Bölümler 11Şu an: İkinci Bölüm — İlk Sorgu
- 1 Birinci Bölüm — Tutuklanma · Bayan Grubach’la Konuşma · Sonra Matmazel Bürstner7.267 kelime
- 2 İkinci Bölüm — İlk Sorgu4.080 kelime · Okuduğun bölüm
- 3 Üçüncü Bölüm — Boş Duruşma Salonunda · Öğrenci · Mahkeme Kalemleri6.042 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm — Matmazel Bürstner’in Arkadaşı1.920 kelime
- 5 Beşinci Bölüm — Dayakçı1.583 kelime
- 6 Altıncı Bölüm — Amca · Lenı5.081 kelime
- 7 Yedinci Bölüm — Avukat · Fabrikatör · Ressam11.995 kelime
- 8 Sekizinci Bölüm — Tüccar Block · Avukatın Azli7.529 kelime
- 9 Dokuzuncu Bölüm — Katedralde5.775 kelime
- 10 Onuncu Bölüm — Son1.261 kelime
- 11 Sonsöz1.668 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
İKİNCİ BÖLÜM
İLK SORGU
K.’ya telefonla, gelecek pazar kendi meselesiyle ilgili küçük bir sorgu yapılacağı bildirilmişti. Bu sorguların bundan böyle düzenli aralıklarla, belki her hafta olmasa da sık sık birbirini izleyeceği belirtilmişti. Bir yandan davanın hızla sonuçlandırılması herkesin yararınaymış; öte yandan sorguların her bakımdan etraflıca yürütülmesi, ama yol açtıkları yorgunluk nedeniyle hiçbir zaman fazla uzun sürmemesi gerekiyormuş. Bu yüzden sık aralıklarla birbirini izleyen, ama kısa süren bu sorgu yolunu seçmişler. K.’nın işini aksatmamak için sorgu günü olarak pazarı belirlemişler. Onun bunu [55] uygun bulduğunu varsayıyorlarmış; başka bir zaman isterse ellerinden geldiğince isteğine uyacaklarmış. Örneğin sorgular gece de yapılabilirmiş, ama o zaman K. herhalde yeterince dinç olmazmış. Her durumda, K. itiraz etmediği sürece pazar gününü değiştirmeyeceklermiş. Kesinlikle gelmesi gerektiği zaten açıkmış, bunu ona ayrıca hatırlatmalarına herhalde gerek yokmuş. Kendisine gelmesi gereken binanın numarası verildi; bina, K.’nın daha önce hiç gitmediği, dış mahallelerdeki ücra bir sokakta bulunuyordu.
K. bu haberi alınca cevap vermeden ahizeyi yerine astı; pazar günü gitmeye hemen karar vermişti, elbette gitmesi gerekiyordu, dava yürümeye başlamıştı ve buna karşı koymalıydı; bu ilk sorgu aynı zamanda sonuncusu da olmalıydı. Hâlâ düşünceli düşünceli telefonun yanında dururken arkasında müdür yardımcısının sesini duydu; telefon etmek istiyordu, ama K. önünü kapatıyordu. “Kötü haberler mi?” diye sordu müdür yardımcısı öylesine; bir şey [56] öğrenmek için değil, K.’yı telefonun başından uzaklaştırmak için. “Hayır, hayır,” dedi K., yana çekildi, ama uzaklaşmadı. Müdür yardımcısı ahizeyi aldı ve bağlantının kurulmasını beklerken ahizenin üzerinden konuştu: “Bir şey sorabilir miyim, Bay K.? Pazar sabahı yelkenlimde bir gezintiye katılarak beni sevindirir misiniz? Kalabalık bir topluluk olacak, aralarında mutlaka tanıdıklarınız da vardır. Örneğin Savcı Hasterer. Gelir misiniz? Gelin haydi!” K., müdür yardımcısının söylediklerine dikkatini vermeye çalıştı. Bu onun için önemsiz değildi; çünkü hiçbir zaman pek iyi geçinemediği müdür yardımcısından gelen bu davet, onun bir barışma girişimi anlamına geliyor ve K.’nın bankada ne kadar önemli bir yere geldiğini, bankada en yüksek ikinci makamda bulunan memurun onun dostluğuna ya da hiç değilse tarafsızlığına ne kadar değer verdiğini gösteriyordu. Bu davet, telefon bağlantısını beklerken ahizenin üzerinden söylenmiş olsa bile, müdür yardımcısının kendini küçük düşürmesi demekti. [57] Ama K. bunun ardından onu bir kez daha küçük düşürmek zorundaydı; “Çok teşekkür ederim! Ama ne yazık ki pazar günü vaktim yok, daha önceden bir sözüm var,” dedi. “Yazık,” dedi müdür yardımcısı ve o sırada bağlantısı kurulmuş olan telefon görüşmesine döndü. Görüşme kısa sürmedi, ama K. dalgınlıkla bütün bu süre boyunca telefonun yanında durdu. Ancak müdür yardımcısı telefonu kapatınca irkildi ve orada boş yere dikilişine biraz olsun bir mazeret göstermek için, “Az önce beni telefonla aradılar, bir yere gitmemi istediler, ama saat kaçta olduğunu söylemeyi unutmuşlar,” dedi. “Bir daha sorun öyleyse,” dedi müdür yardımcısı. “O kadar önemli değil,” dedi K.; oysa böyle söyleyince zaten yetersiz olan önceki mazereti daha da inandırıcılığını yitiriyordu. Müdür yardımcısı uzaklaşırken başka konulardan da söz etti. K. de kendini cevap vermeye zorladı, ama asıl düşündüğü, iş günlerinde bütün mahkemeler o saatte çalışmaya başladığı için pazar sabahı saat 9’da gitmenin en iyisi olacağıydı.
[58]
Pazar günü hava kapalıydı. Her zamanki meyhane arkadaşlarıyla bir kutlama için gece geç vakte kadar meyhanede kaldığından K. çok yorgundu; az daha uyuyup geç kalacaktı. Düşünmeye ve hafta boyunca tasarladığı türlü planları bir araya getirmeye vakit bulamadan aceleyle giyindi ve kahvaltı etmeden kendisine söylenen dış mahalleye doğru koştu. Tuhaf bir rastlantıyla, çevresine bakacak pek vakti olmadığı halde, kendi meselesinde yer almış üç memura, Rabensteiner, Kullich ve Kaminer’e rastladı. İlk ikisi K.’nın yolunu kesip geçen bir tramvaydaydı; Kaminer ise bir kahvenin terasında oturuyordu ve tam K. önünden geçerken merakla korkuluğun üzerinden eğildi. Herhalde üçü de arkasından bakıp amirlerinin böyle koşmasına şaşmıştı; K.’yı bir taşıta binmekten alıkoyan bir tür inatçılıktı. Kendi meselesinde dışarıdan gelecek her türlü yardımdan, en küçüğünden bile tiksiniyordu; ayrıca kimseye başvurup böylece meselesinden en ufak ölçüde bile haberdar etmek istemiyordu. Son olarak, aşırı [59] dakik davranarak soruşturma komisyonunun önünde kendini küçük düşürmeye de hiç niyeti yoktu. Oysa şimdi, belli bir saatte çağrılmış bile olmadığı halde, sırf saat 9’a yetişebilmek için koşuyordu.
Binayı, kendisinin de tam olarak gözünde canlandırmadığı bir işaretten ya da girişin önündeki özel bir hareketlilikten daha uzaktan tanıyacağını düşünmüştü. Ama binanın bulunması gereken ve K.’nın başında bir an durakladığı Julius Sokağı’nın iki yanında da neredeyse birbirinin aynı evler, yoksulların oturduğu yüksek, gri kiralık apartmanlar sıralanıyordu. Bu pazar sabahında pencerelerin çoğu doluydu; gömlekli erkekler oralara yaslanmış duman tüttürüyor ya da küçük çocukları dikkatle, şefkatle pencere kenarında tutuyorlardı. Başka pencereler üst üste yığılmış yatak takımlarıyla doluydu; bunların üzerinden bir kadının dağınık saçlı başı bir an görünüveriyordu. Sokağın iki yanından birbirlerine sesleniyorlardı; o sırada bu seslenişlerden biri, tam K.’nın başının üstünde kahkahalar kopardı. Uzun sokak boyunca düzenli aralıklarla, sokak seviyesinden aşağıda kalan, birkaç [60] basamakla inilen, çeşit çeşit yiyecek satan küçük dükkânlar vardı. Kadınlar buralara girip çıkıyor ya da basamaklarda durup sohbet ediyorlardı. Pencerelere doğru seslenip mallarını öven bir meyve satıcısı, K. kadar dikkatsiz olduğundan, arabasıyla az daha onu deviriyordu. Tam o sırada, kentin daha iyi semtlerinde kullanılıp gözden çıkarılmış bir gramofon kulakları parçalarcasına çalmaya başladı.
K. sokağın içine doğru ağır ağır ilerledi; sanki artık vakti vardı ya da sorgu yargıcı onu pencerelerden birinden görüyor, dolayısıyla K.’nın geldiğini biliyordu. Saat 9’u biraz geçiyordu. Bina epey ilerideydi, neredeyse alışılmadık ölçüde geniş bir alan kaplıyordu; özellikle araba girişi yüksek ve genişti. Belli ki, o sırada kilitli duran ve büyük avluyu çevreleyen çeşitli mal depolarına ait yük arabaları için yapılmıştı; depoların üzerinde, K.’nın bazılarını banka işlerinden tanıdığı firmaların adları vardı. Her zamanki alışkanlığının tersine bütün bu dış ayrıntılarla daha yakından ilgilenen K., avlunun girişinde de biraz durdu. Yakınında, bir sandığın üzerinde yalınayak bir adam oturmuş gazete okuyordu. Bir [61] el arabasının üzerinde iki oğlan sallanıyordu. Bir tulumbanın önünde, gecelik üstlüğüyle çelimsiz bir genç kız duruyor, güğümüne su dolarken K.’ya bakıyordu. Avlunun bir köşesinde iki pencerenin arasına bir ip geriliyordu; kurutulacak çamaşırlar şimdiden bu ipe asılmıştı. Aşağıda duran bir adam, birkaç kez seslenerek işi yönetiyordu.
K. sorgu odasına gitmek için merdivene yöneldi, ama sonra yeniden durdu; çünkü avluda bu merdivenin dışında üç ayrı merdiven daha görmüştü, üstelik avlunun sonundaki küçük bir geçit de ikinci bir avluya açılıyor gibiydi. Kendisine odanın yerinin daha açık söylenmemesine kızdı; ona karşı garip bir ihmal ya da kayıtsızlıkla davranıyorlardı, bunu çok yüksek sesle ve açıkça belirtmeye niyetliydi. Sonunda yine de ilk merdivenden çıkmaya başladı ve bekçi Willem’in, mahkemeyi suçun kendine çektiği yolundaki sözünü hatırlayıp zihninde evirip çevirdi; buradan da aslında [62] K.’nın rastgele seçtiği merdivenin sorgu odasına çıkması gerektiği sonucu çıkıyordu.
Yukarı çıkarken merdivende oynayan birçok çocuğu rahatsız etti; dizildikleri yerden geçtikçe ona öfkeyle bakıyorlardı. “Bir dahaki sefere buraya yine gelecek olursam,” dedi kendi kendine, “ya gönüllerini kazanmak için şekerleme getirmeliyim ya da onları dövmek için sopa.” Tam birinci kata varmadan önce, bir oyun topunun yolunu tamamlaması için bir süre beklemek zorunda bile kaldı; bu sırada, yetişkin serserilerinki gibi kurnaz suratlı iki küçük oğlan pantolonuna yapışmıştı. Onları silkeleyip atmak istese canlarını acıtması gerekecekti, bağırmalarından da korkuyordu.
Birinci katta asıl arama başladı. Soruşturma komisyonunu soramayacağına göre, Lanz adında bir marangoz uydurdu —Bayan Grubach’ın yeğeni olan yüzbaşının adı da bu olduğu için bu isim aklına gelmişti— ve bütün dairelerde burada Lanz adında bir marangozun oturup oturmadığını sorarak odaların içine bakma fırsatı bulmak istedi. Oysa çoğu zaman bunu zahmetsizce yapabildiği anlaşıldı; çünkü hemen bütün kapılar açıktı [63] ve çocuklar içeri dışarı koşuşuyordu. Bunlar genellikle yemek de pişirilen, tek pencereli küçük odalardı. Bazı kadınlar kucaklarında bebek tutuyor, boşta kalan elleriyle ocak başında iş yapıyorlardı. En çok oradan oraya koşuşturanlar, ergenlik çağındaki, görünüşe bakılırsa üzerlerinde önlükten başka bir şey olmayan kızlardı. Bütün odalardaki yataklar hâlâ kullanılıyordu; bunlarda hastalar, henüz uyumakta olanlar ya da giysileriyle uzanmış insanlar yatıyordu. Kapısı kapalı dairelerde K. kapıyı çalıyor ve burada Lanz adında bir marangozun oturup oturmadığını soruyordu. Kapıyı çoğunlukla bir kadın açıyor, soruyu dinledikten sonra odanın içinde yataktan kalkan birine dönüyordu. “Beyefendi, burada Lanz adında bir marangozun oturup oturmadığını soruyor.” “Marangoz Lanz mı?” diye soruyordu yataktan kalkan kişi. “Evet,” diyordu K.; oysa soruşturma komisyonunun burada bulunmadığı kuşkusuzdu, dolayısıyla işi bitmişti. Birçokları, marangoz Lanz’ı bulmanın K. için çok önemli olduğunu sanıyor, uzun uzun düşünüyor, adı Lanz olmayan bir marangozdan ya da Lanz’a pek uzaktan benzeyen bir addan söz ediyor, komşulara soruyor ya da K.’ya [64] çok uzaktaki bir kapıya kadar eşlik ediyorlardı; onlara göre o kapının ardında böyle bir adam alt kiracı olarak oturuyor olabilirdi ya da orada kendilerinden daha iyi bilgi verebilecek biri vardı. Sonunda K.’nın artık neredeyse kendisinin soru sormasına gerek kalmıyor, bu şekilde kattan kata sürükleniyordu. Başlangıçta pek işe yarar bulduğu planından pişman oldu. Beşinci kata varmadan aramayı bırakmaya karar verdi, kendisini daha yukarı götürmek isteyen cana yakın genç bir işçiyle vedalaşıp aşağı indi. Ama sonra bütün bu girişimin boşa gitmesine yeniden öfkelendi; geri dönüp beşinci katın ilk kapısını çaldı. Küçük odada gördüğü ilk şey, çoktan 10’u gösteren büyük bir duvar saatiydi. “Burada Lanz adında bir marangoz mu oturuyor?” diye sordu. “Buyurun,” dedi, tam o sırada bir kovada çocuk çamaşırları yıkayan, parlak siyah gözlü genç bir kadın ve ıslak eliyle yan odanın açık kapısını gösterdi.
K. bir toplantıya girdiğini sandı. Türlü türlü insanlardan oluşan bir kalabalık —içeri girenle kimse ilgilenmiyordu— [65] tavanının hemen altında çepeçevre bir galeri bulunan, orta büyüklükte, iki pencereli bir odayı doldurmuştu. Galeri de bütünüyle doluydu; oradakiler ancak eğilerek durabiliyor, başları ve sırtları tavana çarpıyordu. Havayı fazla boğucu bulan K. yeniden dışarı çıktı ve kendisini herhalde yanlış anlamış olan genç kadına, “Ben bir marangozu, Lanz adında birini sormuştum?” dedi. “Evet,” dedi kadın, “lütfen içeri girin.” Kadın ona doğru gelip kapının kolunu tutarak, “Sizden sonra kapatmak zorundayım, artık içeri kimse giremez,” demeseydi, K. belki de onun dediğini yapmayacaktı. “Çok yerinde,” dedi K., “ama içerisi şimdiden fazla kalabalık.” Sonra yine de yeniden içeri girdi.
Kapının hemen yanında konuşan iki adamın arasından —biri iyice öne uzattığı iki eliyle para sayma hareketi yapıyor, öteki keskin bakışlarla onun gözlerinin içine bakıyordu— K.’ya bir el uzandı. Küçük, al yanaklı bir oğlan çocuğuydu bu. “Gelin, gelin,” dedi. K., çocuğun kendisine yol göstermesine izin verdi. Kaynaşıp duran [66] kalabalığın içinde yine de dar bir yolun açık kaldığı anlaşıldı; bu yol belki de iki tarafı birbirinden ayırıyordu. İlk sıralarda, sağda ve solda K.’ya dönük hemen hiç yüz bulunmaması da bunu düşündürüyordu; yalnızca konuşmalarını ve hareketlerini kendi taraflarındaki insanlara yönelten kişilerin sırtlarını görüyordu. Çoğu siyah giyinmişti; üstlerinde uzun ve bol sarkan eski bayramlık ceketler vardı. K.’nın kafasını karıştıran yalnızca bu kıyafetlerdi; yoksa bütün bunları siyasal bir bölge toplantısı sanırdı.
K.’nın götürüldüğü salonun öteki ucunda, çok alçak, yine tıklım tıklım dolu bir platformun üstünde enlemesine yerleştirilmiş küçük bir masa vardı. Masanın arkasında, platformun kenarına yakın bir yerde kısa boylu, şişman, soluk soluğa bir adam oturuyor, arkasında ayakta duran biriyle kahkahalar atarak konuşuyordu; bu kişi dirseğini koltuğun arkalığına dayamış, bacaklarını çaprazlamıştı. Adam arada bir, sanki birinin abartılı bir taklidini yapıyormuş gibi kolunu havaya savuruyordu. K.’ya yol gösteren çocuk haberini iletmekte güçlük çekiyordu. İki kez parmak uçlarında yükselerek bir şey söylemeye çalışmış, ama [67] yukarıdaki adamın dikkatini çekememişti. Ancak platformdakilerden biri çocuğa dikkat çekince adam ona döndü, aşağı doğru eğilip alçak sesle söylediklerini dinledi. Sonra saatini çıkardı ve K.’ya çabucak bir göz attı. “1 saat 5 dakika önce gelmeliydiniz,” dedi. K. bir şey söylemek istedi, ama buna vakit bulamadı; adam sözünü bitirir bitirmez salonun sağ yarısında genel bir homurdanma yükseldi. “1 saat 5 dakika önce gelmeliydiniz,” diye tekrarladı adam bu kez sesini yükselterek, bir yandan da aşağıya, salona çabucak bir göz attı. Homurdanma hemen güçlendi ve adam başka bir şey söylemeyince ancak yavaş yavaş söndü. Salon şimdi K.’nın girdiği ana göre çok daha sessizdi. Yalnız galeridekiler yorum yapmayı sürdürüyordu. Yukarıdaki yarı karanlıkta, pus ve toz içinde seçilebildiği kadarıyla, aşağıdakilerden daha kötü giyimli görünüyorlardı. Kimileri minder getirmiş, başları yara olmasın diye bunları başlarıyla tavanın arasına koymuştu.
[68]
K. konuşmaktan çok gözlemlemeye karar vermişti; bu yüzden geç kaldığı iddiasına karşı kendini savunmaktan vazgeçip yalnızca, “Geç kalmış olabilirim, şimdi buradayım,” dedi. Yine salonun sağ yarısından alkışlar yükseldi. “Bunları kazanmak kolay,” diye düşündü K.; yalnızca tam arkasında kalan sol yarıdaki sessizlik canını sıkıyordu, oradan ancak tek tük alkış sesi yükselmişti. Hepsini birden, bu mümkün değilse ötekileri de hiç değilse bir süreliğine kazanmak için ne söyleyebileceğini düşündü.
“Evet,” dedi adam, “ama artık sizi şimdi sorgulamakla yükümlü değilim” —yine homurdanmalar duyuldu, ama bu kez ne anlama geldiği belli değildi, çünkü adam eliyle kalabalığa susmalarını işaret ederek sözünü sürdürdü— “yine de bugün istisna olarak sizi sorgulayacağım. Ama böyle bir gecikme bir daha olmamalı. Şimdi öne gelin!” Biri platformdan aşağı atladı; böylece K.’ya yer açıldı, o da platforma çıktı. Masanın dibine sıkışmıştı; arkasındaki kalabalık öylesine yoğundu ki sorgu yargıcının masasını, belki yargıcın kendisini de platformdan aşağı itmemek için kalabalığın baskısına [69] direnmek zorundaydı.
Ama sorgu yargıcı buna aldırmıyor, koltuğunda oldukça rahat oturuyordu; arkasındaki adama son bir söz söyledikten sonra masasındaki tek nesne olan küçük bir not defterine uzandı. Okul defterine benzeyen, eski, çok karıştırılmaktan iyice biçimi bozulmuş bir defterdi. “Demek,” dedi sorgu yargıcı, defterin yapraklarını çevirdi ve bir saptamada bulunur gibi K.’ya seslendi, “siz ev boyacısısınız?” “Hayır,” dedi K., “büyük bir bankanın baş ticari temsilcisiyim.” Sağ taraftakiler bu cevaba öylesine içten bir kahkahayla karşılık verdiler ki K. da onlarla birlikte gülmek zorunda kaldı. Ellerini dizlerine dayamış, şiddetli öksürük nöbetlerine tutulmuş gibi sarsılıyorlardı. Galeride bile birkaç kişi gülüyordu. İyice öfkelenen sorgu yargıcı, herhalde aşağıdakilere gücü yetmediği için bunun acısını galeridekilerden çıkarmaya çalıştı; yerinden sıçrayarak kalktı, galeridekilere gözdağı verdi; normalde pek göze çarpmayan [70] kaşları gözlerinin üzerinde gür, kara ve kocaman bir halde çatıldı.
Ama salonun sol yarısı hâlâ sessizdi; oradakiler sıralar halinde durmuş, yüzlerini platforma çevirmişlerdi. Yukarıda söylenen sözleri de öteki tarafın gürültüsünü de aynı sakinlikle dinliyor, kendi aralarından bazılarının zaman zaman öteki tarafla birlikte hareket etmesine bile ses çıkarmıyorlardı. Üstelik sayıca daha az olan sol taraftakiler, aslında sağdakiler kadar önemsiz kişiler olabilirdi, ama sakin davranışları onları daha önemli gösteriyordu. K. şimdi söze başlarken onların düşüncelerini dile getirdiğinden emindi.
“Sayın Sorgu Yargıcı, ev boyacısı olup olmadığımı sormanız —daha doğrusu hiç sormadınız, doğrudan öyle olduğumu söylediniz— bana karşı yürütülen kovuşturmanın genel niteliğini yansıtıyor. Aslında ortada bir kovuşturma bile olmadığı yolunda itiraz edebilirsiniz; çok haklısınız, çünkü ancak ben onu böyle kabul edersem bir kovuşturma sayılır. Ama şimdilik, şu an için bunu bir kovuşturma olarak kabul ediyorum, [71] bir bakıma acıdığım için. İnsan bununla ilgilenecekse, ancak acıyarak yaklaşabilir. Başıbozuk bir kovuşturma olduğunu söylemiyorum, ama kendinizi tanımanız için bu nitelemeyi size sunmak isterim.”
K. sözüne ara verip aşağıya, salona baktı. Söyledikleri sertti, amaçladığından da sertti, ama yine de doğruydu. Oradan buradan alkış almayı hak ediyordu, gelgelelim herkes susuyordu; belli ki devamını heyecanla bekliyorlardı, belki de bu sessizlikte her şeye son verecek bir patlama hazırlanıyordu. Tam o sırada salonun öteki ucundaki kapının açılması can sıkıcıydı; herhalde işini bitirmiş olan genç çamaşırcı içeri girdi ve gösterdiği onca dikkate rağmen birkaç bakışı üzerine çekti. K.’yı doğrudan sevindiren yalnızca sorgu yargıcıydı; sözler ona hemen dokunmuş görünüyordu. O ana kadar ayakta dinlemişti, çünkü galeriye çıkışmak için doğrulduğu sırada K.’nın konuşmasına hazırlıksız yakalanmıştı. Şimdi, konuşmaya ara verilince, fark edilmesin ister gibi yavaşça oturdu. [72] Herhalde yüzüne sakin bir ifade vermek için defterciği yeniden önüne aldı.
“Boşuna,” diye devam etti K., “defterciğiniz de, Sayın Sorgu Yargıcı, söylediklerimi doğruluyor.” Yabancısı olduğu bu toplantıda yalnızca kendi sakin sözlerini duymaktan hoşnut olan K., defteri sorgu yargıcından alıvermeye bile cesaret etti; sanki ona dokunmaktan çekiniyormuş gibi parmaklarının ucuyla ortalarındaki bir yaprağından tutup kaldırdı, böylece sık yazılarla dolu, lekeli, kenarları sararmış sayfalar iki yandan aşağı sarktı. “İşte sorgu yargıcının dosyaları,” dedi ve defteri masaya bırakıverdi. “Rahat rahat okumaya devam edin, Sayın Sorgu Yargıcı; benim için erişilmez olsa da bu suç defterinden doğrusu korkmuyorum, çünkü ona ancak iki parmağımın ucuyla dokunabiliyorum, elime alamıyorum.” Sorgu yargıcının masaya düştüğü haliyle defterciğe uzanıp onu biraz düzene sokmaya çalışması, ardından okumak için yeniden önüne alması, ancak derin bir aşağılanmanın belirtisi olabilirdi; en azından böyle anlaşılmalıydı.
[73]
Ön sıradakilerin yüzleri öyle bir beklentiyle K.’ya dönüktü ki o da bir süre aşağıdaki bu yüzlere baktı. Hepsi yaşlıca adamlardı; aralarında ak sakallılar da vardı. Acaba bütün topluluğu etkileyebilecek asıl söz sahipleri bunlar mıydı? Sorgu yargıcının aşağılanması bile bu topluluğu, K.’nın konuşmasından beri içine gömüldüğü hareketsizlikten çıkaramamıştı.
“Başıma gelenler,” diye devam etti K., öncekinden biraz daha alçak bir sesle; ön sıradakilerin yüzlerini de tekrar tekrar gözden geçiriyordu, bu da konuşmasına biraz dağınık bir hava veriyordu. “Başıma gelenler yalnızca tek bir olaydan ibaret ve bunu fazla dert etmediğim için o kadar da önemli değil, ama birçok kişiye karşı uygulanan bir kovuşturmanın belirtisi. Ben burada kendimi değil, onları savunuyorum.”
Farkında olmadan sesini yükseltmişti. Bir yerlerde biri ellerini kaldırıp alkışladı ve bağırdı: “Bravo! Neden olmasın? Bravo! Bir kez daha bravo!” Ön sıradakiler ara sıra ellerini sakallarına götürüyor, hiçbiri bu bağırış üzerine dönüp bakmıyordu. K. da buna [74] önem vermedi, ama yine de yüreklenmişti; artık herkesin alkışlamasını hiç de gerekli görmüyordu. Topluluğun meseleyi düşünmeye başlaması ve ara sıra bir kişinin de ikna olması yeterdi.
“Bir hatip olarak başarı kazanmak istemiyorum,” dedi K., bu düşünceden yola çıkarak, “zaten bunu başarabileceğimi de pek sanmıyorum. Sayın Sorgu Yargıcı herhalde çok daha iyi konuşur, ne de olsa bu onun mesleğinin bir parçası. İstediğim yalnızca, herkesi ilgilendiren bir çarpıklığın herkesin önünde tartışılması. Dinleyin: Yaklaşık 10 gün önce tutuklandım. Tutuklanmış olmama gülüyorum, ama şimdi bunun yeri burası değil. Sabah erkenden yatağımda baskına uğradım. Belki de —sorgu yargıcının söylediklerinden sonra bu ihtimal dışı değil— benim kadar suçsuz herhangi bir ev boyacısını tutuklama emri almışlardı, ama beni seçtiler. Yan oda iki kaba bekçi tarafından işgal edilmişti. Tehlikeli bir soyguncu olsaydım, bundan daha iyi önlem alamazlardı. Üstelik bu bekçiler ahlaktan yoksun birer serseriydi; [75] kulağımı gevezelikleriyle doldurdular, rüşvet almak istediler, uydurma bahanelerle çamaşırlarımı ve giysilerimi elimden almaya kalktılar, gözümün önünde kendi kahvaltımı utanmadan silip süpürdükten sonra da sözümona bana kahvaltı getirmek için para istediler. Bununla da kalmadı. Üçüncü bir odaya, gözetmenin karşısına götürüldüm. Burası çok değer verdiğim bir hanımın odasıydı; benim yüzümden, ama benim bir kusurum olmadan, bekçilerin ve gözetmenin varlığıyla bu odanın bir bakıma kirletilmesini seyretmek zorunda kaldım. Sakin kalmak kolay değildi. Ama başardım ve gözetmene son derece sakin bir biçimde —burada olsaydı bunu doğrulamak zorunda kalırdı— neden tutuklandığımı sordum. Peki, sözünü ettiğim hanımın koltuğunda, en budalaca kibrin cisimleşmiş hali olarak hâlâ gözümün önünde oturan bu gözetmen ne cevap verdi? Beyler, aslında hiçbir cevap vermedi. Belki de gerçekten hiçbir şey bilmiyordu; beni tutuklamıştı ve bununla yetiniyordu. Hatta bununla da kalmayıp bankamın alt kademesindeki üç memuru o hanımın odasına getirdi; [76] onlar da hanıma ait fotoğrafları elleyip düzenlerini bozmakla uğraşıyorlardı. Bu memurların orada bulunmasının elbette başka bir amacı daha vardı: Ev sahibem ve onun hizmetçisi gibi, onların da tutuklandığım haberini yaymaları, toplum içindeki saygınlığımı zedelemeleri, özellikle bankadaki konumumu sarsmaları isteniyordu. Gelgelelim bunların hiçbiri en küçük ölçüde bile başarıya ulaşmadı. Son derece sıradan bir insan olan ev sahibem bile —adını burada saygıyla anmak isterim, adı Bayan Grubach’tır—, Bayan Grubach bile böyle bir tutuklamanın, yeterince göz kulak olunmayan çocukların sokakta giriştiği bir saldırıdan daha fazla anlam taşımadığını kavrayacak kadar sağduyuluydu. Tekrar ediyorum, bütün bunlar bana yalnızca tatsızlık ve geçici bir kızgınlık yaşattı; ama daha kötü sonuçları da olamaz mıydı?”
K. burada sözüne ara verip sessiz duran sorgu yargıcına bakınca, onun tam o sırada kalabalıktaki birine bakışıyla işaret verdiğini fark eder gibi oldu. K. gülümsedi ve [77] şöyle dedi: “Şu anda burada, yanı başımda Sayın Sorgu Yargıcı içinizden birine gizli bir işaret veriyor. Demek aranızda buradan, yukarıdan yönetilen insanlar var. Bu işaretle şimdi yuhalama mı yoksa alkış mı istendiğini bilmiyorum; meseleyi vaktinden önce açığa vurarak işaretin anlamını öğrenmekten bile bile vazgeçiyorum. Benim için hiç önemi yok. Sayın Sorgu Yargıcına, aşağıdaki ücretli çalışanlarına gizli işaretler yerine yüksek sesle sözlü emirler vermesi için herkesin önünde yetki veriyorum; örneğin bir seferinde ‘Şimdi yuhalayın,’ bir sonrakinde de ‘Şimdi alkışlayın,’ desin.”
Sorgu yargıcı mahcubiyetten ya da sabırsızlıktan koltuğunda kıpırdanıp duruyordu. Arkasında duran, daha önce de konuştuğu adam, belki genel olarak onu yüreklendirmek, belki de özel bir öğütte bulunmak için yeniden ona doğru eğildi. Aşağıdakiler alçak sesle, ama canlı canlı konuşuyorlardı. Önceden birbirine böylesine zıt görüşlerdeymiş gibi görünen iki taraf birbirine karışıyor, bazıları parmaklarıyla K.’yı, bazıları da sorgu yargıcını gösteriyordu. [78] Odadaki sisli, bulanık hava son derece rahatsız ediciydi; uzakta duranları daha dikkatli gözlemlemeyi bile engelliyordu. Özellikle galeridekileri rahatsız ediyor olmalıydı; ne olup bittiğini daha iyi öğrenmek için toplantıdakilere alçak sesle sorular sormak zorunda kalıyor, bunu yaparken de sorgu yargıcına çekingen yan bakışlar atıyorlardı. Cevaplar da siper edilen ellerin arkasından aynı alçak sesle veriliyordu.
“Bitirmek üzereyim,” dedi K. ve ortada bir zil bulunmadığı için yumruğunu masaya vurdu. Bunun yarattığı korkuyla sorgu yargıcıyla danışmanının başları bir anda birbirinden uzaklaştı: “Ben bütün bu meseleye uzaktan bakıyorum; bu yüzden onu soğukkanlılıkla değerlendiriyorum. Siz de, bu sözde mahkemeye biraz olsun önem veriyorsanız, beni dinlemekten büyük yarar sağlayabilirsiniz. Söylediklerimi aranızda konuşmayı sonraya bırakmanızı rica ediyorum, çünkü vaktim yok ve az sonra gideceğim.”
Bir anda sessizlik oldu; K. artık topluluğa böylesine hâkimdi. Artık başlangıçtaki gibi karmakarışık bağrışmıyor, [79] alkış bile tutmuyorlardı; ama ikna olmuş ya da ikna olmak üzereymiş gibi görünüyorlardı.
“Hiç kuşku yok,” dedi K. çok alçak sesle, çünkü bütün topluluğun gergin bir dikkatle kulak kesilmesi hoşuna gidiyordu; bu sessizlikte en coşkulu alkıştan daha kışkırtıcı bir uğultu doğuyordu. “Hiç kuşku yok ki bu mahkemenin bütün eylemlerinin arkasında, yani benim durumumda tutuklanmamın ve bugünkü sorgunun arkasında büyük bir örgüt var. Yalnızca rüşvete açık bekçileri, budala gözetmenleri, en iyi ihtimalle vasat denebilecek sorgu yargıçlarını çalıştırmakla kalmayan, bunun ötesinde, sayısız hizmetli, kâtip, jandarma ve başka yardımcı görevlilerden oluşan vazgeçilmez maiyetiyle birlikte yüksek ve en yüksek derecelerdeki yargıçlar kadrosunu da mutlaka besleyen bir örgüt; belki cellatları bile var, bu sözcüğü kullanmaktan çekinmiyorum. Peki bu büyük örgütün anlamı nedir, beyler? Suçsuz kişilerin tutuklanmasından ve kendilerine karşı anlamsız, çoğunlukla da benim durumumda olduğu gibi sonuçsuz bir kovuşturma başlatılmasından ibaret. Bütün bu anlamsızlık içinde memur takımının en korkunç [80] yolsuzluğu nasıl örtbas edilebilir? Bu olanaksızdır; en yüksek derecedeki yargıç bile bunu sırf kendisi için olsun başaramazdı. İşte bu yüzden bekçiler tutuklananların üstündeki giysileri çalmaya çalışıyor, bu yüzden gözetmenler başkalarının evlerine zorla giriyor, bu yüzden suçsuzların sorgulanması yerine toplantılarda herkesin önünde küçük düşürülmesi isteniyor. Bekçiler yalnızca tutuklananların mallarının götürüldüğü depolardan söz ettiler; tutuklananların çalışıp didinerek edindikleri mallarının, hırsız depo memurlarınca çalınmamış olan kısmının çürüyüp gittiği o depoları bir kez görmek isterdim.”
Salonun öteki ucundan gelen bir çığlık K.’nın sözünü kesti. Oraya bakabilmek için elini gözlerine siper etti, çünkü donuk gün ışığı pusu beyazımsı bir renge büründürüyor, göz kamaştırıyordu. Söz konusu olan, K.’nın daha içeri girdiği anda büyük bir rahatsızlık kaynağı olarak gördüğü çamaşırcı kadındı. O sırada suçun onda olup olmadığı anlaşılamıyordu. K. yalnızca bir adamın onu kapının yanındaki bir köşeye çektiğini ve orada kendine bastırdığını gördü. Ama çığlığı atan kadın değil, adamdı; ağzını iyice açmış, [81] tavana bakıyordu. İkisinin çevresinde küçük bir halka oluşmuştu; galerinin o tarafa yakın yerindekiler, K.’nın toplantıya getirdiği ciddiyetin böylece bozulmasından büyük sevinç duymuş görünüyorlardı. K. ilk anda hemen oraya koşmak istedi; herkesin de orada düzen sağlanmasını ve en azından çiftin salondan çıkarılmasını isteyeceğini düşünüyordu. Ama önündeki ilk sıralar hiç bozulmadı; kimse kımıldamadı ve kimse K.’ya yol vermedi. Tam tersine, onu engelliyorlardı; bir el —dönüp bakacak vakti yoktu— yakasını arkadan yakaladı, yaşlı adamlar kollarını önüne uzattılar. K. artık aslında çifti düşünmüyordu; özgürlüğü kısıtlanıyormuş, tutuklama işi ciddiye biniyormuş gibi geliyordu ona ve kimseyi umursamadan platformdan aşağı atladı. Şimdi kalabalıkla göz göze, karşı karşıya duruyordu. Bu insanları doğru değerlendirememiş miydi? Konuşmasının etkisine gereğinden fazla mı güvenmişti? O konuşurken rol mü yapmışlardı ve şimdi o sonuçlara varırken rol yapmaktan bıkmışlar mıydı? Çevresinde ne biçim yüzler vardı! Küçücük [82] kara gözler bir o yana bir bu yana kaçışıyor, yanaklar ayyaşlarınki gibi sarkıyordu; uzun sakallar sert ve seyrekti, bu sakallara el atıldığında, sanki sakala dokunulmuyor da yalnızca eller pençe biçimine sokuluyordu. Ama sakalların altında —K.’nın asıl keşfi buydu— ceket yakalarında çeşitli boy ve renklerde rozetler parıldıyordu. Görülebildiği kadarıyla hepsinde bu rozetlerden vardı. Sağdaki ve soldaki sözde taraflar, hepsi aynı topluluğa aitti. Birden arkasına döndüğünde, elleri kucağında, sakince aşağı bakan sorgu yargıcının yakasında da aynı rozetleri gördü. “Demek öyle!” diye bağırdı K. ve kollarını havaya fırlattı; birden kavradığı gerçek kendine yer açmak istiyordu. “Gördüğüm kadarıyla hepiniz memursunuz; demek konuşmamda karşı çıktığım o yozlaşmış çete sizsiniz. Buraya dinleyici ve hafiye olarak doluştunuz, sözde taraflar oluşturdunuz, bunlardan biri de beni sınamak için alkışladı; suçsuzları nasıl ayartacağınızı öğrenmek istediniz. Pekâlâ, umarım burada gerçekten boşuna bulunmuşsunuzdur; ya birinin sizden suçsuzluğu [83] savunmanızı beklemesi sizi eğlendirdi ya da —bırak beni, yoksa vururum,” diye bağırdı K., iyice yakınına sokulmuş titreyen bir ihtiyara— “ya da gerçekten bir şeyler öğrendiniz. O halde mesleğinizde size bol şans dilerim.” Masanın kenarında duran şapkasını çabucak aldı ve herkesi saran sessizlik içinde —kuşkusuz tam bir şaşkınlığın sessizliğiydi bu— kalabalığı yararak çıkışa yöneldi. Ama sorgu yargıcı K.’dan da hızlı davranmış olmalıydı, çünkü onu kapıda bekliyordu. “Bir dakika,” dedi. K. durdu, ama sorgu yargıcına değil, kolunu çoktan kavradığı kapıya bakıyordu. “Size yalnızca şunu belirtmek istedim,” dedi sorgu yargıcı, “bugün —herhalde bunun henüz farkına varmadınız— bir sorgunun tutukluya her durumda sağladığı yarardan kendinizi yoksun bıraktınız.” K. kapıya bakarak güldü. “Sizi alçaklar, bütün sorgular sizin olsun!” diye bağırdı, kapıyı açtı ve merdivenlerden hızla indi. Arkasında yeniden canlanan topluluğun gürültüsü yükseldi; olup bitenleri üniversite öğrencileri gibi tartışmaya başlamışlardı.
[84]
Bölüm etkileşimi
