz bir zarar vermesine aldırmadı, çünkü ağzından kahverengi bir sıvı geliyor, anahtarın üzerinden akıp yere damlıyordu. “Dinleyin hele,” dedi yan odadaki ticari temsilci, “anahtarı çeviriyor.” Bu, Gregor’u çok yüreklendirdi; ama hepsinin, babasının da annesinin de ona seslenmesi gerekirdi: “Haydi Gregor,” diye bağırmalıydılar, “durma, yanaş, kilide iyice yanaş!” Ve hepsinin çabalarını heyecanla izlediğini hayal ederek toplayabildiği bütün gücüyle, kendinden geçmişçesine anahtarı ağzıyla sımsıkı kavradı. Anahtar döndükçe kilidin çevresinde dans eder gibi dolanıyor, artık yalnızca ağzıyla tutunarak dik duruyor, gerektiğinde anahtara asılıyor ya da gövdesinin bütün ağırlığıyla onu yeniden aşağı bastırıyordu. Sonunda kilit şak diye açıldı; çıkan daha tiz ses Gregor’u âdeta uyandırdı. Rahat bir soluk alarak kendi kendine, “Demek çilingire gerek yokmuş,” dedi ve kapıyı tamamen açmak için başını kapı kolunun üstüne koydu.

Kapıyı bu şekilde açmak zorunda olduğu için kapı aslında epeyce açılmıştı, ama kendisi hâlâ görünmüyordu. Önce kapı kanatlarından birinin çevresinden yavaşça dolanması gerekiyordu; hem de tam odaya girecekken beceriksizce sırtüstü düşmek istemiyorsa çok dikkatli olmalıydı. Daha bu zor hareketle uğraşıyor, başka bir şeye dikkat ayıracak vakit bulamıyorken ticari temsilcinin ağzından yüksek bir “Oh!” sesi çıktığını duydu —rüzgâr uğultusuna benziyordu—; şimdi onu da görüyordu: Kapıya en yakın kişi olan ticari temsilci elini açık ağzına bastırmış, görünmez, etkisini aralıksız sürdüren bir güç onu oradan kovuyormuş gibi ağır ağır geri çekiliyordu. Annesi —ticari temsilci orada olmasına rağmen geceden beri toplanmamış, dimdik kabarmış saçlarıyla öylece duruyordu— önce ellerini kavuşturup babasına baktı, sonra Gregor’a doğru iki adım attı ve çevresine çepeçevre yayılan eteklerinin ortasına yığıldı; yüzünü göğsüne öyle eğmişti ki yüzü hiç görünmüyordu. Babası, Gregor’u odasına geri itmek istermiş gibi düşmanca bir ifadeyle yumruğunu sıktı, sonra kararsızca oturma odasında çevresine bakındı, ardından ellerini gözlerine siper edip geniş göğsü sarsıla sarsıla ağladı.

Gregor odaya hiç girmedi; içeriden, sıkıca sürgülenmiş kapı kanadına yaslandı; böylece gövdesinin yalnızca yarısı, onun üzerinde de ötekilere bakmak için yana eğdiği başı görünüyordu. Bu arada ortalık epeyce aydınlanmıştı; sokağın öte yanında, karşıdaki sonu gelmez gri siyah binanın —bir hastaneydi bu— bir bölümü, cepheyi keskin çizgilerle bölen düzenli pencereleriyle açık seçik görünüyordu; yağmur hâlâ yağıyordu, ama yalnızca iri, tek tek seçilebilen ve âdeta teker teker yere fırlatılan damlalar halinde. Masada kahvaltı için gereğinden de çok tabak çanak vardı; çünkü babası için kahvaltı günün en önemli öğünüydü; çeşitli gazeteler okuyarak kahvaltıyı saatlerce uzatırdı. Tam karşı duvarda Gregor’un askerlik döneminden kalma bir fotoğrafı asılıydı; fotoğrafta teğmen rütbesiyle, eli kılıcında, kaygısızca gülümsüyor ve duruşuna, üniformasına saygı gösterilmesini istiyordu. Antreye açılan kapı açıktı; dairenin kapısı da açık olduğundan dışarıdaki sahanlık ve aşağı inen merdivenin başlangıcı görünüyordu.

“Peki,” dedi Gregor; sakinliğini koruyan tek kişinin kendisi olduğunun pekâlâ farkındaydı. “Hemen giyinecek, numune koleksiyonunu toplayıp yola çıkacağım. İzin verecek misiniz, izin verecek misiniz yola çıkmama? İşte, Ticari Temsilci Bey, görüyorsunuz, inatçı değilim, çalışmayı da severim; yolculuk etmek zahmetlidir, ama yolculuk etmeden yaşayamam. Nereye gidiyorsunuz, Ticari Temsilci Bey? İşyerine mi? Öyle mi? Her şeyi olduğu gibi anlatacak mısınız? İnsan o anda çalışamayacak durumda olabilir; ama önceki başarılarını hatırlamak ve sonradan, engel ortadan kalkınca, mutlaka daha büyük bir gayretle, daha iyi odaklanarak çalışacağını düşünmek için en doğru zaman da budur işte. Patron Bey’e çok şey borçluyum, bunu siz de pekâlâ biliyorsunuz. Öte yandan anneme, babama ve kız kardeşime bakma sorumluluğum da var. Sıkışmış durumdayım, ama çalışıp çabalayarak bundan da kurtulacağım. Siz de durumu zaten olduğundan daha güç hale getirmeyin. İşyerinde benim tarafımı tutun! Gezici satıcı sevilmez, biliyorum. Dünya kadar para kazandığını, üstelik güzel bir hayat sürdüğünü sanırlar. İnsan bu önyargı üzerinde daha etraflıca düşünmek için özel bir neden de görmez. Ama siz, Ticari Temsilci Bey, siz duruma öteki çalışanlardan daha hâkimsiniz; hatta, aramızda kalsın, Patron Bey’in kendisinden bile daha hâkimsiniz; o, işveren olduğu için bir çalışan hakkında hüküm verirken kolayca o çalışanın aleyhine yanlış bir yargıya sürüklenebiliyor. Yılın neredeyse tamamını işyerinden uzakta geçiren gezici satıcının dedikoduların, rastlantıların ve asılsız şikâyetlerin ne kadar kolay kurbanı olabileceğini de çok iyi bilirsiniz. Bunlara karşı kendini savunması tümüyle olanaksızdır; çünkü çoğu zaman bunlardan haberi bile olmaz; ancak bir yolculuğu bitkin halde tamamlayıp eve döndüğünde, nedenlerini artık çözemediği o kötü sonuçları bizzat yaşar. Ticari Temsilci Bey, bana az da olsa hak verdiğinizi gösteren bir söz söylemeden gitmeyin!”

Ama ticari temsilci Gregor’un daha ilk sözlerinde arkasını dönmüştü bile; dudaklarını büzmüş, yalnızca seğiren omzunun üzerinden geriye, Gregor’a bakıyordu. Gregor konuşurken bir an bile yerinde durmadı; gözünü ondan ayırmadan kapıya doğru çekiliyordu, ama çok ağır ağır, sanki odadan çıkmasını engelleyen gizli bir yasak varmış gibi. Çoktan antreye çıkmıştı; oturma odasında kalan ayağını öyle ani bir hareketle dışarı çekti ki insan tabanını az önce yaktığını sanabilirdi. Antredeyse sağ elini iyice ileriye, merdivene doğru uzattı; sanki orada kendisini düpedüz doğaüstü bir kurtuluş bekliyordu.

Gregor, ticari temsilcinin bu ruh haliyle gitmesine asla izin vermemesi gerektiğini anladı; yoksa işyerindeki konumu son derece büyük bir tehlikeye girecekti. Annesiyle babası bütün bunları pek iyi anlamıyorlardı; uzun yıllar içinde Gregor’un bu işyerinde ömür boyu güvencede olduğuna inanmışlardı; üstelik şimdi de o anın kaygılarına öylesine gömülmüşlerdi ki ilerisini düşünemez olmuşlardı. Ama Gregor ilerisini görebiliyordu. Ticari temsilciyi durdurmak, yatıştırmak, ikna etmek ve sonunda kendi tarafına çekmek gerekiyordu; ne de olsa Gregor’un ve ailesinin geleceği buna bağlıydı! Keşke kız kardeşi burada olsaydı! O akıllıydı; Gregor daha sakin sakin sırtüstü yatarken o ağlamıştı bile. Kadınlara düşkün olan şu ticari temsilci de kuşkusuz onun sözünü dinlerdi; kız kardeşi dairenin kapısını kapatır, antrede onunla konuşup korkusunu giderirdi. Ama kız kardeşi orada değildi işte, Gregor kendisi harekete geçmeliydi. Ve şimdiki haliyle nasıl hareket edebildiğini henüz hiç bilmediğini düşünmeden, konuşmasının belki de, hatta büyük olasılıkla yine anlaşılmadığını da aklına getirmeden kapı kanadını bıraktı; kendini aralıktan geçirdi; sahanlığın korkuluğuna çoktan iki eliyle birden gülünç bir biçimde tutunmuş olan ticari temsilcinin yanına gitmek istedi; ama tutunacak bir yer ararken küçük bir çığlıkla hemen o çok sayıdaki küçük bacağının üzerine düştü. Bu olur olmaz, o sabah ilk kez bedensel bir rahatlık hissetti; küçük bacaklarının altında sağlam bir zemin vardı; sevinçle fark etti ki bacakları bütünüyle sözünü dinliyor, hatta onu gitmek istediği yere taşımaya can atıyordu; bütün sıkıntılarından kesin olarak kurtulmasının an meselesi olduğuna inanıyordu bile. Ama tam da annesinin pek uzağında olmayan bir yerde, onun tam karşısında, hareketini dizginlerken sallanır halde yerde yatarken, öylesine kendi içine gömülmüş görünen annesi birden ayağa fırladı; kollarını iyice açmış, parmaklarını ayırmıştı; “Yardım edin, Tanrı aşkına, yardım edin!” diye bağırdı; başını Gregor’u daha iyi görmek istermiş gibi eğik tutuyordu, ama bununla çelişircesine ne yaptığını bilmeden geriye doğru koştu; arkasında kurulmuş sofranın bulunduğunu unutmuştu; masaya varınca, sanki dalgınlıkla, aceleyle üstüne oturdu ve yanı başında devrilmiş olan büyük demlikten kahvenin halıya oluk oluk aktığını hiç fark etmiyor gibiydi.

“Anne, anne,” dedi Gregor alçak sesle ve gözlerini ona kaldırdı. Ticari temsilci bir an için büsbütün aklından çıkmıştı; akan kahveyi görünceyse çeneleriyle birkaç kez boşluğu ısırmaktan kendini alamadı. Bunun üzerine annesi yeniden çığlık attı, masanın üstünden kaçtı ve kendisine doğru koşan babasının kollarına düştü. Ama Gregor’un şimdi annesiyle babasına ayıracak vakti yoktu; ticari temsilci çoktan merdivenlerdeydi; çenesi korkuluğun üzerinde, son bir kez daha dönüp bakıyordu. Gregor ona yetişmeyi sağlama almak için hız aldı; ticari temsilci bir şeyler sezmiş olmalıydı, çünkü birkaç basamağı birden atlayıp gözden kayboldu; ama bir de “Huu!” diye bağırdı; sesi bütün merdiven boşluğunda yankılandı. Ne yazık ki ticari temsilcinin bu kaçışı, o ana kadar görece soğukkanlı kalmış olan babasını da büsbütün şaşkına çevirmiş gibiydi; çünkü kendisi ticari temsilcinin peşinden koşacağına ya da hiç değilse Gregor’un onun peşinden gitmesine engel olmayacağına, sağ eliyle ticari temsilcinin şapkası ve paltosuyla birlikte bir sandalyenin üzerinde bıraktığı bastonu kaptı, sol eliyle de masadan büyük bir gazete aldı; bastonu ve gazeteyi sallayıp ayaklarını yere vurarak Gregor’u odasına geri sürmeye koyuldu. Gregor’un yalvarmaları hiç işe yaramıyor, üstelik anlaşılmıyordu da; başını ne kadar uysalca çevirirse çevirsin, babası ayaklarını yere daha da sert vuruyordu. Öte yanda annesi serin havaya rağmen bir pencereyi ardına kadar açmış, dışarıya iyice sarkıp yüzünü ellerinin arasına gömmüştü. Sokakla merdiven boşluğu arasında kuvvetli bir hava akımı oluştu; pencere perdeleri havalandı, masanın üstündeki gazeteler hışırdadı, tek tük sayfalar yerde savruldu. Babası bir vahşi gibi tıslayarak amansızca üstüne geliyordu. Oysa Gregor geri geri yürümede henüz hiç deneyimli değildi; gerçekten çok yavaş ilerliyordu. Gregor’un dönmesine izin verilse hemen odasında olacaktı; ama zaman alacak bu dönüşle babasını sabırsızlandırmaktan korkuyordu, üstelik babasının elindeki bastondan her an sırtına ya da başına ölümcül bir darbe inmesi tehlikesi vardı. Sonunda Gregor’un başka çaresi kalmadı, çünkü geri geri giderken yönünü bile koruyamadığını dehşetle fark etti; böylece babasına durmadan korkulu yan bakışlar atarak olabildiğince çabuk, gerçekteyse ancak çok yavaş dönmeye başladı. Belki babası onun iyi niyetini anlamıştı; çünkü bu sırada ona engel olmadı, hatta ara sıra bastonunun ucuyla uzaktan dönüşüne yön verdi. Keşke babasının o dayanılmaz tıslaması olmasaydı! Gregor bunun yüzünden ne yapacağını büsbütün şaşırıyordu. Dönüşünü neredeyse tamamlamışken, kulağı hep o tıslamada olduğu için bir de yanılıp biraz ters yöne döndü. Ama sonunda başını kapı aralığının önüne getirmeyi başardığında, gövdesinin oradan kolayca geçemeyecek kadar geniş olduğu ortaya çıktı. Babası, içinde bulunduğu ruh haliyle, Gregor’a yeterince geniş bir geçit sağlamak için kapının öteki kanadını açmayı elbette aklının ucundan bile geçirmiyordu. Tek saplantısı Gregor’un olabildiğince çabuk odasına girmesiydi. Gregor’un doğrulmak ve belki de bu yolla kapıdan geçmek için ihtiyaç duyduğu zahmetli hazırlıklara da asla izin vermezdi. Belki de hiçbir engel yokmuş gibi Gregor’u şimdi daha da büyük bir gürültüyle ileri sürüyordu; Gregor’un arkasından gelen ses artık tek bir babanın sesine hiç benzemiyordu; işin gerçekten şakası kalmamıştı, Gregor da – ne olursa olsun – kendini kapı aralığına sıkıştırdı. Gövdesinin bir yanı yükseldi, kapı aralığında eğri yatıyordu; bir böğrü sürtünmekten tümüyle yara olmuştu, beyaz kapıda çirkin lekeler kaldı; çok geçmeden sıkışıp kaldı, artık kendi başına kıpırdayamazdı; bir yandaki küçük bacakları yukarıda, havada titreyerek asılı dururken öte yandakiler acı verecek biçimde yere bastırılmıştı – tam o anda babası onu arkadan kuvvetle itip bu kez gerçekten kurtardı ve Gregor fena halde kanayarak odanın ta içlerine uçtu. Kapı da bastonla çarpılarak kapatıldı; ardından nihayet ortalık sessizliğe gömüldü.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

19okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…