Agilli usaqlar

Giris
Salam! Mən gəldim. Əslində sizə danışacaq o qədər sözüm var ki, bilmirəm haradan başlayım. Hərdən özünüzü bir nağılın içindəymiş kimi hiss edirsinizsə, bax bu şəkil mənim üçün tam elə bir andır. 14 yaşım var və sanki həyatımın ən qəribə, amma ən gözəl pilləsindəyəm. Nə tam uşaq sayılıram, nə də böyüklərin o ciddi və bir az sıxıcı dünyasına aidəm. Tam ortadayam!
Baxın bu şəklə... Günəş saçlarımızı isidir, hava isə tər-təmiz torpaq və gül qoxuyur. Əlimizdə su qabları, qəlbimizdə isə boyumuzdan böyük xəyallar var. Mən o gün gülləri sulayanda belə bir şey düşündüm: biz də bu güllər kimiyik. Suya, günəşə və ən çox da sevgiyə ehtiyacımız var. Su damlaları havada süzüləndə günəşin altında hər biri par-par yanırdı, sanki kiçik almazlar idi.
Yanımda bacılarım və qardaşım var. Düzdür, hərdən bir-birimizin damarına basırıq, mübahisə də edirik, amma günün sonunda hamımız bu yaşıl həyətdə birləşirik. Üç qız, bir oğlan... Biz təkcə bacı-qardaş deyilik, biz həm də bir-birimizin sirdaşı və ən böyük dayağıyıq. Kitabın adını niyə "Ağıllı Uşaqlar" qoyduq, bilirsiniz? Çünki biz həyatı təkcə dərsliklərdən öyrənmirik; biz həyatı təbiətdən, bir-birimizə olan qayğımızdan və paylaşdığımız bu kiçik anlardan öyrənirik.
Bu kitab mənim üçün sadəcə vərəqlər deyil. İçində ilk xəyal qırıqlıqlarımız, bitmək bilməyən marağımız və ən çox da "böyüyəndə kim olacağıq?" sualının o şirin həyəcanı var. Bu şəkil bizim imzamız, hekayəmiz isə bizim ürəyimizdir.
Ümid edirəm ki, vərəqləri çevirdikcə bizimlə birlikdə o günəşli həyətdə gəzdiyinizi hiss edəcəksiniz. Çünki biz bu hekayəni təkcə özümüz üçün yox, içindəki uşağı heç vaxt öldürməyən hər kəs üçün yazdıq!

Birinci Fəsil
Günəşin Qoxusu və Su Damlaları
Deyirlər, 14 yaş insanın özünü tapmağa başladığı yaşdır. Məncə isə, bu yaş sadəcə çoxlu sualların içində itmək deməkdir. Məsələn, niyə böyüklər həmişə tələsir? Niyə bir çiçəyin açması bizə dərslərdən daha çox şey öyrədir? Və ən əsası, niyə bizim bu kiçik həyətimiz mənə bütün dünyadan daha böyük görünür?
Həmin səhər həyətimiz hər zamankından daha canlı idi. Günəş şüaları ağacların yaşıl yarpaqları arasından süzülüb torpağa naxışlar salırdı. Mən mavi su qabımı götürüb güllərə tərəf getdim. Su güllərin ləçəklərinə toxunanda çıxan o səs... Bax, o səs mənim üçün dünyanın ən gözəl musiqisidir.
"Yenə xəyallara daldın, Leyla?" – bacımın səsi məni fikirdən ayırdı.
Dönüb onlara baxdım. Biz dörd nəfərik. Hərəmizin öz xarakteri, öz dünyası var. Amma bu yaşıl bağçada hamımız eyniyik. Bacım əlindəki kitabı bərk-bərk qucaqlamışdı – yəqin yenə hansısa elmi kəşf haqqında oxuyurdu. Digər bacım isə kəpənəklərin arxasınca qaçmaqdan yorulub, otların üzərində oturmuşdu. Qardaşımız isə, hər zamankı kimi, sanki dünyanın bütün ağırlığı onun çiyinlərindəymiş kimi ciddi bir görkəmlə bizə baxırdı. Amma mən bilirəm, o ciddiliyin arxasında ən yumşaq ürək gizlənib.
"Bilirsiniz," – dedim, suyu qırmızı qızılgülün dibinə tökərək. "Bizə 'Ağıllı Uşaqlar' deyirlər. Amma ağıllı olmaq təkcə riyaziyyatı bilmək deyil. Ağıllı olmaq, bu təbiətin dilini anlamaqdır. Baxın, bu güllər susuz qalsa, solarlar. Biz də bir-birimizdən uzaq qalsaq, eləcə solarıq."
Qardaşım mənə tərəf bir addım atdı: "Leyla, sən yenə yazıçı tərəfini işə saldın. Amma düz deyirsən. Bu yay bizim üçün fərqli olacaq. Biz təkcə dincəlməyəcəyik, biz bu həyətin sirrini tapacağıq."
"Nə sirri?" – deyə kiçik bacım maraqla atıldı.
Həmin an anladım ki, bu yay sadəcə isti günlərdən ibarət olmayacaq. Bu, bizim böyümə hekayəmiz olacaqdı. Hər birimiz öz "mən"imizi bu bağçada, bu güllərin və ağacların arasında tapacaqdıq.
Əlimdəki su qabını yerə qoydum. Göy üzü o qədər təmiz idi ki... Sanki həyat bizə ağ bir vərəq uzatmışdı və biz dördümüz həmin vərəqə ilk cümlələrimizi yazmağa başlayırdıq.

İkinci Fəsil: Köhnə Sandığın Pıçıltısı
Həyətimizin ən küncündə, nəhəng və yaşlı bir palıd ağacı var. Babam həmişə deyərdi ki, bu ağac bizim ailənin yaddaşıdır. Amma o günə qədər həmin yaddaşın içində nə gizləndiyini heç birimiz bilmirdik.
Qardaşım Muradın "bu həyətin sirri" deməsi hamımızın beyninə bir fikir salmışdı. Günorta istisi düşəndə, böyüklər evdə istirahət edərkən, biz dördümüz palıd ağacının kölgəsinə toplaşdıq.
"Bura baxın," – Murad pıçıltı ilə danışırdı, sanki ağaclar bizi eşidirdi. "Dünən axşam babamın köhnə şəkillərinə baxanda bir xəritə kimi bir şey gördüm. Bizim həyətin sxeminə oxşayırdı, amma altında qəribə bir qeyd var idi: 'Əsl xəzinə torpağın altında yox, köklərin arasındadır.'"
Bacım Aysu dərhal kitabını kənara qoydu. Onun gözləri həmişə belə anlarda parıldayırdı. "Köklərin arasında? Bəlkə bu elə bu ağacın köklərini deməkdir?"
Hamımız eyni anda yaşlı palıdın qabarıq, torpağın üzərinə çıxmış nəhəng köklərinə baxdıq. Kiçik bacımız dərhal əlləri ilə qurumuş yarpaqları təmizləməyə başladı. Biz də ona qoşulduq. Barmaqlarımıza torpaq dəyirdi, dırnaqlarımızın içi toz olurdu, amma heç birimiz buna əhəmiyyət vermirdik. 14 yaşlı bir qız üçün adətən manikür daha vacib olar, deyirlər, amma həmin an mənim üçün o torpağın altındakı sirr dünyadakı bütün bəzəklərdən daha maraqlı idi.
Birdən əlim bərk bir şeyə dəydi.
"Dayanın!" – deyə qışqırdım.
Hamı nəfəsini dərdi. Mən ehtiyatla torpağı kənara itələdim. Orada metal, paslanmış kiçik bir qutu, daha doğrusu, balaca bir sandıq görünürdü. Üstündəki toz-torpağı təmizləyəndə qəribə naxışlar üzə çıxdı.
"Bu nədir belə?" – deyə kiçik bacım pıçıldadı.
Murad sandığı güclə yerindən çıxartdı. Sandıq ağır idi. Üstündə heç bir açar yeri yox idi, sanki onu açmaq üçün hansısa bir şifrə və ya xüsusi bir üsul lazım idi.
"Ağıllı uşaqlar..." – Aysu sandığın küncündə güclə oxunan yazını göstərdi. "Baxın, burada bizim kitabın adı yazılıb! Amma bu yazı çox köhnədir..."
Donub qalmışdıq. Bu necə ola bilərdi? Biz hələ kitabın adını yeni qoymuşduq, amma bu köhnə sandığın üzərində eyni sözlər həkk olunmuşdu. Sanki zaman bir dairə vurub bizi keçmişlə birləşdirmişdi.
"Açmalıyıq bunu," – dedim, səsim titrəyirdi. "Amma necə?"
Həmin an anladıq ki, bu yay sadəcə bağçada gül sulamaqla bitməyəcək. Bu sandıq həm keçmişimizin qapısını açacaqdı, həm də bizim dostluğumuzun və ağlımızın ən böyük sınağı olacaqdı.
Üçüncü Fəsil: Bağçadakı Gizli İşarələr
Sandığı açmağa çalışsaq da, nə qədər itələyib-dartsaq da, yerindən tərpənmirdi. Sanki kilid yox idi, amma sandıq sanki görünməz bir güclə bağlanmışdı. Murad sandığı diqqətlə çevirib altına baxdı.
"Bura baxın!" – deyə o, həyəcanla qışqırdı.
Sandığın altında dörd dənə kiçik dairəvi oyuq var idi. Hər oyunun içində fərqli bir simvol həkk olunmuşdu: bir damla su, bir yarpaq, bir günəş şüası və bir kitab şəkli.
"Bu bizim simvollarımızdır!" – deyə Aysu gözlərini böyütdü. "Leyla, sən səhər gülləri sulayırdın – su damlası səninkidir. Mən kitab oxuyuram, kiçik bacımız təbiəti, yarpaqları sevir, Murad isə həmişə bizə yol göstərir, günəş kimi..."
Deməli, bu sandıq öz-özünə açılmayacaqdı. Biz bağçanın içində bu simvollara uyğun olan dörd "açar" tapmalıydıq. Amma bunlar adi açarlar deyildi, yəqin ki, təbiətin içində gizlənmiş nəsə idi.
"Gəlin paylanaq!" – Murad komandanı əlinə aldı. "Hər kəs öz simvoluna uyğun olanı axtarsın. Amma diqqətli olun, babamgil hiss etməsinlər."
Mən dərhal səhər suladığım qızılgüllərin yanına qaçdım. Əgər simvol su damlasıdırsa, açar su ilə bağlı olmalı idi. Güllərin dibinə baxdım, yarpaqların arasına toxundum. Birdən, səhər su tökdüyüm o böyük qırmızı qızılgülün tam mərkəzində, ləçəklərin arasında parıldayan bir şey gördüm. Bu, su damlası formasında kəsilmiş kiçik, şəffaf bir daş idi! Onu götürəndə sanki barmaqlarımın ucu sərinlədi.
"Mən tapdım!" – deyə pıçıldadım.
Bir az sonra digərləri də gəldi. Aysu köhnə kitabın arasından çıxan kağızdan düzəldilmiş bir kitab nişanı tapmışdı. Kiçik bacımız palıd ağacının ən hündür budağında parıldayan bürünc bir yarpaq görmüşdü. Murad isə həyətdəki günəş saatının düz mərkəzinə sıxışdırılmış qızılı bir medal tapmışdı.
Dördümüz də yenidən sandığın başına toplandıq. Əllərimiz əsirdi. 14 yaşımda bu qədər adrenalin yaşayacağımı heç vaxt düşünməzdim.
"Hazırsınız?" – Murad soruşdu.
Hərəmiz öz tapdığımız "açarı" sandığın altındakı uyğun oyuğa yerləşdirdik. Sonuncu daş – mənim su damlam – yerinə oturanda, bağçada qəribə bir meh əsdi. Yarpaqlar pıçıldaşmağa başladı.
Və birdən... KLİK!
Sandığın qapağı yavaşca, öz-özünə aralandı. İçindən ətrafa köhnə kağız qoxusu və sanki illərdir orada həbs qalmış bir işıq yayıldı. İçəridə qızıl-gümüş yox idi. Orada daha dəyərli bir şey var idi: saralmış bir məktub və üstündə bizim dördümüzün şəkli olan, amma çox illər əvvələ aid bir fotoşəkil... Amma şəkildəki uşaqlar biz deyildik, bizə çox bənzəyən başqaları idi.
Məktubu götürüb titrəyən səslə oxumağa başladım: "Gələcəyin Ağıllı Uşaqlarına..."
Dördüncü Fəsil: Miras Qalan Vəzifə
Məktubun kağızı barmaqlarımın arasında xışıldayırdı. Hər kəs nəfəsini dərdi, bağçadakı quşlar belə sanki bizi dinləmək üçün susmuşdular. Titrəyən səslə oxumağa davam etdim:
*"Gələcəyin Ağıllı Uşaqlarına...
Əgər bu sətirləri oxuyursunuzsa, deməli, bir-birinizə olan bağlılığınız və ağlınız sizi bu sandığa çatdırıb. Biz də vaxtilə sizin yaşınızda idik – dörd nəfər, dörd fərqli xəyal. Biz bu bağçanı sadəcə ağac əkmək üçün yox, birliyin nə olduğunu öyrənmək üçün qurduq. Amma bilməlisiniz ki, bu həyət sadəcə bir torpaq parçası deyil. Bura 'Yaşıl Yaddaş'dır.
Nəsillər boyu ailəmizin öhdəliyi bu bağçanı və onun simvolizə etdiyi dəyərləri qorumaq olub. Şəkildə gördüyünüz uşaqlar bizik – sizin babanız, onun bacıları və qardaşı. Bizim vaxtımız bitdi, indi növbə sizindir. Şəhərin gurultusu və texnologiyanın soyuqluğu bu bağçanı məhv etməyə çalışacaq. Sizin vəzifəniz bu həyətin ruhunu – dürüstlüyü, təbiət sevgisini və bir-birinizə olan sadiqliyi yaşatmaqdır. Əgər bağça solsa, ailəmizin hekayəsi də bitər. Sandığın dibindəki möhürü götürün və onu hər il ən yaşlı ağacın kökünə toxundurun. Bu, bağçanın sirrini gələcəyə daşıyacaq."*
Məktubu bitirəndə Muradın gözlərinin dolduğunu gördüm. Aysu isə hələ də şəkildəki babamıza baxırdı. 14 yaşlı bir uşaq üçün "ailə mirası" və "böyük vəzifə" sözləri əvvəlcə qorxulu gəlirdi. Amma eyni zamanda, özümü heç vaxt olmadığı qədər vacib hiss etdim. Biz sadəcə yay tətilini keçirən uşaqlar deyildik, biz bir zəncirin halqaları idik.
"Baxın," – deyə kiçik bacımız pıçıldadı.
Sandığın lap dibində, üzərində ailə gerbimiz olan gümüşü bir möhür parıldayırdı. Murad ehtiyatla onu götürdü. Həmin an bağçadakı bütün güllər sanki eyni anda tərpəndi, yarpaqlar şən bir səslə xışıldadı. Sanki bağça bizim gəlişimizi və bu vəzifəni qəbul etməyimizi bayram edirdi.
"Deməli," – Murad ayağa duraraq bizə baxdı. "Artıq oyun bitdi. Biz bu bağçanın keşikçiləriyik. 'Ağıllı Uşaqlar' komandası rəsmən iş başındadır."
Mən əlimdəki su qabına baxdım. İndi o su təkcə gülləri sulamaq üçün deyildi, o, bir həyatın davam etməsi üçün lazım olan ən vacib güc idi. 14 yaşımın ən böyük dərsini almışdım: Ən böyük xəzinə qızıl deyil, sənə etibar edilən dəyərlərdir.
Beşinci Fəsil: Möhürün Oyandırdığı Möcüzə (Final)
Gün batmaq üzrə idi. Göy üzü bənövşəyi və narıncı rənglərin qarışığına boyanmışdı. Biz dördümüz – hər birimiz bir az daha ciddi, bir az daha böyümüş kimi – nəhəng palıd ağacının ətrafında dövrə vurduq. Həmin an 14 yaşın gətirdiyi o dəcəllikdən əsər-əlamət qalmamışdı. İndi biz sadəcə Leyla, Murad, Aysu və kiçik bacımız deyildik; biz "Bağçanın Keşikçiləri" idik.
Murad əlində gümüşü möhürü bərk-bərk tutmuşdu. "Hazırsınız?" – deyə soruşdu. Səsi bir az titrəsə də, baxışları qətiyyətli idi.
Hamımız əl-ələ tutduq. Mən sol əlimlə Aysunun, sağ əlimlə isə balaca bacımızın əlini sıxdım. Murad yavaşca diz çökdü və sandıqdan çıxan həmin qədim möhürü palıd ağacının torpağın üzərinə çıxmış ən iri kökünə toxundurdu.
Həmin an bağça bir saniyəlik tamamilə səssizliyə büründü. Külək dayandı, quşlar susdu. Və birdən, möhürün toxunduğu yerdən yaşıl, parlaq bir işıq dalğası yayılmağa başladı. Bu işıq sanki bir su axını kimi ağacın kökləri ilə torpağın altına süzüldü, oradan bütün bağçaya – hər bir gülə, hər bir yarpağa və hər bir ağaca paylandı.
Gözlərimizə inana bilmirdik! Solmaqda olan güllər bir anın içində dikəldi və rəngləri daha da parlaqlaşdı. Ağacların yarpaqları elə səs çıxarırdı ki, sanki minlərlə insan eyni anda pıçıldayıb bizə "Təşəkkür edirik" deyirdi. Ən möcüzəlisi isə o idi ki, biz dördümüz də eyni şeyi hiss edirdik: bədənimizdən keçən o istilik və güc bizi bir-birimizə görünməz tellərlə bağlayırdı.
"Baxın!" – Aysu göyü göstərdi.
Bağçanın üzərindəki hava təmizlənmiş, ulduzlar sanki daha yaxına gəlmişdi. O an anladım ki, babamın və onun bacı-qardaşlarının qoyub getdiyi bu miras sadəcə bir vəzifə deyilmiş, bu, sevginin və birliyin qorunma ayini imiş. 14 yaşlı bir qızın xəyal dünyasında canlandırdığı hər şey həqiqət olmuşdu.
"Bu bağça bizə, biz isə bir-birimizə əmanətik," – deyə Murad ayağa qalxdı.
Möhürü yenidən sandığa qoyub, sandığı tapdığımız yerdə, palıdın kökləri altında daha dərində gizlətdik. Artıq bilirdik ki, bu yay bizim üçün bitməyib, əksinə, yeni bir həyat başlayıb. Biz "Ağıllı Uşaqlar" idik və bu sirri qəlbimizdə daşıyaraq böyüyəcəkdik.
Gecənin qaranlığı düşəndə biz evə tərəf addımladıq. Amma hərəmiz bir az fərqli idik. Mən artıq gülləri sadəcə sulamırdım, mən onlarla danışırdım. Murad artıq sadəcə qardaş deyildi, o, bizim sarsılmaz qalamız idi. Aysu və balaca bacımız isə bu möcüzənin ən səmimi şahidləri...
Bu şəkilə hər baxanda o günü xatırlayıram. O gün biz uşaq kimi başladıq, amma bağçanın keşikçiləri kimi bitirdik. Və mən bilirəm ki, nə vaxtsa mən də öz övladlarıma bu hekayəni danışacam. Çünki sevgi ilə qorunan hər şey əbədi yaşıyır.