Bölümler 12Şu an: Ara Oyun — Boşanma Hâkimi.
- 1 Ara Oyun — Boşanma Hâkimi.2.164 kelime · Okuduğun bölüm
- 2 Ara Oyun — Dul Kalmış Kabadayı — Trampagos Üzerine.2.303 kelime
- 3 Sahte Basklı — Ara Oyunu.3.141 kelime
- 4 Dikkatli Nöbetçi — Ara Oyunu.2.846 kelime
- 5 Ara Oyun — Kıskanç İhtiyar.2.833 kelime
- 6 Ara Oyun — Daganzo Belediye Başkanlarının — Seçimi Üzerine.2.061 kelime
- 7 Ara Oyun — Sevilla Hapishanesi.[41]2.607 kelime
- 8 Ara Oyun — Mucizeler Gösterisi.2.496 kelime
- 9 Ara Oyun — Salamanca Mağarası.2.645 kelime
- 10 Çürüyenler Hastanesi Ara Oyunu.[54]1.927 kelime
- 11 İki Konuşkanın Ara Oyunu.2.059 kelime
- 12 Notlar710 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
ARA OYUN
BOŞANMA HÂKİMİ.
Hâkim, yanında Kâtip ve Vekil olduğu hâlde çıkar ve bir sandalyeye oturur. Yaşlı Adam ve karısı Mariana çıkar.
MARIANA.
İyi ki boşanma hâkimi duruşma sandalyesine oturdu. Bu kez ya içeride ya da dışarıda kalacağım; bu kez şahin gibi pedido ve alcabala vergilerinden kurtulacağım.
YAŞLI ADAM.
Tanrı aşkına Mariana, davanı bu kadar didikleyip durma[1]; alçak sesle konuş, Tanrı'nın çektiği acılar hatırına. Çığlıkların bütün mahalleyi sağır etti; hâkim efendi karşındayken hakkını daha kısık sesle de anlatabilirsin.
HÂKİM.
Nedir davanız, iyi insanlar?
MARIANA.
Efendim, boşanma, boşanma; bin kez daha boşanma.
HÂKİM.
Kimden, ya da neden, hanımefendi?
MARIANA.
Kimden mi? Şurada duran bu yaşlı adamdan.
HÂKİM.
Neden?
MARIANA.
Çekilmez huysuzluklarına katlanamıyorum; sayısız hastalığının başında sürekli bekleyemem. Ana babam beni hastabakıcı ya da hemşire olayım diye yetiştirmedi. Bu kemik torbasının eline geçerken pek güzel bir çeyiz götürmüştüm; ömrümün günlerini tüketip duruyor. Onun eline geçtiğimde yüzüm ayna gibi parlardı, şimdi üstünde bir arşın kaba yünlü kumaş var. Sayın hâkim, beni boşayın; yoksa kendimi asacağım. Bakın, her gün bu anatomi parçasıyla evli olduğumu düşünüp döktüğüm gözyaşları yüzümde ne derin izler bırakmış.
HÂKİM.
Ağlamayın hanımefendi; sesinizi alçaltıp gözyaşlarınızı silin, hakkınızı teslim edeceğim.
MARIANA.
Bırakın ağlayayım efendim, böyle rahatlıyorum. İyi düzenlenmiş krallıklarda ve cumhuriyetlerde evliliklerin süresi sınırlı olmalıydı; kiralık mülkler gibi, her üç yılda bir sona ermeli ya da yeniden onaylanmalıydı. İki tarafı da ömür boyu sürekli acıya mahkûm ederek sürüp gitmemeliydi.
HÂKİM.
Böyle bir düzenleme uygulamaya konabilseydi ya da konması gerekseydi, para karşılığında çoktan yapılırdı. Ama boşanma istemenize yol açan sebepleri biraz daha açıklayın hanımefendi.
MARIANA.
Kocamın kışı, benim yaşımın baharı; gece yarısı kalkıp beline koymak için bezleri ve kepek keselerini ısıtayım diye uykumun bölünmesi; bazen bir sargı, bazen öbürünü takıp durmam—onu adalet uğruna bir direğe bağlanmış görmeyi isterdim. Geceleri yatağının başını yükseltmek için duyduğum kaygı, göğsü tıkanıp boğulmasın diye hazırladığım şuruplar, yumuşatıcı ilaçlar... Bir de ağzının kötü kokusuna katlanmak zorundayım; tüfekle üç atışlık mesafeden bile kokusu geliyor.
KÂTİP.
Herhalde çürük bir dişindendir.
YAŞLI ADAM.
Olmaz, çünkü ağzımda şeytanın alıp götüreceği tek bir diş bile yok.
VEKİL.
Duyduğuma göre bir yasa varmış; yalnızca ağız kokusu yüzünden kadının kocasından, kocanın da karısından boşanabileceğini söylüyormuş.
YAŞLI ADAM.
Doğrusu beyler, onun söylediği ağız kokusu çürük dişlerimden kaynaklanamaz; çünkü dişim yok. Midemden de gelmiyor, çünkü sapasağlam. Kendi bağrındaki kötü niyetten kaynaklanıyor. Bu hanımefendiyi hiç tanımamışsınız. Tanısaydınız ondan uzak durur ya da kendinizi korumak için istavroz çıkarırdınız. Yirmi iki yıldır onunla bir şehit gibi yaşıyorum; küstahlıklarına, bağırıp çağırmasına, kaprislerine bir kez olsun ses çıkarmadım. Neredeyse iki yıldır her gün beni sendeleyip mezara doğru itiyor; çığlıklarından yarı sağır oldum, durmadan azarlaması da aklımı başımdan aldı. Beni iyileştiriyormuş, öyle mi? Dediğine göre, ama söylene söylene iyileştiriyor; oysa hekimin eli de huyu da yumuşak olmalı. Sözün kısası beyler, onun elinde ölen benim; o ise benim elimde yaşıyor, çünkü sahip olduğum mülkler üzerinde tam ve karma yetkiyle hüküm süren hanım odur.[3]
MARIANA.
Sizin mülkünüz mü? Benim çeyizimle kazandığınız şey dışında ne mülkünüz var ki? İstemeseniz de edinilmiş malların yarısı benim. Şimdi ölsem hem onlardan hem çeyizimden size bir maravedi bile bırakmam; size olan sevgimi görün diye.
HÂKİM.
Söyleyin efendim: Karınızın eline geçtiğinizde yakışıklı, sağlıklı ve iyi huylu değil miydiniz?
YAŞLI ADAM.
Karımın eline yirmi iki yıl önce geçtiğimi söyledim ya; zorla kadırgalarda kürek çekmek üzere Calabreseli bir kadırga reisinin eline düşmüş gibiydim. Üstelik öyle sağlıklıydım ki pintas oynar gibi istediğimi söyleyip yapabiliyordum.[4]
MARIANA.
Yeni elek üç gün kazıkta.[5]
HÂKİM.
Susun, susun; ne mutlu böylesi namuslu bir kadına[6]. Tanrı yolunuzu açık etsin; sizi boşamak için bir neden göremiyorum. Olgun meyveleri yediğinize göre sertlerine de katlanın[7]: hiçbir koca, zamanın hızla akıp kapısından ve günlerinden geçmesini engelleyemez. Şimdi size çektirdiği kötülükleri, elinden geldiğinde gösterdiği iyiliklerden sayın; bir kelime daha etmeyin.
YAŞLI ADAM.
Mümkün olsaydı, beni bu hapisten kurtarıp acılarıma son vererek büyük iyilik etmiş olurdunuz. Bizi böyle, bu kopma noktasına gelmişken bırakırsanız beni yeniden bana işkence edecek celladın eline teslim etmiş olursunuz. Şöyle yapalım: O bir manastıra, ben başka bir manastıra kapanayım. Mülkü paylaşalım; böylece ömrümüzün kalanında barış içinde ve Tanrı'ya hizmet ederek yaşayabiliriz.
MARIANA.
Olacak şey değil! Ben kapalı yerde yaşayacak kız mıyım? Hele kıza yaklaşın bakalım; ağları, döner kapıları, parmaklıkları ve dinleme yerlerini sever! Kapanıp oturmak size düşer; katlanırsınız da: ne görecek gözünüz, ne işitecek kulağınız, ne yürüyecek ayağınız, ne de dokunacak eliniz var. Ben sağlıklıyım; beş duyum da yerinde, dipdiri. Onları açıkça, kuşkulu bir quinola eli gibi pusulayla değil, kullanmak isterim[8].
KÂTİP.
Kadın özgürdür.
VEKİL.
Kocası da akıllıdır; ama elinden bir şey gelmez.
HÂKİM.
Bu boşanmayı karara bağlayamam; çünkü hiçbir neden bulamıyorum.
İyi kuşanmış bir Asker ve karısı Doña Guiomar girer.
GUIOMAR.
Tanrı'ya şükürler olsun, huzurunuza çıkma dileğim sonunda gerçekleşti. Sizden olabildiğince içtenlikle rica ediyorum: beni bu adamdan boşayın.
HÂKİM.
Bu adam da ne demek? Başka adı yok mu? Hiç değilse, bu adamdan diye söyleseydiniz.
GUIOMAR.
O adam olsaydı, boşanmak istemezdim.
HÂKİM.
Öyleyse nedir?
GUIOMAR.
Bir kütük.
ASKER.
Tanrı şahidim olsun, susup katlanırken kütük gibi olacağım. Belki kendimi savunmaz, bu kadına karşı çıkmazsam hâkim beni mahkûm etmeye yönelir; beni cezalandırdığını sanırken esaretten kurtarır. Tıpkı Tétouan zindanlarından bir esirin mucize eseri kurtulması gibi.
VEKİL.
Hanımefendi, daha ölçülü konuşun; kocanıza hakaret etmeden derdinizi anlatın. Karşınızda bulunan boşanma hâkimi hakkınızı adilce gözetir.
GUIOMAR.
Bir heykel için kütük demeyeyim de ne diyeyim? Tahta parçasından fazla bir işi yok.
MARIANA.
Besbelli ikimiz de aynı haksızlıktan yakınıyoruz.
GUIOMAR.
Sözün kısası efendim, sizin istediğiniz gibi bu adama diyeyim; beni bu adamla evlendirdiler ama benim evlendiğim kişi bu adam değil.
HÂKİM.
Bu nasıl oluyor? Sizi anlayamadım.
GUIOMAR.
Demek istiyorum ki, sıradan bir adamla evlendiğimi sanmıştım; birkaç gün sonra, dediğim gibi, bir kütükle evlendiğimi anladım. Sağ elinin hangisi olduğunu bile bilmez; evine barkına destek olsun diye bir real kazanmak için ne çare arar ne de bir yol bulur. Sabahları ayine kulak vererek, sonra da Guadalajara Kapısı'nda dedikodu edip haber toplayarak, yalanlar anlatıp uydurarak geçer. Öğleden sonraları, hatta sabahları da evden eve kumar oynamaya gider; orada seyredenlere sayı olsun diye hizmet eder[9]. Duyduğuma göre kumarhanelerde bu tür insanlardan hiç hoşlanılmaz. Saat ikide, kendisine bir real bahşiş bile verilmeden yemeğe gelir; çünkü artık bahşiş verme âdeti kalmamış. Sonra yine gider, gece yarısı döner; bulursa akşam yemeğini yer, bulamazsa haç çıkarır, esner ve yatar. Gece boyunca bir türlü rahat edemez, dönüp durur. Ona derim ki: «Neyin var?» Bana, bir dostu kendisinden istediği için aklında bir sone kurduğunu söyler; sanki dünyanın geçim derdiyle hiç bağı olmayan bir işmiş gibi şairliğe özenir.
ASKER.
Sayın Doña Guiomar, söylediklerinin hiçbirinde akıl sınırını aşmadı. Ben de yaptıklarımda, onun sözlerinde olduğu kadar akıllı olsaydım, şuradan buradan ufak tefek bir torpil bulmaya çoktan bakardım; başka uyanık, kıpır kıpır küçük beyler gibi elimde bir değnek, kiralık bir katırın üstünde görünmeye çalışırdım. Katır küçük, cılız ve huysuz olurdu; yanında da seyis bulunmazdı. Çünkü bu katırlar ancak tek tük bulunur, üstelik sadece denk geldiğinde kiralanır. Arka tarafında küçük heybecikleri; birinde yaka ile gömlek, ötekinde yarım peynir, ekmek ve tulum şarap… Üstümde şehirde giydiğim[10] elbiselere yolculuk için yalnızca tozlukla tek mahmuz eklerdim. Göğsümde bir görev kâğıdı, bir de kaşıntıyla o Toledo Köprüsü'nden yola düşerdim; tembel karının türlü oyunlarına rağmen iplik eğire eğire giderdim. Birkaç gün sonra da evime biraz domuz pastırması ile birkaç arşın ham bez gönderirdim; kısacası, görev bölgemdeki yerlerde ucuza bulunan şeylerden. Böylece zavallı evini elinden geldiğince geçindirir. Ama benim bir mesleğim yok; ne yapacağımı bilemiyorum. Evli olduğum için hiçbir efendi beni hizmetine almak istemiyor. Öyleyse, Sayın Hâkim, beyler yoksullukları yüzünden zaten herkese bıkkınlık veriyorken ve karım da bunu isterken, bizi ayırmanız için size yalvarmam gerekecek.
GUIOMAR.
Bir de şu var, Sayın Hâkim: Kocamın bu kadar beceriksiz olduğunu, sıkıntı çektiğini görünce ona yardım etmek için can atıyorum; ama elimden gelmiyor. Sonuçta ben namuslu bir kadınım, alçakça bir şey yapamam.
ASKER.
Bu kadın yalnızca bu yüzden bile sevilmeyi hak ederdi; ama bu namus gösterisinin ardında dünyanın en kötü huyunu saklıyor: durup dururken kıskançlık eder, sebepsiz yere bağırır, malı mülkü yokken böbürlenir. Beni yoksul gördüğü için Kral Perico'nun dansında[11] bana değer vermez. En kötüsü de, bana sadık kalması karşılığında, binlerce binlerce can sıkıcı davranışına, huysuzluğuna göz yumup katlanmamı istiyor, Sayın Hâkim.
GUIOMAR.
Ee, neden olmasın? Ben bu kadar iyi bir kadınken siz de bana neden saygı gösterip itibar etmeyesiniz?
ASKER.
Dinleyin, Doña Guiomar Hanım, şu beylerin önünde size şunu söylemek istiyorum: İyi olduğunuzu neden başıma kakıyorsunuz? İyi ana babadan doğduğunuz, Hristiyan olduğunuz ve kendinize karşı sorumluluğunuz bulunduğu için zaten iyi olmak zorundasınız. Kadınların iffetli ve namuslu oldukları için kocalarının kendilerine saygı göstermesini istemeleri güzel; sanki bütün kusursuzlukları yalnızca bundan ibaretmiş gibi! Eksik oldukları binlerce başka erdemin inceliğinin akıp gittiği gedikleri fark etmiyorlar. Kendinize karşı iffetli olmanız bana ne? Hizmetçinizin iffetine dikkat etmemeniz ise benim için çok şey ifade eder. Hep somurtkan, öfkeli, kıskanç, kuruntulu, savurgan, uykucu, tembel, kavgacı, söylenip duran biri olmanız da cabası; bu türden başka taşkınlıklarınız iki yüz kocanın ömrünü tüketmeye yeter. Ama bütün bunlara rağmen, Sayın Hâkim, Doña Guiomar Hanımda bunların hiçbirinin olmadığını söylüyorum. Kütük, beceriksiz, miskin ve tembel olan benim; ister başka bir sebeple olsun ister olmasın, iyi yönetim gereği beni karımdan ayırmanız gerekir. Şimdiden söylüyorum: Karımın söylediklerine karşı ileri sürecek hiçbir şeyim yok; davayı bitmiş sayıyorum ve mahkûm edilmeye razıyım.
GUIOMAR.
Söylediklerime karşı ne ileri sürebilirsiniz ki? Bana da hizmetçinize de yemek vermiyorsunuz. Hem hizmetçiniz çokmuş gibi konuşuyorsunuz; bir tane, o da yedi aylık, cırcır böceği kadar bile yemez.
KÂTİP.
Sakin olun, yeni davacılar geliyor.
Doktor kılığına girmiş biri girer; aslında cerrahtır. Karısı Aldonza de Minjaca da onunla birliktedir.
CERRAH.
Sayın Hâkim, benimle burada bulunan karım Doña Aldonza de Minjaca arasında boşanma kararı vermenizi istemek için, yeterince geçerli dört sebeple huzurunuza geldim.
HÂKİM.
Kararınız kesin anlaşılan; söyleyin şu dört sebebi.
CERRAH.
Birincisi, ona bütün şeytanlardan bile daha az tahammül edebiliyorum. İkincisi, kendisinin bildiği sebepten. Üçüncüsü, benim sustuğum sebepten. Dördüncüsü, ölümüm geldiğinde, ölene dek onunla yaşamaya mahkûm kalırsam şeytanlar beni alıp götürmesin diye.
VEKİL.
Niyetini fazlasıyla kanıtladı.
ALDONZA.
Sayın Hâkim, beni dinleyin; kocam dört sebeple boşanma istiyorsa ben de dört yüz sebeple istiyorum. Birincisi, onu her gördüğümde Lucifer'i görmüş gibi oluyorum. İkincisi, onunla evlenirken aldatıldım; nabızdan hastalık teşhis eden bir hekim olduğunu söyledi, oysa cerrah çıktı: yara bağlayan, başka hastalıkları tedavi eden bir adam. Bunların hepsi, hekimlik denilen şeyin ancak yarım değerinde. Üçüncüsü, üzerime vuran güneşi bile kıskanıyor. Dördüncüsü, ona tahammül edemediğim için kendisinden iki milyon fersah uzakta olmak isterim.
KÂTİP.
Tekerlekleri böylesine dağılmışken, hangi şeytan şu saatleri yeniden ayarlayabilir?
ALDONZA.
Beşincisi...
HÂKİM.
Hanımefendi, dört yüz sebebin hepsini burada saymayı düşünüyorsanız ben bunları dinleyecek durumda değilim; buna vaktimiz de yok. Davanız delil aşamasına alınmıştır. Haydi, Tanrı yolunuzu açık etsin; görülecek başka davalar var.
CERRAH.
Daha ne delili gerek? Ben onunla ölmek istemiyorum, o da benimle yaşamak istemiyor.
HÂKİM.
Evli çiftleri ayırmaya bu yetseydi, sayısız kişi evlilik boyunduruğunu omuzlarından atardı.
Dört parçalı kukuletasıyla bir hamal girer.
HAMAL.
Sayın Hâkim, hamal olduğumu inkâr etmem; ama eski Hristiyanım, dosdoğru namuslu bir adamım. Bazen şarap bana musallat olmasa —gerçek olan, benim şaraba musallat olmamdır— yük taşıyan kardeşler cemiyetinin[12] yöneticisi olmuştum bile. Ama bu konuyu geçelim; üzerinde konuşulacak çok şey var. Sayın Hâkim şunu bilsin: Bir keresinde Bacchus'un baş dönmelerinden fena halde hastayken, yoldan çıkmış bir kadınla[13] evlenmeye söz verdim. Kendime geldim, iyileştim, sözümü tuttum ve günah batağından çıkardığım kadınla evlendim. Onu pazarcı yaptım; öyle kibirli, öyle kötü huylu çıktı ki tezgâhına yaklaşan herkesle kavga ediyor: ya tartı eksik diye ya da meyvesine dokunuldu diye. Her an eline bir ağırlık alıp kafalarına ya da denk gelen yere vuruyor, onları dördüncü kuşağa kadar aşağılıyor. Komşularıyla, ortakçılarla bir saat bile huzuru yok. Bense bütün gün kılıcımı bir tüfek gibi hazır tutup onu savunmak zorundayım. Eksik tartı cezalarını, kavga gürültü yüzünden kesilen para cezalarını ödemekten kazancımız kalmıyor. Siz de uygun görürseniz, beni ondan ayırın ya da hiç değilse bu aceleci huyunu daha ölçülü, daha yumuşak bir huya çevirin. Bu yaz alacağı bütün kömürleri size bedavaya taşıyacağıma söz veririm; kaburga ticareti kardeşlerinin[14] yanında hatırım sayılır.
CERRAH.
Bu iyi adamın karısını tanıyorum; benim Aldonza'm kadar kötü, daha fazlasını söyleyemem.
HÂKİM.
Bakın beyler: Burada bulunanlardan bazılarınız boşanma kararı gerektirecek sebepler ileri sürdünüz; yine de bunların yazılı olarak kayda geçmesi ve tanıklarca doğrulanması gerekir. Bu yüzden hepinizi delil sunmaya kabul ediyorum. Ama bu da ne? Duruşma salonumda müzik, gitar sesleri mi? Büyük yenilik doğrusu.
İki müzisyen girer.
MÜZİSYEN.
Sayın Hâkim, geçen gün barıştırıp uzlaştırdığınız, araları çok bozuk o evli çift sizi evlerinde büyük bir şenlikle bekliyor. Onların adına gelip bu şölene katılmanızı ve kendilerini onurlandırmanızı rica etmemizi istediler.
HÂKİM.
Bunu seve seve yaparım; keşke burada bulunan herkes de onlar gibi barışsa.
VEKİL.
O zaman bu mahkemenin kâtipleriyle vekilleri açlıktan ölürdü! Hayır, hayır; herkes boşanma davası açsın. Nasıl olsa çoğu eskisi gibi yaşamaya devam ediyor; biz de kavgalarının, budalalıklarının meyvesini yemiş oluyoruz.
MÜZİSYEN.
Öyleyse, şenliğe giderken burada da neşeyi biz yayacağız.
(Müzisyenler şarkı söyler.)
Şerefli evli çiftlerde,
Dava açılmışsa ortada,
En kötü uzlaşma bile
En iyi boşanmadan yeğdir.
Aldatmacanın kör etmediği,
Birkaçının hâlâ saf kaldığı yerde,
Aziz Juan yortusu kavgaları
Bütün yılın barışıdır.
Orada şeref yeniden dirilir,
Ölmüş olan neşe de,
En kötü uzlaşmanın bile
En iyi boşanmadan yeğ olduğu yerde.
Kıskançlığın öfkesi
Ne denli güçlü, ne denli amansız olsa da,
Güzel bir kadın kıskançlık ederse,
Kıskançlık değil, cennetlerdir.
Aşkın kanısı budur,
En bilge, en usta odur:
En kötü uzlaşma bile
En iyi boşanmadan yeğdir.
BU ARA OYUNUN SONU.
Bölüm etkileşimi
