BİRİNCİ BÖLÜM / TUTUKLANMA · BAYAN GRUBACH’LA KONUŞMA · SONRA MATMAZEL BÜRSTNER

BİRİNCİ BÖLÜM
TUTUKLANMA · BAYAN GRUBACH’LA KONUŞMA · SONRA MATMAZEL BÜRSTNER
Biri Josef K.’ya iftira atmış olmalıydı, çünkü hiçbir kötülük yapmadığı hâlde bir sabah tutuklandı. Ev sahibesi Bayan Grubach’ın, her gün sabah sekize doğru ona kahvaltısını getiren aşçısı bu kez gelmemişti. Böyle bir şey daha önce hiç olmamıştı. K. biraz daha bekledi; yastığından, karşıda oturan yaşlı kadının kendisinde hiç görülmedik bir merakla onu izlediğini gördü, sonra da hem durumu yadırgayarak hem de açlığın etkisiyle zili çaldı. Hemen kapı çalındı ve bu evde daha önce hiç görmediği bir adam içeri girdi. İnce ama sağlam yapılıydı; üstüne oturan siyah bir giysi giymişti. Yolculuk giysileri gibi [2]çeşit çeşit pile, cep, toka, düğme ve bir kemerle donatılmış olan bu giysi, ne işe yarayacağı pek anlaşılmasa da bu sayede son derece kullanışlı görünüyordu. “Siz kimsiniz?” diye sordu K. ve hemen yatağında yarı doğruldu. Adam ise, gelişini olduğu gibi kabullenmek gerekiyormuş gibi soruyu geçiştirip yalnızca kendisi sordu: “Zili siz mi çaldınız?” “Anna kahvaltımı getirsin,” dedi K.; önce sessizce, dikkatle bakıp düşünerek adamın gerçekte kim olduğunu anlamaya çalıştı. Ama adam onun bakışları altında uzun süre kalmayıp kapıya döndü, biraz araladı ve belli ki kapının hemen ardında duran birine, “Anna’nın ona kahvaltısını getirmesini istiyor,” dedi. Yan odadan hafif bir gülme sesi geldi; bu sese bakarak birden fazla kişinin gülüp gülmediğinden emin olmak mümkün değildi. Yabancı adam bu yolla önceden bilmediği hiçbir şey öğrenmiş olamayacağı hâlde yine de şimdi K.’ya bir haber verircesine, “Bu mümkün değil,” dedi. “Bu da yeni çıktı,” dedi K., [3]yataktan fırladı ve hızla pantolonunu giydi. “Yan odada kimler varmış ve Bayan Grubach beni böyle rahatsız etmeyi nasıl açıklayacakmış, bir göreyim.” Gerçi bunu yüksek sesle söylememesi gerektiği ve böylece bir bakıma yabancının kendisini gözetleme hakkını tanımış olduğu hemen aklına geldi, ama şu anda bu ona önemli görünmüyordu. Yabancı ise bunu böyle anlamıştı, çünkü, “Burada kalsanız daha iyi olmaz mı?” dedi. “Burada kalmak da istemiyorum, kendinizi bana tanıtmadığınız sürece benimle konuşmanızı da.” “İyi niyetle söyledim,” dedi yabancı ve bu kez kapıyı kendiliğinden açtı. K.’nın, istediğinden daha yavaş adımlarla girdiği yan oda, ilk bakışta bir önceki akşamkinden neredeyse farksızdı. Burası Bayan Grubach’ın oturma odasıydı; mobilyalar, örtüler, porselenler ve fotoğraflarla tıka basa dolu bu odada bugün belki her zamankinden biraz daha fazla yer vardı. Bunu hemen fark etmek güçtü; başlıca değişikliğin, açık pencerenin yanında elinde bir kitapla oturan ve şimdi başını kitaptan kaldıran bir adamın varlığı olması, bunu daha da güçleştiriyordu. “[4]Odanızda kalmalıydınız! Franz size söylemedi mi?” “Peki, ne istiyorsunuz?” dedi K.; yeni tanıştığı bu adamdan, kapıda kalmış olan ve Franz diye anılan adama, sonra yeniden ötekine baktı. Açık pencereden yine yaşlı kadın görünüyordu; tam da yaşlılara özgü bir merakla, her şeyi görmeyi sürdürebilmek için şimdi tam karşılarına düşen pencereye geçmişti. “Ben Bayan Grubach’ı —” dedi K.; kendisinden epey uzakta durmalarına rağmen iki adamın elinden sıyrılır gibi bir hareket yaptı ve yoluna devam etmek istedi. “Hayır,” dedi pencerenin yanındaki adam, kitabı küçük bir masanın üstüne fırlatıp ayağa kalktı. “Buradan ayrılamazsınız, tutuklusunuz.” “Öyle görünüyor,” dedi K. “Peki ama neden?” diye sordu sonra. “Bunu size söylemekle görevlendirilmedik. Odanıza gidip bekleyin. Kovuşturma bir kere başlatıldı, her şeyi zamanı gelince öğreneceksiniz. Sizinle böyle dostça konuşmakla görevimin sınırlarını aşıyorum. Ama umarım bunu Franz’dan başka kimse duymuyordur; o da bütün kurallara aykırı olarak size iyi davranıyor. Eğer [5]bundan sonra da bekçileriniz seçilirken olduğu kadar şanslı olursanız, umutlu olabilirsiniz.” K. oturmak istedi, ama bütün odada pencerenin yanındaki koltuktan başka oturacak yer olmadığını ancak şimdi gördü. “Bütün bunların ne kadar doğru olduğunu ileride anlayacaksınız,” dedi Franz ve öteki adamla birlikte ona doğru yürüdü. Özellikle öteki adam K.’dan çok daha uzundu ve sık sık omzuna hafifçe vuruyordu. İkisi de K.’nın gece gömleğini incelediler ve şimdi çok daha kötü bir gömlek giymesi gerekeceğini, ama bu gömleği de diğer çamaşırlarını da saklayacaklarını ve işi iyi sonuçlanırsa kendisine geri vereceklerini söylediler. “Eşyalarınızı emanet deposuna vermektense bize vermeniz daha iyi,” dediler, “çünkü depoda sık sık yolsuzluk oluyor, üstelik orada bütün eşyalar, ilgili kovuşturmanın bitip bitmediğine bakılmaksızın belli bir süre sonra satılıyor. Hele son zamanlarda bu tür davalar ne kadar da uzun sürüyor. Sonunda depo size satış bedelini verir gerçi, ama bu bedel, bir kere zaten düşüktür; çünkü satışta [6]teklifin yüksekliği değil, rüşvetin yüksekliği belirleyicidir; sonra, deneyimlerden bilindiği gibi, böyle bedeller elden ele, yıldan yıla aktarıldıkça azalır.” K. bu konuşmalara pek kulak asmıyordu; eşyaları üzerinde belki hâlâ sahip olduğu tasarruf hakkını fazla önemsemiyordu, onun için asıl önemli olan durumunu açıklığa kavuşturmaktı; ama bu adamların yanında düşünemiyordu bile. İkinci bekçinin — başka bir şey olamazlardı ya — göbeği ikide bir âdeta dostça ona çarpıyordu; başını kaldırdığındaysa bu şişman gövdeye hiç uymayan, iri, yana dönük burunlu, kuru, kemikli bir yüzle karşılaşıyordu; bu yüz onun üzerinden öteki bekçiyle anlaşıyordu. Kimdi bunlar? Nelerden söz ediyorlardı? Hangi makama bağlıydılar? K. sonuçta bir hukuk devletinde yaşıyordu, her yerde huzur vardı, bütün yasalar yürürlükteydi; kim ona evinde saldırmaya cesaret ediyordu? Her zaman her şeyi olabildiğince hafife almaya, en kötüsüne ancak en kötüsü başına geldiğinde inanmaya, her yandan tehlike gelse bile gelecek için hiçbir [7]önlem almamaya eğilimliydi. Burada ise bu ona doğru görünmüyordu; gerçi bütün olanları bir şaka, bankadaki iş arkadaşlarının bilinmeyen nedenlerle, belki de bugün onun otuzuncu doğum günü olduğu için düzenledikleri kaba bir şaka olarak görmek mümkündü; elbette böyle olabilirdi, belki yalnızca bir yolunu bulup bekçilerin suratına gülmesi yeterdi, onlar da gülmeye başlarlardı; belki köşe başında bekleyen hamallardandılar, onlara benzemiyor değillerdi — yine de bu kez, daha bekçi Franz’ı ilk gördüğü andan beri, bu adamlara karşı sahip olabileceği en küçük üstünlüğü bile elden bırakmamaya kesinlikle kararlıydı. Sonradan şakadan anlamadığının söylenmesini K. pek küçük bir tehlike olarak görüyordu; ama — deneyimlerinden ders almak âdeti olmadığı hâlde — başlı başına önemsiz birkaç olayı hatırlıyordu: Arkadaşlarından farklı olarak bilinçli biçimde, doğabilecek sonuçları hiç hesaba katmadan dikkatsizce davranmış ve bunun [8]sonucunda cezasını çekmişti. Bir daha böyle bir şey olmamalıydı, hiç değilse bu kez; eğer bu bir komediyse o da oyuna katılacaktı.

Hâlâ özgürdü. “İzninizle,” dedi, bekçilerin arasından hızla geçerek odasına gitti. Arkasından, “Aklı başında görünüyor,” dendiğini duydu. Odasına girer girmez yazı masasının çekmecelerini hızla açtı; her şey büyük bir düzen içindeydi, ama telaştan, tam da aradığı kimlik belgelerini hemen bulamadı. Sonunda bisiklet kullanma belgesini buldu, onu alıp bekçilerin yanına gitmek üzereydi; sonra bu belge ona fazla önemsiz göründü ve doğum belgesini buluncaya dek aramaya devam etti. Yeniden yan odaya döndüğünde tam karşıdaki kapı açılıyordu; Bayan Grubach oradan içeri girmek üzereydi. Yalnızca bir an göründü, çünkü K.’yı fark eder etmez belli ki mahcup oldu, özür diledi, ortadan kaybolup kapıyı son derece dikkatli bir biçimde kapattı. K. ancak, “İçeri girsenize,” diyebilmişti. Şimdiyse elinde belgeleriyle odanın ortasında duruyor, [9]bir daha açılmayan kapıya bakıyordu; ancak bekçilerin seslenmesiyle irkildi. Onlar açık pencerenin yanındaki küçük masada oturmuş, K.’nın ancak şimdi fark ettiği üzere onun kahvaltısını yiyorlardı. “Niçin içeri girmedi?” diye sordu. “Giremez,” dedi uzun boylu bekçi. “Siz tutuklusunuz ya.” “Nasıl tutuklu olabilirim? Hem de böyle?” “İşte yine başladınız,” dedi bekçi, tereyağlı bir dilim ekmeği küçük bal kabına batırarak. “Böyle soruları yanıtlamayız.” “Yanıtlamak zorunda kalacaksınız,” dedi K. “İşte kimlik belgelerim; şimdi siz de kendinizinkileri gösterin, her şeyden önce de tutuklama emrini.” “Aman Tanrım!” dedi bekçi, “durumunuzu bir türlü kabullenemiyorsunuz, üstelik şu anda bütün insanlar içinde herhâlde size en yakın olan bizleri boş yere kızdırmaya kararlı gibisiniz.” “Öyle işte, inanın artık,” dedi Franz; elinde tuttuğu kahve fincanını ağzına götürmedi, onun yerine K.’ya uzun uzun, herhâlde anlam yüklü ama anlaşılmaz bir bakışla baktı. K. istemeden de olsa Franz’la [10]bakışlarıyla konuşmaya başladı, ama sonra yine de elini belgelerine vurup, “İşte kimlik belgelerim,” dedi. “Bize ne onlardan?” diye bağırdı artık uzun boylu bekçi. “Çocuktan da beter davranıyorsunuz. Ne istiyorsunuz siz? Biz bekçilerle kimlik belgesini ve tutuklama emrini tartışarak o koca, lanet olası davanızı çabucak sonuçlandırmak mı istiyorsunuz? Biz kimlik belgesinden bile pek anlamayan, davanızla günde on saat başınızda bekçilik edip bunun karşılığında para almaktan başka ilgisi olmayan alt kademedeki görevlileriz. Biz bundan fazlası değiliz, ama buna rağmen hizmetinde olduğumuz yüksek makamların, böyle bir tutuklama kararı vermeden önce tutuklama nedenleri ve tutuklanacak kişi hakkında çok ayrıntılı bilgi edindiklerini anlayabiliyoruz. Bu işte hata olmaz. Bağlı olduğumuz makam, bildiğim kadarıyla — ben de yalnızca en alt kademeleri bilirim — halkın içinde suç aramaz; tersine, yasada söylendiği gibi, suç onu kendine çeker ve o da biz bekçileri göndermek zorunda kalır. Yasa budur. Bunun neresinde [11]yanlışlık olabilir?” “Bu yasayı bilmiyorum,” dedi K. “Öyleyse sizin için daha da kötü,” dedi bekçi. “Herhâlde yalnızca sizin kafanızda var,” dedi K.; bir yolunu bulup bekçilerin düşüncelerine sızmak, onları kendi lehine çevirmek ya da orada kendine yer edinmek istiyordu. Ama bekçi yalnızca tersleyerek, “Varlığını hissedeceksiniz,” dedi. Franz araya girip, “Bak, Willem, yasayı bilmediğini kabul ediyor, aynı zamanda da suçsuz olduğunu iddia ediyor,” dedi. “Çok haklısın, ama ona hiçbir şeyi kavratmak mümkün değil,” dedi öteki. K. artık cevap vermedi; bu en alt kademedeki görevlilerin — kendileri de bunu kabul ediyorlar — gevezelikleriyle kafamın daha da karışmasına izin mi vermeliyim, diye düşündü. Ne de olsa hiç anlamadıkları şeylerden konuşuyorlar. Kendilerinden emin olabilmelerini yalnızca aptallıklarına borçlular. Benim dengim bir insanla edeceğim birkaç söz, bunlarla yapılacak en uzun konuşmalardan bile kat kat daha fazla açıklık getirecek her şeye. Odanın boş kalan bölümünde birkaç kez gidip geldi; karşıda yaşlı kadını gördü, kadın kendisinden de çok daha yaşlı bir ihtiyarı pencereye sürüklemiş, ona [12]sarılmış duruyordu. K. bu seyirliğe bir son vermeliydi: “Beni amirinize götürün,” dedi. “Kendisi istediğinde; daha önce olmaz,” dedi adı Willem olan bekçi. “Şimdi size tavsiyem,” diye ekledi, “odanıza gidin, sakin durun ve hakkınızda verilecek kararı bekleyin. Tavsiyemiz, boşuna düşüncelerle zihninizi dağıtmayın, kendinizi toparlayın; sizden çok şey istenecek. Gösterdiğimiz anlayışın hak ettiği gibi davranmadınız bize; her ne olursak olalım, en azından şu anda sizin karşınızda özgür adamlar olduğumuzu unuttunuz, bu azımsanacak bir üstünlük değil. Yine de paranız varsa karşıdaki kafeden size hafif bir kahvaltı getirmeye hazırız.”

K. bu öneriye cevap vermeden bir süre kıpırdamadan durdu. Belki sonraki odanın kapısını, hatta antrenin kapısını açsa, bu ikisi onu engellemeye cesaret bile edemeyeceklerdi; belki bütün bu işin en kolay çözümü, işi [13]sonuna kadar zorlamasıydı. Ama belki de yine yakasına yapışacaklardı; bir kez yere devrildi mi, şu anda belli bir bakımdan onlara karşı hâlâ koruduğu bütün üstünlüğünü yitirecekti. Bu yüzden, işlerin doğal akışıyla mutlaka varılacak güvenli çözümü yeğledi ve ne kendisi ne de bekçiler başka bir söz etmeden odasına döndü.

Kendini yatağına attı ve bir önceki akşam kahvaltı için hazırladığı güzel bir elmayı yıkanma masasından aldı. Şimdi tek kahvaltısı bu elmaydı; ilk büyük ısırıkta emin olduğu gibi, her durumda, bekçilerin lütfuyla pis gece kafesinden getirtebileceği kahvaltıdan çok daha iyiydi. Kendini iyi hissediyordu, içi rahattı; gerçi bugün öğleden önce bankadaki görevini aksatıyordu, ama oradaki görece yüksek mevkii sayesinde bu kolayca mazur görülebilirdi. Gerçek mazeretini mi söylemeliydi? Bunu yapmayı düşünüyordu. Kendisine inanmazlarsa, ki bu durumda anlaşılır bir şeydi, [14]Bayan Grubach’ı ya da karşıdaki iki ihtiyarı tanık gösterebilirdi; onlar da herhâlde şimdi karşı pencereye doğru yürüyüşe geçmişlerdi. K.’yı şaşırtan, en azından bekçilerin düşünce tarzıyla bakıldığında şaşırtan şey, onu odaya sürüp burada yalnız bırakmış olmalarıydı; oysa burada canına kıymak için pek çok olanağı vardı. Öte yandan, kendi mantığına göre, bunu yapmak için ne nedeni olabileceğini soruyordu kendine. Yoksa o ikisi yan odada oturup kahvaltısına el koydu diye mi? Canına kıymak o kadar anlamsız olurdu ki, istese bile sırf bu anlamsızlık yüzünden bunu yapamazdı. Bekçilerin akıl kıtlığı bu kadar göze çarpmasaydı, onu yalnız bırakmakta tehlike görmemelerinin de aynı kanaatten ileri geldiği düşünülebilirdi. İsterlerse şimdi, iyi bir sert içki sakladığı küçük duvar dolabına nasıl gittiğini, ilk küçük kadehi kahvaltının yerini tutsun diye nasıl boşalttığını, ikincisini ise [15]kendisine cesaret vermesi için nasıl ayırdığını seyredebilirlerdi; bu sonuncusu, gerekebileceği o pek olası olmayan duruma karşı, sırf tedbir içindi.

O sırada yan odadan yükselen bir ses onu öyle ürküttü ki dişleri kadehe çarptı. “Gözetmen sizi çağırıyor,” deniyordu. Onu korkutan yalnızca bağırıştı; bekçi Franz’dan hiç beklemeyeceği o kısa, kesik kesik, askerî bağırış. Emrin kendisi ise çok hoşuna gitmişti; “Sonunda!” diye seslendi, duvar dolabını kilitledi ve hemen yan odaya koştu. Orada iki bekçi ayakta duruyordu; çok doğal bir şeymiş gibi onu yeniden odasına sürdüler. “Aklınıza ne esiyor?” diye bağırdılar. “Gözetmenin karşısına gömlekle mi çıkacaksınız? Sizi de dövdürür, bizi de.” Çoktan giysi dolabına kadar geri sürülmüş olan K., “Bırakın beni, lanet olsun!” diye bağırdı. “İnsanı yatağında basarsanız, onu tören kıyafetiyle bulmayı bekleyemezsiniz.” “Boşuna,” dediler bekçiler; K. ne zaman bağırsa tümüyle sakinleşiyor, hatta neredeyse hüzünleniyor, onu böylece şaşırtıyor ya da bir bakıma kendine getiriyorlardı. “Gülünç törenler!” [16]diye homurdandı, ama çoktan sandalyeden bir ceket almış, sanki bekçilerin yargısına sunar gibi bir süre iki eliyle tutuyordu. Başlarını iki yana salladılar. “Siyah bir ceket olmalı,” dediler. K. bunun üzerine ceketi yere attı ve — bunu ne anlamda söylediğini kendisi de bilmiyordu — “Daha esas duruşma değil ki,” dedi. Bekçiler gülümsediler, ama “Siyah bir ceket olmalı,” demekte direttiler. “İşi hızlandıracaksa benim için sorun yok,” dedi K., giysi dolabını kendisi açtı, onca giysi arasında uzun uzun arandı, en iyi siyah takımını, bel kesimiyle tanıdıkları arasında neredeyse olay yaratmış olan ceketli takımını seçti; sonra başka bir gömlek de çıkarıp özenle giyinmeye başladı. İçten içe, bekçilerin onu banyo yapmaya zorlamayı unutmaları sayesinde bütün işi hızlandırmayı başardığını sanıyordu. Yine de hatırlayıp hatırlamayacaklarını anlamak için onları izliyordu, ama elbette böyle bir şey akıllarına bile gelmedi; buna karşılık Willem, K.’nın giyinmekte olduğunu haber vermesi için Franz’ı gözetmene göndermeyi unutmadı.
[17]

Giyinmesini tamamlayınca, Willem’in hemen önünde yürüyerek boş yan odadan geçip sonraki odaya gitmek zorunda kaldı; bu odanın kapısının iki kanadı da çoktan açılmıştı. Bu odada, K.’nın gayet iyi bildiği üzere, kısa bir süredir Matmazel Bürstner adında bir daktilocu kalıyordu; işe çok erken gider, eve geç gelir, K. onunla selamlaşma dışında pek konuşmazdı. Şimdi yatağının yanındaki küçük komodin, duruşma masası olarak odanın ortasına çekilmişti ve gözetmen arkasında oturuyordu. Bacak bacak üstüne atmış, bir kolunu sandalyenin arkalığına koymuştu.

Odanın bir köşesinde üç genç adam durmuş, Matmazel Bürstner’in duvara asılı bir hasıra tutturulmuş fotoğraflarına bakıyordu. Açık pencerenin kolunda beyaz bir bluz asılıydı. Karşı pencerede yine o iki yaşlı yaslanmış duruyordu, ama yanlarına bir başkası da katılmıştı; arkalarında, onlardan çok daha uzun boylu, göğsü açık bir gömlek giymiş bir adam dikiliyor, kızılımsı sivri sakalını parmaklarıyla sıkıp büküyordu. [18] “Josef K?” diye sordu gözetmen; belki de yalnızca K.’nın dalgın bakışlarını kendi üzerine çekmek istiyordu. K. başını salladı. “Bu sabah olup bitenler sizi herhalde çok şaşırtmıştır?” diye sordu gözetmen; bir yandan da komodinin üzerindeki birkaç eşyayı — kibritleriyle birlikte mumu, bir kitabı ve bir iğnedenliği — sanki duruşma için gerekli şeylermiş gibi iki eliyle kaydırıyordu. “Elbette,” dedi K.; sonunda aklı başında bir insanla karşı karşıya durmanın ve kendi meselesini onunla konuşabilmenin verdiği rahatlık içini kapladı. “Elbette şaşırdım, ama hiç de çok şaşırmadım.” “Çok şaşırmadınız mı?” diye sordu gözetmen; şimdi mumu küçük masanın ortasına koyuyor, öteki eşyaları da çevresine diziyordu. K. hemen, “Belki beni yanlış anlıyorsunuz,” dedi. “Şunu demek istiyorum” — burada K. sözünü kesip bir koltuk aramak için çevresine bakındı. “Oturabilirim, değil mi?” diye sordu. “Usulden değil,” diye yanıtladı gözetmen. “Şunu demek istiyorum,” dedi K. artık hiç duraksamadan, “gerçi çok şaşırdım, ama insan 30 yıldır dünyadaysa ve benim gibi tek başına ayakta kalmak [19] zorunda kalmışsa, şaşırtıcı olaylara karşı dayanıklılık kazanır ve bunları fazla dert etmez. Hele bugünkünü hiç.” “Özellikle bugünkünü neden dert etmiyorsunuz?” “Bütün bunları bir şaka olarak gördüğümü söylemek istemiyorum; yapılan düzenlemeler bunun için bana fazla kapsamlı görünüyor. Pansiyondaki herkesin ve sizin de hepinizin bu işe katılmış olması gerekirdi; bu da şakanın sınırlarını aşardı. Dolayısıyla bunun bir şaka olduğunu söylemek istemiyorum.” “Çok doğru,” dedi gözetmen ve kibrit kutusunda kaç kibrit çöpü olduğuna baktı. “Öte yandan,” diye sürdürdü K. — bu sırada hepsine birden sesleniyor, fotoğrafların başındaki üç kişinin bile kendisine dönmesini istiyordu —, “öte yandan bu işin pek de önemi olamaz. Bunu, suçlanmış olmama karşın suçlanmama yol açabilecek en küçük bir suçumu bile bulamamamdan çıkarıyorum. Ama bu da ikinci planda kalır; asıl soru şu: Beni kim suçluyor? Hangi makam kovuşturmayı yürütüyor? Siz memur musunuz? Hiçbirinizin üniforması yok; sizin kıyafetinize — burada Franz’a döndü — [20] üniforma diyeceksek o başka, ama o da daha çok bir yolculuk takımı. Bu konularda açıklık istiyorum ve bu açıklık sağlandıktan sonra birbirimizle en içten duygularla vedalaşabileceğimizden eminim.” Gözetmen kibrit kutusunu masaya çarptı. “Büyük bir yanılgı içindesiniz,” dedi. “Buradaki beylerle benim sizin meseleniz açısından hiçbir önemimiz yok; hatta onun hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyoruz. Kurallara en uygun üniformaları giymiş olsak da durumunuz zerre kadar kötüleşmezdi. Suçlandığınızı da size kesinlikle söyleyemem, daha doğrusu suçlanıp suçlanmadığınızı bilmiyorum. Tutuklusunuz, orası doğru; bunun ötesini bilmiyorum. Bekçiler belki başka şeyler gevelemişlerdir; öyleyse bunlar gevezelikten ibarettir. Sorularınızı yanıtlamasam da size şu öğüdü verebilirim: Bizi ve başınıza gelecekleri daha az düşünün, onun yerine kendinizi daha çok düşünün. Bir de suçsuz olduğunuz duygusuyla böyle yaygara koparmayın; bu, diğer bakımlardan bıraktığınız hiç de fena olmayan izlenimi bozuyor. [21] Ayrıca konuşurken genel olarak daha ölçülü davranmalısınız; yalnızca birkaç sözcükle yetinseydiniz de az önce söylediklerinizin neredeyse tamamı davranışınızdan anlaşılabilirdi; üstelik bunlar sizin pek de lehinize şeyler değildi.”

K. gözetmene gözlerini dikti. Burada, belki de kendisinden daha genç birinden okuldaymış gibi ders mi alıyordu? Açık sözlülüğünün cezası bir azar mıydı? Üstelik tutuklanmasının nedeni ve emrin kimden geldiği konusunda hiçbir şey öğrenemiyor muydu?

Belli bir heyecana kapıldı, aşağı yukarı yürümeye başladı; kimse onu engellemiyordu. Manşetlerini geriye itti, göğsünü yokladı, saçını düzeltti, üç beyin yanından geçerken, “Bunun hiçbir anlamı yok,” dedi; bunun üzerine üçü de ona dönüp anlayışlı ama ciddi bir tavırla baktılar. Sonunda yeniden gözetmenin masasının önünde durdu. “Savcı Hasterer iyi bir dostumdur,” dedi. “Ona telefon edebilir miyim?” “Elbette,” dedi gözetmen, “ama bunun ne anlamı olacağını bilmiyorum; özel bir meseleyi [22] onunla görüşmek istiyorsanız, o başka.” “Ne anlamı mı?” diye bağırdı K., öfkeden çok şaşkınlıkla. “Siz kimsiniz ki? Anlam arıyorsunuz, kendinizse olabilecek en anlamsız şeyi yapıyorsunuz. Buna taş olsa dayanamaz! Şu beyler önce beni bastılar, şimdi de burada oturuyor ya da dikiliyor, bana sizin karşınızda cambazlık yaptırıyorlar. Güya tutukluysam, savcıya telefon etmenin ne anlamı olurmuş? Pekâlâ, telefon etmeyeceğim.” “Ama edin,” dedi gözetmen ve telefonun bulunduğu antreye doğru elini uzattı, “lütfen telefon edin.” “Hayır, artık istemiyorum,” dedi K. ve pencereye gitti. Karşıdaki grup hâlâ pencerenin başındaydı; ancak şimdi, K. pencereye yaklaşınca, rahat rahat seyretmelerinin biraz bozulduğu anlaşılıyordu. Yaşlılar kalkmak istediler, ama arkalarındaki adam onları yatıştırdı. “Şurada da böyle seyirciler var,” diye yüksek sesle gözetmene seslendi K. ve işaretparmağıyla dışarıyı gösterdi. Sonra karşıya, “Çekilin oradan!” diye bağırdı. Üçü de hemen birkaç adım geri çekildi; iki yaşlı, onları [23] geniş gövdesiyle gizleyen ve ağzının hareketlerine bakılırsa bu uzaklıktan anlaşılamayan bir şeyler söyleyen adamın arkasına bile geçti. Ama büsbütün kaybolmadılar; anlaşılan, fark edilmeden yeniden pencereye yaklaşabilecekleri anı bekliyorlardı. “Sırnaşık, düşüncesiz insanlar!” dedi K., yüzünü yeniden odaya çevirirken. Gözetmen belki de ona hak veriyordu; K., göz ucuyla bakınca bunu sezdiğini sandı. Ama onu hiç dinlememiş olması da aynı derecede mümkündü; çünkü bir elini masaya sıkıca bastırmış, parmaklarının uzunluğunu karşılaştırıyor gibiydi. İki bekçi, üzerine süslü bir örtü serilmiş bir bavulun üstünde oturmuş, dizlerini ovuşturuyordu. Üç genç adam ellerini bellerine koymuş, boş boş çevreye bakıyordu. Ortalık unutulmuş bir büro gibi sessizdi. “Peki, beyler,” diye seslendi K.; bir an hepsini omuzlarında taşıyormuş gibi geldi ona, “görünüşünüze bakılırsa benim meselem kapanmış olmalı. Bana kalırsa en iyisi, yaptıklarınızın haklı olup olmadığını [24] daha fazla düşünmemek ve karşılıklı el sıkışarak işi tatlıya bağlamak. Siz de aynı düşüncedeyseniz, buyurun” — gözetmenin masasına yaklaşıp elini uzattı. Gözetmen gözlerini kaldırdı, dudaklarını dişledi ve K.’nın uzattığı ele baktı; K. hâlâ gözetmenin elini sıkacağını sanıyordu. Oysa gözetmen ayağa kalktı, Matmazel Bürstner’in yatağında duran sert, yuvarlak bir şapkayı aldı ve yeni bir şapka dener gibi iki eliyle dikkatle başına yerleştirdi. Bunu yaparken K.’ya, “Her şey size ne kadar basit görünüyor!” dedi. “Sizce işi tatlıya mı bağlamalıymışız? Hayır, hayır, bu gerçekten olmaz. Öte yandan, bu sözlerimle umutsuzluğa kapılmanız gerektiğini kesinlikle söylemek istemiyorum. Hayır, neden ki? Yalnızca tutuklusunuz, hepsi bu. Size bunu bildirmem gerekiyordu, bildirdim; nasıl karşıladığınızı da gördüm. Bugünlük bu kadarı yeter, artık vedalaşabiliriz; elbette yalnızca şimdilik. Şimdi bankaya gitmek istersiniz herhalde?” “Bankaya mı?” diye sordu K. “Ben [25] tutuklu olduğumu sanıyordum.” K. bunu biraz da inatla sormuştu; çünkü uzattığı el karşılıksız kalmış olsa da, özellikle gözetmen ayağa kalktığından beri kendini bütün bu insanlardan giderek daha bağımsız hissediyordu. Onlarla oynuyordu. Gidecek olurlarsa dış kapıya kadar peşlerinden koşup kendisini tutuklamalarını teklif etmeye niyetliydi. Bu yüzden yeniden sordu: “Tutuklu olduğuma göre bankaya nasıl gidebilirim?” “Ha, anladım,” dedi çoktan kapıya gelmiş olan gözetmen. “Beni yanlış anlamışsınız. Tutuklusunuz, elbette, ama bu, işinizi yapmanıza engel olmamalı. Her zamanki yaşamınızı sürdürmenize de engel olunmamalı.” “Öyleyse tutuklu olmak pek de kötü bir şey değil,” dedi K. ve gözetmene iyice yaklaştı. “Ben de hep bunu kastettim,” dedi gözetmen. “Ama öyleyse tutuklandığımı bildirmeniz bile pek gerekli değilmiş gibi görünüyor,” dedi K. ve daha da yaklaştı. Ötekiler de yaklaşmışlardı. Artık hepsi kapının yanındaki dar bir yerde toplanmıştı. “Görevimdi,” dedi gözetmen. “Aptalca bir görev,” dedi K., geri adım atmadan. [26] “Olabilir,” diye yanıtladı gözetmen, “ama böyle konuşmalarla zaman kaybetmeyelim. Bankaya gitmek istediğinizi sanmıştım. Her sözcüğe dikkat ettiğiniz için şunu da ekleyeyim: Sizi bankaya gitmeye zorlamıyorum, yalnızca gitmek istediğinizi sanmıştım. Bunu kolaylaştırmak ve bankaya geldiğinizde olabildiğince az dikkat çekmenizi sağlamak için şu üç beyi, meslektaşlarınızı, burada sizin için hazır beklettim.” “Nasıl?” diye bağırdı K. ve üçüne şaşkın şaşkın baktı. Böylesine silik, soluk benizli bu gençler — K. onları hâlâ yalnızca fotoğrafların başındaki bir grup olarak hatırlıyordu — gerçekten de onun bankasının memurlarıydı; meslektaşları değil, öyle söylemek fazla ileri gitmek olurdu, üstelik bu, gözetmenin her şeyi bilirliğinde daha şimdiden bir açık demekti; ama bankanın alt kademedeki memurları oldukları doğruydu. K. bunu nasıl gözden kaçırabilmişti? Şu üçünü tanıyamayacak kadar gözetmenle bekçilere nasıl da kapılmış olmalıydı! O kaskatı duruşlu, ellerini sallayan Rabensteiner’i, çukur gözlü sarışın Kullich’i ve kronik bir [27] kas gerilmesinin yol açtığı dayanılmaz gülümsemesiyle Kaminer’i. “Günaydın!” dedi K. bir süre sonra ve usulünce eğilerek selam veren beylere elini uzattı. “Sizi hiç tanıyamadım. Öyleyse artık işe gideceğiz, değil mi?” Beyler, sanki baştan beri bunu bekliyorlarmış gibi gülerek, hevesle başlarını salladılar; yalnız K., odasında kalmış olan şapkasının yanında olmadığını fark edince, hepsi birden peş peşe onu getirmeye koştu; bu da en azından biraz mahcup olduklarını düşündürüyordu. K. olduğu yerde durup iki açık kapıdan arkalarından baktı; en geride kalan, elbette, zarif bir tırısa kalkmakla yetinmiş olan kayıtsız Rabensteiner’di. Kaminer şapkayı uzattı; K., bankada da sık sık yapmak zorunda kaldığı gibi, Kaminer’in gülümsemesinin kasıtlı olmadığını, hatta onun isteyerek gülümsemesinin zaten mümkün olmadığını kendi kendine özellikle hatırlatmak zorunda kaldı. Sonra antrede, pek de suçluluk duyar gibi görünmeyen Bayan Grubach hepsine dairenin kapısını açtı; K., sık sık yaptığı gibi, kadının koca gövdesine gereksiz yere böylesine derin gömülen önlük bağına baktı. Aşağıya inince K., saatini [28] elinde tutarak, zaten yarım saati bulmuş gecikmesini gereksiz yere artırmamak için bir otomobile binmeye karar verdi. Kaminer arabayı getirmek için köşeye koştu; öteki ikisi belli ki K.’nın kafasını dağıtmaya çalışıyordu. Derken Kullich ansızın karşıdaki evin girişini gösterdi; sarı sivri sakallı uzun boylu adam tam o sırada kapıda görünmüş, ilk anda, şimdi bütün boyuyla ortada görünmekten biraz utanarak duvara doğru çekilip sırtını dayamıştı. Yaşlılar herhalde hâlâ merdivendeydi. K., kendisinin zaten daha önce gördüğü, hatta görmeyi beklediği bu adama dikkat çektiği için Kullich’e kızdı. “O tarafa bakmayın,” diye çıkıştı; kendi başına hareket edebilen adamlara böyle konuşmanın ne kadar yadırgatıcı olduğunun farkında değildi. Ama bir açıklamaya gerek de kalmadı, çünkü tam o sırada otomobil geldi, bindiler ve yola koyuldular. Gözetmenle bekçilerin gidişini hiç fark etmediği o zaman K.’nın aklına geldi; gözetmen üç memuru onun gözünden gizlemişti, şimdi de memurlar gözetmeni. Bu, pek de uyanık davrandığını göstermiyordu ve K. [29] bu bakımdan kendini daha dikkatle gözlemlemeye karar verdi. Yine de elinde olmadan arkasına dönüp, gözetmenle bekçileri belki hâlâ görebilmek için otomobilin arka bölümünün üzerine doğru eğildi. Ama hemen yeniden önüne döndü ve birini aramak için en küçük girişimde bile bulunmadan arabanın köşesine rahatça yaslandı. Öyle görünmese de tam şu anda kendisini yüreklendirecek sözlere ihtiyacı vardı; ama beyler şimdi yorgun görünüyorlardı. Rabensteiner arabanın sağından dışarı bakıyordu, Kullich solundan; yalnız Kaminer sırıtışıyla hizmete hazırdı, bu sırıtış üzerine şaka yapmaya ise ne yazık ki insanlık izin vermiyordu.

*

Bu ilkbaharda K. akşamlarını şöyle geçirirdi: İşten çıktıktan sonra, hâlâ mümkünse — çoğunlukla saat dokuza kadar büroda kalırdı — tek başına ya da memurlarla kısa bir yürüyüş yapar, sonra bir birahaneye gider, orada her zamanki masada çoğu yaşlıca olan beylerle genellikle saat on bire kadar otururdu. Ama bu düzenin istisnaları da olurdu; [30] örneğin çalışma gücüne ve güvenilirliğine çok değer veren banka müdürü onu otomobille bir gezintiye ya da villasına akşam yemeğine davet ettiğinde. Ayrıca K. haftada bir, Elsa adında bir kıza giderdi; bu kız geceleri sabahın geç saatlerine kadar bir şarap meyhanesinde garsonluk yapar, gündüzleri ise ziyaretçilerini yalnızca yatağında kabul ederdi.

Ama o akşam — gün, yoğun çalışma ve saygı ve dostluk belirten onca doğum günü kutlaması arasında hızla geçip gitmişti — K. hemen eve gitmek istiyordu. Gün boyu iş arasında verdiği bütün kısa molalarda bunu düşünmüştü; ne demek istediğini tam olarak bilmiyordu ama ona, sabahki olaylar Bayan Grubach’ın bütün dairesinde büyük bir düzensizlik yaratmış ve düzeni yeniden kurmak için de tam kendisine ihtiyaç varmış gibi geliyordu. Ama bu düzen bir kez sağlandı mı, o olayların her izi silinecek, her şey yine eski akışına dönecekti. Özellikle şu üç memurdan korkacak bir şey yoktu; bankanın kalabalık memur kadrosuna [31] yeniden karışıp gitmişlerdi, onlarda hiçbir değişiklik görülmüyordu. K. onları sık sık, kimi zaman tek tek, kimi zaman birlikte bürosuna çağırmıştı; bunu yalnızca onları gözlemlemek için yapmıştı. Her seferinde de onları içi rahat bir halde gönderebilmişti.

Akşam saat dokuz buçukta oturduğu binanın önüne geldiğinde, dış kapıda bacaklarını iki yana açmış dikilen, pipo içen bir delikanlıya rastladı. K. hemen, “Siz kimsiniz?” diye sordu ve yüzünü delikanlıya yaklaştırdı; koridorun yarı karanlığında pek bir şey görünmüyordu. “Kapıcının oğluyum, efendim,” diye yanıtladı delikanlı; piposunu ağzından çıkarıp kenara çekildi. “Kapıcının oğlu mu?” diye sordu K. ve bastonuyla yeri sabırsızca tıklattı. “Bir isteğiniz mi var, efendim? Babamı çağırayım mı?” “Hayır, hayır,” dedi K.; sesinde bağışlayan bir ton vardı, sanki delikanlı bir kötülük etmiş de K. onu bağışlıyormuş gibi. “Tamam,” dedi sonra ve yoluna devam etti, ama merdiveni çıkmaya başlamadan önce bir kez daha arkasına döndü.

Doğruca kendi odasına gidebilirdi, ama Bayan Grubach’la konuşmak [32] istediğinden hemen onun kapısını çaldı. Kadın, elinde örmekte olduğu çorapla, üzerinde hâlâ bir yığın eski çorap duran masanın başında oturuyordu. K. bu kadar geç geldiği için dalgın dalgın özür diledi, ama Bayan Grubach çok içten davranıyor, özür duymak bile istemiyordu; K. onunla her zaman görüşebilirdi, Bayan Grubach’ın en iyi ve en sevdiği kiracısı olduğunu pekâlâ biliyordu. K. odaya göz gezdirdi; oda yine tümüyle eski hâline dönmüştü, sabah pencerenin yanındaki küçük masada duran kahvaltı takımı da çoktan kaldırılmıştı. Kadın elleri sessiz sedasız ne çok iş başarıyor, diye düşündü; kendisi belki o kapları oracıkta kırıp parçalayabilirdi, ama kesinlikle dışarı taşıyamazdı. Bayan Grubach’a biraz minnettarlıkla baktı. “Bu geç saatte hâlâ neden çalışıyorsunuz?” diye sordu. Artık ikisi de masada oturuyordu; K. zaman zaman elini çorapların arasına daldırıyordu. “Çok iş var,” dedi kadın. “Gündüzleri kiracıların hizmetindeyim; kendi işlerimi düzene koymak istersem bana yalnızca akşamlar kalıyor.” “Bugün size bir de olağandışı bir iş çıkardım galiba.” “Nasıl yani?” diye sordu kadın, biraz daha [33] canlanarak; örgüsü kucağında duruyordu. “Bu sabah burada olan adamları kastediyorum.” “Ha, o mu,” dedi ve yeniden sakinleşti. “Bana öyle fazla bir iş çıkarmadı.” K. onun yeniden örgüsünü eline alışını sessizce izledi. Bundan söz etmeme şaşıyor gibi, diye düşündü, bundan söz etmemi doğru bulmuyor gibi. Öyleyse söz etmem daha da önemli. Bunu ancak yaşlı bir kadınla konuşabilirim. “Yok, kesinlikle iş çıkarmıştır,” dedi sonra, “ama bir daha olmayacak.” “Hayır, bu bir daha olamaz,” diye onayladı kadın ve K.’ya neredeyse hüzünle gülümsedi. “Ciddi mi söylüyorsunuz?” diye sordu K. “Evet,” dedi kadın daha alçak sesle, “ama her şeyden önce bunu fazla dert etmeyin. Dünyada neler olmuyor ki! Benimle böyle içten konuştuğunuza göre, Bay K., kapının arkasından biraz kulak kabarttığımı ve iki bekçinin de bana bazı şeyler anlattığını itiraf edebilirim. Ne de olsa söz konusu olan sizin mutluluğunuz ve ben buna gerçekten çok önem veriyorum, belki de haddimi aşacak kadar, çünkü ben [34] yalnızca ev sahibinizim. Yani, bazı şeyler duydum, ama öyle çok kötü bir şey olduğunu söyleyemem. Hayır. Gerçi tutuklusunuz, ama bir hırsızın tutuklandığı gibi değil. Hırsız gibi tutuklanmak kötüdür, ama bu tutuklama—. Bana bilgin işi bir şey gibi geliyor, saçma bir şey söylüyorsam bağışlayın, bana bilgin işi bir şey gibi geliyor; gerçi ben anlamıyorum, ama insanın anlaması da gerekmiyor.”

“Hiç de saçma bir şey söylemediniz, Bayan Grubach; en azından ben de kısmen sizinle aynı fikirdeyim, yalnız bütün bunları sizden de sert yargılıyor, bilgin işi bir şey bile saymıyor, düpedüz bir hiç sayıyorum. Gafil avlandım, hepsi buydu. Uyanır uyanmaz, Anna’nın gelmemesine aldırmadan kalkıp önüme kim çıkarsa çıksın hiç umursamadan size gelseydim, bu kez bir istisna yapıp sözgelimi mutfakta kahvaltı etseydim, odamdan giysilerimi size getirtseydim, kısacası akıllıca davransaydım, [35] başka hiçbir şey olmazdı, olacak ne varsa daha başlamadan boğulurdu. Ama insan öyle hazırlıksız oluyor ki. Örneğin bankada ben hazırlıklıyım; orada başıma böyle bir şeyin gelmesi olanaksız, özel bir hizmetlim var, genel telefon da büro telefonu da önümde, masanın üstünde duruyor, durmadan insanlar, müşteriler ve memurlar geliyor, üstelik ve her şeyden önemlisi, orada sürekli işin akışı içindeyim, dolayısıyla zihnim uyanık; orada böyle bir şeyle karşılaşmak bana düpedüz zevk verirdi. Neyse, geçti gitti, aslında artık bundan hiç söz etmek de istemiyordum, yalnız sizin düşüncenizi, aklı başında bir kadının düşüncesini öğrenmek istiyordum ve bu konuda anlaştığımıza çok sevindim. Ama şimdi bana elinizi uzatmalısınız; böylesi bir fikir birliği el sıkışarak pekiştirilmeli.”

Acaba bana elini uzatacak mı? Gözetmen bana elini uzatmadı, diye düşündü ve kadını öncekinden farklı bir gözle, sınarcasına süzdü. Kendisi ayağa kalktığı için kadın da kalktı; biraz çekingen davranıyordu, çünkü K.’nın söylediklerinin [36] hepsini anlamamıştı. Ama bu çekingenlik yüzünden hiç söylemek istemediği, üstelik hiç de sırası olmayan bir şey söyledi: “Bunu böyle dert etmeyin, Bay K.,” dedi; sesi ağlamaklıydı ve el sıkışmayı da elbette unuttu. “Dert ettiğimi sanmıyorum,” dedi K.; birden yorgun düşmüş, bu kadının kendisine hak veren bütün sözlerinin değersizliğini kavramıştı.

Kapının yanında bir de şunu sordu: “Matmazel Bürstner evde mi?” “Hayır,” dedi Bayan Grubach ve bu kuru yanıtı verirken geç de olsa anlayışlı bir ilgiyle gülümsedi. “Tiyatroda. Ondan bir şey mi istiyordunuz? Kendisine bir şey iletmemi ister misiniz?” “Yalnızca onunla birkaç söz konuşmak istiyordum.” “Ne yazık ki ne zaman döneceğini bilmiyorum; tiyatroya gittiğinde genellikle geç döner.” “Bunun hiç önemi yok,” dedi K.; gitmek üzere eğik başını çoktan kapıya çevirmişti. “Yalnızca bugün odasını kullandığım için kendisinden özür dilemek istiyordum.” “Buna gerek yok, Bay K., fazla düşüncelisiniz, genç kızın hiçbir şeyden haberi yok, sabahın erken [37] saatlerinden beri eve uğramadı, zaten her şey de düzene kondu, kendiniz bakın.” Ve Matmazel Bürstner’in odasının kapısını açtı. “Teşekkür ederim, size inanıyorum,” dedi K., ama yine de açık kapıya yaklaştı. Ay ışığı karanlık odaya sessizce vuruyordu. Görülebildiği kadarıyla her şey gerçekten yerli yerindeydi; bluz da artık pencere kolunda asılı değildi. Yataktaki yastıklar göze çarpacak kadar yüksek görünüyordu; bir kısmı ay ışığında kalıyordu. “Matmazel sık sık eve geç geliyor,” dedi K. ve Bayan Grubach’a bunun sorumlusu oymuş gibi baktı. “Gençler işte, böyledirler!” dedi Bayan Grubach mazur gösterircesine. “Elbette, elbette,” dedi K., “ama insan bunda da ölçüyü kaçırabilir.” “Kaçırabilir,” dedi Bayan Grubach, “ne kadar haklısınız, Bay K. Hatta belki bu durumda da. Matmazel Bürstner’e elbette iftira atmak istemem, iyi, sevimli bir kızdır, güler yüzlü, düzenli, dakik, çalışkandır, bütün bunlara çok değer veriyorum, ama şu bir gerçek, daha gururlu, daha mesafeli olmalı. Daha bu ay onu iki kez sapa sokaklarda gördüm, her seferinde başka bir beyleydi. Çok utanıyorum, bunu [38] Tanrı şahidim olsun yalnızca size anlatıyorum, Bay K., ama bu konuyu genç kızın kendisiyle de konuşmam gerekecek. Üstelik kendisinden kuşkulanmama yol açan tek şey de bu değil.” “Büsbütün yanlış yoldasınız,” dedi K., öfkesini neredeyse gizleyemeyerek, “üstelik matmazel hakkındaki sözümü de anlaşılan yanlış anlamışsınız, bunu kastetmemiştim. Hatta sizi içtenlikle uyarıyorum, genç kıza herhangi bir şey söylemeyin, tümüyle yanılıyorsunuz, onu çok iyi tanıyorum, söylediklerinizin hiçbirinin aslı yok. Aslında belki de ben fazla ileri gidiyorum, size engel olmak istemem, ona ne isterseniz söyleyin. İyi geceler.” “Bay K.,” dedi Bayan Grubach yalvarırcasına ve K.’nın çoktan açmış olduğu oda kapısına kadar peşinden koştu, “ben daha genç kızla konuşacak değilim, elbette önce onu biraz daha gözlemek istiyorum, bildiklerimi yalnızca size açtım. Ne de olsa pansiyonu temiz tutmaya çalışmak her kiracının da istediği bir şey olmalı, benim de bundan başka bir amacım yok.” “Temizlik!” diye seslendi K. kapı aralığından, “pansiyonu temiz tutmak istiyorsanız, [39] önce beni çıkarmalısınız.” Sonra kapıyı çarptı, kapıya hafifçe vurulmasına artık aldırmadı.

Buna karşılık, canı hiç uyumak istemediğinden biraz daha uyanık kalmaya ve bu arada Matmazel Bürstner’in ne zaman geleceğini de öğrenmeye karar verdi. Belki o zaman, ne kadar uygunsuz olursa olsun, onunla birkaç söz konuşmak da mümkün olurdu. Pencereye yaslanıp yorgun gözlerine bastırırken, bir an için Bayan Grubach’ı cezalandırmayı ve Matmazel Bürstner’i kendisiyle birlikte pansiyondan ayrılmaya razı etmeyi bile düşündü. Ama hemen bunun korkunç bir aşırılık olduğunu düşündü; hatta sabahki olaylar yüzünden ev değiştirme peşinde olduğundan kuşkulandı. Bundan daha saçma, hele daha yararsız ve daha aşağılık bir şey olamazdı.

Boş sokağa bakmaktan sıkılınca, eve giren herkesi kanepeden hemen görebilmek için antreye açılan kapıyı biraz aralayıp kanepeye uzandı. Saat 11 sularına kadar puro içerek [40] kanepede sakince yattı. Ama ondan sonra orada duramaz oldu, sanki Matmazel Bürstner’in gelişini hızlandırabilirmiş gibi bir süreliğine antreye çıktı. Onu görmek için özel bir istek duymuyordu, nasıl göründüğünü bile tam olarak hatırlayamıyordu, ama artık onunla konuşmak istiyordu; geç gelişiyle bu günün sonuna da huzursuzluk ve düzensizlik getirmesi sinirine dokunuyordu. Bugün akşam yemeği yememesinin de Elsa’ya yapmayı tasarladığı ziyareti gerçekleştirmemesinin de suçlusu oydu. Gerçi şimdi Elsa’nın çalıştığı şarap meyhanesine gitse ikisini de telafi edebilirdi. Matmazel Bürstner’le görüştükten sonra, daha geç bir saatte de olsa, bunu yapmaya niyetliydi.

Merdiven boşluğundan birinin geldiği duyulduğunda saat on bir buçuğu geçmişti. Antrede kendini düşüncelerine kaptırmış, sanki kendi odasındaymış gibi gürültüyle bir o yana bir bu yana yürüyen K., kapısının arkasına kaçtı. Gelen Matmazel Bürstner’di. Üşüyordu; kapıyı kilitlerken ipek şalını ince omuzlarının çevresinde sıkıca topladı. Bir an sonra [41] odasına girecekti; K. gece yarısı onun odasına elbette dalamazdı. Bu yüzden şimdi kendisiyle konuşmalıydı, ama ne yazık ki kendi odasının elektrik lambasını yakmayı unutmuştu; karanlık odadan çıkışı bir saldırıya benzeyecek, en azından onu adamakıllı korkutacaktı. Çaresizlik içinde ve kaybedecek zamanı da olmadığı için kapı aralığından fısıldadı: “Matmazel Bürstner.” Bu, bir seslenişe değil, bir ricaya benziyordu. “Burada biri mi var?” diye sordu Matmazel Bürstner ve gözlerini kocaman açarak çevresine bakındı. “Benim,” dedi K. ve ortaya çıktı. “Ah, Bay K.!” dedi Matmazel Bürstner gülümseyerek. “İyi akşamlar.” Elini uzattı. “Sizinle birkaç söz konuşmak istiyordum, şimdi izin verir misiniz?” “Şimdi mi?” diye sordu Matmazel Bürstner, “mutlaka şimdi mi olmalı? Biraz tuhaf değil mi?” “Saat 9’dan beri sizi bekliyorum.” “Evet ama ben tiyatrodaydım, sizden haberim yoktu ki.” “Size söylemek istediğim şeyin nedeni daha bugün ortaya çıktı.” “Öyle mi? Aslında buna bir itirazım yok, yalnız yorgunluktan yere yığılacak hâldeyim. Öyleyse birkaç [42] dakikalığına odama gelin. Burada kesinlikle konuşamayız, herkesi uyandırırız; bu da benim için, başkalarından çok ikimiz açısından tatsız olur. Ben odamda ışığı yakana kadar burada bekleyin, sonra da buradaki ışığı söndürün.” K. söyleneni yaptı, ama Matmazel Bürstner odasından alçak sesle bir kez daha gelmesini söyleyinceye kadar yine de bekledi. “Oturun,” dedi genç kız ve sediri gösterdi; kendisi ise sözünü ettiği yorgunluğa rağmen karyolanın dikmesinin yanında dimdik ayakta kaldı; küçük ama çiçeklerle tıka basa süslü şapkasını bile çıkarmadı. “Peki, ne istiyordunuz? Gerçekten merak ediyorum.” Bacaklarını hafifçe çaprazladı. “Belki de,” diye söze başladı K., “bu işin şimdi konuşulmasını gerektirecek kadar acil olmadığını söyleyeceksiniz, ama—” “Giriş sözlerini hiç dinlemem,” dedi Matmazel Bürstner. “Bu işimi kolaylaştırıyor,” dedi K. “Bu sabah odanız, bir bakıma benim yüzümden, biraz dağıtıldı; bunu yabancı kişiler, benim isteğim dışında yaptı, ama söylediğim gibi, yine de benim yüzümden oldu; bunun için özür [43] dilemek istiyordum.” “Benim odam mı?” diye sordu Matmazel Bürstner ve odaya bakacağı yerde K.’yı dikkatle süzdü. “Öyle,” dedi K. ve o an ikisi ilk kez birbirlerinin gözlerine baktılar, “nasıl olduğu aslında sözünü etmeye bile değmez.” “Oysa asıl ilginç olan da bu,” dedi Matmazel Bürstner. “Hayır,” dedi K. “Peki,” dedi Matmazel Bürstner, “sırları kurcalamak istemem, ilginç olmadığında ısrar ediyorsanız buna itirazım yok. Özrünüzü memnuniyetle kabul ediyorum, özellikle de hiçbir dağınıklık izi göremediğime göre.” Avuçlarını kalçalarının alt kısmına dayayıp odada bir tur attı. Fotoğrafların bulunduğu hasırın yanında durdu. “Bakın,” diye seslendi, “fotoğraflarım gerçekten de karmakarışık edilmiş. Bu hiç hoş değil. Demek ki biri izinsiz olarak odama girmiş.” K. başıyla onayladı ve o yavan, anlamsız canlılığını bir türlü dizginleyemeyen memur Kaminer’e içinden lanet okudu. “Tuhaf bir şey,” dedi Matmazel Bürstner, “kendi kendinize yasaklamanız gereken bir şeyi, yani ben yokken odama girmenizi size [44] yasaklamak zorunda kalıyorum.” “Size açıkladım ya, Matmazel,” dedi K. ve o da fotoğrafların yanına gitti, “fotoğraflarınızı kurcalayan ben değildim; ama bana inanmadığınıza göre, soruşturma komisyonunun yanında üç banka memuru getirdiğini itiraf etmek zorundayım; bunlardan, ilk fırsatta bankadan kovacağım biri muhtemelen fotoğrafları eline almış.” “Evet, burada bir soruşturma komisyonu vardı,” diye ekledi K., genç kızın kendisine soran gözlerle baktığını görünce. “Sizin için mi?” diye sordu genç kız. “Evet,” diye yanıtladı K. “Olamaz!” diye haykırdı genç kız ve güldü. “Öyle,” dedi K., “yoksa benim suçsuz olduğumu mu sanıyorsunuz?” “Suçsuz mu,” dedi genç kız, “hemen, belki de ağır sonuçlar doğuracak bir hüküm vermek istemem, üstelik sizi tanımıyorum ki; yine de insanın, üstüne hemen bir soruşturma komisyonu gönderilmesi için ağır bir suç işlemiş olması gerek. Ama serbest olduğunuza göre —en azından sakinliğinize bakarak hapishaneden [45] kaçmadığınız sonucunu çıkarıyorum— böyle bir suç işlemiş olamazsınız.” “Evet,” dedi K., “ama soruşturma komisyonu benim suçsuz olduğumu ya da hiç değilse sanıldığı kadar suçlu olmadığımı anlamış da olabilir.” “Elbette, olabilir,” dedi Matmazel Bürstner büyük bir dikkatle. “Görüyorsunuz ya,” dedi K., “mahkeme işleri konusunda pek deneyiminiz yok.” “Hayır, yok,” dedi Matmazel Bürstner, “buna sık sık üzüldüğüm de oldu, çünkü her şeyi bilmek isterim, hele mahkeme işleri beni son derece ilgilendirir. Mahkemenin kendine özgü bir çekiciliği var, değil mi? Ama bu alandaki bilgi eksiklerimi mutlaka gidereceğim, çünkü gelecek ay bir avukatlık bürosunda yazı işleri görevlisi olarak çalışmaya başlıyorum.” “Bu çok iyi,” dedi K., “o zaman davamda bana biraz yardım edebilirsiniz.” “Olabilir,” dedi Matmazel Bürstner, “neden olmasın? Bilgilerimi kullanmayı severim.” “Ben de bunu ciddi söylüyorum,” dedi K., “ya da en azından sizin gibi yarı ciddi söylüyorum. Bir avukata başvurmak için mesele fazla önemsiz, ama akıl danışabileceğim biri pekâlâ [46] işime yarardı.” “Evet ama size akıl vereceksem, meselenin ne olduğunu bilmem gerek,” dedi Matmazel Bürstner. “Sorun da bu işte,” dedi K., “ben de bilmiyorum.” “Demek benimle eğlendiniz,” dedi Matmazel Bürstner aşırı bir hayal kırıklığıyla, “bunun için gecenin bu geç saatini seçmenizin hiç gereği yoktu.” Ve uzun süredir birlikte durdukları fotoğrafların yanından uzaklaştı. “Ama Matmazel,” dedi K., “şaka yapmıyorum. İnanmak istemiyorsunuz bana! Bildiğim her şeyi size söyledim. Hatta bildiğimden fazlasını, çünkü aslında bir soruşturma komisyonu değildi o; başka bir ad bulamadığım için öyle diyorum. Hiçbir şey soruşturulmadı, ben yalnızca tutuklandım, ama bir komisyon tarafından.” Matmazel Bürstner sedirde oturuyordu ve yine güldü. “Nasıl oldu peki?” diye sordu. “Korkunçtu,” dedi K., ama o anda bunu hiç düşünmüyordu; yüzünü bir eline dayamış —dirseği sedirin yastığında duruyordu— öteki eliyle kalçasını yavaşça okşayan Matmazel Bürstner’in görüntüsüne bütünüyle kapılmıştı. “Bu fazla [47] genel,” dedi Matmazel Bürstner. “Nesi fazla genel?” diye sordu K. Sonra hatırladı ve “Nasıl olduğunu size göstereyim mi?” diye sordu. Biraz hareket etmek istiyor, ama gitmek de istemiyordu. “Ben zaten yorgunum,” dedi Matmazel Bürstner. “Çok geç geldiniz,” dedi K. “Sonunda bir de sitem işitiyorum, üstelik haklısınız da, çünkü sizi bu saatte içeri almamam gerekirdi. Görüldüğü gibi, gerekli de değilmiş zaten.” “Gerekliydi, bunu ancak şimdi göreceksiniz,” dedi K. “Yatağınızın yanındaki küçük masayı buraya çekebilir miyim?” “Aklınıza neler geliyor böyle?” dedi Matmazel Bürstner, “elbette yapamazsınız!” “O zaman size gösteremem,” dedi K. telaşla, sanki böylece kendisine ölçülemeyecek kadar büyük bir zarar veriliyormuş gibi. “Peki, canlandırmak için gerekliyse, masayı rahatça yerinden çekin,” dedi Matmazel Bürstner ve az sonra daha zayıf bir sesle ekledi: “Öyle yorgunum ki, uygun olandan daha fazlasına izin veriyorum.” K. küçük masayı odanın ortasına koyup arkasına oturdu. “Kimin nerede olduğunu gözünüzde doğru canlandırmalısınız, çok [48] ilginç. Ben gözetmenim, orada bavulun üstünde iki bekçi oturuyor, fotoğrafların yanında üç genç duruyor. Bu arada söyleyeyim, pencere kolunda beyaz bir bluz asılı. Ve şimdi başlıyor. Sahi, kendimi unuttum, en önemli kişiyi; yani ben, burada küçük masanın önünde ayakta duruyorum. Gözetmen son derece rahat oturuyor, bacak bacak üstüne atmış, kolunu da buradan, arkalığın üzerinden aşağı sarkıtmış, eşi benzeri olmayan bir hödük. Ve işte şimdi gerçekten başlıyor. Gözetmen sanki beni uyandırması gerekiyormuş gibi sesleniyor, düpedüz bağırıyor; durumu size anlatabilmek için ben de ne yazık ki bağırmak zorundayım, zaten böyle bağırdığı da yalnızca benim adım.” Gülerek dinleyen Matmazel Bürstner, K.’nın bağırmasını önlemek için işaret parmağını dudaklarına koydu, ama artık çok geçti; K. kendini rolüne fazlasıyla kaptırmıştı, ağır ağır “Josef K.” diye seslendi. Gerçi tehdit ettiği kadar yüksek sesle değildi, ama yine de öyle bir seslenişti ki, ansızın ağzından çıkan bu ses sanki ancak yavaş yavaş odanın içine yayılıyordu.

O sırada yan odanın kapısı birkaç kez sert, kısa ve düzenli vuruşlarla çalındı. Matmazel [49] Bürstner’in yüzü bembeyaz oldu, elini kalbinin üzerine koydu. K. özellikle büyük bir korkuya kapıldı, çünkü bir süre daha sabahki olaylardan ve bunları canlandırıp gösterdiği genç kızdan başka hiçbir şey düşünemiyordu. Kendini toparlar toparlamaz Matmazel Bürstner’in yanına atıldı ve elini tuttu. “Hiç korkmayın,” diye fısıldadı, “her şeyi yoluna koyacağım. Ama kim olabilir? Hemen yanda kimsenin yatmadığı oturma odasından başka bir oda yok ki.” “Biri yatıyor,” diye fısıldadı Matmazel Bürstner, K.’nın kulağına. “Dünden beri burada Bayan Grubach’ın bir yeğeni yatıyor, bir yüzbaşı. Şu anda başka boş oda yok. Ben de bunu unutmuştum. İlle de böyle bağırmanız mı gerekiyordu! Buna çok üzüldüm.” “Üzülmeniz için hiçbir neden yok,” dedi K. ve genç kız yeniden yastığa yaslandığı sırada onu alnından öptü. “Çekilin, çekilin,” dedi genç kız, hızla yeniden doğrularak. “Gidin artık, gidin, ne istiyorsunuz, kapıda kulak kabartıyor, her şeyi duyuyor. Bana nasıl da eziyet ediyorsunuz!” “Siz biraz olsun sakinleşmeden gitmem,” dedi K. “Odanın öteki köşesine gelin, orada bizi duyamaz.” K.’nın kendisini oraya [50] götürmesine ses çıkarmadı. “Bunun sizin için tatsız bir durum olduğunu, ama hiçbir tehlike taşımadığını hesaba katmıyorsunuz,” dedi K. “Bayan Grubach’ın —özellikle yüzbaşı kendi yeğeni olduğundan bu konuda karar verecek olan odur— bana düpedüz hayran olduğunu ve söylediğim her şeye kayıtsız şartsız inandığını biliyorsunuz. Üstelik başka bakımdan da bana bağımlıdır, çünkü benden yüklüce bir para ödünç aldı. Bir arada oluşumuzu açıklamak için önereceğiniz her şeyi, amaca biraz olsun uygunsa, kabul ederim; Bayan Grubach’ın bu açıklamaya yalnızca herkesin önünde değil, gerçekten ve içtenlikle de inanmasını sağlayacağıma kefilim. Bunu yaparken beni kollamanıza hiç gerek yok. Size saldırdığımın yayılmasını isterseniz, Bayan Grubach’a buna göre bilgi verilir ve bana olan güvenini yitirmeden buna inanır; bana öylesine bağlıdır.” Matmazel Bürstner sessizce, biraz çökmüş bir halde önündeki yere bakıyordu. “Bayan Grubach size saldırdığıma neden inanmasın?” diye ekledi K. Önünde onun saçlarını görüyordu; ayrım açılmış, alçaktan kabartılmış, [51] sıkıca tutturulmuş, kızıla çalan saçlarını. Genç kızın kendisine bakacağını sandı, ama o duruşunu değiştirmeden şöyle dedi: “Bağışlayın, yüzbaşının burada olmasının yol açabileceği sonuçlardan çok, kapının ansızın çalınması korkuttu beni. Siz bağırdıktan sonra ortalık öylesine sessizdi, derken kapı çalındı; onun için bu kadar korktum. Üstelik kapının yakınında oturuyordum, neredeyse yanı başımda çalındı. Önerileriniz için teşekkür ederim, ama kabul etmiyorum. Odamda olup biten her şeyin sorumluluğunu herkese karşı üstlenebilirim. Önerilerinizin, elbette takdir ettiğim iyi niyetin yanı sıra, benim için nasıl bir hakaret taşıdığını fark etmemenize şaşıyorum. Ama şimdi gidin, beni yalnız bırakın, buna artık eskisinden de çok ihtiyacım var. İstediğiniz birkaç dakika, yarım saatten de fazla oldu.” K. önce elini, sonra bileğini tuttu. “Ama bana kızgın değilsiniz, değil mi?” dedi. Genç kız onun elinden sıyrılıp cevap verdi: “Hayır, hayır, ben hiçbir zaman kimseye kızmam.” K. yine [52] bileğini tuttu; genç kız bu kez buna katlandı ve onu böylece kapıya götürdü. Gitmeye kesin olarak karar vermişti. Ama kapının önünde, sanki burada bir kapıyla karşılaşmayı beklemiyormuş gibi duraksadı. Matmazel Bürstner bu andan yararlanarak elinden kurtuldu, kapıyı açtı, antreye süzüldü ve oradan K.’ya usulca seslendi: “Haydi gelin artık, lütfen. Bakın” —altından ışık sızan yüzbaşının odasının kapısını gösterdi— “ışığı yakmış, bizim hakkımızda konuşuyor.” “Geliyorum,” dedi K., ileri atıldı, onu kavradı, dudaklarından, ardından bütün yüzünden öptü; susamış bir hayvanın sonunda bulduğu kaynak suyunun üzerinde dilini hızla gezdirmesi gibi. Sonunda boynunu, gırtlağının bulunduğu yeri öptü ve dudaklarını uzun süre orada tuttu. Yüzbaşının odasından gelen bir ses üzerine başını kaldırdı. “Şimdi gideceğim,” dedi; Matmazel Bürstner’e küçük adıyla seslenmek istedi, ama adını bilmiyordu. Genç kız yorgun yorgun başını salladı; çoktan yarı dönmüş bir halde, sanki bundan haberi yokmuş gibi öpmesi için elini ona bıraktı ve öne eğilerek odasına gitti. Az sonra K. yatağında yatıyordu. Uykuya [53] çok çabuk daldı; uyumadan önce bir süre daha davranışını düşündü. Bundan memnundu, ama daha da memnun olmayışına şaşıyordu; yüzbaşı yüzünden Matmazel Bürstner için ciddi ciddi kaygılanıyordu.
[54]